൨. ദിട്ഠികഥാ
൧൨൨. കാ ദിട്ഠി, കതി ദിട്ഠിട്ഠാനാനി, കതി ദിട്ഠിപരിയുട്ഠാനാനി, കതി ദിട്ഠിയോ, കതി ദിട്ഠാഭിനിവേസാ, കതമോ ദിട്ഠിട്ഠാനസമുഗ്ഘാതോതി?
[൧] കാ ദിട്ഠീതി അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. [൨] കതി ദിട്ഠിട്ഠാനാനീതി അട്ഠ ദിട്ഠിട്ഠാനാനി. [൩] കതി ദിട്ഠിപരിയുട്ഠാനാനീതി അട്ഠാരസ ദിട്ഠിപരിയുട്ഠാനാനി. [൪] കതി ദിട്ഠിയോതി സോളസ ദിട്ഠിയോ. [൫] കതി ദിട്ഠാഭിനിവേസാതി തീണി സതം ദിട്ഠാഭിനിവേസാ. [൬] കതമോ ദിട്ഠിട്ഠാനസമുഗ്ഘാതോതി സോതാപത്തിമഗ്ഗോ ദിട്ഠിട്ഠാനസമുഗ്ഘാതോ.
൧൨൩. കഥം അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി? [കതി അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠീതി (സ്യാ.)] രൂപം ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. വേദനം ഏതം മമ…പേ… സഞ്ഞം ഏതം മമ… സങ്ഖാരേ ഏതം മമ… വിഞ്ഞാണം ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ചക്ഖും ഏതം മമ…പേ… സോതം ഏതം മമ… ഘാനം ഏതം മമ… ജിവ്ഹം ഏതം മമ… കായം ഏതം മമ… മനം ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. രൂപേ [രൂപം (സ്യാ.) തഥാ പഞ്ചസു ആരമ്മണേസു ഏകവചനേന] ഏതം മമ…പേ… സദ്ദേ ഏതം മമ… ഗന്ധേ ഏതം മമ… രസേ ഏതം മമ… ഫോട്ഠബ്ബേ ഏതം മമ… ധമ്മേ ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം ഏതം മമ…പേ… സോതവിഞ്ഞാണം ഏതം മമ… ഘാനവിഞ്ഞാണം ഏതം മമ… ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം ഏതം മമ… കായവിഞ്ഞാണം ഏതം മമ… മനോവിഞ്ഞാണം ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ചക്ഖുസമ്ഫസ്സം ഏതം മമ…പേ… സോതസമ്ഫസ്സം ഏതം മമ… ഘാനസമ്ഫസ്സം ഏതം മമ… ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സം ഏതം മമ… കായസമ്ഫസ്സം ഏതം മമ… മനോസമ്ഫസ്സം ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ചക്ഖുസമ്ഫസ്സജം വേദനം…പേ… സോതസമ്ഫസ്സജം വേദനം… ഘാനസമ്ഫസ്സജം വേദനം… ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സജം വേദനം… കായസമ്ഫസ്സജം വേദനം… മനോസമ്ഫസ്സജം വേദനം ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി.
രൂപസഞ്ഞം ഏതം മമ…പേ… സദ്ദസഞ്ഞം ഏതം മമ… ഗന്ധസഞ്ഞം ഏതം മമ… രസസഞ്ഞം ഏതം മമ… ഫോട്ഠബ്ബസഞ്ഞം ഏതം മമ… ധമ്മസഞ്ഞം ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. രൂപസഞ്ചേതനം ഏതം മമ…പേ… സദ്ദസഞ്ചേതനം ഏതം മമ… ഗന്ധസഞ്ചേതനം ഏതം മമ… രസസഞ്ചേതനം ഏതം മമ… ഫോട്ഠബ്ബസഞ്ചേതനം ഏതം മമ… ധമ്മസഞ്ചേതനം ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. രൂപതണ്ഹം ഏതം മമ…പേ… സദ്ദതണ്ഹം ഏതം മമ… ഗന്ധതണ്ഹം ഏതം മമ… രസതണ്ഹം ഏതം മമ… ഫോട്ഠബ്ബതണ്ഹം ഏതം മമ… ധമ്മതണ്ഹം ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. രൂപവിതക്കം ഏതം മമ…പേ… സദ്ദവിതക്കം ഏതം മമ… ഗന്ധവിതക്കം ഏതം മമ… രസവിതക്കം ഏതം മമ… ഫോട്ഠബ്ബവിതക്കം ഏതം മമ… ധമ്മവിതക്കം ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. രൂപവിചാരം ഏതം മമ…പേ… സദ്ദവിചാരം ഏതം മമ… ഗന്ധവിചാരം ഏതം മമ… രസവിചാരം ഏതം മമ… ഫോട്ഠബ്ബവിചാരം ഏതം മമ… ധമ്മവിചാരം ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി.
പഥവീധാതും ഏതം മമ…പേ… ആപോധാതും ഏതം മമ… തേജോധാതും ഏതം മമ… വായോധാതും ഏതം മമ… ആകാസധാതും ഏതം മമ… വിഞ്ഞാണധാതും ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. പഥവീകസിണം ഏതം മമ…പേ… ആപോകസിണം… തേജോകസിണം… വായോകസിണം … നീലകസിണം… പീതകസിണം… ലോഹിതകസിണം… ഓദാതകസിണം… ആകാസകസിണം… വിഞ്ഞാണകസിണം ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി.
കേസം ഏതം മമ…പേ… ലോമം ഏതം മമ… നഖം ഏതം മമ… ദന്തം ഏതം മമ… തചം ഏതം മമ… മംസം ഏതം മമ… ന്ഹാരും ഏതം മമ… അട്ഠിം ഏതം മമ… അട്ഠിമിഞ്ജം ഏതം മമ… വക്കം ഏതം മമ… ഹദയം ഏതം മമ… യകനം ഏതം മമ… കിലോമകം ഏതം മമ… പിഹകം ഏതം മമ… പപ്ഫാസം ഏതം മമ… അന്തം ഏതം മമ… അന്തഗുണം ഏതം മമ… ഉദരിയം ഏതം മമ… കരീസം ഏതം മമ… പിത്തം ഏതം മമ… സേമ്ഹം ഏതം മമ… പുബ്ബം ഏതം മമ … ലോഹിതം ഏതം മമ… സേദം ഏതം മമ… മേദം ഏതം മമ… അസ്സും ഏതം മമ… വസം ഏതം മമ … ഖേളം ഏതം മമ… സിങ്ഘാണികം ഏതം മമ… ലസികം ഏതം മമ… മുത്തം ഏതം മമ… മത്ഥലുങ്ഗം ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി.
ചക്ഖായതനം ഏതം മമ…പേ… രൂപായതനം ഏതം മമ… സോതായതനം ഏതം മമ… സദ്ദായതനം ഏതം മമ… ഘാനായതനം ഏതം മമ… ഗന്ധായതനം ഏതം മമ… ജിവ്ഹായതനം ഏതം മമ… രസായതനം ഏതം മമ… കായായതനം ഏതം മമ… ഫോട്ഠബ്ബായതനം ഏതം മമ… മനായതനം ഏതം മമ… ധമ്മായതനം ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി.
ചക്ഖുധാതും ഏതം മമ…പേ… രൂപധാതും ഏതം മമ… ചക്ഖുവിഞ്ഞാണധാതും ഏതം മമ… സോതധാതും ഏതം മമ… സദ്ദധാതും ഏതം മമ… സോതവിഞ്ഞാണധാതും ഏതം മമ… ഘാനധാതും ഏതം മമ… ഗന്ധധാതും ഏതം മമ… ഘാനവിഞ്ഞാണധാതും ഏതം മമ… ജിവ്ഹാധാതും ഏതം മമ… രസധാതും ഏതം മമ… ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണധാതും ഏതം മമ… കായധാതും ഏതം മമ… ഫോട്ഠബ്ബധാതും ഏതം മമ… കായവിഞ്ഞാണധാതും ഏതം മമ… മനോധാതും ഏതം മമ… ധമ്മധാതും ഏതം മമ… മനോവിഞ്ഞാണധാതും ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി.
ചക്ഖുന്ദ്രിയം ഏതം മമ…പേ… സോതിന്ദ്രിയം ഏതം മമ… ഘാനിന്ദ്രിയം ഏതം മമ… ജിവ്ഹിന്ദ്രിയം ഏതം മമ… കായിന്ദ്രിയം ഏതം മമ… മനിന്ദ്രിയം ഏതം മമ… ജീവിതിന്ദ്രിയം ഏതം മമ… ഇത്ഥിന്ദ്രിയം ഏതം മമ… പുരിസിന്ദ്രിയം ഏതം മമ… സുഖിന്ദ്രിയം ഏതം മമ… ദുക്ഖിന്ദ്രിയം ഏതം മമ… സോമനസ്സിന്ദ്രിയം ഏതം മമ… ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം ഏതം മമ… ഉപേക്ഖിന്ദ്രിയം ഏതം മമ… സദ്ധിന്ദ്രിയം ഏതം മമ… വീരിയിന്ദ്രിയം ഏതം മമ… സതിന്ദ്രിയം ഏതം മമ… സമാധിന്ദ്രിയം ഏതം മമ… പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി.
കാമധാതും ഏതം മമ…പേ… രൂപധാതും ഏതം മമ… അരൂപധാതും ഏതം മമ… കാമഭവം ഏതം മമ… രൂപഭവം ഏതം മമ… അരൂപഭവം ഏതം മമ… സഞ്ഞാഭവം ഏതം മമ… അസഞ്ഞാഭവം ഏതം മമ… നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞാഭവം ഏതം മമ… ഏകവോകാരഭവം ഏതം മമ… ചതുവോകാരഭവം ഏതം മമ… പഞ്ചവോകാരഭവം ഏതം മമ… പഠമജ്ഝാനം ഏതം മമ… ദുതിയജ്ഝാനം ഏതം മമ… തതിയജ്ഝാനം ഏതം മമ… ചതുത്ഥജ്ഝാനം ഏതം മമ… മേത്തം ചേതോവിമുത്തിം ഏതം മമ… കരുണം ചേതോവിമുത്തിം ഏതം മമ… മുദിതം ചേതോവിമുത്തിം ഏതം മമ… ഉപേക്ഖം ചേതോവിമുത്തിം ഏതം മമ… ആകാസാനഞ്ചായതനസമാപത്തിം ഏതം മമ… വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസമാപത്തിം ഏതം മമ… ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസമാപത്തിം ഏതം മമ… നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനസമാപത്തിം ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി.
അവിജ്ജം ഏതം മമ…പേ… സങ്ഖാരേ ഏതം മമ… വിഞ്ഞാണം ഏതം മമ… നാമരൂപം ഏതം മമ… സളായതനം ഏതം മമ… ഫസ്സം ഏതം മമ… വേദനം ഏതം മമ… തണ്ഹം ഏതം മമ… ഉപാദാനം ഏതം മമ… ഭവം ഏതം മമ … ജാതിം ഏതം മമ… ജരാമരണം ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ഏവം അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി.
൧൨൪. കതമാനി അട്ഠ ദിട്ഠിട്ഠാനാനി? ഖന്ധാപി ദിട്ഠിട്ഠാനം, അവിജ്ജാപി ദിട്ഠിട്ഠാനം, ഫസ്സോപി ദിട്ഠിട്ഠാനം, സഞ്ഞാപി ദിട്ഠിട്ഠാനം, വിതക്കോപി [വിതക്കാപി (സ്യാ.)] ദിട്ഠിട്ഠാനം, അയോനിസോ മനസികാരോപി ദിട്ഠിട്ഠാനം, പാപമിത്തോപി ദിട്ഠിട്ഠാനം, പരതോഘോസോപി ദിട്ഠിട്ഠാനം.
ഖന്ധാ ഹേതു ഖന്ധാ പച്ചയോ ദിട്ഠിട്ഠാനം ഉപാദായ സമുട്ഠാനട്ഠേന – ഏവം ഖന്ധാപി ദിട്ഠിട്ഠാനം. അവിജ്ജാ ഹേതു അവിജ്ജാ പച്ചയോ ദിട്ഠിട്ഠാനം ഉപാദായ സമുട്ഠാനട്ഠേന – ഏവം അവിജ്ജാപി ദിട്ഠിട്ഠാനം. ഫസ്സോ ഹേതു ഫസ്സോ പച്ചയോ ദിട്ഠിട്ഠാനം ഉപാദായ സമുട്ഠാനട്ഠേന – ഏവം ഫസ്സോപി ദിട്ഠിട്ഠാനം. സഞ്ഞാ ഹേതു സഞ്ഞാ പച്ചയോ ദിട്ഠിട്ഠാനം ഉപാദായ സമുട്ഠാനട്ഠേന – ഏവം സഞ്ഞാപി ദിട്ഠിട്ഠാനം. വിതക്കോ ഹേതു വിതക്കോ പച്ചയോ ദിട്ഠിട്ഠാനം ഉപാദായ, സമുട്ഠാനട്ഠേന – ഏവം വിതക്കോപി ദിട്ഠിട്ഠാനം. അയോനിസോ മനസികാരോ ഹേതു അയോനിസോ മനസികാരോ പച്ചയോ ദിട്ഠിട്ഠാനം ഉപാദായ സമുട്ഠാനട്ഠേന – ഏവം അയോനിസോ മനസികാരോപി ദിട്ഠിട്ഠാനം. പാപമിത്തോ ഹേതു പാപമിത്തോ പച്ചയോ ദിട്ഠിട്ഠാനം ഉപാദായ, സമുട്ഠാനട്ഠേന – ഏവം പാപമിത്തോപി ദിട്ഠിട്ഠാനം. പരതോഘോസോ ഹേതു പരതോഘോസോ പച്ചയോ ദിട്ഠിട്ഠാനം ഉപാദായ സമുട്ഠാനട്ഠേന – ഏവം പരതോഘോസോപി ദിട്ഠിട്ഠാനം. ഇമാനി അട്ഠ ദിട്ഠിട്ഠാനാനി.
൧൨൫. കതമാനി അട്ഠാരസ ദിട്ഠിപരിയുട്ഠാനാനി? യാ ദിട്ഠി ദിട്ഠിഗതം, ദിട്ഠിഗഹനം, ദിട്ഠികന്താരം, ദിട്ഠിവിസൂകം, ദിട്ഠിവിപ്ഫന്ദിതം, ദിട്ഠിസഞ്ഞോജനം, ദിട്ഠിസല്ലം, ദിട്ഠിസമ്ബാധോ, ദിട്ഠിപലിബോധോ, ദിട്ഠിബന്ധനം, ദിട്ഠിപപാതോ, ദിട്ഠാനുസയോ, ദിട്ഠിസന്താപോ, ദിട്ഠിപരിളാഹോ, ദിട്ഠിഗന്ഥോ, ദിട്ഠുപാദാനം, ദിട്ഠാഭിനിവേസോ, ദിട്ഠിപരാമാസോ – ഇമാനി അട്ഠാരസ ദിട്ഠിപരിയുട്ഠാനാനി.
൧൨൬. കതമാ സോളസ ദിട്ഠിയോ? അസ്സാദദിട്ഠി, അത്താനുദിട്ഠി, മിച്ഛാദിട്ഠി, സക്കായദിട്ഠി, സക്കായവത്ഥുകാ സസ്സതദിട്ഠി, സക്കായവത്ഥുകാ ഉച്ഛേദദിട്ഠി, അന്തഗ്ഗാഹികാദിട്ഠി, പുബ്ബന്താനുദിട്ഠി, അപരന്താനുദിട്ഠി, സഞ്ഞോജനികാ ദിട്ഠി, അഹന്തി മാനവിനിബന്ധാ ദിട്ഠി, മമന്തി മാനവിനിബന്ധാ ദിട്ഠി, അത്തവാദപടിസംയുത്താ ദിട്ഠി, ലോകവാദപടിസംയുത്താ ദിട്ഠി, ഭവദിട്ഠി, വിഭവദിട്ഠി – ഇമാ സോളസ ദിട്ഠിയോ.
൧൨൭. കതമേ തീണി സതം ദിട്ഠാഭിനിവേസാ? അസ്സാദദിട്ഠിയാ കതിഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? അത്താനുദിട്ഠിയാ കതിഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? മിച്ഛാദിട്ഠിയാ കതിഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? സക്കായദിട്ഠിയാ കതിഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? സക്കായവത്ഥുകായ സസ്സതദിട്ഠിയാ കതിഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? സക്കായവത്ഥുകായ ഉച്ഛേദദിട്ഠിയാ കതിഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ കതിഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? പുബ്ബന്താനുദിട്ഠിയാ കതിഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? അപരന്താനുദിട്ഠിയാ കതിഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? സഞ്ഞോജനികായ ദിട്ഠിയാ കതിഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? അഹന്തി മാനവിനിബന്ധായ ദിട്ഠിയാ കതിഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? മമന്തി മാനവിനിബന്ധായ ദിട്ഠിയാ കതിഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? അത്തവാദപടിസംയുത്തായ ദിട്ഠിയാ കതിഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? ലോകവാദപടിസംയുത്തായ ദിട്ഠിയാ കതിഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? ഭവദിട്ഠിയാ കതിഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? വിഭവദിട്ഠിയാ കതിഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി?
അസ്സാദദിട്ഠിയാ പഞ്ചതിംസായ ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി. അത്താനുദിട്ഠിയാ വീസതിയാ ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി. മിച്ഛാദിട്ഠിയാ ദസഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി. സക്കായദിട്ഠിയാ വീസതിയാ ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി. സക്കായവത്ഥുകായ സസ്സതദിട്ഠിയാ പന്നരസഹി ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി. സക്കായവത്ഥുകായ ഉച്ഛേദദിട്ഠിയാ പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി. അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ പഞ്ഞാസായ ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി. പുബ്ബന്താനുദിട്ഠിയാ അട്ഠാരസഹി ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി. അപരന്താനുദിട്ഠിയാ ചതുചത്താലീസായ ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി. സഞ്ഞോജനികായ ദിട്ഠിയാ അട്ഠാരസഹി ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി. അഹന്തി മാനവിനിബന്ധായ ദിട്ഠിയാ അട്ഠാരസഹി ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി. മമന്തി മാനവിനിബന്ധായ ദിട്ഠിയാ അട്ഠാരസഹി ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി. അത്തവാദപടിസംയുത്തായ ദിട്ഠിയാ വീസതിയാ ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി. ലോകവാദപടിസംയുത്തായ ദിട്ഠിയാ അട്ഠഹി ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി. ഭവദിട്ഠിയാ ഏകേന ആകാരേന [ഏകൂനവീസതിയാ ആകാരേന (സ്യാ.)] അഭിനിവേസോ ഹോതി. വിഭവദിട്ഠിയാ ഏകേന ആകാരേന അഭിനിവേസോ ഹോതി.
൧. അസ്സാദദിട്ഠിനിദ്ദേസോ
൧൨൮. അസ്സാദദിട്ഠിയാ കതമേഹി പഞ്ചതിംസായ ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? യം രൂപം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സുഖം സോമനസ്സം, അയം രൂപസ്സ അസ്സാദോതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന അസ്സാദോ, അസ്സാദോ ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞോ അസ്സാദോ. യാ ച ദിട്ഠി യോ ച അസ്സാദോ – അയം വുച്ചതി അസ്സാദദിട്ഠി.
അസ്സാദദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി ദിട്ഠിവിപത്തി. തായ ദിട്ഠിവിപത്തിയാ സമന്നാഗതോ പുഗ്ഗലോ ദിട്ഠിവിപന്നോ. ദിട്ഠിവിപന്നോ പുഗ്ഗലോ ന സേവിതബ്ബോ ന ഭജിതബ്ബോ ന പയിരുപാസിതബ്ബോ. തം കിസ്സ ഹേതു? ദിട്ഠി ഹിസ്സ പാപികാ. യോ ദിട്ഠിയാ രാഗോ [യാ ദിട്ഠി യോ രാഗോ (സ്യാ.)], സോ ന ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന രാഗോ. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞോ രാഗോ. യാ ച ദിട്ഠി യോ ച രാഗോ – അയം വുച്ചതി ദിട്ഠിരാഗോ. തായ ച ദിട്ഠിയാ തേന ച രാഗേന സമന്നാഗതോ പുഗ്ഗലോ ദിട്ഠിരാഗരത്തോ. ദിട്ഠിരാഗരത്തേ പുഗ്ഗലേ ദിന്നം ദാനം ന മഹപ്ഫലം ഹോതി ന മഹാനിസംസം. തം കിസ്സ ഹേതു? ദിട്ഠി ഹിസ്സ പാപികാ അസ്സാദദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി.
മിച്ഛാദിട്ഠികസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ ദ്വേവ ഗതിയോ – നിരയോ വാ തിരച്ഛാനയോനി വാ. മിച്ഛാദിട്ഠികസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ യഞ്ചേവ കായകമ്മം യഥാദിട്ഠി സമത്തം സമാദിന്നം, യഞ്ച വചീകമ്മം…പേ… യഞ്ച മനോകമ്മം യഥാദിട്ഠി സമത്തം സമാദിന്നം, യാ ച ചേതനാ യാ ച പത്ഥനാ യോ ച പണിധി യേ ച സങ്ഖാരാ, സബ്ബേ തേ ധമ്മാ അനിട്ഠായ അകന്തായ അമനാപായ അഹിതായ ദുക്ഖായ സംവത്തന്തി. തം കിസ്സ ഹേതു? ദിട്ഠി ഹിസ്സ പാപികാ. സേയ്യഥാപി നിമ്ബബീജം വാ കോസാതകീബീജം വാ തിത്തകാലാബുബീജം വാ അല്ലായ പഥവിയാ നിക്ഖിത്തം യം ചേവ പഥവിരസം ഉപാദിയതി, യഞ്ച ആപോരസം ഉപാദിയതി, സബ്ബം തം തിത്തകത്തായ കടുകത്തായ അസാതത്തായ [അസാരതായ (സ്യാ.)] സംവത്തതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ബീജം ഹിസ്സ പാപികം. ഏവമേവം മിച്ഛാദിട്ഠികസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ യഞ്ചേവ കായകമ്മം യഥാദിട്ഠി സമത്തം സമാദിന്നം, യഞ്ച വചീകമ്മം…പേ… യഞ്ച മനോകമ്മം യഥാദിട്ഠി സമത്തം സമാദിന്നം, യാ ച ചേതനാ യാ ച പത്ഥനാ യോ ച പണിധി യേ ച സങ്ഖാരാ, സബ്ബേ തേ ധമ്മാ അനിട്ഠായ അകന്തായ അമനാപായ അഹിതായ ദുക്ഖായ സംവത്തന്തി. തം കിസ്സ ഹേതു? ദിട്ഠി ഹിസ്സ പാപികാ അസ്സാദദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി.
മിച്ഛാദിട്ഠി ദിട്ഠിഗതം, ദിട്ഠിഗഹനം, ദിട്ഠികന്താരം, ദിട്ഠിവിസൂകം, ദിട്ഠിവിപ്ഫന്ദിതം, ദിട്ഠിസഞ്ഞോജനം, ദിട്ഠിസല്ലം, ദിട്ഠിസമ്ബാധോ, ദിട്ഠിപലിബോധോ, ദിട്ഠിബന്ധനം, ദിട്ഠിപപാതോ, ദിട്ഠാനുസയോ, ദിട്ഠിസന്താപോ, ദിട്ഠിപരിളാഹോ, ദിട്ഠിഗന്ഥോ, ദിട്ഠുപാദാനം, ദിട്ഠാഭിനിവേസോ, ദിട്ഠിപരാമാസോ – ഇമേഹി അട്ഠാരസഹി ആകാരേഹി പരിയുട്ഠിതചിത്തസ്സ സഞ്ഞോഗോ.
൧൨൯. അത്ഥി സഞ്ഞോജനാനി ചേവ ദിട്ഠിയോ ച, അത്ഥി സഞ്ഞോജനാനി ന ച ദിട്ഠിയോ. കതമാനി സഞ്ഞോജനാനി ചേവ ദിട്ഠിയോ ച? സക്കായദിട്ഠി, സീലബ്ബതപരാമാസോ – ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി ചേവ ദിട്ഠിയോ ച. കതമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ? കാമരാഗസഞ്ഞോജനം, പടിഘസഞ്ഞോജനം, മാനസഞ്ഞോജനം, വിചികിച്ഛാസഞ്ഞോജനം, ഭവരാഗസഞ്ഞോജനം, ഇസ്സാസഞ്ഞോജനം, മച്ഛരിയസഞ്ഞോജനം, അനുനയസഞ്ഞോജനം, അവിജ്ജാസഞ്ഞോജനം – ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ.
യം വേദനം പടിച്ച…പേ… യം സഞ്ഞം പടിച്ച…പേ… യം സങ്ഖാരേ [യേ സങ്ഖാരേ (ക.) സം. നി. ൩.൨൮ പസ്സിതബ്ബാ] പടിച്ച…പേ… യം വിഞ്ഞാണം പടിച്ച… യം ചക്ഖും പടിച്ച… യം സോതം പടിച്ച… യം ഘാനം പടിച്ച… യം ജിവ്ഹം പടിച്ച… യം കായം പടിച്ച… യം മനം പടിച്ച… യം രൂപേ പടിച്ച… യം സദ്ദേ പടിച്ച… യം ഗന്ധേ പടിച്ച … യം രസേ പടിച്ച… യം ഫോട്ഠബ്ബേ പടിച്ച… യം ധമ്മേ പടിച്ച… യം ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം പടിച്ച… യം സോതവിഞ്ഞാണം പടിച്ച… യം ഘാനവിഞ്ഞാണം പടിച്ച… യം ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം പടിച്ച… യം കായവിഞ്ഞാണം പടിച്ച… യം മനോവിഞ്ഞാണം പടിച്ച … യം ചക്ഖുസമ്ഫസ്സം പടിച്ച… യം സോതസമ്ഫസ്സം പടിച്ച… യം ഘാനസമ്ഫസ്സം പടിച്ച… യം ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സം പടിച്ച… യം കായസമ്ഫസ്സം പടിച്ച… യം മനോസമ്ഫസ്സം പടിച്ച… യം ചക്ഖുസമ്ഫസ്സജം വേദനം പടിച്ച… യം സോതസമ്ഫസ്സജം വേദനം പടിച്ച… യം ഘാനസമ്ഫസ്സജം വേദനം പടിച്ച… യം ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സജം വേദനം പടിച്ച… യം കായസമ്ഫസ്സജം വേദനം പടിച്ച… യം മനോസമ്ഫസ്സജം വേദനം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സുഖം സോമനസ്സം, അയം മനോസമ്ഫസ്സജായ വേദനായ അസ്സാദോതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന അസ്സാദോ, അസ്സാദോ ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞോ അസ്സാദോ. യാ ച ദിട്ഠി യോ ച അസ്സാദോ – അയം വുച്ചതി അസ്സാദദിട്ഠി.
അസ്സാദദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി ദിട്ഠിവിപത്തി. തായ ദിട്ഠിവിപത്തിയാ സമന്നാഗതോ പുഗ്ഗലോ ദിട്ഠിവിപന്നോ. ദിട്ഠിവിപന്നോ പുഗ്ഗലോ ന സേവിതബ്ബോ ന ഭജിതബ്ബോ ന പയിരുപാസിതബ്ബോ. തം കിസ്സ ഹേതു? ദിട്ഠി ഹിസ്സ പാപികാ. യോ ദിട്ഠിയാ രാഗോ, സോ ന ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന രാഗോ. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞോ രാഗോ. യാ ച ദിട്ഠി യോ ച രാഗോ, അയം വുച്ചതി ദിട്ഠിരാഗോ. തായ ച ദിട്ഠിയാ തേന ച രാഗേന സമന്നാഗതോ പുഗ്ഗലോ ദിട്ഠിരാഗരത്തോ. ദിട്ഠിരാഗരത്തേ പുഗ്ഗലേ ദിന്നം ദാനം ന മഹപ്ഫലം ഹോതി ന മഹാനിസംസം. തം കിസ്സ ഹേതു? ദിട്ഠി ഹിസ്സ പാപികാ അസ്സാദദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി.
മിച്ഛാദിട്ഠികസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ ദ്വേവ ഗതിയോ – നിരയോ വാ തിരച്ഛാനയോനി വാ. മിച്ഛാദിട്ഠികസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ യഞ്ചേവ കായകമ്മം യഥാദിട്ഠി സമത്തം സമാദിന്നം, യഞ്ച വചീകമ്മം…പേ… യഞ്ച മനോകമ്മം യഥാദിട്ഠി സമത്തം സമാദിന്നം, യാ ച ചേതനാ യാ ച പത്ഥനാ യോ ച പണിധി യേ ച സങ്ഖാരാ, സബ്ബേ തേ ധമ്മാ അനിട്ഠായ അകന്തായ അമനാപായ അഹിതായ ദുക്ഖായ സംവത്തന്തി. തം കിസ്സ ഹേതു? ദിട്ഠി ഹിസ്സ പാപികാ. സേയ്യഥാപി നിമ്ബബീജം വാ കോസാതകീബീജം വാ തിത്തകാലാബുബീജം വാ അല്ലായ പഥവിയാ നിക്ഖിത്തം യഞ്ചേവ പഥവിരസം ഉപാദിയതി യഞ്ച ആപോരസം ഉപാദിയതി, സബ്ബം തം തിത്തകത്തായ കടുകത്തായ അസാതത്തായ സംവത്തതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ബീജം ഹിസ്സ പാപികം. ഏവമേവം മിച്ഛാദിട്ഠികസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ യഞ്ചേവ കായകമ്മം യഥാദിട്ഠി സമത്തം സമാദിന്നം യഞ്ച വചീകമ്മം…പേ… യഞ്ച മനോകമ്മം യഥാദിട്ഠി സമത്തം സമാദിന്നം, യാ ച ചേതനാ യാ ച പത്ഥനാ യോ ച പണിധി യേ ച സങ്ഖാരാ, സബ്ബേ തേ ധമ്മാ അനിട്ഠായ അകന്തായ അമനാപായ അഹിതായ ദുക്ഖായ സംവത്തന്തി. തം കിസ്സ ഹേതു? ദിട്ഠി ഹിസ്സ പാപികാ അസ്സാദദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി.
മിച്ഛാദിട്ഠി ദിട്ഠിഗതം ദിട്ഠിഗഹനം…പേ… ദിട്ഠാഭിനിവേസോ ദിട്ഠിപരാമാസോ – ഇമേഹി അട്ഠാരസഹി ആകാരേഹി പരിയുട്ഠിതചിത്തസ്സ സഞ്ഞോഗോ.
അത്ഥി സഞ്ഞോജനാനി ചേവ ദിട്ഠിയോ ച, അത്ഥി സഞ്ഞോജനാനി ന ച ദിട്ഠിയോ. കതമാനി സഞ്ഞോജനാനി ചേവ ദിട്ഠിയോ ച? സക്കായദിട്ഠി, സീലബ്ബതപരാമാസോ – ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി ചേവ ദിട്ഠിയോ ച. കതമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ? കാമരാഗസഞ്ഞോജനം, പടിഘസഞ്ഞോജനം, മാനസഞ്ഞോജനം, വിചികിച്ഛാസഞ്ഞോജനം, ഭവരാഗസഞ്ഞോജനം, ഇസ്സാസഞ്ഞോജനം, മച്ഛരിയസഞ്ഞോജനം, അനുനയസഞ്ഞോജനം, അവിജ്ജാസഞ്ഞോജനം – ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. അസ്സാദദിട്ഠിയാ ഇമേഹി പഞ്ചതിംസായ ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി.
അസ്സാദദിട്ഠിനിദ്ദേസോ പഠമോ.
൨. അത്താനുദിട്ഠിനിദ്ദേസോ
൧൩൦. അത്താനുദിട്ഠിയാ കതമേഹി വീസതിയാ ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? ഇധ അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ അരിയാനം അദസ്സാവീ അരിയധമ്മസ്സ അകോവിദോ അരിയധമ്മേ അവിനീതോ, സപ്പുരിസാനം അദസ്സാവീ സപ്പുരിസധമ്മസ്സ അകോവിദോ സപ്പുരിസധമ്മേ അവിനീതോ രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി രൂപവന്തം വാ അത്താനം അത്തനി വാ രൂപം രൂപസ്മിം വാ അത്താനം; വേദനം…പേ… സഞ്ഞം…പേ… സങ്ഖാരേ…പേ… വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി വിഞ്ഞാണവന്തം വാ അത്താനം അത്തനി വാ വിഞ്ഞാണം വിഞ്ഞാണസ്മിം വാ അത്താനം.
൧൩൧. കഥം രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ പഥവീകസിണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി – ‘‘യം പഥവീകസിണം, സോ അഹം; യോ അഹം, തം പഥവീകസിണ’’ന്തി. പഥവീകസിണഞ്ച അത്തഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി തേലപ്പദീപസ്സ ഝായതോ ‘‘യാ അച്ചി സോ വണ്ണോ, യോ വണ്ണോ സാ അച്ചീ’’തി – അച്ചിഞ്ച വണ്ണഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ പഥവീകസിണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി – ‘‘യം പഥവീകസിണം, സോ അഹം; യോ അഹം, തം പഥവീകസിണ’’ന്തി. പഥവീകസിണഞ്ച അത്തഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം പഠമാ രൂപവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി ദിട്ഠിവിപത്തി…പേ… അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി. മിച്ഛാദിട്ഠികസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ ദ്വേവ ഗതിയോ…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ.
ഇധേകച്ചോ ആപോകസിണം… തേജോകസിണം… വായോകസിണം… നീലകസിണം… പീതകസിണം… ലോഹിതകസിണം… ഓദാതകസിണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി – ‘‘യം ഓദാതകസിണം, സോ അഹം; യോ അഹം, തം ഓദാതകസിണ’’ന്തി. ഓദാതകസിണഞ്ച അത്തഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി തേലപ്പദീപസ്സ ഝായതോ ‘‘യാ അച്ചി, സോ വണ്ണോ; യോ വണ്ണോ, സാ അച്ചീ’’തി – അച്ചിഞ്ച വണ്ണഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവ ഇധേകച്ചോ…പേ… ഓദാതകസിണഞ്ച അത്തഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം പഠമാ രൂപവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി ദിട്ഠിവിപത്തി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി.
കഥം രൂപവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ ഇമിനാ രൂപേന രൂപവാ’’തി. രൂപവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി രുക്ഖോ ഛായാസമ്പന്നോ അസ്സ. തമേനം പുരിസോ ഏവം വദേയ്യ – ‘‘അയം രുക്ഖോ, അയം ഛായാ. അഞ്ഞോ രുക്ഖോ, അഞ്ഞാ ഛായാ. സോ ഖോ പനായം രുക്ഖോ ഇമായ ഛായായ ഛായാവാ’’തി. ഛായാവന്തം രുക്ഖം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ വേദനം…പേ… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന അയം അത്താ ഇമിനാ രൂപേന രൂപവാ’’തി. രൂപവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം ദുതിയാ രൂപവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി ദിട്ഠിവിപത്തി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം രൂപവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി.
കഥം അത്തനി രൂപം സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. ഇമസ്മിഞ്ച പന അത്തനി ഇദം രൂപ’’ന്തി. അത്തനി രൂപം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി പുപ്ഫം ഗന്ധസമ്പന്നം അസ്സ. തമേനം പുരിസോ ഏവം വദേയ്യ – ‘‘ഇദം പുപ്ഫം, അയം ഗന്ധോ; അഞ്ഞം പുപ്ഫം, അഞ്ഞോ ഗന്ധോ. സോ ഖോ പനായം ഗന്ധോ ഇമസ്മിം പുപ്ഫേ’’തി. പുപ്ഫസ്മിം ഗന്ധം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ വേദനം…പേ… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. ഇമസ്മിഞ്ച പന അത്തനി ഇദം രൂപ’’ന്തി. അത്തനി രൂപം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം തതിയാ രൂപവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി ദിട്ഠിവിപത്തി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം അത്തനി രൂപം സമനുപസ്സതി.
കഥം രൂപസ്മിം അത്താനം സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ വേദനം…പേ… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ ഇമസ്മിം രൂപേ’’തി. രൂപസ്മിം അത്താനം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി മണി കരണ്ഡകേ പക്ഖിത്തോ അസ്സ. തമേനം പുരിസോ ഏവം വദേയ്യ – ‘‘അയം മണി, അയം കരണ്ഡകോ. അഞ്ഞോ മണി, അഞ്ഞോ കരണ്ഡകോ. സോ ഖോ പനായം മണി ഇമസ്മിം കരണ്ഡകേ’’തി. കരണ്ഡകസ്മിം മണിം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ വേദനം…പേ… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ ഇമസ്മിം രൂപേ’’തി. രൂപസ്മിം അത്താനം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം ചതുത്ഥാ രൂപവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി ദിട്ഠിവിപത്തി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം രൂപസ്മിം അത്താനം സമനുപസ്സതി.
൧൩൨. കഥം വേദനം അത്തതോ സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ ചക്ഖുസമ്ഫസ്സജം വേദനം സോതസമ്ഫസ്സജം വേദനം ഘാനസമ്ഫസ്സജം വേദനം ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സജം വേദനം കായസമ്ഫസ്സജം വേദനം മനോസമ്ഫസ്സജം വേദനം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. ‘‘യാ മനോസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ സോ അഹം, യോ അഹം സാ മനോസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ’’തി – മനോസമ്ഫസ്സജം വേദനഞ്ച അത്തഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി തേലപ്പദീപസ്സ ഝായതോ ‘‘യാ അച്ചി സോ വണ്ണോ, യോ വണ്ണോ സാ അച്ചീ’’തി – അച്ചിഞ്ച വണ്ണഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ മനോസമ്ഫസ്സജം വേദനം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. ‘‘യാ മനോസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ സോ അഹം, യോ അഹം സാ മനോസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ’’തി – മനോസമ്ഫസ്സജം വേദനഞ്ച അത്തഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം പഠമാ വേദനാവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി ദിട്ഠിവിപത്തി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം വേദനം അത്തതോ സമനുപസ്സതി.
കഥം വേദനാവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ സഞ്ഞം…പേ… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം… രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ ഇമായ വേദനായ വേദനാവാ’’തി. വേദനാവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി രുക്ഖോ ഛായാസമ്പന്നോ അസ്സ. തമേനം പുരിസോ ഏവം വദേയ്യ – ‘‘അയം രുക്ഖോ, അയം ഛായാ. അഞ്ഞോ രുക്ഖോ, അഞ്ഞാ ഛായാ. സോ ഖോ പനായം രുക്ഖോ ഇമായ ഛായായ ഛായാവാ’’തി. ഛായാവന്തം രുക്ഖം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ സഞ്ഞം…പേ… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം… രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ ഇമായ വേദനായ വേദനാവാ’’തി. വേദനാവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം ദുതിയാ വേദനാവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി ദിട്ഠിവിപത്തി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം വേദനാവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി.
കഥം അത്തനി വേദനം സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ സഞ്ഞം…പേ… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം… രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. ഇമസ്മിഞ്ച പന അത്തനി അയം വേദനാ’’തി. അത്തനി വേദനം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി പുപ്ഫം ഗന്ധസമ്പന്നം അസ്സ. തമേനം പുരിസോ ഏവം വദേയ്യ – ‘‘ഇദം പുപ്ഫം, അയം ഗന്ധോ; അഞ്ഞം പുപ്ഫം, അഞ്ഞോ ഗന്ധോ. സോ ഖോ പനായം ഗന്ധോ ഇമസ്മിം പുപ്ഫേ’’തി. പുപ്ഫസ്മിം ഗന്ധം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ സഞ്ഞം…പേ… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം… രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. ഇമസ്മിഞ്ച പന അത്തനി അയം വേദനാ’’തി. അത്തനി വേദനം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം തതിയാ വേദനാവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി ദിട്ഠിവിപത്തി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം അത്തനി വേദനം സമനുപസ്സതി.
കഥം വേദനായ അത്താനം സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ സഞ്ഞം…പേ… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം… രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ ഇമായ വേദനായാ’’തി. വേദനായ അത്താനം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി മണി കരണ്ഡകേ പക്ഖിത്തോ അസ്സ. തമേനം പുരിസോ ഏവം വദേയ്യ – ‘‘അയം മണി, അയം കരണ്ഡകോ. അഞ്ഞോ മണി, അഞ്ഞോ കരണ്ഡകോ. സോ ഖോ പനായം മണി ഇമസ്മിം കരണ്ഡകേ’’തി. കരണ്ഡകസ്മിം മണിം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം… രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ ഇമായ വേദനായാ’’തി. വേദനായ അത്താനം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം ചതുത്ഥാ വേദനാവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി ദിട്ഠിവിപത്തി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം വേദനായ അത്താനം സമനുപസ്സതി.
൧൩൩. കഥം സഞ്ഞം അത്തതോ സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ ചക്ഖുസമ്ഫസ്സജം സഞ്ഞം…പേ… സോതസമ്ഫസ്സജം സഞ്ഞം… ഘാനസമ്ഫസ്സജം സഞ്ഞം… ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സജം സഞ്ഞം… കായസമ്ഫസ്സജം സഞ്ഞം… മനോസമ്ഫസ്സജം സഞ്ഞം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. യാ മനോസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ സോ അഹം, യോ അഹം സാ മനോസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ’’തി. മനോസമ്ഫസ്സജം സഞ്ഞഞ്ച അത്തഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി തേലപ്പദീപസ്സ ഝായതോ ‘‘യാ അച്ചി സോ വണ്ണോ, യോ വണ്ണോ സാ അച്ചീ’’തി – അച്ചിഞ്ച വണ്ണഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ മനോസമ്ഫസ്സജം സഞ്ഞം അത്തതോ സമനുപസ്സതി – ‘‘യാ മനോസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ സോ അഹം, യോ അഹം സാ മനോസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ’’തി. മനോസമ്ഫസ്സജം സഞ്ഞഞ്ച അത്തഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം പഠമാ സഞ്ഞാവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി ദിട്ഠിവിപത്തി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം സഞ്ഞം അത്തതോ സമനുപസ്സതി.
കഥം സഞ്ഞാവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ സങ്ഖാരേ…പേ… വിഞ്ഞാണം… രൂപം… വേദനം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ ഇമായ സഞ്ഞായ സഞ്ഞാവാ’’തി. സഞ്ഞാവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി രുക്ഖോ ഛായാസമ്പന്നോ അസ്സ. തമേനം പുരിസോ ഏവം വദേയ്യ – ‘‘അയം രുക്ഖോ, അയം ഛായാ. അഞ്ഞോ രുക്ഖോ, അഞ്ഞാ ഛായാ. സോ ഖോ പനായം രുക്ഖോ ഇമായ ഛായായ ഛായാവാ’’തി. ഛായാവന്തം രുക്ഖം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം… രൂപം… വേദനം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ ഇമായ സഞ്ഞായ സഞ്ഞാവാ’’തി. സഞ്ഞാവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം ദുതിയാ സഞ്ഞാവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം സഞ്ഞാവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി.
കഥം അത്തനി സഞ്ഞം സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ സങ്ഖാരേ…പേ… വിഞ്ഞാണം… രൂപം… വേദനം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. ഇമസ്മിഞ്ച പന അത്തനി അയം സഞ്ഞാ’’തി. അത്തനി സഞ്ഞം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി പുപ്ഫം ഗന്ധസമ്പന്നം അസ്സ. തമേനം പുരിസോ ഏവം വദേയ്യ – ‘‘ഇദം പുപ്ഫം, അയം ഗന്ധോ. അഞ്ഞം പുപ്ഫം, അഞ്ഞോ ഗന്ധോ. സോ ഖോ പനായം ഗന്ധോ ഇമസ്മിം പുപ്ഫേ’’തി. പുപ്ഫസ്മിം ഗന്ധം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം… രൂപം… വേദനം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. ഇമസ്മിഞ്ച പന അത്തനി അയം സഞ്ഞാ’’തി. അത്തനി സഞ്ഞം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം തതിയാ സഞ്ഞാവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം അത്തനി സഞ്ഞം സമനുപസ്സതി.
കഥം സഞ്ഞായ അത്താനം സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ സങ്ഖാരേ …പേ… വിഞ്ഞാണം… രൂപം… വേദനം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ ഇമായ സഞ്ഞായാ’’തി. സഞ്ഞായ അത്താനം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി മണി കരണ്ഡകേ പക്ഖിത്തോ അസ്സ. തമേനം പുരിസോ ഏവം വദേയ്യ – ‘‘അയം മണി, അയം കരണ്ഡകോ. അഞ്ഞോ മണി, അഞ്ഞോ കരണ്ഡകോ. സോ ഖോ പനായം മണി ഇമസ്മിം കരണ്ഡകേ’’തി. കരണ്ഡകസ്മിം മണിം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവ ഇധേകച്ചോ സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം… രൂപം… വേദനം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ ഇമായ സഞ്ഞായാ’’തി. സഞ്ഞായ അത്താനം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം ചതുത്ഥാ സഞ്ഞാവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം സഞ്ഞായ അത്താനം സമനുപസ്സതി.
൧൩൪. കഥം സങ്ഖാരേ അത്തതോ സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ ചക്ഖുസമ്ഫസ്സജം ചേതനം സോതസമ്ഫസ്സജം ചേതനം ഘാനസമ്ഫസ്സജം ചേതനം ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സജം ചേതനം കായസമ്ഫസ്സജം ചേതനം മനോസമ്ഫസ്സജം ചേതനം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. ‘‘യാ മനോസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ, സോ അഹം; യോ അഹം സാ മനോസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ’’തി – മനോസമ്ഫസ്സജം ചേതനഞ്ച അത്തഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി തേലപ്പദീപസ്സ ഝായതോ ‘‘യാ അച്ചി സോ വണ്ണോ, യോ വണ്ണോ സാ അച്ചീ’’തി – അച്ചിഞ്ച വണ്ണഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ മനോസമ്ഫസ്സജം ചേതനം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. ‘‘യാ മനോസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ സോ അഹം, യോ അഹം സാ മനോസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ’’തി – മനോസമ്ഫസ്സജം ചേതനഞ്ച അത്തഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം പഠമാ സങ്ഖാരവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം സങ്ഖാരേ അത്തതോ സമനുപസ്സതി.
കഥം സങ്ഖാരവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ വിഞ്ഞാണം… രൂപം… വേദനം… സഞ്ഞം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ ഇമേഹി സങ്ഖാരേഹി സങ്ഖാരവാ’’തി. സങ്ഖാരവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി രുക്ഖോ ഛായാസമ്പന്നോ അസ്സ. തമേനം പുരിസോ ഏവം വദേയ്യ – ‘‘അയം രുക്ഖോ, അയം ഛായാ. അഞ്ഞോ രുക്ഖോ, അഞ്ഞാ ഛായാ. സോ ഖോ പനായം രുക്ഖോ ഇമായ ഛായായ ഛായാവാ’’തി. ഛായാവന്തം രുക്ഖം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവ ഇധേകച്ചോ വിഞ്ഞാണം… രൂപം… വേദനം… സഞ്ഞം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ. ഇമേഹി സങ്ഖാരേഹി സങ്ഖാരവാ’’തി. സങ്ഖാരവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം ദുതിയാ സങ്ഖാരവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം സങ്ഖാരവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി.
കഥം അത്തനി സങ്ഖാരേ സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ വിഞ്ഞാണം… രൂപം… വേദനം… സഞ്ഞം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. ഇമസ്മിഞ്ച പന അത്തനി ഇമേ സങ്ഖാരാ’’തി. അത്തനി സങ്ഖാരേ സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി പുപ്ഫം ഗന്ധസമ്പന്നം അസ്സ. തമേനം പുരിസോ ഏവം വദേയ്യ – ‘‘ഇദം പുപ്ഫം, അയം ഗന്ധോ; അഞ്ഞം പുപ്ഫം, അഞ്ഞോ ഗന്ധോ. സോ ഖോ പനായം ഗന്ധോ ഇമസ്മിം പുപ്ഫേ’’തി. പുപ്ഫസ്മിം ഗന്ധം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ വിഞ്ഞാണം… രൂപം… വേദനം… സഞ്ഞം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. ഇമസ്മിഞ്ച പന അത്തനി ഇമേ സങ്ഖാരാ’’തി. അത്തനി സങ്ഖാരേ സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം തതിയാ സങ്ഖാരവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം അത്തനി സങ്ഖാരേ സമനുപസ്സതി.
കഥം സങ്ഖാരേസു അത്താനം സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ വിഞ്ഞാണം… രൂപം… വേദനം… സഞ്ഞം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ ഇമേസു സങ്ഖാരേസൂ’’തി. സങ്ഖാരേസു അത്താനം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി മണി കരണ്ഡകേ പക്ഖിത്തോ അസ്സ. തമേനം പുരിസോ ഏവം വദേയ്യ – ‘‘അയം മണി, അയം കരണ്ഡകോ. അഞ്ഞോ മണി, അഞ്ഞോ കരണ്ഡകോ. സോ ഖോ പനായം മണി ഇമസ്മിം കരണ്ഡകേ’’തി. കരണ്ഡകസ്മിം മണിം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവ ഇധേകച്ചോ വിഞ്ഞാണം… രൂപം… വേദനം… സഞ്ഞം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ ഇമേസു സങ്ഖാരേസൂ’’തി. സങ്ഖാരേസു അത്താനം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം ചതുത്ഥാ സങ്ഖാരവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം സങ്ഖാരേസു അത്താനം സമനുപസ്സതി.
൧൩൫. കഥം വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം… സോതവിഞ്ഞാണം… ഘാനവിഞ്ഞാണം… ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം കായവിഞ്ഞാണം… മനോവിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. ‘‘യം മനോവിഞ്ഞാണം, സോ അഹം; യോ അഹം, തം മനോവിഞ്ഞാണ’’ന്തി – മനോവിഞ്ഞാണഞ്ച അത്തഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി തേലപ്പദീപസ്സ ഝായതോ ‘‘യാ അച്ചി സോ വണ്ണോ, യോ വണ്ണോ സാ അച്ചീ’’തി – അച്ചിഞ്ച വണ്ണഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ മനോവിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. ‘‘യം മനോവിഞ്ഞാണം, സോ അഹം; യോ അഹം തം മനോവിഞ്ഞാണ’’ന്തി – മനോവിഞ്ഞാണഞ്ച അത്തഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം പഠമാ വിഞ്ഞാണവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി.
കഥം വിഞ്ഞാണവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ രൂപം… വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ ഇമിനാ വിഞ്ഞാണേന വിഞ്ഞാണവാ’’തി. വിഞ്ഞാണവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി രുക്ഖോ ഛായാസമ്പന്നോ അസ്സ. തമേനം പുരിസോ ഏവം വദേയ്യ – ‘‘അയം രുക്ഖോ, അയം ഛായാ. അഞ്ഞോ രുക്ഖോ, അഞ്ഞാ ഛായാ. സോ ഖോ പനായം രുക്ഖോ ഇമായ ഛായായ ഛായാവാ’’തി. ഛായാവന്തം രുക്ഖം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ രൂപം… വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ ഇമിനാ വിഞ്ഞാണേന വിഞ്ഞാണവാ’’തി. വിഞ്ഞാണവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം ദുതിയാ വിഞ്ഞാണവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം വിഞ്ഞാണവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി.
കഥം അത്തനി വിഞ്ഞാണം സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ രൂപം… വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. ഇമസ്മിഞ്ച പന അത്തനി ഇദം വിഞ്ഞാണ’’ന്തി. അത്തനി വിഞ്ഞാണം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി പുപ്ഫം ഗന്ധസമ്പന്നം അസ്സ. തമേനം പുരിസോ ഏവം വദേയ്യ – ‘‘ഇദം പുപ്ഫം, അയം ഗന്ധോ; അഞ്ഞം പുപ്ഫം, അഞ്ഞോ ഗന്ധോ. സോ ഖോ പനായം ഗന്ധോ ഇമസ്മിം പുപ്ഫേ’’തി. പുപ്ഫസ്മിം ഗന്ധം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ രൂപം… വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. ഇമസ്മിഞ്ച പന അത്തനി ഇദം വിഞ്ഞാണ’’ന്തി. അത്തനി വിഞ്ഞാണം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം തതിയാ വിഞ്ഞാണവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം അത്തനി വിഞ്ഞാണം സമനുപസ്സതി.
കഥം വിഞ്ഞാണസ്മിം അത്താനം സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ രൂപം… വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ ഇമസ്മിം വിഞ്ഞാണേ’’തി. വിഞ്ഞാണസ്മിം അത്താനം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി മണി കരണ്ഡകേ പക്ഖിത്തോ അസ്സ. തമേനം പുരിസോ ഏവം വദേയ്യ – ‘‘അയം മണി, അയം കരണ്ഡകോ. അഞ്ഞോ മണി, അഞ്ഞോ കരണ്ഡകോ. സോ ഖോ പനായം മണി ഇമസ്മിം കരണ്ഡകേ’’തി. കരണ്ഡകസ്മിം മണിം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ രൂപം… വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ ഇമസ്മിം വിഞ്ഞാണേ’’തി. വിഞ്ഞാണസ്മിം അത്താനം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം ചതുത്ഥാ വിഞ്ഞാണവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം വിഞ്ഞാണസ്മിം അത്താനം സമനുപസ്സതി. അത്താനുദിട്ഠിയാ ഇമേഹി വീസതിയാ ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി.
അത്താനുദിട്ഠിനിദ്ദേസോ ദുതിയോ.
൩. മിച്ഛാദിട്ഠിനിദ്ദേസോ
൧൩൬. മിച്ഛാദിട്ഠിയാ കതമേഹി ദസഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? ‘‘നത്ഥി ദിന്ന’’ന്തി – വത്ഥു [വത്ഥും (സ്യാ.) ഏവമുപരിപി]. ഏവംവാദോ മിച്ഛാഭിനിവേസപരാമാസോ [മിച്ഛാദിട്ഠാഭിനിവേസപരാമാസോ (സ്യാ.)] ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം പഠമാ മിച്ഛാവത്ഥുകാ മിച്ഛാദിട്ഠി. മിച്ഛാദിട്ഠി ദിട്ഠിവിപത്തി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ‘‘നത്ഥി യിട്ഠ’’ന്തി – വത്ഥു…പേ… ‘‘നത്ഥി ഹുത’’ന്തി – വത്ഥു… ‘‘നത്ഥി സുകതദുക്കടാനം കമ്മാനം ഫലം വിപാകോ’’തി – വത്ഥു… ‘‘നത്ഥി അയം ലോകോ’’തി – വത്ഥു… ‘‘നത്ഥി പരോ ലോകോ’’തി – വത്ഥു… ‘‘നത്ഥി മാതാ’’തി – വത്ഥു… ‘‘നത്ഥി പിതാ’’തി – വത്ഥു… ‘‘നത്ഥി സത്താ ഓപപാതികാ’’തി – വത്ഥു… ‘‘നത്ഥി ലോകേ സമണബ്രാഹ്മണാ സമ്മഗ്ഗതാ [സമഗ്ഗതാ (ക.)] സമ്മാപടിപന്നാ, യേ ഇമഞ്ച ലോകം, പരഞ്ച ലോകം സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദേന്തീ’’തി – വത്ഥു. ഏവംവാദോ മിച്ഛാഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം ദസമാ മിച്ഛാവത്ഥുകാ മിച്ഛാദിട്ഠി. മിച്ഛാദിട്ഠി ദിട്ഠിവിപത്തി…പേ… മിച്ഛാദിട്ഠികസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ ദ്വേവ ഗതിയോ…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. മിച്ഛാദിട്ഠിയാ ഇമേഹി ദസഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി.
മിച്ഛാദിട്ഠിനിദ്ദേസോ തതിയോ.
൪. സക്കായദിട്ഠിനിദ്ദേസോ
൧൩൭. സക്കായദിട്ഠിയാ കതമേഹി വീസതിയാ ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? ഇധ അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ അരിയാനം അദസ്സാവീ അരിയധമ്മസ്സ അകോവിദോ അരിയധമ്മേ അവിനീതോ, സപ്പുരിസാനം അദസ്സാവീ സപ്പുരിസധമ്മസ്സ അകോവിദോ സപ്പുരിസധമ്മേ അവിനീതോ രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി രൂപവന്തം വാ അത്താനം അത്തനി വാ രൂപം രൂപസ്മിം വാ അത്താനം. വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി വിഞ്ഞാണവന്തം വാ അത്താനം അത്തനി വാ വിഞ്ഞാണം വിഞ്ഞാണസ്മിം വാ അത്താനം.
കഥം രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ പഥവീകസിണം…പേ… ഓദാതകസിണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. ‘‘യം ഓദാതകസിണം, സോ അഹം; യോ അഹം, തം ഓദാതകസിണ’’ന്തി – ഓദാതകസിണഞ്ച അത്തഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി തേലപ്പദീപസ്സ ഝായതോ…പേ… ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ ഓദാതകസിണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി…പേ… അയം പഠമാ രൂപവത്ഥുകാ സക്കായദിട്ഠി. സക്കായദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി…പേ… സക്കായദിട്ഠിയാ ഇമേഹി വീസതിയാ ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി.
സക്കായദിട്ഠിനിദ്ദേസോ ചതുത്ഥോ.
൫. സസ്സതദിട്ഠിനിദ്ദേസോ
൧൩൮. സക്കായവത്ഥുകായ സസ്സതദിട്ഠിയാ കതമേഹി പന്നരസഹി ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? ഇധ അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ അരിയാനം അദസ്സാവീ അരിയധമ്മസ്സ അകോവിദോ അരിയധമ്മേ അവിനീതോ സപ്പുരിസാനം അദസ്സാവീ സപ്പുരിസധമ്മസ്സ അകോവിദോ സപ്പുരിസധമ്മേ അവിനീതോ രൂപവന്തം വാ അത്താനം അത്തനി വാ രൂപം രൂപസ്മിം വാ അത്താനം. വേദനാവന്തം വാ അത്താനം…പേ… സഞ്ഞാവന്തം വാ അത്താനം… സങ്ഖാരവന്തം വാ അത്താനം… വിഞ്ഞാണവന്തം വാ അത്താനം അത്തനി വാ വിഞ്ഞാണം വിഞ്ഞാണസ്മിം വാ അത്താനം.
കഥം രൂപവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ ഇമിനാ രൂപേന രൂപവാ’’തി. രൂപവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി രുക്ഖോ ഛായാസമ്പന്നോ അസ്സ. തമേനം പുരിസോ ഏവം വദേയ്യ – ‘‘അയം രുക്ഖോ, അയം ഛായാ; അഞ്ഞോ രുക്ഖോ, അഞ്ഞാ ഛായാ. സോ ഖോ പനായം രുക്ഖോ ഇമായ ഛായായ ഛായാവാ’’തി. ഛായാവന്തം രുക്ഖം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ വേദനം…പേ… അയം പഠമാ സക്കായവത്ഥുകാ സസ്സതദിട്ഠി. സസ്സതദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം രൂപവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി…പേ… സക്കായവത്ഥുകായ സസ്സതദിട്ഠിയാ ഇമേഹി പന്നരസഹി ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി.
സസ്സതദിട്ഠിനിദ്ദേസോ പഞ്ചമോ.
൬. ഉച്ഛേദദിട്ഠിനിദ്ദേസോ
൧൩൯. സക്കായവത്ഥുകായ ഉച്ഛേദദിട്ഠിയാ കതമേഹി പഞ്ചഹി ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? ഇധ അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ അരിയാനം അദസ്സാവീ അരിയധമ്മസ്സ അകോവിദോ അരിയധമ്മേ അവിനീതോ സപ്പുരിസാനം അദസ്സാവീ സപ്പുരിസധമ്മസ്സ അകോവിദോ സപ്പുരിസധമ്മേ അവിനീതോ രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി, വേദനം അത്തതോ സമനുപസ്സതി, സഞ്ഞം അത്തതോ സമനുപസ്സതി, സങ്ഖാരേ അത്തതോ സമനുപസ്സതി, വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി.
കഥം രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ പഥവീകസിണം…പേ… ഓദാതകസിണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. ‘‘യം ഓദാതകസിണം, സോ അഹം; യോ അഹം, തം ഓദാതകസിണ’’ന്തി – ഓദാതകസിണഞ്ച അത്തഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി തേലപ്പദീപസ്സ ഝായതോ…പേ… അയം പഠമാ സക്കായവത്ഥുകാ ഉച്ഛേദദിട്ഠി. ഉച്ഛേദദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി…പേ… സക്കായവത്ഥുകായ ഉച്ഛേദദിട്ഠിയാ ഇമേഹി പഞ്ചഹി ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി.
ഉച്ഛേദദിട്ഠിനിദ്ദേസോ ഛട്ഠോ.
൭. അന്തഗ്ഗാഹികാദിട്ഠിനിദ്ദേസോ
൧൪൦. അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ കതമേഹി പഞ്ഞാസായ ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? ‘‘സസ്സതോ ലോകോ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ കതിഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? ‘‘അസസ്സതോ ലോകോ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ കതിഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? ‘‘അന്തവാ ലോകോ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ… ‘‘അനന്തവാ ലോകോ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ… ‘‘തം ജീവം തം സരീര’’ന്തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ… ‘‘അഞ്ഞം ജീവം അഞ്ഞം സരീര’’ന്തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ… ‘‘ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി…പേ… ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി… ‘‘ഹോതി ച ന ച ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി… ‘‘നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ കതിഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി?
‘‘സസ്സതോ ലോകോ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി…പേ… ‘‘നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി.
[ക] ‘‘സസ്സതോ ലോകോ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ കതമേഹി പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? രൂപം ലോകോ ചേവ സസ്സതം ചാതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. തായ ദിട്ഠിയാ സോ അന്തോ ഗഹിതോതി – അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം പഠമാ ‘‘സസ്സതോ ലോകോ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി. അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി …പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ.
വേദനാ ലോകോ ചേവ സസ്സതാ ചാതി…പേ… സഞ്ഞാ ലോകോ ചേവ സസ്സതാ ചാതി…പേ… സങ്ഖാരാ ലോകോ ചേവ സസ്സതാ ചാതി…പേ… വിഞ്ഞാണം ലോകോ ചേവ സസ്സതഞ്ചാതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. തായ ദിട്ഠിയാ സോ അന്തോ ഗഹിതോതി – അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം പഞ്ചമീ സസ്സതോ ലോകോതി – അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി. അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ‘‘സസ്സതോ ലോകോ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ ഇമേഹി പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി.
[ഖ] ‘‘അസസ്സതോ ലോകോ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ കതമേഹി പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? രൂപം ലോകോ ചേവ അസസ്സതഞ്ചാതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. തായ ദിട്ഠിയാ സോ അന്തോ ഗഹിതോതി – അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി…പേ… അയം പഠമാ ‘‘അസസ്സതോ ലോകോ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി. അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി ദിട്ഠിവിപത്തി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ.
വേദനാ ലോകോ ചേവ അസസ്സതാ ചാതി…പേ… സഞ്ഞാ ലോകോ ചേവ അസസ്സതാ ചാതി…പേ… സങ്ഖാരാ ലോകോ ചേവ അസസ്സതാ ചാതി…പേ… വിഞ്ഞാണം ലോകോ ചേവ അസസ്സതഞ്ചാതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. തായ ദിട്ഠിയാ സോ അന്തോ ഗഹിതോതി – അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി. അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ‘‘അസസ്സതോ ലോകോ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ ഇമേഹി പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി.
[ഗ] ‘‘അന്തവാ ലോകോ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ കതമേഹി പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? ഇധേകച്ചോ പരിത്തം ഓകാസം നീലകതോ ഫരതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അന്തവാ അയം ലോകോ പരിവടുമോ’’തി. അന്തസഞ്ഞീ ഹോതി. യം ഫരതി, തം വത്ഥു ചേവ ലോകോ ച. യേന ഫരതി, സോ അത്താ ചേവ ലോകോ ചാതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. തായ ദിട്ഠിയാ സോ അന്തോ ഗഹിതോതി – അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം പഠമാ ‘‘അന്തവാ ലോകോ’’തി അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി. അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ.
ഇധേകച്ചോ പരിത്തം ഓകാസം പീതകതോ ഫരതി… ലോഹിതകതോ ഫരതി… ഓദാതകതോ ഫരതി… ഓഭാസകതോ ഫരതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അന്തവാ അയം ലോകോ പരിവടുമോ’’തി. അന്തസഞ്ഞീ ഹോതി. യം ഫരതി തം വത്ഥു ചേവ ലോകോ ച. യേന ഫരതി സോ അത്താ ചേവ ലോകോ ചാതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. തായ ദിട്ഠിയാ സോ അന്തോ ഗഹിതോതി – അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി…പേ… അന്തവാ ലോകോതി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ ഇമേഹി പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി.
[ഘ] ‘‘അനന്തവാ ലോകോ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ കതമേഹി പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? ഇധേകച്ചോ വിപുലം ഓകാസം നീലകതോ ഫരതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അനന്തവാ അയം ലോകോ അപരിയന്തോ’’തി. അനന്തസഞ്ഞീ ഹോതി. യം ഫരതി തം വത്ഥു ചേവ ലോകോ ച; യേന ഫരതി സോ അത്താ ചേവ ലോകോ ചാതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. തായ ദിട്ഠിയാ സോ അന്തോ ഗഹിതോതി – അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം പഠമാ ‘‘അനന്തവാ ലോകോ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി. അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ.
ഇധേകച്ചോ വിപുലം ഓകാസം പീതകതോ ഫരതി… ലോഹിതകതോ ഫരതി… ഓദാതകതോ ഫരതി… ഓഭാസകതോ ഫരതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അനന്തവാ അയം ലോകോ അപരിയന്തോ’’തി. അനന്തസഞ്ഞീ ഹോതി. യം ഫരതി തം വത്ഥു ചേവ ലോകോ ച; യേന ഫരതി സോ അത്താ ചേവ ലോകോ ചാതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. തായ ദിട്ഠിയാ സോ അന്തോ ഗഹിതോതി – അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി…പേ… അനന്തവാ ലോകോതി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ ഇമേഹി പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി.
[ങ] ‘‘തം ജീവം തം സരീര’’ന്തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ കതമേഹി പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? രൂപം ജീവഞ്ചേവ സരീരഞ്ച; യം ജീവം തം സരീരം, യം സരീരം തം ജീവന്തി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. തായ ദിട്ഠിയാ സോ അന്തോ ഗഹിതോതി – അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം പഠമാ ‘‘തം ജീവം തം സരീര’’ന്തി – അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി. അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ.
വേദനാ ജീവാ ചേവ സരീരം ച… സഞ്ഞാ ജീവാ ചേവ സരീരം ച… സങ്ഖാരാ ജീവാ ചേവ സരീരം ച… വിഞ്ഞാണം ജീവഞ്ചേവ സരീരഞ്ച; യം ജീവം തം സരീരം, യം സരീരം തം ജീവന്തി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. തായ ദിട്ഠിയാ സോ അന്തോ ഗഹിതോതി – അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി…പേ… ‘‘തം ജീവം തം സരീര’’ന്തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ ഇമേഹി പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി.
[ച] ‘‘അഞ്ഞം ജീവം അഞ്ഞം സരീര’’ന്തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ കതമേഹി പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? രൂപം സരീരം, ന ജീവം; ജീവം ന സരീരം. അഞ്ഞം ജീവം അഞ്ഞം സരീരന്തി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. തായ ദിട്ഠിയാ സോ അന്തോ ഗഹിതോതി – അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം പഠമാ ‘‘അഞ്ഞം ജീവം അഞ്ഞം സരീര’’ന്തി – അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി. അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ.
വേദനാ സരീരം, ന ജീവം… സഞ്ഞാ സരീരം, ന ജീവം… സങ്ഖാരാ സരീരം, ന ജീവം… വിഞ്ഞാണം സരീരം, ന ജീവം; ജീവം ന സരീരം. അഞ്ഞം ജീവം, അഞ്ഞം സരീരന്തി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. തായ ദിട്ഠിയാ സോ അന്തോ ഗഹിതോതി – അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി…പേ… അഞ്ഞം ജീവം, അഞ്ഞം സരീരന്തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ ഇമേഹി പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി.
[ഛ] ‘‘ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ കതമേഹി പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? രൂപം ഇധേവ മരണധമ്മം. തഥാഗതോ കായസ്സ ഭേദാ ഹോതിപി തിട്ഠതിപി ഉപ്പജ്ജതിപി നിബ്ബത്തതിപീതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. തായ ദിട്ഠിയാ സോ അന്തോ ഗഹിതോതി – അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം പഠമാ ‘‘ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി. അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ.
വേദനാ ഇധേവ മരണധമ്മാ…പേ… സഞ്ഞാ ഇധേവ മരണധമ്മാ… സങ്ഖാരാ ഇധേവ മരണധമ്മാ… വിഞ്ഞാണം ഇധേവ മരണധമ്മം. തഥാഗതോ കായസ്സ ഭേദാ ഹോതിപി തിട്ഠതിപി ഉപ്പജ്ജതിപി നിബ്ബത്തതിപീതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. തായ ദിട്ഠിയാ സോ അന്തോ ഗഹിതോതി – അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി…പേ… ‘‘ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ ഇമേഹി പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി.
[ജ] ‘‘ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ കതമേഹി പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? രൂപം ഇധേവ മരണധമ്മം. തഥാഗതോപി കായസ്സ ഭേദാ ഉച്ഛിജ്ജതി വിനസ്സതി; ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. തായ ദിട്ഠിയാ സോ അന്തോ ഗഹിതോതി – അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം പഠമാ ‘‘ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി. അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ.
വേദനാ ഇധേവ മരണധമ്മാ…പേ… സഞ്ഞാ ഇധേവ മരണധമ്മാ… സങ്ഖാരാ ഇധേവ മരണധമ്മാ… വിഞ്ഞാണം ഇധേവ മരണധമ്മം. തഥാഗതോപി കായസ്സ ഭേദാ ഉച്ഛിജ്ജതി വിനസ്സതി. ‘‘ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. തായ ദിട്ഠിയാ സോ അന്തോ ഗഹിതോതി – അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി…പേ… ‘‘ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ ഇമേഹി പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി.
[ഝ] ‘‘ഹോതി ച ന ച ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ കതമേഹി പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? രൂപം ഇധേവ മരണധമ്മം. തഥാഗതോ കായസ്സ ഭേദാ ഹോതി ച ന ച ഹോതീതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. തായ ദിട്ഠിയാ സോ അന്തോ ഗഹിതോതി – അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം പഠമാ ‘‘ഹോതി ച ന ച ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി. അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി ന ച ദിട്ഠിയോ.
വേദനാ ഇധേവ മരണധമ്മാ…പേ… സഞ്ഞാ ഇധേവ മരണധമ്മാ… സങ്ഖാരാ ഇധേവ മരണധമ്മാ… വിഞ്ഞാണം ഇധേവ മരണധമ്മം. തഥാഗതോ കായസ്സ ഭേദാ ഹോതി ച ന ച ഹോതീതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. തായ ദിട്ഠിയാ സോ അന്തോ ഗഹിതോതി – അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി…പേ… ‘‘ഹോതി ച ന ച ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ ഇമേഹി പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി.
[ഞ] ‘‘നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ കതമേഹി പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? രൂപം ഇധേവ മരണധമ്മം. തഥാഗതോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ നേവ ഹോതി ന ന ഹോതീതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. തായ ദിട്ഠിയാ സോ അന്തോ ഗഹിതോതി – അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി, അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം പഠമാ ‘‘നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി. അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ.
വേദനാ ഇധേവ മരണധമ്മാ…പേ… സഞ്ഞാ ഇധേവ മരണധമ്മാ… സങ്ഖാരാ ഇധേവ മരണധമ്മാ… വിഞ്ഞാണം ഇധേവ മരണധമ്മം. തഥാഗതോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ നേവ ഹോതി ന ന ഹോതീതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. തായ ദിട്ഠിയാ സോ അന്തോ ഗഹിതോതി – അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം പഞ്ചമീ ‘‘നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി. അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ‘‘നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ ഇമേഹി പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി. അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ ഇമേഹി പഞ്ഞാസായ ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി.
അന്തഗ്ഗാഹികാദിട്ഠിനിദ്ദേസോ സത്തമോ.
൮. പുബ്ബന്താനുദിട്ഠിനിദ്ദേസോ
൧൪൧. പുബ്ബന്താനുദിട്ഠിയാ കതമേഹി അട്ഠാരസഹി ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? ചത്താരോ സസ്സതവാദാ, ചത്താരോ ഏകച്ചസസ്സതികാ, ചത്താരോ അന്താനന്തികാ, ചത്താരോ അമരാവിക്ഖേപികാ, ദ്വേ അധിച്ചസമുപ്പന്നികാ – പുബ്ബന്താനുദിട്ഠിയാ ഇമേഹി അട്ഠാരസഹി ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി.
പുബ്ബന്താനുദിട്ഠിനിദ്ദേസോ അട്ഠമോ.
൯. അപരന്താനുദിട്ഠിനിദ്ദേസോ
൧൪൨. അപരന്താനുദിട്ഠിയാ കതമേഹി ചതുചത്താലീസായ ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? സോളസ സഞ്ഞീവാദാ, അട്ഠ അസഞ്ഞീവാദാ, അട്ഠ നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീവാദാ, സത്ത ഉച്ഛേദവാദാ, പഞ്ച ദിട്ഠധമ്മനിബ്ബാനവാദാ – അപരന്താനുദിട്ഠിയാ ഇമേഹി ചതുചത്താലീസായ ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി.
അപരന്താനുദിട്ഠിനിദ്ദേസോ നവമോ.
൧൦-൧൨. സഞ്ഞോജനികാദിദിട്ഠിനിദ്ദേസോ
൧൪൩. സഞ്ഞോജനികായ ദിട്ഠിയാ കതമേഹി അട്ഠാരസഹി ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? യാ ദിട്ഠി ദിട്ഠിഗതം ദിട്ഠിഗഹനം…പേ… ദിട്ഠാഭിനിവേസോ ദിട്ഠിപരാമാസോ – സഞ്ഞോജനികായ ദിട്ഠിയാ ഇമേഹി അട്ഠാരസഹി ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി.
൧൪൪. ‘‘അഹ’’ന്തി – മാനവിനിബന്ധായ ദിട്ഠിയാ കതമേഹി അട്ഠാരസഹി ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? ചക്ഖു അഹന്തി – അഭിനിവേസപരാമാസോ. അഹന്തി – മാനവിനിബന്ധാ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം പഠമാ ‘‘അഹ’’ന്തി – മാനവിനിബന്ധാ ദിട്ഠി. മാനവിനിബന്ധാ ദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ.
സോതം അഹന്തി…പേ… ഘാനം അഹന്തി…പേ… ജിവ്ഹാ അഹന്തി…പേ… കായോ അഹന്തി…പേ… മനോ അഹന്തി…പേ… രൂപാ അഹന്തി…പേ… ധമ്മാ അഹന്തി… ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം അഹന്തി…പേ… മനോവിഞ്ഞാണം അഹന്തി – അഭിനിവേസപരാമാസോ. അഹന്തി – മാനവിനിബന്ധാ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം അട്ഠാരസമീ ‘‘അഹ’’ന്തി – മാനവിനിബന്ധാ ദിട്ഠി. മാനവിനിബന്ധാ ദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ‘‘അഹ’’ന്തി – മാനവിനിബന്ധായ ദിട്ഠിയാ ഇമേഹി അട്ഠാരസഹി ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി.
൧൪൫. ‘‘മമ’’ന്തി – മാനവിനിബന്ധായ ദിട്ഠിയാ കതമേഹി അട്ഠാരസഹി ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? ചക്ഖു മമന്തി – അഭിനിവേസപരാമാസോ. മമന്തി – മാനവിനിബന്ധാ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം പഠമാ ‘‘മമ’’ന്തി – മാനവിനിബന്ധാ ദിട്ഠി. മാനവിനിബന്ധാ ദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ.
സോതം മമന്തി…പേ… ഘാനം മമന്തി…പേ… ജിവ്ഹാ മമന്തി…പേ… കായോ മമന്തി…പേ… മനോ മമന്തി…പേ… രൂപാ മമന്തി…പേ… ധമ്മാ മമന്തി…പേ… ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം മമന്തി…പേ… മനോവിഞ്ഞാണം മമന്തി അഭിനിവേസപരാമാസോ. മമന്തി മാനവിനിബന്ധാ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം അട്ഠാരസമീ ‘‘മമ’’ന്തി – മാനവിനിബന്ധാ ദിട്ഠി. മാനവിനിബന്ധാ ദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ‘‘മമ’’ന്തി – മാനവിനിബന്ധായ ദിട്ഠിയാ ഇമേഹി അട്ഠാരസഹി ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി.
സഞ്ഞോജനികാദിദിട്ഠിനിദ്ദേസോ ദ്വാദസമോ.
൧൩. അത്തവാദപടിസംയുത്തദിട്ഠിനിദ്ദേസോ
൧൪൬. അത്തവാദപടിസംയുത്തായ ദിട്ഠിയാ കതമേഹി വീസതിയാ ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? ഇധ അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ അരിയാനം അദസ്സാവീ അരിയധമ്മസ്സ അകോവിദോ അരിയധമ്മേ അവിനീതോ സപ്പുരിസാനം അദസ്സാവീ സപ്പുരിസധമ്മസ്സ അകോവിദോ സപ്പുരിസധമ്മേ അവിനീതോ രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി രൂപവന്തം വാ അത്താനം അത്തനി വാ രൂപം രൂപസ്മിം വാ അത്താനം…പേ… വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി വിഞ്ഞാണവന്തം വാ അത്താനം അത്തനി വാ വിഞ്ഞാണം വിഞ്ഞാണസ്മിം വാ അത്താനം…പേ….
കഥം രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ പഥവീകസിണം…പേ… ഓദാതകസിണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. ‘‘യം ഓദാതകസിണം, സോ അഹം; യോ അഹം, തം ഓദാതകസിണ’’ന്തി – ഓദാതകസിണഞ്ച അത്തഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി തേലപ്പദീപസ്സ ഝായതോ ‘‘യാ അച്ചി, സോ വണ്ണോ; യോ വണ്ണോ, സാ അച്ചീ’’തി – അച്ചിഞ്ച വണ്ണഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ ഓദാതകസിണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി…പേ… അയം പഠമാ രൂപവത്ഥുകാ അത്തവാദപടിസംയുത്താ ദിട്ഠി. അത്തവാദപടിസംയുത്താ ദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി…പേ… അത്തവാദപടിസംയുത്തായ ദിട്ഠിയാ ഇമേഹി വീസതിയാ ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി.
അത്തവാദപടിസംയുത്തദിട്ഠിനിദ്ദേസോ തേരസമോ.
൧൪. ലോകവാദപടിസംയുത്തദിട്ഠിനിദ്ദേസോ
൧൪൭. ലോകവാദപടിസംയുത്തായ ദിട്ഠിയാ കതമേഹി അട്ഠഹി ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? സസ്സതോ അത്താ ച ലോകോ ചാതി – അഭിനിവേസപരാമാസോ ലോകവാദപടിസംയുത്താ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ, ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം പഠമാ ലോകവാദപടിസംയുത്താ ദിട്ഠി. ലോകവാദപടിസംയുത്താ ദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ.
അസസ്സതോ അത്താ ച ലോകോ ചാതി…പേ… സസ്സതോ ച അസസ്സതോ ച അത്താ ച ലോകോ ചാതി…പേ… നേവ സസ്സതോ നാസസ്സതോ അത്താ ച ലോകോ ചാതി… അന്തവാ അത്താ ച ലോകോ ചാതി… അനന്തവാ അത്താ ച ലോകോ ചാതി… അന്തവാ ച അനന്തവാ ച അത്താ ച ലോകോ ചാതി… നേവ അന്തവാ ന അനന്തവാ അത്താ ച ലോകോ ചാതി അഭിനിവേസപരാമാസോ ലോകവാദപടിസംയുത്താ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം അട്ഠമീ ലോകവാദപടിസംയുത്താ ദിട്ഠി. ലോകവാദപടിസംയുത്താ ദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി …പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ലോകവാദപടിസംയുത്തായ ദിട്ഠിയാ ഇമേഹി അട്ഠഹി ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി.
ലോകവാദപടിസംയുത്തദിട്ഠിനിദ്ദേസോ ചുദ്ദസമോ.
൧൫-൧൬. ഭവ-വിഭവദിട്ഠിനിദ്ദേസോ
൧൪൮. ഓലീയനാഭിനിവേസോ ഭവദിട്ഠി. അതിധാവനാഭിനിവേസോ വിഭവദിട്ഠി. അസ്സാദദിട്ഠിയാ പഞ്ചതിംസായ ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ കതി ഭവദിട്ഠിയോ, കതി വിഭവദിട്ഠിയോ? അത്താനുദിട്ഠിയാ വീസതിയാ ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ കതി ഭവദിട്ഠിയോ കതി വിഭവദിട്ഠിയോ…പേ… ലോകവാദപടിസംയുത്തായ ദിട്ഠിയാ അട്ഠഹി ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ കതി ഭവദിട്ഠിയോ കതി വിഭവദിട്ഠിയോ?
അസ്സാദദിട്ഠിയാ പഞ്ചതിംസായ ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ സിയാ ഭവദിട്ഠിയോ, സിയാ വിഭവദിട്ഠിയോ. അത്താനുദിട്ഠിയാ വീസതിയാ ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ പന്നരസ ഭവദിട്ഠിയോ, പഞ്ച വിഭവദിട്ഠിയോ. മിച്ഛാദിട്ഠിയാ ദസഹി ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ സബ്ബാവ താ വിഭവദിട്ഠിയോ. സക്കായദിട്ഠിയാ വീസതിയാ ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ പന്നരസ ഭവദിട്ഠിയോ, പഞ്ച വിഭവദിട്ഠിയോ. സക്കായവത്ഥുകായ സസ്സതദിട്ഠിയാ പന്നരസഹി ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ സബ്ബാവ താ ഭവദിട്ഠിയോ. സക്കായവത്ഥുകായ ഉച്ഛേദദിട്ഠിയാ പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ സബ്ബാവ താ വിഭവദിട്ഠിയോ.
‘‘സസ്സതോ ലോകോ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ സബ്ബാവ താ ഭവദിട്ഠിയോ. ‘‘അസസ്സതോ ലോകോ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ സബ്ബാവ താ വിഭവദിട്ഠിയോ. ‘‘അന്തവാ ലോകോ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ സിയാ ഭവദിട്ഠിയോ, സിയാ വിഭവദിട്ഠിയോ. ‘‘അനന്തവാ ലോകോ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ സിയാ ഭവദിട്ഠിയോ, സിയാ വിഭവദിട്ഠിയോ. ‘‘തം ജീവം തം സരീര’’ന്തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ സബ്ബാവ താ വിഭവദിട്ഠിയോ. ‘‘അഞ്ഞം ജീവം അഞ്ഞം സരീര’’ന്തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ സബ്ബാവ താ ഭവദിട്ഠിയോ. ‘‘ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ സബ്ബാവ താ ഭവദിട്ഠിയോ. ‘‘ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ സബ്ബാവ താ വിഭവദിട്ഠിയോ. ‘‘ഹോതി ച ന ച ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ സിയാ ഭവദിട്ഠിയോ, സിയാ വിഭവദിട്ഠിയോ ‘‘നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി – അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ പഞ്ചഹാകാരേഹി അഭിനിവേസോ സിയാ ഭവദിട്ഠിയോ, സിയാ വിഭവദിട്ഠിയോ.
പുബ്ബന്താനുദിട്ഠിയാ അട്ഠാരസഹി ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ സിയാ ഭവദിട്ഠിയോ, സിയാ വിഭവദിട്ഠിയോ. അപരന്താനുദിട്ഠിയാ ചതുചത്താരീസായ ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ സിയാ ഭവദിട്ഠിയോ, സിയാ വിഭവദിട്ഠിയോ. സഞ്ഞോജനികായ ദിട്ഠിയാ അട്ഠാരസഹി ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ സിയാ ഭവദിട്ഠിയോ, സിയാ വിഭവദിട്ഠിയോ. അഹന്തി – മാനവിനിബന്ധായ ദിട്ഠിയാ അട്ഠാരസഹി ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ സബ്ബാവ താ വിഭവദിട്ഠിയോ. മമന്തി – മാനവിനിബന്ധായ ദിട്ഠിയാ അട്ഠാരസഹി ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ സബ്ബാവ താ ഭവദിട്ഠിയോ. അത്തവാദപടിസംയുത്തായ ദിട്ഠിയാ വീസതിയാ ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ പന്നരസ ഭവദിട്ഠിയോ, പഞ്ച വിഭവദിട്ഠിയോ. ലോകവാദപടിസംയുത്തായ ദിട്ഠിയാ അട്ഠഹി ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ സിയാ ഭവദിട്ഠിയോ, സിയാ വിഭവദിട്ഠിയോ.
സബ്ബാവ താ ദിട്ഠിയോ അസ്സാദദിട്ഠിയോ. സബ്ബാവ താ ദിട്ഠിയോ അത്താനുദിട്ഠിയോ. സബ്ബാവ താ ദിട്ഠിയോ മിച്ഛാദിട്ഠിയോ. സബ്ബാവ താ ദിട്ഠിയോ സക്കായദിട്ഠിയോ. സബ്ബാവ താ ദിട്ഠിയോ അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠിയോ. സബ്ബാവ താ ദിട്ഠിയോ സഞ്ഞോജനികാ ദിട്ഠിയോ. സബ്ബാവ താ ദിട്ഠിയോ അത്തവാദപടിസംയുത്താ ദിട്ഠിയോ.
ഭവഞ്ച ദിട്ഠിം വിഭവഞ്ച ദിട്ഠിം, ഏതം ദ്വയം തക്കികാ നിസ്സിതാസേ;
തേസം നിരോധമ്ഹി ന ഹത്ഥി ഞാണം, യത്ഥായം ലോകോ വിപരീതസഞ്ഞീതി.
൧൪൯. ‘‘ദ്വീഹി, ഭിക്ഖവേ, ദിട്ഠിഗതേഹി പരിയുട്ഠിതാ ദേവമനുസ്സാ ഓലീയന്തി [ഓലിയന്തി (സ്യാ. ക.) ഇതിവു. ൪൯ പസ്സിതബ്ബാ] ഏകേ, അതിധാവന്തി ഏകേ; ചക്ഖുമന്തോ ച പസ്സന്തി. കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഓലീയന്തി ഏകേ? ഭവാരാമാ, ഭിക്ഖവേ, ദേവമനുസ്സാ ഭവരതാ ഭവസമ്മുദിതാ. തേസം ഭവനിരോധായ ധമ്മേ ദേസിയമാനേ ചിത്തം ന പക്ഖന്ദതി ന പസീദതി ന സന്തിട്ഠതി നാധിമുച്ചതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഓലീയന്തി ഏകേ.
‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, അതിധാവന്തി ഏകേ? ഭവേനേവ ഖോ പനേകേ അട്ടീയമാനാ [അട്ടിയമാനാ (സ്യാ. ക.) ഇതിവു. ൪൯ പസ്സിതബ്ബാ] ഹരായമാനാ ജിഗുച്ഛമാനാ വിഭവം അഭിനന്ദന്തി – ‘‘യതോ കിര, ഭോ, അയം അത്താ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ ഉച്ഛിജ്ജതി വിനസ്സതി ന ഹോതി പരം മരണാ, ഏതം സന്തം ഏതം പണീതം ഏതം യാഥാവന്തി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അതിധാവന്തി ഏകേ.
‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ചക്ഖുമന്തോ ച പസ്സന്തി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഭൂതം ഭൂതതോ പസ്സതി. ഭൂതം ഭൂതതോ ദിസ്വാ ഭൂതസ്സ നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ പടിപന്നോ ഹോതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചക്ഖുമന്തോ ച പസ്സന്തി.
‘‘യോ [അയം ഗാഥാ ഇതിവു. ൪൯ ദിസ്സതി] ഭൂതം ഭൂതതോ ദിസ്വാ, ഭൂതസ്സ ച അതിക്കമം;
യഥാഭൂതേധിമുച്ചതി, ഭവതണ്ഹാ പരിക്ഖയാ.
‘‘സ വേ ഭൂതപരിഞ്ഞാതോ, വീതതണ്ഹോ ഭവാഭവേ;
ഭൂതസ്സ വിഭവാ ഭിക്ഖു, നാഗച്ഛതി പുനബ്ഭവ’’ന്തി.
൧൫൦. തയോ പുഗ്ഗലാ വിപന്നദിട്ഠീ, തയോ പുഗ്ഗലാ സമ്പന്നദിട്ഠീ. കതമേ തയോ പുഗ്ഗലാ വിപന്നദിട്ഠീ? തിത്ഥിയോ ച, തിത്ഥിയസാവകോ ച, യോ ച മിച്ഛാദിട്ഠികോ – ഇമേ തയോ പുഗ്ഗലാ വിപന്നദിട്ഠീ.
കതമേ തയോ പുഗ്ഗലാ സമ്പന്നദിട്ഠീ? തഥാഗതോ ച, തഥാഗതസാവകോ ച, യോ ച സമ്മാദിട്ഠികോ – ഇമേ തയോ പുഗ്ഗലാ സമ്പന്നദിട്ഠീ.
‘‘കോധനോ ഉപനാഹീ ച, പാപമക്ഖീ ച യോ നരോ;
വിപന്നദിട്ഠി മായാവീ, തം ജഞ്ഞാ വസലോ ഇതി’’ [ഇമേ (സ്യാ.) സു. നി. ൧൧൬ പസ്സിതബ്ബാ].
അക്കോധനോ അനുപനാഹീ, വിസുദ്ധോ [അമക്ഖീ (സ്യാ.) അട്ഠകഥാ ഓലോകേതബ്ബാ] സുദ്ധതം ഗതോ;
സമ്പന്നദിട്ഠി മേധാവീ, തം ജഞ്ഞാ അരിയോ ഇതീതി.
തിസ്സോ വിപന്നദിട്ഠിയോ, തിസ്സോ സമ്പന്നദിട്ഠിയോ. കതമാ തിസ്സോ വിപന്നദിട്ഠിയോ? ഏതം മമാതി – വിപന്നദിട്ഠി. ഏസോഹമസ്മീതി – വിപന്നദിട്ഠി. ഏസോ മേ അത്താതി – വിപന്നദിട്ഠി. ഇമാ തിസ്സോ വിപന്നദിട്ഠിയോ.
കതമാ തിസ്സോ സമ്പന്നദിട്ഠിയോ? നേതം മമാതി – സമ്പന്നദിട്ഠി. നേസോഹമസ്മീതി – സമ്പന്നദിട്ഠി. ന മേസോ അത്താതി – സമ്പന്നദിട്ഠി. ഇമാ തിസ്സോ സമ്പന്നദിട്ഠിയോ.
ഏതം മമാതി – കാ ദിട്ഠി, കതി ദിട്ഠിയോ, കതമന്താനുഗ്ഗഹിതാ താ ദിട്ഠിയോ? ഏസോഹമസ്മീതി – കാ ദിട്ഠി, കതി ദിട്ഠിയോ, കതമന്താനുഗ്ഗഹിതാ താ ദിട്ഠിയോ? ഏസോ മേ അത്താതി – കാ ദിട്ഠി, കതി ദിട്ഠിയോ, കതമന്താനുഗ്ഗഹിതാ താ ദിട്ഠിയോ?
ഏതം മമാതി – പുബ്ബന്താനുദിട്ഠി. അട്ഠാരസ ദിട്ഠിയോ. പുബ്ബന്താനുഗ്ഗഹിതാ താ ദിട്ഠിയോ. ഏസോഹമസ്മീതി – അപരന്താനുദിട്ഠി. ചതുചത്താരീസം ദിട്ഠിയോ. അപരന്താനുഗ്ഗഹിതാ താ ദിട്ഠിയോ. ഏസോ മേ അത്താതി – വീസതിവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. വീസതിവത്ഥുകാ സക്കായദിട്ഠി. സക്കായദിട്ഠിപ്പമുഖാനി [സക്കായദിട്ഠിപ്പമുഖേന (സ്യാ.)] ദ്വാസട്ഠി ദിട്ഠിഗതാനി. പുബ്ബന്താപരന്താനുഗ്ഗഹിതാ താ ദിട്ഠിയോ.
൧൫൧. ‘‘യേ കേചി, ഭിക്ഖവേ, മയി നിട്ഠം ഗതാ, സബ്ബേ തേ ദിട്ഠിസമ്പന്നാ. തേസം ദിട്ഠിസമ്പന്നാനം പഞ്ചന്നം ഇധ നിട്ഠാ, പഞ്ചന്നം ഇധ വിഹായ നിട്ഠാ. കതമേസം പഞ്ചന്നം ഇധ നിട്ഠാ? സത്തക്ഖത്തുപരമസ്സ, കോലംകോലസ്സ, ഏകബീജിസ്സ, സകദാഗാമിസ്സ, യോ ച ദിട്ഠേവ ധമ്മേ അരഹാ – ഇമേസം പഞ്ചന്നം ഇധ നിട്ഠാ.
‘‘കതമേസം പഞ്ചന്നം ഇധ വിഹായ നിട്ഠാ? അന്തരാപരിനിബ്ബായിസ്സ, ഉപഹച്ചപരിനിബ്ബായിസ്സ, അസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായിസ്സ, സസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായിസ്സ, ഉദ്ധംസോതസ്സ, അകനിട്ഠഗാമിനോ – ഇമേസം പഞ്ചന്നം ഇധ വിഹായ നിട്ഠാ.
‘‘യേ കേചി, ഭിക്ഖവേ, മയി നിട്ഠം ഗതാ, സബ്ബേ തേ ദിട്ഠിസമ്പന്നാ. തേസം ദിട്ഠിസമ്പന്നാനം ഇമേസം പഞ്ചന്നം ഇധ നിട്ഠാ, ഇമേസം പഞ്ചന്നം ഇധ വിഹായ നിട്ഠാ.
‘‘യേ കേചി, ഭിക്ഖവേ, മയി അവേച്ചപ്പസന്നാ, സബ്ബേ തേ സോതാപന്നാ. തേസം സോതാപന്നാനം പഞ്ചന്നം ഇധ നിട്ഠാ, പഞ്ചന്നം ഇധ വിഹായ നിട്ഠാ. കതമേസം പഞ്ചന്നം ഇധ നിട്ഠാ? സത്തക്ഖത്തുപരമസ്സ, കോലംകോലസ്സ, ഏകബീജിസ്സ, സകദാഗാമിസ്സ, യോ ച ദിട്ഠേവ ധമ്മേ അരഹാ – ഇമേസം പഞ്ചന്നം ഇധ നിട്ഠാ.
‘‘കതമേസം പഞ്ചന്നം ഇധ വിഹായ നിട്ഠാ? അന്തരാപരിനിബ്ബായിസ്സ, ഉപഹച്ചപരിനിബ്ബായിസ്സ, അസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായിസ്സ, സസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായിസ്സ, ഉദ്ധംസോതസ്സ, അകനിട്ഠഗാമിനോ – ഇമേസം പഞ്ചന്നം ഇധ വിഹായ നിട്ഠാ.
‘‘യേ കേചി, ഭിക്ഖവേ, മയി അവേച്ചപ്പസന്നാ, സബ്ബേ തേ സോതാപന്നാ. തേസം സോതാപന്നാനം ഇമേസം പഞ്ചന്നം ഇധ നിട്ഠാ. ഇമേസം പഞ്ചന്നം ഇധ വിഹായ നിട്ഠാതി’’.
ഭവവിഭവദിട്ഠിനിദ്ദേസോ സോളസമോ.
ദിട്ഠികഥാ നിട്ഠിതാ.