൮. സതിപട്ഠാനകഥാ

൩൪. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, സതിപട്ഠാനാ. കതമേ ചത്താരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കായേ കായാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം. വേദനാസു…പേ… ചിത്തേ… ധമ്മേസു ധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ’’തി.

൩൫. [ക] കഥം കായേ കായാനുപസ്സീ വിഹരതി? ഇധേകച്ചോ പഥവീകായം അനിച്ചതോ അനുപസ്സതി, നോ നിച്ചതോ; ദുക്ഖതോ അനുപസ്സതി, നോ സുഖതോ; അനത്തതോ അനുപസ്സതി, നോ അത്തതോ; നിബ്ബിന്ദതി, നോ നന്ദതി; വിരജ്ജതി, നോ രജ്ജതി; നിരോധേതി, നോ സമുദേതി, പടിനിസ്സജ്ജതി, നോ ആദിയതി. അനിച്ചതോ അനുപസ്സന്തോ നിച്ചസഞ്ഞം പജഹതി, ദുക്ഖതോ അനുപസ്സന്തോ സുഖസഞ്ഞം പജഹതി, അനത്തതോ അനുപസ്സന്തോ അത്തസഞ്ഞം പജഹതി, നിബ്ബിന്ദന്തോ നന്ദിം പജഹതി, വിരജ്ജന്തോ രാഗം പജഹതി, നിരോധേന്തോ സമുദയം പജഹതി, പടിനിസ്സജ്ജന്തോ ആദാനം പജഹതി. ഇമേഹി സത്തഹി ആകാരേഹി കായം അനുപസ്സതി. കായോ ഉപട്ഠാനം, നോ സതി. സതി ഉപട്ഠാനഞ്ചേവ സതി ച. തായ സതിയാ തേന ഞാണേന തം കായം അനുപസ്സതി. തേന വുച്ചതി – ‘‘കായേ കായാനുപസ്സനാസതിപട്ഠാനാ’’.

ഭാവനാതി ചതസ്സോ ഭാവനാ – തത്ഥ ജാതാനം ധമ്മാനം അനതിവത്തനട്ഠേന ഭാവനാ, ഇന്ദ്രിയാനം ഏകരസട്ഠേന ഭാവനാ, തദുപഗവീരിയവാഹനട്ഠേന ഭാവനാ, ആസേവനട്ഠേന ഭാവനാ.

ഇധേകച്ചോ ആപോകായം…പേ… തേജോകായം… വായോകായം… കേസകായം… ലോമകായം… ഛവികായം… ചമ്മകായം… മംസകായം… രുധിരകായം… ന്ഹാരുകായം [നഹാരുകായം (സ്യാ.)] … അട്ഠികായം… അട്ഠിമിഞ്ജകായം അനിച്ചതോ അനുപസ്സതി, നോ നിച്ചതോ; ദുക്ഖതോ അനുപസ്സതി, നോ സുഖതോ; അനത്തതോ അനുപസ്സതി, നോ അത്തതോ; നിബ്ബിന്ദതി, നോ നന്ദതി; വിരജ്ജതി, നോ രജ്ജതി, നിരോധേതി, നോ സമുദേതി; പടിനിസ്സജ്ജതി, നോ ആദിയതി. അനിച്ചതോ അനുപസ്സന്തോ നിച്ചസഞ്ഞം പജഹതി, ദുക്ഖതോ അനുപസ്സന്തോ സുഖസഞ്ഞം പജഹതി, അനത്തതോ അനുപസ്സന്തോ അത്തസഞ്ഞം പജഹതി, നിബ്ബിന്ദന്തോ നന്ദിം പജഹതി, വിരജ്ജന്തോ രാഗം പജഹതി, നിരോധേന്തോ സമുദയം പജഹതി, പടിനിസ്സജ്ജന്തോ ആദാനം പജഹതി. ഇമേഹി സത്തഹി ആകാരേഹി കായം അനുപസ്സതി. കായോ ഉപട്ഠാനം, നോ സതി. സതി ഉപട്ഠാനഞ്ചേവ സതി ച. തായ സതിയാ തേന ഞാണേന തം കായം അനുപസ്സതി. തേന വുച്ചതി – ‘‘കായേ കായാനുപസ്സനാസതിപട്ഠാനാ’’.

ഭാവനാതി ചതസ്സോ ഭാവനാ – തത്ഥ ജാതാനം ധമ്മാനം അനതിവത്തനട്ഠേന ഭാവനാ, ഇന്ദ്രിയാനം ഏകരസട്ഠേന ഭാവനാ, തദുപഗവീരിയവാഹനട്ഠേന ഭാവനാ, ആസേവനട്ഠേന ഭാവനാ. ഏവം കായേ കായാനുപസ്സീ വിഹരതി.

[ഖ] കഥം വേദനാസു വേദനാനുപസ്സീ വിഹരതി? ഇധേകച്ചോ സുഖം വേദനം അനിച്ചതോ അനുപസ്സതി, നോ നിച്ചതോ…പേ… പടിനിസ്സജ്ജതി, നോ ആദിയതി. അനിച്ചതോ അനുപസ്സന്തോ നിച്ചസഞ്ഞം പജഹതി…പേ… പടിനിസ്സജ്ജന്തോ ആദാനം പജഹതി. ഇമേഹി സത്തഹി ആകാരേഹി വേദനം അനുപസ്സതി. വേദനാ ഉപട്ഠാനം, നോ സതി. സതി ഉപട്ഠാനഞ്ചേവ സതി ച. തായ സതിയാ തേന ഞാണേന തം വേദനം അനുപസ്സതി. തേന വുച്ചതി – ‘‘വേദനാസു വേദനാനുപസ്സനാസതിപട്ഠാനാ’’.

ഭാവനാതി ചതസ്സോ ഭാവനാ…പേ… ആസേവനട്ഠേന ഭാവനാ…പേ… ഇധേകച്ചോ ദുക്ഖം വേദനം…പേ… അദുക്ഖമസുഖം വേദനം… സാമിസം സുഖം വേദനം… നിരാമിസം സുഖം വേദനം… സാമിസം ദുക്ഖം വേദനം… നിരാമിസം ദുക്ഖം വേദനം… സാമിസം അദുക്ഖമസുഖം വേദനം… നിരാമിസം അദുക്ഖമസുഖം വേദനം… ചക്ഖുസമ്ഫസ്സജം വേദനം… സോതസമ്ഫസ്സജം വേദനം… ഘാനസമ്ഫസ്സജം വേദനം… ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സജം വേദനം… കായസമ്ഫസ്സജം വേദനം… മനോസമ്ഫസ്സജം വേദനം അനിച്ചതോ അനുപസ്സതി, നോ നിച്ചതോ…പേ… പടിനിസ്സജ്ജതി, നോ ആദിയതി. അനിച്ചതോ അനുപസ്സന്തോ നിച്ചസഞ്ഞം പജഹതി…പേ… പടിനിസ്സജ്ജന്തോ ആദാനം പജഹതി. ഇമേഹി സത്തഹി ആകാരേഹി വേദനം അനുപസ്സതി. വേദനാ ഉപട്ഠാനം, നോ സതി. സതി ഉപട്ഠാനഞ്ചേവ സതി ച. തായ സതിയാ തേന ഞാണേന തം വേദനം അനുപസ്സതി. തേന വുച്ചതി – ‘‘വേദനാസു വേദനാനുപസ്സനാസതിപട്ഠാനാ’’.

ഭാവനാതി ചതസ്സോ ഭാവനാ…പേ… ഏവം വേദനാസു വേദനാനുപസ്സീ വിഹരതി.

[ഗ] കഥം ചിത്തേ ചിത്താനുപസ്സീ വിഹരതി? ഇധേകച്ചോ സരാഗം ചിത്തം അനിച്ചതോ അനുപസ്സതി, നോ നിച്ചതോ…പേ… പടിനിസ്സജ്ജതി, നോ ആദിയതി. അനിച്ചതോ അനുപസ്സന്തോ നിച്ചസഞ്ഞം പജഹതി…പേ… പടിനിസ്സജ്ജന്തോ ആദാനം പജഹതി. ഇമേഹി സത്തഹി ആകാരേഹി ചിത്തം അനുപസ്സതി. ചിത്തം ഉപട്ഠാനം, നോ സതി. സതി ഉപട്ഠാനഞ്ചേവ സതി ച. തായ സതിയാ തേന ഞാണേന തം ചിത്തം അനുപസ്സതി. തേന വുച്ചതി – ‘‘ചിത്തേ ചിത്താനുപസ്സനാസതിപട്ഠാനാ’’.

ഭാവനാതി ചതസ്സോ ഭാവനാ…പേ… ആസേവനട്ഠേന ഭാവനാ.

ഇധേകച്ചോ വീതരാഗം ചിത്തം…പേ… സദോസം ചിത്തം… വീതദോസം ചിത്തം… സമോഹം ചിത്തം… വീതമോഹം ചിത്തം… സംഖിത്തം ചിത്തം… വിക്ഖിത്തം ചിത്തം… മഹഗ്ഗതം ചിത്തം… അമഹഗ്ഗതം ചിത്തം… സഉത്തരം ചിത്തം… അനുത്തരം ചിത്തം… സമാഹിതം ചിത്തം… അസമാഹിതം ചിത്തം… വിമുത്തം ചിത്തം… അവിമുത്തം ചിത്തം… ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം… സോതവിഞ്ഞാണം… ഘാനവിഞ്ഞാണം… ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം… കായവിഞ്ഞാണം… മനോവിഞ്ഞാണം അനിച്ചതോ അനുപസ്സതി, നോ നിച്ചതോ…പേ… പടിനിസ്സജ്ജതി, നോ ആദിയതി. അനിച്ചതോ അനുപസ്സന്തോ നിച്ചസഞ്ഞം പജഹതി…പേ… പടിനിസ്സജ്ജന്തോ ആദാനം പജഹതി. ഇമേഹി സത്തഹി ആകാരേഹി ചിത്തം അനുപസ്സതി. ചിത്തം ഉപട്ഠാനം, നോ സതി. സതി ഉപട്ഠാനഞ്ചേവ സതി ച. തായ സതിയാ തേന ഞാണേന തം ചിത്തം അനുപസ്സതി. തേന വുച്ചതി – ‘‘ചിത്തേ ചിത്താനുപസ്സനാസതിപട്ഠാനാ’’.

ഭാവനാതി ചതസ്സോ ഭാവനാ…പേ… ആസേവനട്ഠേന ഭാവനാ. ഏവം ചിത്തേ ചിത്താനുപസ്സീ വിഹരതി.

[ഘ] കഥം ധമ്മേസു ധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി? ഇധേകച്ചോ ഠപേത്വാ കായം ഠപേത്വാ വേദനം ഠപേത്വാ ചിത്തം തദവസേസേ ധമ്മേ അനിച്ചതോ അനുപസ്സതി, നോ നിച്ചതോ; ദുക്ഖതോ അനുപസ്സതി, നോ സുഖതോ; അനത്തതോ അനുപസ്സതി, നോ അത്തതോ; നിബ്ബിന്ദതി, നോ നന്ദതി; വിരജ്ജതി, നോ രജ്ജതി; നിരോധേതി, നോ സമുദേതി; പടിനിസ്സജ്ജതി, നോ ആദിയതി. അനിച്ചതോ അനുപസ്സന്തോ നിച്ചസഞ്ഞം പജഹതി, ദുക്ഖതോ അനുപസ്സന്തോ സുഖസഞ്ഞം പജഹതി, അനത്തതോ അനുപസ്സന്തോ അത്തസഞ്ഞം പജഹതി, നിബ്ബിന്ദന്തോ നന്ദിം പജഹതി, വിരജ്ജന്തോ രാഗം പജഹതി, നിരോധേന്തോ സമുദയം പജഹതി, പടിനിസ്സജ്ജന്തോ ആദാനം പജഹതി. ഇമേഹി സത്തഹി ആകാരേഹി തേ ധമ്മേ അനുപസ്സതി. ധമ്മാ ഉപട്ഠാനം, നോ സതി. സതി ഉപട്ഠാനഞ്ചേവ സതി ച. തായ സതിയാ തേന ഞാണേന തേ ധമ്മേ അനുപസ്സതി. തേന വുച്ചതി – ‘‘ധമ്മേസു ധമ്മാനുപസ്സനാസതിപട്ഠാനാ’’.

ഭാവനാതി ചതസ്സോ ഭാവനാ – തത്ഥ ജാതാനം ധമ്മാനം അനതിവത്തനട്ഠേന ഭാവനാ, ഇന്ദ്രിയാനം ഏകരസട്ഠേന ഭാവനാ, തദുപഗവീരിയവാഹനട്ഠേന ഭാവനാ, ആസേവനട്ഠേന ഭാവനാ. ഏവം ധമ്മേസു ധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതീതി.

സതിപട്ഠാനകഥാ നിട്ഠിതാ.