൫. വിരാഗകഥാ

൨൮. വിരാഗോ മഗ്ഗോ, വിമുത്തി ഫലം. കഥം വിരാഗോ മഗ്ഗോ? സോതാപത്തിമഗ്ഗക്ഖണേ ദസ്സനട്ഠേന സമ്മാദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠിയാ വിരജ്ജതി, തദനുവത്തകകിലേസേഹി ച ഖന്ധേഹി ച വിരജ്ജതി, ബഹിദ്ധാ ച സബ്ബനിമിത്തേഹി വിരജ്ജതി. വിരാഗോ വിരാഗാരമ്മണോ വിരാഗഗോചരോ വിരാഗേ സമുദാഗതോ [സമുപാഗതോ (സ്യാ.)] വിരാഗേ ഠിതോ വിരാഗേ പതിട്ഠിതോ.

വിരാഗോതി ദ്വേ വിരാഗാ – നിബ്ബാനഞ്ച വിരാഗോ, യേ ച നിബ്ബാനാരമ്മണതാജാതാ ധമ്മാ സബ്ബേ വിരാഗാ ഹോന്തീതി – വിരാഗാ. സഹജാതാനി സത്തങ്ഗാനി വിരാഗം ഗച്ഛന്തീതി – വിരാഗോ മഗ്ഗോ. ഏതേന മഗ്ഗേന ബുദ്ധാ ച സാവകാ ച അഗതം ദിസം നിബ്ബാനം ഗച്ഛന്തീതി – അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ. യാവതാ പുഥുസമണബ്രാഹ്മണാനം പരപ്പവാദാനം മഗ്ഗാ, അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ അഗ്ഗോ ച സേട്ഠോ ച പാമോക്ഖോ [വിമോക്ഖോ (സ്യാ.), മോക്ഖോ (അട്ഠ.)] ച ഉത്തമോ ച പവരോ ചാതി – മഗ്ഗാനം അട്ഠങ്ഗികോ സേട്ഠോ.

അഭിനിരോപനട്ഠേന സമ്മാസങ്കപ്പോ മിച്ഛാസങ്കപ്പാ വിരജ്ജതി. പരിഗ്ഗഹട്ഠേന സമ്മാവാചാ മിച്ഛാവാചായ വിരജ്ജതി. സമുട്ഠാനട്ഠേന സമ്മാകമ്മന്തോ മിച്ഛാകമ്മന്താ വിരജ്ജതി. വോദാനട്ഠേന സമ്മാആജീവോ മിച്ഛാആജീവാ വിരജ്ജതി. പഗ്ഗഹട്ഠേന സമ്മാവായാമോ മിച്ഛാവായാമാ വിരജ്ജതി. ഉപട്ഠാനട്ഠേന സമ്മാസതി മിച്ഛാസതിയാ വിരജ്ജതി. അവിക്ഖേപട്ഠേന സമ്മാസമാധി മിച്ഛാസമാധിതോ വിരജ്ജതി. തദനുവത്തകകിലേസേഹി ച ഖന്ധേഹി ച വിരജ്ജതി. ബഹിദ്ധാ ച സബ്ബനിമിത്തേഹി വിരജ്ജതി. വിരാഗോ വിരാഗാരമ്മണോ വിരാഗഗോചരോ വിരാഗേ സമുദാഗതോ വിരാഗേ ഠിതോ വിരാഗേ പതിട്ഠിതോ.

വിരാഗോതി ദ്വേ വിരാഗാ – നിബ്ബാനഞ്ച വിരാഗോ, യേ ച നിബ്ബാനാരമ്മണതാജാതാ ധമ്മാ സബ്ബേ വിരാഗാ ഹോന്തീതി – വിരാഗാ. സഹജാതാനി സത്തങ്ഗാനി വിരാഗം ഗച്ഛന്തീതി – വിരാഗോ മഗ്ഗോ. ഏതേന മഗ്ഗേന ബുദ്ധാ ച സാവകാ ച അഗതം ദിസം നിബ്ബാനം ഗച്ഛന്തീതി – അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ. യാവതാ പുഥുസമണബ്രാഹ്മണാനം പരപ്പവാദാനം മഗ്ഗാ, അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ അഗ്ഗോ ച സേട്ഠോ ച പാമോക്ഖോ ച ഉത്തമോ ച പവരോ ചാതി – മഗ്ഗാനം അട്ഠങ്ഗികോ സേട്ഠോ.

സകദാഗാമിമഗ്ഗക്ഖണേ ദസ്സനട്ഠേന സമ്മാദിട്ഠി…പേ… അവിക്ഖേപട്ഠേന സമ്മാസമാധി ഓളാരികാ കാമരാഗസഞ്ഞോജനാ പടിഘസഞ്ഞോജനാ ഓളാരികാ കാമരാഗാനുസയാ പടിഘാനുസയാ വിരജ്ജതി, തദനുവത്തകകിലേസേഹി ച ഖന്ധേഹി ച വിരജ്ജതി, ബഹിദ്ധാ ച സബ്ബനിമിത്തേഹി വിരജ്ജതി. വിരാഗോ വിരാഗാരമ്മണോ വിരാഗഗോചരോ വിരാഗേ സമുദാഗതോ വിരാഗേ ഠിതോ വിരാഗേ പതിട്ഠിതോ.

വിരാഗോതി ദ്വേ വിരാഗാ – നിബ്ബാനഞ്ച വിരാഗോ, യേ ച നിബ്ബാനാരമ്മണതാജാതാ ധമ്മാ സബ്ബേ വിരാഗാ ഹോന്തീതി – വിരാഗാ. സഹജാതാനി സത്തങ്ഗാനി വിരാഗം ഗച്ഛന്തീതി – വിരാഗോ മഗ്ഗോ. ഏതേന മഗ്ഗേന ബുദ്ധാ ച സാവകാ ച അഗതം ദിസം നിബ്ബാനം ഗച്ഛന്തീതി – അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ. യാവതാ പുഥുസമണബ്രാഹ്മണാനം പരപ്പവാദാനം മഗ്ഗാ. അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ അഗ്ഗോ ച സേട്ഠോ ച പാമോക്ഖോ ച ഉത്തമോ ച പവരോ ചാതി – മഗ്ഗാനം അട്ഠങ്ഗികോ സേട്ഠോ.

അനാഗാമിമഗ്ഗക്ഖണേ ദസ്സനട്ഠേന സമ്മാദിട്ഠി…പേ… അവിക്ഖേപട്ഠേന സമ്മാസമാധി അനുസഹഗതാ കാമരാഗസഞ്ഞോജനാ പടിഘസഞ്ഞോജനാ അനുസഹഗതാ കാമരാഗാനുസയാ പടിഘാനുസയാ വിരജ്ജതി, തദനുവത്തകകിലേസേഹി ച ഖന്ധേഹി ച വിരജ്ജതി, ബഹിദ്ധാ ച സബ്ബനിമിത്തേഹി വിരജ്ജതി. വിരാഗോ വിരാഗാരമ്മണോ…പേ… മഗ്ഗാനം അട്ഠങ്ഗികോ സേട്ഠോ.

അരഹത്തമഗ്ഗക്ഖണേ ദസ്സനട്ഠേന സമ്മാദിട്ഠി…പേ… അവിക്ഖേപട്ഠേന സമ്മാസമാധി രൂപരാഗാ അരൂപരാഗാ മാനാ ഉദ്ധച്ചാ അവിജ്ജായ മാനാനുസയാ ഭവരാഗാനുസയാ അവിജ്ജാനുസയാ വിരജ്ജതി, തദനുവത്തകകിലേസേഹി ച ഖന്ധേഹി ച വിരജ്ജതി, ബഹിദ്ധാ ച സബ്ബനിമിത്തേഹി വിരജ്ജതി വിരാഗോ വിരാഗാരമ്മണോ വിരാഗഗോചരോ വിരാഗേ സമുദാഗതോ വിരാഗേ ഠിതോ വിരാഗേ പതിട്ഠിതോ.

വിരാഗോതി ദ്വേ വിരാഗാ – നിബ്ബാനഞ്ച വിരാഗോ, യേ ച നിബ്ബാനാരമ്മണതാജാതാ ധമ്മാ സബ്ബേ വിരാഗാ ഹോന്തീതി – വിരാഗാ. സഹജാതാനി സത്തങ്ഗാനി വിരാഗം ഗച്ഛന്തീതി – വിരാഗോ മഗ്ഗോ. ഏതേന മഗ്ഗേന ബുദ്ധാ ച സാവകാ ച അഗതം ദിസം നിബ്ബാനം ഗച്ഛന്തീതി – അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ. യാവതാ പുഥുസമണബ്രാഹ്മണാനം പരപ്പവാദാനം മഗ്ഗാ. അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ അഗ്ഗോ ച സേട്ഠോ ച പാമോക്ഖോ ച ഉത്തമോ ച പവരോ ചാതി – മഗ്ഗാനം അട്ഠങ്ഗികോ സേട്ഠോ.

ദസ്സനവിരാഗോ സമ്മാദിട്ഠി. അഭിനിരോപനവിരാഗോ സമ്മാസങ്കപ്പോ. പരിഗ്ഗഹവിരാഗോ സമ്മാവാചാ. സമുട്ഠാനവിരാഗോ സമ്മാകമ്മന്തോ. വോദാനവിരാഗോ സമ്മാആജീവോ. പഗ്ഗഹവിരാഗോ സമ്മാവായാമോ. ഉപട്ഠാനവിരാഗോ സമ്മാസതി. അവിക്ഖേപവിരാഗോ സമ്മാസമാധി. ഉപട്ഠാനവിരാഗോ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ. പവിചയവിരാഗോ ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ. പഗ്ഗഹവിരാഗോ വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ. ഫരണവിരാഗോ പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ. ഉപസമവിരാഗോ പസ്സദ്ധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ. അവിക്ഖേപവിരാഗോ സമാധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ. പടിസങ്ഖാനവിരാഗോ ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ. അസ്സദ്ധിയേ അകമ്പിയവിരാഗോ സദ്ധാബലം. കോസജ്ജേ അകമ്പിയവിരാഗോ വീരിയബലം. പമാദേ അകമ്പിയവിരാഗോ സതിബലം. ഉദ്ധച്ചേ അകമ്പിയവിരാഗോ സമാധിബലം. അവിജ്ജായ അകമ്പിയവിരാഗോ പഞ്ഞാബലം. അധിമോക്ഖവിരാഗോ സദ്ധിന്ദ്രിയം. പഗ്ഗഹവിരാഗോ വീരിയിന്ദ്രിയം. ഉപട്ഠാനവിരാഗോ സതിന്ദ്രിയം. അവിക്ഖേപവിരാഗോ സമാധിന്ദ്രിയം. ദസ്സനവിരാഗോ പഞ്ഞിന്ദ്രിയം. ആധിപതേയ്യട്ഠേന ഇന്ദ്രിയാനി വിരാഗോ. അകമ്പിയട്ഠേന ബലം വിരാഗോ. നിയ്യാനട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ വിരാഗോ. ഹേതുട്ഠേന മഗ്ഗോ വിരാഗോ. ഉപട്ഠാനട്ഠേന സതിപട്ഠാനാ വിരാഗോ. പദഹനട്ഠേന സമ്മപ്പധാനാ വിരാഗോ. ഇജ്ഝനട്ഠേന ഇദ്ധിപാദാ വിരാഗോ. തഥട്ഠേന സച്ചാ വിരാഗോ. അവിക്ഖേപട്ഠേന സമഥോ വിരാഗോ. അനുപസ്സനട്ഠേന വിപസ്സനാ വിരാഗോ. ഏകരസട്ഠേന സമഥവിപസ്സനാ വിരാഗോ. അനതിവത്തനട്ഠേന യുഗനദ്ധം വിരാഗോ. സംവരട്ഠേന സീലവിസുദ്ധി വിരാഗോ. അവിക്ഖേപട്ഠേന ചിത്തവിസുദ്ധി വിരാഗോ. ദസ്സനട്ഠേന ദിട്ഠിവിസുദ്ധി വിരാഗോ. വിമുത്തട്ഠേന വിമോക്ഖോ വിരാഗോ. പടിവേധട്ഠേന വിജ്ജാ വിരാഗോ. പരിച്ചാഗട്ഠേന വിമുത്തി വിരാഗോ. സമുച്ഛേദട്ഠേന ഖയേ ഞാണം വിരാഗോ. ഛന്ദോ മൂലട്ഠേന വിരാഗോ. മനസികാരോ സമുട്ഠാനട്ഠേന വിരാഗോ. ഫസ്സോ സമോധാനട്ഠേന വിരാഗോ. വേദനാ സമോസരണട്ഠേന വിരാഗോ. സമാധി പമുഖട്ഠേന വിരാഗോ. സതി ആധിപതേയ്യട്ഠേന വിരാഗോ. പഞ്ഞാ തതുത്തരട്ഠേന വിരാഗോ. വിമുത്തി സാരട്ഠേന വിരാഗോ. അമതോഗധം നിബ്ബാനം പരിയോസാനട്ഠേന മഗ്ഗോ.

ദസ്സനമഗ്ഗോ സമ്മാദിട്ഠി, അഭിനിരോപനമഗ്ഗോ സമ്മാസങ്കപ്പോ…പേ… അമതോഗധം നിബ്ബാനം പരിയോസാനട്ഠേന മഗ്ഗോ. ഏവം വിരാഗോ മഗ്ഗോ.

൨൯. കഥം വിമുത്തി ഫലം? സോതാപത്തിഫലക്ഖണേ ദസ്സനട്ഠേന സമ്മാദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠിയാ വിമുത്താ ഹോതി, തദനുവത്തകകിലേസേഹി ച ഖന്ധേഹി ച വിമുത്താ ഹോതി, ബഹിദ്ധാ ച സബ്ബനിമിത്തേഹി വിമുത്താ ഹോതി, വിമുത്തി വിമുത്താരമ്മണാ വിമുത്തിഗോചരാ വിമുത്തിയാ സമുദാഗതാ വിമുത്തിയാ ഠിതാ വിമുത്തിയാ പതിട്ഠിതാ. വിമുത്തീതി ദ്വേ മുത്തിയോ – നിബ്ബാനഞ്ച വിമുത്തി, യേ ച നിബ്ബാനാരമ്മണതാജാതാ ധമ്മാ സബ്ബേ ച വിമുത്താ ഹോന്തീതി – വിമുത്തി ഫലം.

അഭിനിരോപനട്ഠേന സമ്മാസങ്കപ്പോ മിച്ഛാസങ്കപ്പാ വിമുത്തോ ഹോതി, തദനുവത്തകകിലേസേഹി ച ഖന്ധേഹി ച വിമുത്തോ ഹോതി, ബഹിദ്ധാ ച സബ്ബനിമിത്തേഹി വിമുത്തോ ഹോതി, വിമുത്തി വിമുത്താരമ്മണാ വിമുത്തിഗോചരാ വിമുത്തിയാ സമുദാഗതാ വിമുത്തിയാ ഠിതാ വിമുത്തിയാ പതിട്ഠിതാ. വിമുത്തീതി ദ്വേ വിമുത്തിയോ – നിബ്ബാനഞ്ച വിമുത്തി, യേ ച നിബ്ബാനാരമ്മണതാജാതാ ധമ്മാ സബ്ബേ വിമുത്താ ഹോന്തീതി – വിമുത്തി ഫലം.

പരിഗ്ഗഹട്ഠേന സമ്മാവാചാ മിച്ഛാവാചായ വിമുത്താ ഹോതി, സമുട്ഠാനട്ഠേന സമ്മാകമ്മന്തോ മിച്ഛാകമ്മന്താ വിമുത്തോ ഹോതി, വോദാനട്ഠേന സമ്മാആജീവോ മിച്ഛാആജീവാ വിമുത്തോ ഹോതി, പഗ്ഗഹട്ഠേന സമ്മാവായാമോ മിച്ഛാവായാമാ വിമുത്തോ ഹോതി, ഉപട്ഠാനട്ഠേന സമ്മാസതി മിച്ഛാസതിയാ വിമുത്താ ഹോതി, അവിക്ഖേപട്ഠേന സമ്മാസമാധി മിച്ഛാസമാധിതോ വിമുത്തോ ഹോതി, തദനുവത്തകകിലേസേഹി ച ഖന്ധേഹി ച വിമുത്തോ ഹോതി, ബഹിദ്ധാ ച സബ്ബനിമിത്തേഹി വിമുത്തോ ഹോതി, വിമുത്തി വിമുത്താരമ്മണാ വിമുത്തിഗോചരാ വിമുത്തിയാ സമുദാഗതാ വിമുത്തിയാ ഠിതാ വിമുത്തിയാ പതിട്ഠിതാ. വിമുത്തീതി. ദ്വേ വിമുത്തിയോ – നിബ്ബാനഞ്ച വിമുത്തി, യേ ച നിബ്ബാനാരമ്മണതാജാതാ ധമ്മാ സബ്ബേ വിമുത്താ ഹോന്തീതി – വിമുത്തി ഫലം.

സകദാഗാമിഫലക്ഖണേ ദസ്സനട്ഠേന സമ്മാദിട്ഠി…പേ… അവിക്ഖേപട്ഠേന സമ്മാസമാധി ഓളാരികാ കാമരാഗസഞ്ഞോജനാ പടിഘസഞ്ഞോജനാ ഓളാരികാ കാമരാഗാനുസയാ പടിഘാനുസയാ വിമുത്തോ ഹോതി, തദനുവത്തകകിലേസേഹി ച ഖന്ധേഹി ച വിമുത്തോ ഹോതി, ബഹിദ്ധാ ച സബ്ബനിമിത്തേഹി വിമുത്തോ ഹോതി, വിമുത്തി വിമുത്താരമ്മണാ വിമുത്തിഗോചരാ വിമുത്തിയാ സമുദാഗതാ വിമുത്തിയാ ഠിതാ വിമുത്തിയാ പതിട്ഠിതാ. വിമുത്തീതി ദ്വേ വിമുത്തിയോ – നിബ്ബാനഞ്ച വിമുത്തി, യേ ച നിബ്ബാനാരമ്മണതാജാതാ ധമ്മാ സബ്ബേ വിമുത്താ ഹോന്തീതി – വിമുത്തി ഫലം.

അനാഗാമിഫലക്ഖണേ ദസ്സനട്ഠേന സമ്മാദിട്ഠി…പേ… അവിക്ഖേപട്ഠേന സമ്മാസമാധി അനുസഹഗതാ കാമരാഗസഞ്ഞോജനാ പടിഘസഞ്ഞോജനാ അനുസഹഗതാ കാമരാഗാനുസയാ പടിഘാനുസയാ വിമുത്തോ ഹോതി, തദനുവത്തകകിലേസേഹി ച ഖന്ധേഹി ച വിമുത്തോ ഹോതി, ബഹിദ്ധാ ച സബ്ബനിമിത്തേഹി വിമുത്തോ ഹോതി, വിമുത്തി വിമുത്താരമ്മണാ വിമുത്തിഗോചരാ വിമുത്തിയാ സമുദാഗതാ വിമുത്തിയാ ഠിതാ വിമുത്തിയാ പതിട്ഠിതാ…പേ….

അരഹത്തഫലക്ഖണേ ദസ്സനട്ഠേന സമ്മാദിട്ഠി…പേ… അവിക്ഖേപട്ഠേന സമ്മാസമാധി രൂപരാഗാ അരൂപരാഗാ മാനാ ഉദ്ധച്ചാ അവിജ്ജായ മാനാനുസയാ ഭവരാഗാനുസയാ അവിജ്ജാനുസയാ വിമുത്തോ ഹോതി, തദനുവത്തകകിലേസേഹി ച ഖന്ധേഹി ച വിമുത്തോ ഹോതി, ബഹിദ്ധാ ച സബ്ബനിമിത്തേഹി വിമുത്തോ ഹോതി, വിമുത്തി വിമുത്താരമ്മണാ വിമുത്തിഗോചരാ വിമുത്തിയാ സമുദാഗതാ വിമുത്തിയാ ഠിതാ വിമുത്തിയാ പതിട്ഠിതാ. വിമുത്തീതി ദ്വേ വിമുത്തിയോ – നിബ്ബാനഞ്ച വിമുത്തി, യേ ച നിബ്ബാനാരമ്മണതാ ജാതാ ധമ്മാ സബ്ബേ വിമുത്താ ഹോന്തീതി – വിമുത്തി ഫലം.

ദസ്സനവിമുത്തി സമ്മാദിട്ഠി…പേ… അവിക്ഖേപവിമുത്തി സമ്മാസമാധി, ഉപട്ഠാനവിമുത്തി സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, പടിസങ്ഖാനവിമുത്തി ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ. അസ്സദ്ധിയേ അകമ്പിയവിമുത്തി സദ്ധാബലം…പേ… അവിജ്ജായ അകമ്പിയവിമുത്തി പഞ്ഞാബലം. അധിമോക്ഖവിമുത്തി സദ്ധിന്ദ്രിയം…പേ… ദസ്സനവിമുത്തി പഞ്ഞിന്ദ്രിയം.

ആധിപതേയ്യട്ഠേന ഇന്ദ്രിയാ വിമുത്തി. അകമ്പിയട്ഠേന ബലാ വിമുത്തി, നിയ്യാനട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ വിമുത്തി, ഹേതുട്ഠേന മഗ്ഗോ വിമുത്തി, ഉപട്ഠാനട്ഠേന സതിപട്ഠാനാ വിമുത്തി, പദഹനട്ഠേന സമ്മപ്പധാനാ വിമുത്തി, ഇജ്ഝനട്ഠേന ഇദ്ധിപാദാ വിമുത്തി, തഥട്ഠേന സച്ചാ വിമുത്തി, അവിക്ഖേപട്ഠേന സമഥോ വിമുത്തി, അനുപസ്സനട്ഠേന വിപസ്സനാ വിമുത്തി, ഏകരസട്ഠേന സമഥവിപസ്സനാ വിമുത്തി, അനതിവത്തനട്ഠേന യുഗനദ്ധം വിമുത്തി, സംവരട്ഠേന സീലവിസുദ്ധി വിമുത്തി, അവിക്ഖേപട്ഠേന ചിത്തവിസുദ്ധി വിമുത്തി, ദസ്സനട്ഠേന ദിട്ഠിവിസുദ്ധി വിമുത്തി, വിമുത്തട്ഠേന വിമോക്ഖോ വിമുത്തി, പടിവേധട്ഠേന വിജ്ജാ വിമുത്തി, പരിച്ചാഗട്ഠേന വിമുത്തി വിമുത്തി, പടിപ്പസ്സദ്ധിയട്ഠേന അനുപ്പാദേ ഞാണം വിമുത്തി, ഛന്ദോ മൂലട്ഠേന വിമുത്തി, മനസികാരോ സമുട്ഠാനട്ഠേന വിമുത്തി, ഫസ്സോ സമോധാനട്ഠേന വിമുത്തി, വേദനാ സമോസരണട്ഠേന വിമുത്തി, സമാധി പമുഖട്ഠേന വിമുത്തി, സതി ആധിപതേയ്യട്ഠേന വിമുത്തി, പഞ്ഞാ തതുത്തരട്ഠേന വിമുത്തി, വിമുത്തി സാരട്ഠേന വിമുത്തി, അമതോഗധം നിബ്ബാനം പരിയോസാനട്ഠേന വിമുത്തി. ഏവം വിമുത്തി ഫലം. ഏവം വിരാഗോ മഗ്ഗോ, വിമുത്തി ഫലന്തി.

വിരാഗകഥാ നിട്ഠിതാ.