൪. കസിഭാരദ്വാജസുത്തം

ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ മഗധേസു വിഹരതി ദക്ഖിണാഗിരിസ്മിം [ദക്ഖിണഗിരിസ്മിം (ക.)] ഏകനാളായം ബ്രാഹ്മണഗാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന കസിഭാരദ്വാജസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ പഞ്ചമത്താനി നങ്ഗലസതാനി പയുത്താനി ഹോന്തി വപ്പകാലേ. അഥ ഖോ ഭഗവാ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ യേന കസിഭാരദ്വാജസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ കമ്മന്തോ തേനുപസങ്കമി. തേന ഖോ പന സമയേന കസിഭാരദ്വാജസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ പരിവേസനാ വത്തതി. അഥ ഖോ ഭഗവാ യേന പരിവേസനാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി.

അദ്ദസാ ഖോ കസിഭാരദ്വാജോ ബ്രാഹ്മണോ ഭഗവന്തം പിണ്ഡായ ഠിതം. ദിസ്വാന ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അഹം ഖോ, സമണ, കസാമി ച വപാമി ച; കസിത്വാ ച വപിത്വാ ച ഭുഞ്ജാമി. ത്വമ്പി, സമണ, കസസ്സു ച വപസ്സു ച; കസിത്വാ ച വപിത്വാ ച ഭുഞ്ജസ്സൂ’’തി.

‘‘അഹമ്പി ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, കസാമി ച വപാമി ച; കസിത്വാ ച വപിത്വാ ച ഭുഞ്ജാമീ’’തി. ‘‘ന ഖോ പന മയം [ന ഖോ പന സമണ (സ്യാ.)] പസ്സാമ ഭോതോ ഗോതമസ്സ യുഗം വാ നങ്ഗലം വാ ഫാലം വാ പാചനം വാ ബലിബദ്ദേ [ബലിവദ്ദേ (സീ. പീ.), ബലീബദ്ദേ (?)] വാ. അഥ ച പന ഭവം ഗോതമോ ഏവമാഹ – ‘അഹമ്പി ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, കസാമി ച വപാമി ച; കസിത്വാ ച വപിത്വാ ച ഭുഞ്ജാമീ’’’തി.

അഥ ഖോ കസിഭാരദ്വാജോ ബ്രാഹ്മണോ ഭഗവന്തം ഗാഥായ അജ്ഝഭാസി –

൭൬. ‘‘കസ്സകോ പടിജാനാസി, ന ച പസ്സാമ തേ കസിം;

കസിം നോ പുച്ഛിതോ ബ്രൂഹി, യഥാ ജാനേമു തേ കസിം’’.

൭൭. ‘‘സദ്ധാ ബീജം തപോ വുട്ഠി, പഞ്ഞാ മേ യുഗനങ്ഗലം;

ഹിരീ ഈസാ മനോ യോത്തം, സതി മേ ഫാലപാചനം.

൭൮. ‘‘കായഗുത്തോ വചീഗുത്തോ, ആഹാരേ ഉദരേ യതോ;

സച്ചം കരോമി നിദ്ദാനം, സോരച്ചം മേ പമോചനം.

൭൯. ‘‘വീരിയം മേ ധുരധോരയ്ഹം, യോഗക്ഖേമാധിവാഹനം;

ഗച്ഛതി അനിവത്തന്തം, യത്ഥ ഗന്ത്വാ ന സോചതി.

൮൦. ‘‘ഏവമേസാ കസീ കട്ഠാ, സാ ഹോതി അമതപ്ഫലാ;

ഏതം കസിം കസിത്വാന, സബ്ബദുക്ഖാ പമുച്ചതീ’’തി.

അഥ ഖോ കസിഭാരദ്വാജോ ബ്രാഹ്മണോ മഹതിയാ കംസപാതിയാ പായസം [പായാസം (സബ്ബത്ഥ)] വഡ്ഢേത്വാ ഭഗവതോ ഉപനാമേസി – ‘‘ഭുഞ്ജതു ഭവം ഗോതമോ പായസം. കസ്സകോ ഭവം; യം ഹി ഭവം ഗോതമോ അമതപ്ഫലം [അമതപ്ഫലമ്പി (സം. നി. ൧.൧൯൭)] കസിം കസതീ’’തി.

൮൧. ‘‘ഗാഥാഭിഗീതം മേ അഭോജനേയ്യം, സമ്പസ്സതം ബ്രാഹ്മണ നേസ ധമ്മോ;

ഗാഥാഭിഗീതം പനുദന്തി ബുദ്ധാ, ധമ്മേ സതീ ബ്രാഹ്മണ വുത്തിരേസാ.

൮൨. ‘‘അഞ്ഞേന ച കേവലിനം മഹേസിം, ഖീണാസവം കുക്കുച്ചവൂപസന്തം;

അന്നേന പാനേന ഉപട്ഠഹസ്സു, ഖേത്തം ഹി തം പുഞ്ഞപേക്ഖസ്സ ഹോതീ’’തി.

‘‘അഥ കസ്സ ചാഹം, ഭോ ഗോതമ, ഇമം പായസം ദമ്മീ’’തി? ‘‘ന ഖ്വാഹം തം, ബ്രാഹ്മണ, പസ്സാമി സദേവകേ ലോകേ സമാരകേ സബ്രഹ്മകേ സസ്സമണബ്രാഹ്മണിയാ പജായ സദേവമനുസ്സായ, യസ്സ സോ പായസോ ഭുത്തോ സമ്മാ പരിണാമം ഗച്ഛേയ്യ, അഞ്ഞത്ര തഥാഗതസ്സ വാ തഥാഗതസാവകസ്സ വാ. തേന ഹി ത്വം, ബ്രാഹ്മണ, തം പായസം അപ്പഹരിതേ വാ ഛഡ്ഡേഹി അപ്പാണകേ വാ ഉദകേ ഓപിലാപേഹീ’’തി.

അഥ ഖോ കസിഭാരദ്വാജോ ബ്രാഹ്മണോ തം പായസം അപ്പാണകേ ഉദകേ ഓപിലാപേസി. അഥ ഖോ സോ പായസോ ഉദകേ പക്ഖിത്തോ ചിച്ചിടായതി ചിടിചിടായതി സന്ധൂപായതി സമ്പധൂപായതി [സന്ധൂമായതി സമ്പധൂമായതി (സ്യാ.)]. സേയ്യഥാപി നാമ ഫാലോ ദിവസം സന്തത്തോ [ദിവസസന്തത്തോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ഉദകേ പക്ഖിത്തോ ചിച്ചിടായതി ചിടിചിടായതി സന്ധൂപായതി സമ്പധൂപായതി; ഏവമേവ സോ പായസോ ഉദകേ പക്ഖിത്തോ ചിച്ചിടായതി ചിടിചിടായതി സന്ധൂപായതി സമ്പധൂപായതി.

അഥ ഖോ കസിഭാരദ്വാജോ ബ്രാഹ്മണോ സംവിഗ്ഗോ ലോമഹട്ഠജാതോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതോ പാദേസു സിരസാ നിപതിത്വാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അഭിക്കന്തം, ഭോ ഗോതമ, അഭിക്കന്തം, ഭോ ഗോതമ! സേയ്യഥാപി, ഭോ ഗോതമ, നിക്കുജ്ജിതം വാ ഉക്കുജ്ജേയ്യ, പടിച്ഛന്നം വാ വിവരേയ്യ, മൂള്ഹസ്സ വാ മഗ്ഗം ആചിക്ഖേയ്യ, അന്ധകാരേ വാ തേലപജ്ജോതം ധാരേയ്യ, ചക്ഖുമന്തോ രൂപാനി ദക്ഖന്തീതി [ദക്ഖിന്തീതി (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)]; ഏവമേവം ഭോതാ ഗോതമേന അനേകപരിയായേന ധമ്മോ പകാസിതോ. ഏസാഹം ഭവന്തം ഗോതമം സരണം ഗച്ഛാമി ധമ്മഞ്ച ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ച, ലഭേയ്യാഹം ഭോതോ ഗോതമസ്സ സന്തികേ പബ്ബജ്ജം, ലഭേയ്യം ഉപസമ്പദ’’ന്തി.

അലത്ഥ ഖോ കസിഭാരദ്വാജോ ബ്രാഹ്മണോ ഭഗവതോ സന്തികേ പബ്ബജ്ജം, അലത്ഥ ഉപസമ്പദം. അചിരൂപസമ്പന്നോ ഖോ പനായസ്മാ ഭാരദ്വാജോ ഏകോ വൂപകട്ഠോ അപ്പമത്തോ ആതാപീ പഹിതത്തോ വിഹരന്തോ നചിരസ്സേവ – യസ്സത്ഥായ കുലപുത്താ സമ്മദേവ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജന്തി, തദനുത്തരം – ബ്രഹ്മചരിയപരിയോസാനം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹാസി. ‘‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’’തി അബ്ഭഞ്ഞാസി. അഞ്ഞതരോ ച [അഞ്ഞതരോ ച ഖോ (സീ. പീ.), അഞ്ഞതരോ ഖോ (സ്യാ. കം. ക.)] പനായസ്മാ ഭാരദ്വാജോ അരഹതം അഹോസീതി.

കസിഭാരദ്വാജസുത്തം ചതുത്ഥം നിട്ഠിതം.