നമോ തസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ

ഖുദ്ദകനികായേ

പേതവത്ഥുപാളി

൧. ഉരഗവഗ്ഗോ

൧. ഖേത്തൂപമപേതവത്ഥു

൧. ‘‘ഖേത്തൂപമാ അരഹന്തോ, ദായകാ കസ്സകൂപമാ;

ബീജൂപമം ദേയ്യധമ്മം, ഏത്തോ നിബ്ബത്തതേ ഫലം.

൨. ‘‘ഏതം ബീജം കസി ഖേത്തം, പേതാനം ദായകസ്സ ച;

തം പേതാ പരിഭുഞ്ജന്തി, ദാതാ പുഞ്ഞേന വഡ്ഢതി.

൩. ‘‘ഇധേവ കുസലം കത്വാ, പേതേ ച പടിപൂജിയ;

സഗ്ഗഞ്ച കമതി [ഗമതി (ക.)] ട്ഠാനം, കമ്മം കത്വാന ഭദ്ദക’’ന്തി.

ഖേത്തൂപമപേതവത്ഥു പഠമം.

൨. സൂകരമുഖപേതവത്ഥു

൪. ‘‘കായോ തേ സബ്ബസോവണ്ണോ, സബ്ബാ ഓഭാസതേ ദിസാ;

മുഖം തേ സൂകരസ്സേവ, കിം കമ്മമകരീ പുരേ’’ [മകരാ പുരേ (ക.)].

൫. ‘‘കായേന സഞ്ഞതോ ആസിം, വാചായാസിമസഞ്ഞതോ;

തേന മേതാദിസോ വണ്ണോ, യഥാ പസ്സസി നാരദ.

൬. ‘‘തം ത്യാഹം [താഹം (ക.)] നാരദ ബ്രൂമി, സാമം ദിട്ഠമിദം തയാ;

മാകാസി മുഖസാ പാപം, മാ ഖോ സൂകരമുഖോ അഹൂ’’തി.

സൂകരമുഖപേതവത്ഥു ദുതിയം.

൩. പൂതിമുഖപേതവത്ഥു

൭. ‘‘ദിബ്ബം സുഭം ധാരേസി വണ്ണധാതും, വേഹായസം തിട്ഠസി അന്തലിക്ഖേ;

മുഖഞ്ച തേ കിമയോ പൂതിഗന്ധം, ഖാദന്തി കിം കമ്മമകാസി പുബ്ബേ’’.

൮. ‘‘സമണോ അഹം പാപോതിദുട്ഠവാചോ [പാപോ ദുട്ഠവാചോ (സീ.), പാപോ ദുക്ഖവാചോ (സ്യാ. പീ.)], തപസ്സിരൂപോ മുഖസാ അസഞ്ഞതോ;

ലദ്ധാ ച മേ തപസാ വണ്ണധാതു, മുഖഞ്ച മേ പേസുണിയേന പൂതി.

൯. ‘‘തയിദം തയാ നാരദ സാമം ദിട്ഠം,

അനുകമ്പകാ യേ കുസലാ വദേയ്യും;

‘മാ പേസുണം മാ ച മുസാ അഭാണി,

യക്ഖോ തുവം ഹോഹിസി കാമകാമീ’’’തി.

പൂതിമുഖപേതവത്ഥു തതിയം.

൪. പിട്ഠധീതലികപേതവത്ഥു

൧൦. ‘‘യം കിഞ്ചാരമ്മണം കത്വാ, ദജ്ജാ ദാനം അമച്ഛരീ;

പുബ്ബപേതേ ച ആരബ്ഭ, അഥ വാ വത്ഥുദേവതാ.

൧൧. ‘‘ചത്താരോ ച മഹാരാജേ, ലോകപാലേ യസസ്സിനേ [യസസ്സിനോ (സീ. സ്യാ.)];

കുവേരം ധതരട്ഠഞ്ച, വിരൂപക്ഖം വിരൂള്ഹകം;

തേ ചേവ പൂജിതാ ഹോന്തി, ദായകാ ച അനിപ്ഫലാ.

൧൨. ‘‘ന ഹി രുണ്ണം വാ സോകോ വാ, യാ ചഞ്ഞാ പരിദേവനാ;

ന തം പേതസ്സ അത്ഥായ, ഏവം തിട്ഠന്തി ഞാതയോ.

൧൩. ‘‘അയഞ്ച ഖോ ദക്ഖിണാ ദിന്നാ, സങ്ഘമ്ഹി സുപ്പതിട്ഠിതാ;

ദീഘരത്തം ഹിതായസ്സ, ഠാനസോ ഉപകപ്പതീ’’തി.

പിട്ഠധീതലികപേതവത്ഥു ചതുത്ഥം.

൫. തിരോകുട്ടപേതവത്ഥു

൧൪. [ഖു. പാ. ൭.൧ ഖുദ്ദകപാഠേ] ‘‘തിരോകുട്ടേസു [തിരോകുഡ്ഡേസു (സീ. സ്യാ. പീ.)] തിട്ഠന്തി, സന്ധിസിങ്ഘാടകേസു ച;

ദ്വാരബാഹാസു തിട്ഠന്തി, ആഗന്ത്വാന സകം ഘരം.

൧൫. ‘‘പഹൂതേ അന്നപാനമ്ഹി, ഖജ്ജഭോജ്ജേ ഉപട്ഠിതേ;

ന തേസം കോചി സരതി, സത്താനം കമ്മപച്ചയാ.

൧൬. ‘‘ഏവം ദദന്തി ഞാതീനം, യേ ഹോന്തി അനുകമ്പകാ;

സുചിം പണീതം കാലേന, കപ്പിയം പാനഭോജനം;

‘ഇദം വോ ഞാതീനം ഹോതു, സുഖിതാ ഹോന്തു ഞാതയോ’.

൧൭. ‘‘തേ ച തത്ഥ സമാഗന്ത്വാ, ഞാതിപേതാ സമാഗതാ;

പഹൂതേ അന്നപാനമ്ഹി, സക്കച്ചം അനുമോദരേ.

൧൮. ‘‘‘ചിരം ജീവന്തു നോ ഞാതീ, യേസം ഹേതു ലഭാമസേ;

അമ്ഹാകഞ്ച കതാ പൂജാ, ദായകാ ച അനിപ്ഫലാ’.

൧൯. ‘‘‘ന ഹി തത്ഥ കസി അത്ഥി, ഗോരക്ഖേത്ഥ ന വിജ്ജതി;

വണിജ്ജാ താദിസീ നത്ഥി, ഹിരഞ്ഞേന കയാകയം [കയോക്കയം (സീ. ക.) കയോകയം (ഖു. പാ. ൭.൬)];

ഇതോ ദിന്നേന യാപേന്തി, പേതാ കാലഗതാ [കാലകതാ (സീ. സ്യാ. പീ.)] തഹിം’.

൨൦. ‘‘‘ഉന്നമേ ഉദകം വുട്ഠം, യഥാ നിന്നം പവത്തതി;

ഏവമേവ ഇതോ ദിന്നം, പേതാനം ഉപകപ്പതി’.

൨൧. ‘‘‘യഥാ വാരിവഹാ പൂരാ, പരിപൂരേന്തി സാഗരം;

ഏവമേവ ഇതോ ദിന്നം, പേതാനം ഉപകപ്പതി’.

൨൨. ‘‘‘അദാസി മേ അകാസി മേ, ഞാതി മിത്താ [ഞാതി മിത്തോ (?)] സഖാ ച മേ;

പേതാനം ദക്ഖിണം ദജ്ജാ, പുബ്ബേ കതമനുസ്സരം’.

൨൩. ‘‘‘ന ഹി രുണ്ണം വാ സോകോ വാ, യാ ചഞ്ഞാ പരിദേവനാ;

ന തം പേതാനമത്ഥായ, ഏവം തിട്ഠന്തി ഞാതയോ’.

൨൪. ‘‘‘അയഞ്ച ഖോ ദക്ഖിണാ ദിന്നാ, സങ്ഘമ്ഹി സുപ്പതിട്ഠിതാ;

ദീഘരത്തം ഹിതായസ്സ, ഠാനസോ ഉപകപ്പതി’.

൨൫. ‘‘സോ ഞാതിധമ്മോ ച അയം നിദസ്സിതോ, പേതാന പൂജാ ച കതാ ഉളാരാ;

ബലഞ്ച ഭിക്ഖൂനമനുപ്പദിന്നം, തുമ്ഹേഹി പുഞ്ഞം പസുതം അനപ്പക’’ന്തി.

തിരോകുട്ടപേതവത്ഥു പഞ്ചമം.

൬. പഞ്ചപുത്തഖാദപേതിവത്ഥു

൨൬. ‘‘നഗ്ഗാ ദുബ്ബണ്ണരൂപാസി, ദുഗ്ഗന്ധാ പൂതി വായസി;

മക്ഖികാഹി പരികിണ്ണാ [മക്ഖികാപരികിണ്ണാ ച (സീ.)], കാ നു ത്വം ഇധ തിട്ഠസീ’’തി.

൨൭. ‘‘അഹം ഭദന്തേ [ഭദ്ദന്തേ (ക.)] പേതീമ്ഹി, ദുഗ്ഗതാ യമലോകികാ;

പാപകമ്മം കരിത്വാന, പേതലോകം ഇതോ ഗതാ.

൨൮. ‘‘കാലേന പഞ്ച പുത്താനി, സായം പഞ്ച പുനാപരേ;

വിജായിത്വാന ഖാദാമി, തേപി നാ ഹോന്തി മേ അലം.

൨൯. ‘‘പരിഡയ്ഹതി ധൂമായതി, ഖുദായ [ഖുദ്ദായ (ക.)] ഹദയം മമ;

പാനീയം ന ലഭേ പാതും, പസ്സ മം ബ്യസനം ഗത’’ന്തി.

൩൦. ‘‘കിം നു കായേന വാചായ, മനസാ ദുക്കടം കതം;

കിസ്സ കമ്മവിപാകേന, പുത്തമംസാനി ഖാദസീ’’തി.

൩൧. ‘‘സപതീ [സപത്തീ (സീ.)] മേ ഗബ്ഭിനീ ആസി, തസ്സാ പാപം അചേതയിം;

സാഹം പദുട്ഠമനസാ, അകരിം ഗബ്ഭപാതനം.

൩൨. ‘‘തസ്സാ ദ്വേമാസികോ ഗബ്ഭോ, ലോഹിതഞ്ഞേവ പഗ്ഘരി;

തദസ്സാ മാതാ കുപിതാ, മയ്ഹം ഞാതീ സമാനയി;

സപഥഞ്ച മം കാരേസി, പരിഭാസാപയീ ച മം.

൩൩. ‘‘സാഹം ഘോരഞ്ച സപഥം, മുസാവാദം അഭാസിസം;

പുത്തമംസാനി ഖാദാമി, സചേ തം പകതം മയാ.

൩൪. ‘‘തസ്സ കമ്മസ്സ വിപാകേന [വിപാകം (സ്യാ. ക.)], മുസാവാദസ്സ ചൂഭയം;

പുത്തമംസാനി ഖാദാമി, പുബ്ബലോഹിതമക്ഖിതാ’’തി.

പഞ്ചപുത്തഖാദപേതിവത്ഥു [പഞ്ചപുത്തഖാദപേതവത്ഥു (സീ. സ്യാ. പീ.) ഏവമുപരിപി] ഛട്ഠം.

൭. സത്തപുത്തഖാദപേതിവത്ഥു

൩൫. ‘‘നഗ്ഗാ ദുബ്ബണ്ണരൂപാസി, ദുഗ്ഗന്ധാ പൂതി വായസി;

മക്ഖികാഹി പരികിണ്ണാ, കാ നു ത്വം ഇധ തിട്ഠസീ’’തി.

൩൬. ‘‘അഹം ഭദന്തേ പേതീമ്ഹി, ദുഗ്ഗതാ യമലോകികാ;

പാപകമ്മം കരിത്വാന, പേതലോകം ഇതോ ഗതാ.

൩൭. ‘‘കാലേന സത്ത പുത്താനി, സായം സത്ത പുനാപരേ;

വിജായിത്വാന ഖാദാമി, തേപി നാ ഹോന്തി മേ അലം.

൩൮. ‘‘പരിഡയ്ഹതി ധൂമായതി, ഖുദായ ഹദയം മമ;

നിബ്ബുതിം നാധിഗച്ഛാമി, അഗ്ഗിദഡ്ഢാവ ആതപേ’’തി.

൩൯. ‘‘കിം നു കായേന വാചായ, മനസാ ദുക്കടം കതം;

കിസ്സ കമ്മവിപാകേന, പുത്തമംസാനി ഖാദസീ’’തി.

൪൦. ‘‘അഹൂ മയ്ഹം ദുവേ പുത്താ, ഉഭോ സമ്പത്തയോബ്ബനാ;

സാഹം പുത്തബലൂപേതാ, സാമികം അതിമഞ്ഞിസം.

൪൧. ‘‘തതോ മേ സാമികോ കുദ്ധോ, സപത്തിം മയ്ഹമാനയി;

സാ ച ഗബ്ഭം അലഭിത്ഥ, തസ്സാ പാപം അചേതയിം.

൪൨. ‘‘സാഹം പദുട്ഠമനസാ, അകരിം ഗബ്ഭപാതനം;

തസ്സാ തേമാസികോ ഗബ്ഭോ, പുബ്ബലോഹിതകോ [പുബ്ബലോഹിതകോ (ക.)] പതി.

൪൩. ‘‘തദസ്സാ മാതാ കുപിതാ, മയ്ഹം ഞാതീ സമാനയി;

സപഥഞ്ച മം കാരേസി, പരിഭാസാപയീ ച മം.

൪൪. ‘‘സാഹം ഘോരഞ്ച സപഥം, മുസാവാദം അഭാസിസം;

‘പുത്തമംസാനി ഖാദാമി, സചേ തം പകതം മയാ’.

൪൫. ‘‘തസ്സ കമ്മസ്സ വിപാകേന, മുസാവാദസ്സ ചൂഭയം;

പുത്തമംസാനി ഖാദാമി, പുബ്ബലോഹിതമക്ഖിതാ’’തി.

സത്തപുത്തഖാദപേതിവത്ഥു സത്തമം.

൮. ഗോണപേതവത്ഥു

൪൬. ‘‘കിം നു ഉമ്മത്തരൂപോവ, ലായിത്വാ ഹരിതം തിണം;

ഖാദ ഖാദാതി ലപസി, ഗതസത്തം ജരഗ്ഗവം.

൪൭. ‘‘ന ഹി അന്നേന പാനേന, മതോ ഗോണോ സമുട്ഠഹേ;

ത്വംസി ബാലോ ച [ബാലോവ (ക.)] ദുമ്മേധോ, യഥാ തഞ്ഞോവ ദുമ്മതീ’’തി.

൪൮. ‘‘ഇമേ പാദാ ഇദം സീസം, അയം കായോ സവാലധി;

നേത്താ തഥേവ തിട്ഠന്തി, അയം ഗോണോ സമുട്ഠഹേ.

൪൯. ‘‘നായ്യകസ്സ ഹത്ഥപാദാ, കായോ സീസഞ്ച ദിസ്സതി;

രുദം മത്തികഥൂപസ്മിം, നനു ത്വഞ്ഞേവ ദുമ്മതീ’’തി.

൫൦. ‘‘ആദിത്തം വത മം സന്തം, ഘതസിത്തംവ പാവകം;

വാരിനാ വിയ ഓസിഞ്ചം, സബ്ബം നിബ്ബാപയേ ദരം.

൫൧. ‘‘അബ്ബഹീ [അബ്ബൂള്ഹം (ബഹൂസു)] വത മേ സല്ലം, സോകം ഹദയനിസ്സിതം;

യോ മേ സോകപരേതസ്സ, പിതുസോകം അപാനുദി.

൫൨. ‘‘സ്വാഹം അബ്ബൂള്ഹസല്ലോസ്മി, സീതിഭൂതോസ്മി നിബ്ബുതോ;

ന സോചാമി ന രോദാമി, തവ സുത്വാന മാണവ’.

൫൩. ഏവം കരോന്തി സപ്പഞ്ഞാ, യേ ഹോന്തി അനുകമ്പകാ;

വിനിവത്തയന്തി സോകമ്ഹാ, സുജാതോ പിതരം യഥാതി.

ഗോണപേതവത്ഥു അട്ഠമം.

൯. മഹാപേസകാരപേതിവത്ഥു

൫൪. ‘‘ഗൂഥഞ്ച മുത്തം രുഹിരഞ്ച പുബ്ബം, പരിഭുഞ്ജതി കിസ്സ അയം വിപാകോ;

അയം നു കിം കമ്മമകാസി നാരീ, യാ സബ്ബദാ ലോഹിതപുബ്ബഭക്ഖാ.

൫൫. ‘‘നവാനി വത്ഥാനി സുഭാനി ചേവ, മുദൂനി സുദ്ധാനി ച ലോമസാനി;

ദിന്നാനി മിസ്സാ കിതകാ [കിടകാ (ക.)] ഭവന്തി, അയം നു കിം കമ്മമകാസി നാരീ’’തി.

൫൬. ‘‘ഭരിയാ മമേസാ അഹൂ ഭദന്തേ, അദായികാ മച്ഛരിനീ കദരിയാ;

സാ മം ദദന്തം സമണബ്രാഹ്മണാനം, അക്കോസതി ച പരിഭാസതി ച.

൫൭. ‘‘‘ഗൂഥഞ്ച മുത്തം രുഹിരഞ്ച പുബ്ബം, പരിഭുഞ്ജ ത്വം അസുചിം സബ്ബകാലം;

ഏതം തേ പരലോകസ്മിം ഹോതു, വത്ഥാ ച തേ കിടകസമാ ഭവന്തു’;

ഏതാദിസം ദുച്ചരിതം ചരിത്വാ, ഇധാഗതാ ചിരരത്തായ ഖാദതീ’’തി.

മഹാപേസകാരപേതിവത്ഥു നവമം.

൧൦. ഖല്ലാടിയപേതിവത്ഥു

൫൮. ‘‘കാ നു അന്തോവിമാനസ്മിം, തിട്ഠന്തീ നൂപനിക്ഖമി;

ഉപനിക്ഖമസ്സു ഭദ്ദേ, പസ്സാമ തം ബഹിട്ഠിത’’ന്തി.

൫൯. ‘‘അട്ടീയാമി ഹരായാമി, നഗ്ഗാ നിക്ഖമിതും ബഹി;

കേസേഹമ്ഹി പടിച്ഛന്നാ, പുഞ്ഞം മേ അപ്പകം കത’’ന്തി.

൬൦. ‘‘ഹന്ദുത്തരീയം ദദാമി തേ, ഇദം ദുസ്സം നിവാസയ;

ഇദം ദുസ്സം നിവാസേത്വാ, ഏഹി നിക്ഖമ സോഭനേ;