൩. ചൂളവഗ്ഗോ

൧. അഭിജ്ജമാനപേതവത്ഥു

൩൮൭. ‘‘അഭിജ്ജമാനേ വാരിമ്ഹി, ഗങ്ഗായ ഇധ ഗച്ഛസി;

നഗ്ഗോ പുബ്ബദ്ധപേതോവ മാലധാരീ അലങ്കതോ;

കുഹിം ഗമിസ്സസി പേത, കത്ഥ വാസോ ഭവിസ്സതീ’’തി.

൩൮൮. ‘‘ചുന്ദട്ഠിലം [ചുന്ദട്ഠികം (സീ.)] ഗമിസ്സാമി, പേതോ സോ ഇതി ഭാസതി;

അന്തരേ വാസഭഗാമം, ബാരാണസിം ച [ബാരാണസിയാ ച (സീ. സ്യാ.)] സന്തികേ’’.

൩൮൯. തഞ്ച ദിസ്വാ മഹാമത്തോ, കോലിയോ ഇതി വിസ്സുതോ;

സത്തും ഭത്തഞ്ച പേതസ്സ, പീതകഞ്ച യുഗം അദാ.

൩൯൦. നാവായ തിട്ഠമാനായ, കപ്പകസ്സ അദാപയി;

കപ്പകസ്സ പദിന്നമ്ഹി, ഠാനേ പേതസ്സ ദിസ്സഥ [പേതസ്സു’ദിസ്സഥ (സീ.), പേതസ്സു’ദിച്ഛഥ (?)].

൩൯൧. തതോ സുവത്ഥവസനോ, മാലധാരീ അലങ്കതോ;

ഠാനേ ഠിതസ്സ പേതസ്സ, ദക്ഖിണാ ഉപകപ്പഥ;

തസ്മാ ദജ്ജേഥ പേതാനം, അനുകമ്പായ പുനപ്പുനം.

൩൯൨. സാതുന്നവസനാ [സാഹുന്നവാസിനോ (സ്യാ. പീ.), സാഹുന്ദവാസിനോ (ക.)] ഏകേ, അഞ്ഞേ കേസനിവാസനാ [കേസനിവാസിനോ (സ്യാ. ക.)];

പേതാ ഭത്തായ ഗച്ഛന്തി, പക്കമന്തി ദിസോദിസം.

൩൯൩. ദൂരേ ഏകേ [ദൂരേ പേതാ (ക.)] പധാവിത്വാ, അലദ്ധാവ നിവത്തരേ;

ഛാതാ പമുച്ഛിതാ ഭന്താ, ഭൂമിയം പടിസുമ്ഭിതാ.

൩൯൪. തേ ച [കേചി (സീ. സ്യാ.)] തത്ഥ പപതിതാ [പപതിത്വാ (സീ.), ച പതിതാ (സ്യാ.)], ഭൂമിയം പടിസുമ്ഭിതാ;

പുബ്ബേ അകതകല്യാണാ, അഗ്ഗിദഡ്ഢാവ ആതപേ.

൩൯൫. ‘‘മയം പുബ്ബേ പാപധമ്മാ, ഘരണീ കുലമാതരോ;

സന്തേസു ദേയ്യധമ്മേസു, ദീപം നാകമ്ഹ അത്തനോ.

൩൯൬. ‘‘പഹൂതം അന്നപാനമ്പി, അപിസ്സു അവകിരീയതി;

സമ്മഗ്ഗതേ പബ്ബജിതേ, ന ച കിഞ്ചി അദമ്ഹസേ.

൩൯൭. ‘‘അകമ്മകാമാ അലസാ, സാദുകാമാ മഹഗ്ഘസാ;

ആലോപപിണ്ഡദാതാരോ, പടിഗ്ഗഹേ പരിഭാസിമ്ഹസേ [പരിഭാസിതാ (സ്യാ. ക.)].

൩൯൮. ‘‘തേ ഘരാ താ ച ദാസിയോ, താനേവാഭരണാനി നോ;

തേ അഞ്ഞേ പരിചാരേന്തി, മയം ദുക്ഖസ്സ ഭാഗിനോ.

൩൯൯. ‘‘വേണീ വാ അവഞ്ഞാ ഹോന്തി, രഥകാരീ ച ദുബ്ഭികാ;

ചണ്ഡാലീ കപണാ ഹോന്തി, കപ്പകാ [ന്ഹാപികാ (സീ.)] ച പുനപ്പുനം.

൪൦൦. ‘‘യാനി യാനി നിഹീനാനി, കുലാനി കപണാനി ച;

തേസു തേസ്വേവ ജായന്തി, ഏസാ മച്ഛരിനോ ഗതി.

൪൦൧. ‘‘പുബ്ബേ ച കതകല്യാണാ, ദായകാ വീതമച്ഛരാ;

സഗ്ഗം തേ പരിപൂരേന്തി, ഓഭാസേന്തി ച നന്ദനം.

൪൦൨. ‘‘വേജയന്തേ ച പാസാദേ, രമിത്വാ കാമകാമിനോ;

ഉച്ചാകുലേസു ജായന്തി, സഭോഗേസു തതോ ചുതാ.

൪൦൩. ‘‘കൂടാഗാരേ ച പാസാദേ, പല്ലങ്കേ ഗോനകത്ഥതേ;

ബീജിതങ്ഗാ [വീജിതങ്ഗാ (സീ. സ്യാ.)] മോരഹത്ഥേഹി, കുലേ ജാതാ യസസ്സിനോ.

൪൦൪. ‘‘അങ്കതോ അങ്കം ഗച്ഛന്തി, മാലധാരീ അലങ്കതാ;

ധാതിയോ ഉപതിട്ഠന്തി, സായം പാതം സുഖേസിനോ.

൪൦൫. ‘‘നയിദം അകതപുഞ്ഞാനം, കതപുഞ്ഞാനമേവിദം;

അസോകം നന്ദനം രമ്മം, തിദസാനം മഹാവനം.

൪൦൬. ‘‘സുഖം അകതപുഞ്ഞാനം, ഇധ നത്ഥി പരത്ഥ ച;

സുഖഞ്ച കതപുഞ്ഞാനം, ഇധ ചേവ പരത്ഥ ച.

൪൦൭. ‘‘തേസം സഹബ്യകാമാനം, കത്തബ്ബം കുസലം ബഹും;

കതപുഞ്ഞാ ഹി മോദന്തി, സഗ്ഗേ ഭോഗസമങ്ഗിനോ’’തി.

അഭിജ്ജമാനപേതവത്ഥു പഠമം.

൨. സാണവാസീഥേരപേതവത്ഥു

൪൦൮. കുണ്ഡിനാഗരിയോ ഥേരോ, സാണവാസി [സാനുവാസി (സീ.), സാനവാസി (സ്യാ.)] നിവാസികോ;

പോട്ഠപാദോതി നാമേന, സമണോ ഭാവിതിന്ദ്രിയോ.

൪൦൯. തസ്സ മാതാ പിതാ ഭാതാ, ദുഗ്ഗതാ യമലോകികാ;

പാപകമ്മം കരിത്വാന, പേതലോകം ഇതോ ഗതാ.

൪൧൦. തേ ദുഗ്ഗതാ സൂചികട്ടാ, കിലന്താ നഗ്ഗിനോ കിസാ;

ഉത്തസന്താ [ഓത്തപ്പന്താ (സ്യാ. ക.)] മഹത്താസാ [മഹാതാസാ (സീ.)], ന ദസ്സേന്തി കുരൂരിനോ [കുരുദ്ദിനോ (ക.)].

൪൧൧. തസ്സ ഭാതാ വിതരിത്വാ, നഗ്ഗോ ഏകപഥേകകോ;

ചതുകുണ്ഡികോ ഭവിത്വാന, ഥേരസ്സ ദസ്സയീതുമം.

൪൧൨. ഥേരോ ചാമനസികത്വാ, തുണ്ഹീഭൂതോ അതിക്കമി;

സോ ച വിഞ്ഞാപയീ ഥേരം, ‘ഭാതാ പേതഗതോ അഹം’.

൪൧൩. ‘‘മാതാ പിതാ ച തേ ഭന്തേ, ദുഗ്ഗതാ യമലോകികാ;

പാപകമ്മം കരിത്വാന, പേതലോകം ഇതോ ഗതാ.

൪൧൪. ‘‘തേ ദുഗ്ഗതാ സൂചികട്ടാ, കിലന്താ നഗ്ഗിനോ കിസാ;

ഉത്തസന്താ മഹത്താസാ, ന ദസ്സേന്തി കുരൂരിനോ.

൪൧൫. ‘‘അനുകമ്പസ്സു കാരുണികോ, ദത്വാ അന്വാദിസാഹി നോ;

തവ ദിന്നേന ദാനേന, യാപേസ്സന്തി കുരൂരിനോ’’തി.

൪൧൬. ഥേരോ ചരിത്വാ പിണ്ഡായ, ഭിക്ഖൂ അഞ്ഞേ ച ദ്വാദസ;

ഏകജ്ഝം സന്നിപതിംസു, ഭത്തവിസ്സഗ്ഗകാരണാ.

൪൧൭. ഥേരോ സബ്ബേവ തേ ആഹ, ‘‘യഥാലദ്ധം ദദാഥ മേ;

സങ്ഘഭത്തം കരിസ്സാമി, അനുകമ്പായ ഞാതിനം’’.

൪൧൮. നിയ്യാദയിംസു ഥേരസ്സ, ഥേരോ സങ്ഘം നിമന്തയി;

ദത്വാ അന്വാദിസി ഥേരോ, മാതു പിതു ച ഭാതുനോ;

‘‘ഇദം മേ ഞാതീനം ഹോതു, സുഖിതാ ഹോന്തു ഞാതയോ’’.

൪൧൯. സമനന്തരാനുദ്ദിട്ഠേ, ഭോജനം ഉദപജ്ജഥ;

സുചിം പണീതം സമ്പന്നം, അനേകരസബ്യഞ്ജനം.

൪൨൦. തതോ ഉദ്ദസ്സയീ [ഉദ്ദിസയീ (സീ. ക.), ഉദ്ദിസ്സതി (സ്യാ. ക.)] ഭാതാ, വണ്ണവാ ബലവാ സുഖീ;

‘‘പഹൂതം ഭോജനം ഭന്തേ, പസ്സ നഗ്ഗാമ്ഹസേ മയം;

തഥാ ഭന്തേ പരക്കമ, യഥാ വത്ഥം ലഭാമസേ’’തി.

൪൨൧. ഥേരോ സങ്കാരകൂടമ്ഹാ, ഉച്ചിനിത്വാന നന്തകേ;

പിലോതികം പടം കത്വാ, സങ്ഘേ ചാതുദ്ദിസേ അദാ.

൪൨൨. ദത്വാ അന്വാദിസീ ഥേരോ, മാതു പിതു ച ഭാതുനോ;

‘‘ഇദം മേ ഞാതീനം ഹോതു, സുഖിതാ ഹോന്തു ഞാതയോ’’.

൪൨൩. സമനന്തരാനുദ്ദിട്ഠേ, വത്ഥാനി ഉദപജ്ജിസും;

തതോ സുവത്ഥവസനോ, ഥേരസ്സ ദസ്സയീതുമം.

൪൨൪. ‘‘യാവതാ നന്ദരാജസ്സ, വിജിതസ്മിം പടിച്ഛദാ;

തതോ ബഹുതരാ ഭന്തേ, വത്ഥാനച്ഛാദനാനി നോ.

൪൨൫. ‘‘കോസേയ്യകമ്ബലീയാനി, ഖോമ കപ്പാസികാനി ച;

വിപുലാ ച മഹഗ്ഘാ ച, തേപാകാസേവലമ്ബരേ.

൪൨൬. ‘‘തേ മയം പരിദഹാമ, യം യം ഹി മനസോ പിയം;

തഥാ ഭന്തേ പരക്കമ, യഥാ ഗേഹം ലഭാമസേ’’തി.

൪൨൭. ഥേരോ പണ്ണകുടിം കത്വാ, സങ്ഘേ ചാതുദ്ദിസേ അദാ;

ദത്വാ അന്വാദിസീ ഥേരോ, മാതു പിതു ച ഭാതുനോ;

‘‘ഇദം മേ ഞാതീനം ഹോതു, സുഖിതാ ഹോന്തു ഞാതയോ’’.

൪൨൮. സമനന്തരാനുദ്ദിട്ഠേ, ഘരാനി ഉദപജ്ജിസും;

കൂടാഗാരനിവേസനാ, വിഭത്താ ഭാഗസോ മിതാ.

൪൨൯. ‘‘ന മനുസ്സേസു ഈദിസാ, യാദിസാ നോ ഘരാ ഇധ;

അപി ദിബ്ബേസു യാദിസാ, താദിസാ നോ ഘരാ ഇധ.

൪൩൦. ‘‘ദദ്ദല്ലമാനാ ആഭേന്തി [ആഭന്തി (ക.)], സമന്താ ചതുരോ ദിസാ;

‘തഥാ ഭന്തേ പരക്കമ, യഥാ പാനീയം ലഭാമസേ’’തി.

൪൩൧. ഥേരോ കരണം [കരകം (സീ. സ്യാ. പീ.)] പൂരേത്വാ, സങ്ഘേ ചാതുദ്ദിസേ അദാ;

ദത്വാ അന്വാദിസീ ഥേരോ, മാതു പിതു ച ഭാതുനോ;

‘‘ഇദം മേ ഞാതീനം ഹോതു, സുഖിതാ ഹോന്തു ഞാതയോ’.

൪൩൨. സമനന്തരാനുദ്ദിട്ഠേ, പാനീയം ഉദപജ്ജഥ;

ഗമ്ഭീരാ ചതുരസ്സാ ച, പോക്ഖരഞ്ഞോ സുനിമ്മിതാ.

൪൩൩. സീതോദികാ സുപ്പതിത്ഥാ, സീതാ അപ്പടിഗന്ധിയാ;

പദുമുപ്പലസഞ്ഛന്നാ, വാരികിഞ്ജക്ഖപൂരിതാ.

൪൩൪. തത്ഥ ന്ഹത്വാ പിവിത്വാ ച, ഥേരസ്സ പടിദസ്സയും;

‘‘പഹൂതം പാനീയം ഭന്തേ, പാദാ ദുക്ഖാ ഫലന്തി നോ’’.

൪൩൫. ‘‘ആഹിണ്ഡമാനാ ഖഞ്ജാമ, സക്ഖരേ കുസകണ്ടകേ;

‘തഥാ ഭന്തേ പരക്കമ, യഥാ യാനം ലഭാമസേ’’’തി.

൪൩൬. ഥേരോ സിപാടികം ലദ്ധാ, സങ്ഘേ ചാതുദ്ദിസേ അദാ;

ദത്വാ അന്വാദിസീ ഥേരോ, മാതു പിതു ച ഭാതുനോ;

‘‘ഇദം മേ ഞാതീനം ഹോതു, സുഖിതാ ഹോന്തു ഞാതയോ’’.

൪൩൭. സമനന്തരാനുദ്ദിട്ഠേ, പേതാ രഥേന മാഗമും;

‘‘അനുകമ്പിതമ്ഹ ഭദന്തേ, ഭത്തേനച്ഛാദനേന ച.

൪൩൮. ‘‘ഘരേന പാനീയദാനേന, യാനദാനേന ചൂഭയം;

മുനിം കാരുണികം ലോകേ, ഭന്തേ വന്ദിതുമാഗതാ’’തി.

സാണവാസീഥേരപേതവത്ഥു ദുതിയം.

൩. രഥകാരപേതിവത്ഥു

൪൩൯. ‘‘വേളുരിയഥമ്ഭം രുചിരം പഭസ്സരം, വിമാനമാരുയ്ഹ അനേകചിത്തം;

തത്ഥച്ഛസി ദേവി മഹാനുഭാവേ, പഥദ്ധനി [സമന്തതോ (ക.)] പന്നരസേവ ചന്ദോ.

൪൪൦. ‘‘വണ്ണോ ച തേ കനകസ്സ സന്നിഭോ, ഉത്തത്തരൂപോ ഭുസ ദസ്സനേയ്യോ;

പല്ലങ്കസേട്ഠേ അതുലേ നിസിന്നാ, ഏകാ തുവം നത്ഥി ച തുയ്ഹ സാമികോ.

൪൪൧. ‘‘ഇമാ ച തേ പോക്ഖരണീ സമന്താ, പഹൂതമല്യാ [പഹൂതമാലാ (സീ. സ്യാ.)] ബഹുപുണ്ഡരീകാ;

സുവണ്ണചുണ്ണേഹി സമന്തമോത്ഥതാ, ന തത്ഥ പങ്കോ പണകോ ച വിജ്ജതി.

൪൪൨. ‘‘ഹംസാ ചിമേ ദസ്സനീയാ മനോരമാ, ഉദകസ്മിമനുപരിയന്തി സബ്ബദാ;

സമയ്യ വഗ്ഗൂപനദന്തി സബ്ബേ, ബിന്ദുസ്സരാ ദുന്ദുഭീനംവ ഘോസോ.

൪൪൩. ‘‘ദദ്ദല്ലമാനാ യസസാ യസസ്സിനീ, നാവായ ച ത്വം അവലമ്ബ തിട്ഠസി;

ആളാരപമ്ഹേ ഹസിതേ പിയംവദേ, സബ്ബങ്ഗകല്യാണി ഭുസം വിരോചസി.

൪൪൪. ‘‘ഇദം വിമാനം വിരജം സമേ ഠിതം, ഉയ്യാനവന്തം [ഉയ്യാനവനം (ക.)] രതിനന്ദിവഡ്ഢനം;

ഇച്ഛാമഹം നാരി അനോമദസ്സനേ, തയാ സഹ നന്ദനേ ഇധ മോദിതു’’ന്തി.

൪൪൫. ‘‘കരോഹി കമ്മം ഇധ വേദനീയം, ചിത്തഞ്ച തേ ഇധ നിഹിതം ഭവതു [നതഞ്ച ഹോതു (ക.), നിതഞ്ച ഹോതു (സ്യാ.)];

കത്വാന കമ്മം ഇധ വേദനീയം, ഏവം മമം ലച്ഛസി കാമകാമിനി’’ന്തി.

൪൪൬. ‘‘സാധൂ’’തി സോ തസ്സാ പടിസ്സുണിത്വാ, അകാസി കമ്മം തഹിം വേദനീയം;

കത്വാന കമ്മം തഹിം വേദനീയം, ഉപപജ്ജി സോ മാണവോ തസ്സാ സഹബ്യതന്തി.

രഥകാരപേതിവത്ഥു തതിയം.

ഭാണവാരം ദുതിയം നിട്ഠിതം.

൪. ഭുസപേതവത്ഥു

൪൪൭. ‘‘ഭുസാനി ഏകോ സാലിം പുനാപരോ, അയഞ്ച നാരീ സകമംസലോഹിതം;

തുവഞ്ച ഗൂഥം അസുചിം അകന്തം [അകന്തികം (സീ. പീ.)], പരിഭുഞ്ജസി കിസ്സ അയം വിപാകോ’’തി.

൪൪൮. ‘‘അയം പുരേ മാതരം ഹിംസതി, അയം പന കൂടവാണിജോ;

അയം മംസാനി ഖാദിത്വാ, മുസാവാദേന വഞ്ചേതി.

൪൪൯. ‘‘അഹം മനുസ്സേസു മനുസ്സഭൂതാ, അഗാരിനീ സബ്ബകുലസ്സ ഇസ്സരാ;

സന്തേസു പരിഗുഹാമി, മാ ച കിഞ്ചി ഇതോ അദം.

൪൫൦. ‘‘മുസാവാദേന ഛാദേമി, ‘നത്ഥി ഏതം മമ ഗേഹേ;

സചേ സന്തം നിഗുഹാമി, ഗൂഥോ മേ ഹോതു ഭോജനം’.

൪൫൧. ‘‘തസ്സ കമ്മസ്സ വിപാകേന, മുസാവാദസ്സ ചൂഭയം;

സുഗന്ധം സാലിനോ ഭത്തം, ഗൂഥം മേ പരിവത്തതി.

൪൫൨. ‘‘അവഞ്ഝാനി ച കമ്മാനി, ന ഹി കമ്മം വിനസ്സതി;

ദുഗ്ഗന്ധം കിമിനം [കിമിജം (സീ.)] മീളം, ഭുഞ്ജാമി ച പിവാമി ചാ’’തി.

ഭുസപേതവത്ഥു ചതുത്ഥം.

൫. കുമാരപേതവത്ഥു