൧൫-൧൬. ഭവ-വിഭവദിട്ഠിനിദ്ദേസോ

൧൪൮. ഓലീയനാഭിനിവേസോ ഭവദിട്ഠി. അതിധാവനാഭിനിവേസോ വിഭവദിട്ഠി. അസ്സാദദിട്ഠിയാ പഞ്ചതിംസായ ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ കതി ഭവദിട്ഠിയോ, കതി വിഭവദിട്ഠിയോ? അത്താനുദിട്ഠിയാ വീസതിയാ ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ കതി ഭവദിട്ഠിയോ കതി വിഭവദിട്ഠിയോ…പേ… ലോകവാദപടിസംയുത്തായ ദിട്ഠിയാ അട്ഠഹി ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ കതി ഭവദിട്ഠിയോ കതി വിഭവദിട്ഠിയോ?

അസ്സാദദിട്ഠിയാ പഞ്ചതിംസായ ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ സിയാ ഭവദിട്ഠിയോ, സിയാ വിഭവദിട്ഠിയോ. അത്താനുദിട്ഠിയാ വീസതിയാ ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ പന്നരസ ഭവദിട്ഠിയോ, പഞ്ച വിഭവദിട്ഠിയോ. മിച്ഛാദിട്ഠിയാ ദസഹി ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ സബ്ബാവ താ വിഭവദിട്ഠിയോ. സക്കായദിട്ഠിയാ വീസതിയാ ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ പന്നരസ ഭവദിട്ഠിയോ, പഞ്ച വിഭവദിട്ഠിയോ. സക്കായവത്ഥുകായ സസ്സതദിട്ഠിയാ പന്നരസഹി ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ സബ്ബാവ താ ഭവദിട്ഠിയോ. സക്കായവത്ഥുകായ ഉച്ഛേദദിട്ഠിയാ പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ സബ്ബാവ താ വിഭവദിട്ഠിയോ.

‘‘സസ്സതോ ലോകോ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ സബ്ബാവ താ ഭവദിട്ഠിയോ. ‘‘അസസ്സതോ ലോകോ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ സബ്ബാവ താ വിഭവദിട്ഠിയോ. ‘‘അന്തവാ ലോകോ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ സിയാ ഭവദിട്ഠിയോ, സിയാ വിഭവദിട്ഠിയോ. ‘‘അനന്തവാ ലോകോ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ സിയാ ഭവദിട്ഠിയോ, സിയാ വിഭവദിട്ഠിയോ. ‘‘തം ജീവം തം സരീര’’ന്തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ സബ്ബാവ താ വിഭവദിട്ഠിയോ. ‘‘അഞ്ഞം ജീവം അഞ്ഞം സരീര’’ന്തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ സബ്ബാവ താ ഭവദിട്ഠിയോ. ‘‘ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ സബ്ബാവ താ ഭവദിട്ഠിയോ. ‘‘ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ സബ്ബാവ താ വിഭവദിട്ഠിയോ. ‘‘ഹോതി ച ന ച ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ സിയാ ഭവദിട്ഠിയോ, സിയാ വിഭവദിട്ഠിയോ ‘‘നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ സിയാ ഭവദിട്ഠിയോ, സിയാ വിഭവദിട്ഠിയോ.

പുബ്ബന്താനുദിട്ഠിയാ അട്ഠാരസഹി ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ സിയാ ഭവദിട്ഠിയോ, സിയാ വിഭവദിട്ഠിയോ. അപരന്താനുദിട്ഠിയാ ചതുചത്താരീസായ ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ സിയാ ഭവദിട്ഠിയോ, സിയാ വിഭവദിട്ഠിയോ. സഞ്ഞോജനികായ ദിട്ഠിയാ അട്ഠാരസഹി ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ സിയാ ഭവദിട്ഠിയോ, സിയാ വിഭവദിട്ഠിയോ. അഹന്തി – മാനവിനിബന്ധായ ദിട്ഠിയാ അട്ഠാരസഹി ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ സബ്ബാവ താ വിഭവദിട്ഠിയോ. മമന്തി – മാനവിനിബന്ധായ ദിട്ഠിയാ അട്ഠാരസഹി ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ സബ്ബാവ താ ഭവദിട്ഠിയോ. അത്തവാദപടിസംയുത്തായ ദിട്ഠിയാ വീസതിയാ ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ പന്നരസ ഭവദിട്ഠിയോ, പഞ്ച വിഭവദിട്ഠിയോ. ലോകവാദപടിസംയുത്തായ ദിട്ഠിയാ അട്ഠഹി ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ സിയാ ഭവദിട്ഠിയോ, സിയാ വിഭവദിട്ഠിയോ.

സബ്ബാവ താ ദിട്ഠിയോ അസ്സാദദിട്ഠിയോ. സബ്ബാവ താ ദിട്ഠിയോ അത്താനുദിട്ഠിയോ. സബ്ബാവ താ ദിട്ഠിയോ മിച്ഛാദിട്ഠിയോ. സബ്ബാവ താ ദിട്ഠിയോ സക്കായദിട്ഠിയോ. സബ്ബാവ താ ദിട്ഠിയോ അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠിയോ. സബ്ബാവ താ ദിട്ഠിയോ സഞ്ഞോജനികാ ദിട്ഠിയോ. സബ്ബാവ താ ദിട്ഠിയോ അത്തവാദപടിസംയുത്താ ദിട്ഠിയോ.

ഭവഞ്ച ദിട്ഠിം വിഭവഞ്ച ദിട്ഠിം, ഏതം ദ്വയം തക്കികാ നിസ്സിതാസേ;

തേസം നിരോധമ്ഹി ന ഹത്ഥി ഞാണം, യത്ഥായം ലോകോ വിപരീതസഞ്ഞീതി.

൧൪൯. ‘‘ദ്വീഹി, ഭിക്ഖവേ, ദിട്ഠിഗതേഹി പരിയുട്ഠിതാ ദേവമനുസ്സാ ഓലീയന്തി [ഓലിയന്തി (സ്യാ. ക.) ഇതിവു. ൪൯ പസ്സിതബ്ബാ] ഏകേ, അതിധാവന്തി ഏകേ; ചക്ഖുമന്തോ ച പസ്സന്തി. കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഓലീയന്തി ഏകേ? ഭവാരാമാ, ഭിക്ഖവേ, ദേവമനുസ്സാ ഭവരതാ ഭവസമ്മുദിതാ. തേസം ഭവനിരോധായ ധമ്മേ ദേസിയമാനേ ചിത്തം ന പക്ഖന്ദതി ന പസീദതി ന സന്തിട്ഠതി നാധിമുച്ചതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഓലീയന്തി ഏകേ.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, അതിധാവന്തി ഏകേ? ഭവേനേവ ഖോ പനേകേ അട്ടീയമാനാ [അട്ടിയമാനാ (സ്യാ. ക.) ഇതിവു. ൪൯ പസ്സിതബ്ബാ] ഹരായമാനാ ജിഗുച്ഛമാനാ വിഭവം അഭിനന്ദന്തി – ‘‘യതോ കിര, ഭോ, അയം അത്താ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ ഉച്ഛിജ്ജതി വിനസ്സതി ന ഹോതി പരം മരണാ, ഏതം സന്തം ഏതം പണീതം ഏതം യാഥാവന്തി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അതിധാവന്തി ഏകേ.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ചക്ഖുമന്തോ ച പസ്സന്തി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഭൂതം ഭൂതതോ പസ്സതി. ഭൂതം ഭൂതതോ ദിസ്വാ ഭൂതസ്സ നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ പടിപന്നോ ഹോതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചക്ഖുമന്തോ ച പസ്സന്തി.

‘‘യോ [അയം ഗാഥാ ഇതിവു. ൪൯ ദിസ്സതി] ഭൂതം ഭൂതതോ ദിസ്വാ, ഭൂതസ്സ ച അതിക്കമം;

യഥാഭൂതേധിമുച്ചതി, ഭവതണ്ഹാ പരിക്ഖയാ.

‘‘സ വേ ഭൂതപരിഞ്ഞാതോ, വീതതണ്ഹോ ഭവാഭവേ;

ഭൂതസ്സ വിഭവാ ഭിക്ഖു, നാഗച്ഛതി പുനബ്ഭവ’’ന്തി.

൧൫൦. തയോ പുഗ്ഗലാ വിപന്നദിട്ഠീ, തയോ പുഗ്ഗലാ സമ്പന്നദിട്ഠീ. കതമേ തയോ പുഗ്ഗലാ വിപന്നദിട്ഠീ? തിത്ഥിയോ ച, തിത്ഥിയസാവകോ ച, യോ ച മിച്ഛാദിട്ഠികോ – ഇമേ തയോ പുഗ്ഗലാ വിപന്നദിട്ഠീ.

കതമേ തയോ പുഗ്ഗലാ സമ്പന്നദിട്ഠീ? തഥാഗതോ ച, തഥാഗതസാവകോ ച, യോ ച സമ്മാദിട്ഠികോ – ഇമേ തയോ പുഗ്ഗലാ സമ്പന്നദിട്ഠീ.

‘‘കോധനോ ഉപനാഹീ ച, പാപമക്ഖീ ച യോ നരോ;

വിപന്നദിട്ഠി മായാവീ, തം ജഞ്ഞാ വസലോ ഇതി’’ [ഇമേ (സ്യാ.) സു. നി. ൧൧൬ പസ്സിതബ്ബാ].

അക്കോധനോ അനുപനാഹീ, വിസുദ്ധോ [അമക്ഖീ (സ്യാ.) അട്ഠകഥാ ഓലോകേതബ്ബാ] സുദ്ധതം ഗതോ;

സമ്പന്നദിട്ഠി മേധാവീ, തം ജഞ്ഞാ അരിയോ ഇതീതി.

തിസ്സോ വിപന്നദിട്ഠിയോ, തിസ്സോ സമ്പന്നദിട്ഠിയോ. കതമാ തിസ്സോ വിപന്നദിട്ഠിയോ? ഏതം മമാതി – വിപന്നദിട്ഠി. ഏസോഹമസ്മീതി – വിപന്നദിട്ഠി. ഏസോ മേ അത്താതി – വിപന്നദിട്ഠി. ഇമാ തിസ്സോ വിപന്നദിട്ഠിയോ.

കതമാ തിസ്സോ സമ്പന്നദിട്ഠിയോ? നേതം മമാതി – സമ്പന്നദിട്ഠി. നേസോഹമസ്മീതി – സമ്പന്നദിട്ഠി. ന മേസോ അത്താതി – സമ്പന്നദിട്ഠി. ഇമാ തിസ്സോ സമ്പന്നദിട്ഠിയോ.

ഏതം മമാതി – കാ ദിട്ഠി, കതി ദിട്ഠിയോ, കതമന്താനുഗ്ഗഹിതാ താ ദിട്ഠിയോ? ഏസോഹമസ്മീതി – കാ ദിട്ഠി, കതി ദിട്ഠിയോ, കതമന്താനുഗ്ഗഹിതാ താ ദിട്ഠിയോ? ഏസോ മേ അത്താതി – കാ ദിട്ഠി, കതി ദിട്ഠിയോ, കതമന്താനുഗ്ഗഹിതാ താ ദിട്ഠിയോ?

ഏതം മമാതി – പുബ്ബന്താനുദിട്ഠി. അട്ഠാരസ ദിട്ഠിയോ. പുബ്ബന്താനുഗ്ഗഹിതാ താ ദിട്ഠിയോ. ഏസോഹമസ്മീതി – അപരന്താനുദിട്ഠി. ചതുചത്താരീസം ദിട്ഠിയോ. അപരന്താനുഗ്ഗഹിതാ താ ദിട്ഠിയോ. ഏസോ മേ അത്താതി – വീസതിവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. വീസതിവത്ഥുകാ സക്കായദിട്ഠി. സക്കായദിട്ഠിപ്പമുഖാനി [സക്കായദിട്ഠിപ്പമുഖേന (സ്യാ.)] ദ്വാസട്ഠി ദിട്ഠിഗതാനി. പുബ്ബന്താപരന്താനുഗ്ഗഹിതാ താ ദിട്ഠിയോ.

൧൫൧. ‘‘യേ കേചി, ഭിക്ഖവേ, മയി നിട്ഠം ഗതാ, സബ്ബേ തേ ദിട്ഠിസമ്പന്നാ. തേസം ദിട്ഠിസമ്പന്നാനം പഞ്ചന്നം ഇധ നിട്ഠാ, പഞ്ചന്നം ഇധ വിഹായ നിട്ഠാ. കതമേസം പഞ്ചന്നം ഇധ നിട്ഠാ? സത്തക്ഖത്തുപരമസ്സ, കോലംകോലസ്സ, ഏകബീജിസ്സ, സകദാഗാമിസ്സ, യോ ച ദിട്ഠേവ ധമ്മേ അരഹാ – ഇമേസം പഞ്ചന്നം ഇധ നിട്ഠാ.

‘‘കതമേസം പഞ്ചന്നം ഇധ വിഹായ നിട്ഠാ? അന്തരാപരിനിബ്ബായിസ്സ, ഉപഹച്ചപരിനിബ്ബായിസ്സ, അസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായിസ്സ, സസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായിസ്സ, ഉദ്ധംസോതസ്സ, അകനിട്ഠഗാമിനോ – ഇമേസം പഞ്ചന്നം ഇധ വിഹായ നിട്ഠാ.

‘‘യേ കേചി, ഭിക്ഖവേ, മയി നിട്ഠം ഗതാ, സബ്ബേ തേ ദിട്ഠിസമ്പന്നാ. തേസം ദിട്ഠിസമ്പന്നാനം ഇമേസം പഞ്ചന്നം ഇധ നിട്ഠാ, ഇമേസം പഞ്ചന്നം ഇധ വിഹായ നിട്ഠാ.

‘‘യേ കേചി, ഭിക്ഖവേ, മയി അവേച്ചപ്പസന്നാ, സബ്ബേ തേ സോതാപന്നാ. തേസം സോതാപന്നാനം പഞ്ചന്നം ഇധ നിട്ഠാ, പഞ്ചന്നം ഇധ വിഹായ നിട്ഠാ. കതമേസം പഞ്ചന്നം ഇധ നിട്ഠാ? സത്തക്ഖത്തുപരമസ്സ, കോലംകോലസ്സ, ഏകബീജിസ്സ, സകദാഗാമിസ്സ, യോ ച ദിട്ഠേവ ധമ്മേ അരഹാ – ഇമേസം പഞ്ചന്നം ഇധ നിട്ഠാ.

‘‘കതമേസം പഞ്ചന്നം ഇധ വിഹായ നിട്ഠാ? അന്തരാപരിനിബ്ബായിസ്സ, ഉപഹച്ചപരിനിബ്ബായിസ്സ, അസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായിസ്സ, സസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായിസ്സ, ഉദ്ധംസോതസ്സ, അകനിട്ഠഗാമിനോ – ഇമേസം പഞ്ചന്നം ഇധ വിഹായ നിട്ഠാ.

‘‘യേ കേചി, ഭിക്ഖവേ, മയി അവേച്ചപ്പസന്നാ, സബ്ബേ തേ സോതാപന്നാ. തേസം സോതാപന്നാനം ഇമേസം പഞ്ചന്നം ഇധ നിട്ഠാ. ഇമേസം പഞ്ചന്നം ഇധ വിഹായ നിട്ഠാതി’’.

ഭവവിഭവദിട്ഠിനിദ്ദേസോ സോളസമോ.

ദിട്ഠികഥാ നിട്ഠിതാ.