൭. ധമ്മചക്കകഥാ

൧. സച്ചവാരോ

൩൯. ഏകം സമയം ഭഗവാ ബാരാണസിയം വിഹരതി…പേ… ഇതി ഹിദം ആയസ്മതോ കോണ്ഡഞ്ഞസ്സ ‘‘അഞ്ഞാസികോണ്ഡഞ്ഞോ’’ ത്വേവ നാമം അഹോസി.

[ക] ‘‘ഇദം ദുക്ഖം അരിയസച്ച’’ന്തി പുബ്ബേ അനനുസ്സുതേസു ധമ്മേസു ചക്ഖും ഉദപാദി, ഞാണം ഉദപാദി, പഞ്ഞാ ഉദപാദി, വിജ്ജാ ഉദപാദി, ആലോകോ ഉദപാദി.

ചക്ഖും ഉദപാദീതി – കേനട്ഠേന? ഞാണം ഉദപാദീതി – കേനട്ഠേന? പഞ്ഞാ ഉദപാദീതി – കേനട്ഠേന? വിജ്ജാ ഉദപാദീതി – കേനട്ഠേന? ആലോകോ ഉദപാദീതി – കേനട്ഠേന? ചക്ഖും ഉദപാദീതി – ദസ്സനട്ഠേന. ഞാണം ഉദപാദീതി – ഞാതട്ഠേന. പഞ്ഞാ ഉദപാദീതി – പജാനനട്ഠേന. വിജ്ജാ ഉദപാദീതി – പടിവേധട്ഠേന. ആലോകോ ഉദപാദീതി – ഓഭാസട്ഠേന.

ചക്ഖും ധമ്മോ, ദസ്സനട്ഠോ അത്ഥോ. ഞാണം ധമ്മോ, ഞാതട്ഠോ അത്ഥോ. പഞ്ഞാ ധമ്മോ, പജാനനട്ഠോ അത്ഥോ. വിജ്ജാ ധമ്മോ, പടിവേധട്ഠോ അത്ഥോ. ആലോകോ ധമ്മോ, ഓഭാസട്ഠോ അത്ഥോ. ഇമേ പഞ്ച ധമ്മാ പഞ്ച അത്ഥാ ദുക്ഖവത്ഥുകാ സച്ചവത്ഥുകാ സച്ചാരമ്മണാ സച്ചഗോചരാ സച്ചസങ്ഗഹിതാ സച്ചപരിയാപന്നാ സച്ചേ സമുദാഗതാ സച്ചേ ഠിതാ സച്ചേ പതിട്ഠിതാ.

൪൦. ധമ്മചക്കന്തി കേനട്ഠേന ധമ്മചക്കം? ധമ്മഞ്ച പവത്തേതി ചക്കഞ്ചാതി – ധമ്മചക്കം. ചക്കഞ്ച പവത്തേതി ധമ്മഞ്ചാതി – ധമ്മചക്കം. ധമ്മേന പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ധമ്മചരിയായ പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ധമ്മേ ഠിതോ പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ധമ്മേ പതിട്ഠിതോ പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ധമ്മേ പതിട്ഠാപേന്തോ പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ധമ്മേ വസിപ്പത്തോ പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ധമ്മേ വസിം പാപേന്തോ പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ധമ്മേ പാരമിപ്പത്തോ പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ധമ്മേ പാരമിം പാപേന്തോ പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ധമ്മേ വേസാരജ്ജപ്പത്തോ പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ധമ്മേ വേസാരജ്ജം പാപേന്തോ പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ധമ്മം സക്കരോന്തോ പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ധമ്മം ഗരും കരോന്തോ [ഗരുകരോന്തോ (സ്യാ.)] പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ധമ്മം മാനേന്തോ പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ധമ്മം പൂജേന്തോ പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ധമ്മം അപചായമാനോ പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ധമ്മദ്ധജോ പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ധമ്മകേതു പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ധമ്മാധിപതേയ്യോ പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. തം ഖോ പന ധമ്മചക്കം അപ്പടിവത്തിയം സമണേന വാ ബ്രാഹ്മണേന വാ ദേവേന വാ മാരേന വാ ബ്രഹ്മുനാ വാ കേനചി വാ ലോകസ്മിന്തി – ധമ്മചക്കം.

സദ്ധിന്ദ്രിയം ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. വീരിയിന്ദ്രിയം ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. സതിന്ദ്രിയം ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. സമാധിന്ദ്രിയം ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. സദ്ധാബലം ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. വീരിയബലം ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. സതിബലം ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. സമാധിബലം ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. പഞ്ഞാബലം ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. പസ്സദ്ധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. സമാധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. സമ്മാദിട്ഠി ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. സമ്മാസങ്കപ്പോ ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. സമ്മാവാചാ ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. സമ്മാകമ്മന്തോ ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. സമ്മാആജീവോ ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. സമ്മാവായാമോ ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. സമ്മാസതി ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. സമ്മാസമാധി ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം.

ആധിപതേയ്യട്ഠേന ഇന്ദ്രിയം ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. അകമ്പിയട്ഠേന ബലം ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. നിയ്യാനികട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗോ ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ഹേതുട്ഠേന മഗ്ഗോ ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ഉപട്ഠാനട്ഠേന സതിപട്ഠാനാ ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. പദഹനട്ഠേന സമ്മപ്പധാനാ ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ഇജ്ഝനട്ഠേന ഇദ്ധിപാദാ ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. തഥട്ഠേന സച്ചാ ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. അവിക്ഖേപട്ഠേന സമഥോ ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. അനുപസ്സനട്ഠേന വിപസ്സനാ ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ഏകരസട്ഠേന സമഥവിപസ്സനാ ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. അനതിവത്തനട്ഠേന യുഗനദ്ധം ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. സംവരട്ഠേന സീലവിസുദ്ധി ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. അവിക്ഖേപട്ഠേന ചിത്തവിസുദ്ധി ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ദസ്സനട്ഠേന ദിട്ഠിവിസുദ്ധി ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. മുത്തട്ഠേന വിമോക്ഖോ ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. പടിവേധട്ഠേന വിജ്ജാ ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. പരിച്ചാഗട്ഠേന വിമുത്തി ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. സമുച്ഛേദട്ഠേന ഖയേ ഞാണം ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. പടിപ്പസ്സദ്ധട്ഠേന അനുപ്പാദേ ഞാണം ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ഛന്ദോ മൂലട്ഠേന ധമ്മോ. തം ധമ്മോ പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. മനസികാരോ സമുട്ഠാനട്ഠേന ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ഫസ്സോ സമോധാനട്ഠേന ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. വേദനാ സമോസരണട്ഠേന ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. സമാധി പമുഖട്ഠേന ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. സതി ആധിപതേയ്യട്ഠേന ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. പഞ്ഞാ തതുത്തരട്ഠേന ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. വിമുത്തി സാരട്ഠേന ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. അമതോഗധം നിബ്ബാനം പരിയോസാനട്ഠേന ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം.

‘‘തം ഖോ പനിദം ദുക്ഖം അരിയസച്ചം പരിഞ്ഞേയ്യ’’ന്തി…പേ… പരിഞ്ഞാതന്തി പുബ്ബേ അനനുസ്സുതേസു ധമ്മേസു ചക്ഖും ഉദപാദി…പേ… ആലോകോ ഉദപാദി.

ചക്ഖും ഉദപാദീതി – കേനട്ഠേന…പേ… ആലോകോ ഉദപാദീതി – കേനട്ഠേന? ചക്ഖും ഉദപാദീതി – ദസ്സനട്ഠേന…പേ… ആലോകോ ഉദപാദീതി – ഓഭാസട്ഠേന. ചക്ഖും ധമ്മോ, ദസ്സനട്ഠോ അത്ഥോ…പേ… ആലോകോ ധമ്മോ, ഓഭാസട്ഠോ അത്ഥോ. ഇമേ പഞ്ച ധമ്മാ പഞ്ച അത്ഥാ ദുക്ഖവത്ഥുകാ സച്ചവത്ഥുകാ സച്ചാരമ്മണാ സച്ചഗോചരാ സച്ചസങ്ഗഹിതാ സച്ചപരിയാപന്നാ സച്ചേ സമുദാഗതാ സച്ചേ ഠിതാ സച്ചേ പതിട്ഠിതാ.

ധമ്മചക്കന്തി കേനട്ഠേന ധമ്മചക്കം? ധമ്മഞ്ച പവത്തേതി ചക്കഞ്ചാതി – ധമ്മചക്കം. ചക്കഞ്ച പവത്തേതി ധമ്മഞ്ചാതി – ധമ്മചക്കം. ധമ്മേന പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ധമ്മപരിയായ പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ധമ്മേ ഠിതോ പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ധമ്മേ പതിട്ഠിതോ പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം…പേ… അമതോഗധം നിബ്ബാനം പരിയോസാനട്ഠേന ധമ്മോ തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം.

[ഖ-ഘ] ‘‘ഇദം ദുക്ഖസമുദയം അരിയസച്ച’’ന്തി പുബ്ബേ അനനുസ്സുതേസു ധമ്മേസു ചക്ഖും ഉദപാദി…പേ… ആലോകോ ഉദപാദി…പേ… ‘‘തം ഖോ പനിദം ദുക്ഖസമുദയം അരിയസച്ചം പഹാതബ്ബ’’ന്തി…പേ… ‘‘പഹീന’’ന്തി പുബ്ബേ അനനുസ്സുതേസു ധമ്മേസു ചക്ഖും ഉദപാദി…പേ… ആലോകോ ഉദപാദി.

ചക്ഖും ഉദപാദീതി – കേനട്ഠേന…പേ… ആലോകോ ഉദപാദീതി – കേനട്ഠേന? ചക്ഖും ഉദപാദീതി – ദസ്സനട്ഠേന…പേ… ആലോകോ ഉദപാദീതി – ഓഭാസട്ഠേന.

ചക്ഖും ധമ്മോ, ദസ്സനട്ഠോ അത്ഥോ…പേ… ആലോകോ ധമ്മോ, ഓഭാസട്ഠോ അത്ഥോ. ഇമേ പഞ്ച ധമ്മാ പഞ്ച അത്ഥാ സമുദയവത്ഥുകാ സച്ചവത്ഥുകാ…പേ… നിരോധവത്ഥുകാ സച്ചവത്ഥുകാ…പേ… മഗ്ഗവത്ഥുകാ സച്ചവത്ഥുകാ സച്ചാരമ്മണാ സച്ചഗോചരാ സച്ചസങ്ഗഹിതാ സച്ചപരിയാപന്നാ സച്ചേ സമുദാഗതാ സച്ചേ ഠിതാ സച്ചേ പതിട്ഠിതാ.

൨. സതിപട്ഠാനവാരോ

൪൧. ‘‘‘അയം കായേ കായാനുപസ്സനാ’തി മേ, ഭിക്ഖവേ, പുബ്ബേ അനനുസ്സുതേസു ധമ്മേസു ചക്ഖും ഉദപാദി…പേ… ആലോകോ ഉദപാദി. സാ ഖോ പനായം കായേ കായാനുപസ്സനാ ഭാവേതബ്ബാതി മേ, ഭിക്ഖവേ,…പേ… ഭാവിതാതി മേ, ഭിക്ഖവേ, പുബ്ബേ അനനുസ്സുതേസു ധമ്മേസു ചക്ഖും ഉദപാദി…പേ… ആലോകോ ഉദപാദി’’.

‘‘അയം വേദനാസു…പേ… അയം ചിത്തേ… അയം ധമ്മേസു ധമ്മാനുപസ്സനാതി മേ, ഭിക്ഖവേ, പുബ്ബേ അനനുസ്സുതേസു ധമ്മേസു ചക്ഖും ഉദപാദി…പേ… ആലോകോ ഉദപാദി. സാ ഖോ പനായം ധമ്മേസു ധമ്മാനുപസ്സനാ ഭാവേതബ്ബാതി മേ, ഭിക്ഖവേ…പേ… ഭാവിതാതി മേ, ഭിക്ഖവേ, പുബ്ബേ അനനുസ്സുതേസു ധമ്മേസു ചക്ഖും ഉദപാദി…പേ… ആലോകോ ഉദപാദി’’.

അയം കായേ കായാനുപസ്സനാതി പുബ്ബേ അനനുസ്സുതേസു ധമ്മേസു ചക്ഖും ഉദപാദി…പേ… ആലോകോ ഉദപാദി…പേ… സാ ഖോ പനായം കായേ കായാനുപസ്സനാ ഭാവേതബ്ബാതി…പേ… ഭാവിതാതി പുബ്ബേ അനനുസ്സുതേസു ധമ്മേസു ചക്ഖും ഉദപാദി…പേ… ആലോകോ ഉദപാദി.

ചക്ഖും ധമ്മോ, ദസ്സനട്ഠോ അത്ഥോ…പേ… ആലോകോ ധമ്മോ, ഓഭാസട്ഠോ അത്ഥോ. ഇമേ പഞ്ച ധമ്മാ പഞ്ച അത്ഥാ കായവത്ഥുകാ സതിപട്ഠാനവത്ഥുകാ…പേ… വേദനാവത്ഥുകാ സതിപട്ഠാനവത്ഥുകാ… ചിത്തവത്ഥുകാ സതിപട്ഠാനവത്ഥുകാ… ധമ്മവത്ഥുകാ സതിപട്ഠാനവത്ഥുകാ സതിപട്ഠാനാരമ്മണാ സതിപട്ഠാനഗോചരാ സതിപട്ഠാനസങ്ഗഹിതാ സതിപട്ഠാനപരിയാപന്നാ സതിപട്ഠാനേ സമുദാഗതാ സതിപട്ഠാനേ ഠിതാ സതിപട്ഠാനേ പതിട്ഠിതാ.

൩. ഇദ്ധിപാദവാരോ

൪൨. ‘‘‘അയം ഛന്ദസമാധിപധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതോ ഇദ്ധിപാദോ’തി മേ, ഭിക്ഖവേ പുബ്ബേ അനനുസ്സുതേസു ധമ്മേസു ചക്ഖും ഉദപാദി…പേ… ആലോകോ ഉദപാദി. ‘സോ ഖോ പനായം ഛന്ദസമാധിപധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതോ ഇദ്ധിപാദോ ഭാവേതബ്ബോ’തി മേ, ഭിക്ഖവേ…പേ… ഭാവിതോതി മേ, ഭിക്ഖവേ, പുബ്ബേ അനനുസ്സുതേസു ധമ്മേസു ചക്ഖും ഉദപാദി…പേ… ആലോകോ ഉദപാദി.

‘‘അയം വീരിയസമാധി…പേ… അയം ചിത്തസമാധി…പേ… അയം വീമംസാസമാധിപധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതോ ഇദ്ധിപാദോതി മേ, ഭിക്ഖവേ, പുബ്ബേ അനനുസ്സുതേസു ധമ്മേസു ചക്ഖും ഉദപാദി…പേ… ആലോകോ ഉദപാദി. സോ ഖോ പനായം വീമംസാസമാധിപധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതോ ഇദ്ധിപാദോ ഭാവേതബ്ബോതി മേ, ഭിക്ഖവേ…പേ… ഭാവിതോതി മേ, ഭിക്ഖവേ, പുബ്ബേ അനനുസ്സുതേസു ധമ്മേസു ചക്ഖും ഉദപാദി…പേ… ആലോകോ ഉദപാദി’’.

അയം ഛന്ദസമാധിപധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതോ ഇദ്ധിപാദോതി പുബ്ബേ അനനുസ്സുതേസു ധമ്മേസു ചക്ഖും ഉദപാദി…പേ… ആലോകോ ഉദപാദി…പേ… സോ ഖോ പനായം ഛന്ദസമാധിപധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതോ ഇദ്ധിപാദോ ഭാവേതബ്ബോതി…പേ… ഭാവിതോതി പുബ്ബേ അനനുസ്സുതേസു ധമ്മേസു ചക്ഖും ഉദപാദി, ഞാണം ഉദപാദി, പഞ്ഞാ ഉദപാദി, വിജ്ജാ ഉദപാദി, ആലോകോ ഉദപാദി.

ചക്ഖും ഉദപാദീതി – കേനട്ഠേന? ഞാണം ഉദപാദീതി – കേനട്ഠേന? പഞ്ഞാ ഉദപാദീതി – കേനട്ഠേന? വിജ്ജാ ഉദപാദീതി – കേനട്ഠേന? ആലോകോ ഉദപാദീതി – കേനട്ഠേന? ചക്ഖും ഉദപാദീതി – ദസ്സനട്ഠേന. ഞാണം ഉദപാദീതി – ഞാതട്ഠേന. പഞ്ഞാ ഉദപാദീതി – പജാനനട്ഠേന. വിജ്ജാ ഉദപാദീതി – പടിവേധട്ഠേന. ആലോകോ ഉദപാദീതി – ഓഭാസട്ഠേന.

ചക്ഖും ധമ്മോ, ദസ്സനട്ഠോ അത്ഥോ. ഞാണം ധമ്മോ, ഞാതട്ഠോ അത്ഥോ. പഞ്ഞാ ധമ്മോ, പജാനനട്ഠോ അത്ഥോ. വിജ്ജാ ധമ്മോ, പടിവേധട്ഠോ അത്ഥോ. ആലോകോ ധമ്മോ, ഓഭാസട്ഠോ അത്ഥോ. ഇമേ പഞ്ച ധമ്മാ പഞ്ച അത്ഥാ ഛന്ദവത്ഥുകാ ഇദ്ധിപാദവത്ഥുകാ ഇദ്ധിപാദാരമ്മണാ ഇദ്ധിപാദഗോചരാ ഇദ്ധിപാദസങ്ഗഹിതാ ഇദ്ധിപാദപരിയാപന്നാ ഇദ്ധിപാദേ സമുദാഗതാ ഇദ്ധിപാദേ ഠിതാ ഇദ്ധിപാദേ പതിട്ഠിതാ.

ധമ്മചക്കന്തി കേനട്ഠേന ധമ്മചക്കം? ധമ്മഞ്ച പവത്തേതി ചക്കഞ്ചാതി – ധമ്മചക്കം. ചക്കഞ്ച പവത്തേതി ധമ്മഞ്ചാതി – ധമ്മചക്കം. ധമ്മേന പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ധമ്മചരിയായ പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ധമ്മേ ഠിതോ പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ധമ്മേ പതിട്ഠിതോ പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ധമ്മേ പതിട്ഠാപേന്തോ പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ധമ്മേ വസിപ്പത്തോ പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ധമ്മേ വസിം പാപേന്തോ പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ധമ്മേ പാരമിപ്പത്തോ പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ധമ്മേ പാരമിം പാപേന്തോ പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം…പേ… ധമ്മം അപചായമാനോ പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ധമ്മദ്ധജോ പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ധമ്മകേതു പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. ധമ്മാധിപതേയ്യോ പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം. തം ഖോ പന ധമ്മചക്കം അപ്പടിവത്തിയം സമണേന വാ ബ്രാഹ്മണേന വാ ദേവേന വാ മാരേന വാ ബ്രഹ്മുനാ വാ കേനചി വാ ലോകസ്മിന്തി – ധമ്മചക്കം.

സദ്ധിന്ദ്രിയം ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം…പേ… അമതോഗധം നിബ്ബാനം പരിയോസാനട്ഠേന ധമ്മോ. തം ധമ്മം പവത്തേതീതി – ധമ്മചക്കം.

അയം വീരിയസമാധിപധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതോ ഇദ്ധിപാദോതി പുബ്ബേ അനനുസ്സുതേസു ധമ്മേസു ചക്ഖും ഉദപാദി…പേ… ആലോകോ ഉദപാദി…പേ… സോ ഖോ പനായം വീരിയസമാധിപധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതോ ഇദ്ധിപാദോ ഭാവേതബ്ബോതി…പേ… ഭാവിതോതി പുബ്ബേ അനനുസ്സുതേസു ധമ്മേസു ചക്ഖും ഉദപാദി…പേ… ആലോകോ ഉദപാദി.

ചക്ഖും ധമ്മോ, ദസ്സനട്ഠോ അത്ഥോ…പേ… ആലോകോ ധമ്മോ, ഓഭാസട്ഠോ അത്ഥോ. ഇമേ പഞ്ച ധമ്മാ പഞ്ച അത്ഥാ വീരിയവത്ഥുകാ ഇദ്ധിപാദവത്ഥുകാ…പേ… ചിത്തവത്ഥുകാ ഇദ്ധിപാദവത്ഥുകാ… വീമംസാവത്ഥുകാ ഇദ്ധിപാദവത്ഥുകാ ഇദ്ധിപാദാരമ്മണാ ഇദ്ധിപാദഗോചരാ ഇദ്ധിപാദസങ്ഗഹിതാ ഇദ്ധിപാദപരിയാപന്നാ ഇദ്ധിപാദേ സമുദാഗതാ ഇദ്ധിപാദേ ഠിതാ ഇദ്ധിപാദേ പതിട്ഠിതാ.

ധമ്മചക്കകഥാ നിട്ഠിതാ.