൧. ദേസനാഹാരസമ്പാതോ

൫൨. ‘‘സോളസ ഹാരാ പഠമം, ദിസലോചനതോ ദിസാ വിലോകേത്വാ;

സങ്ഖിപിയ അങ്കുസേന ഹി, നയേഹി തീഹി നിദ്ദിസേ സുത്ത’’ന്തി.

വുത്താ, തസ്സാ നിദ്ദേസോ കുഹിം ദട്ഠബ്ബോ? ഹാരസമ്പാതേ. തത്ഥ കതമോ ദേസനാഹാരസമ്പാതോ?

‘‘അരക്ഖിതേന ചിത്തേന [കായേന (ഉദാ. ൩൨)], മിച്ഛാദിട്ഠിഹതേന ച;

ഥിനമിദ്ധാഭിഭൂതേന, വസം മാരസ്സ ഗച്ഛതീ’’തി.

അരക്ഖിതേന ചിത്തേനാതി കിം ദേസയതി, പമാദം തം മച്ചുനോ പദം. മിച്ഛാദിട്ഠിഹതേന ചാതി മിച്ഛാദിട്ഠിഹതം നാമ വുച്ചതി യദാ ‘‘അനിച്ചേ നിച്ച’’ന്തി പസ്സതി, സോ വിപല്ലാസോ. സോ പന വിപല്ലാസോ കിംലക്ഖണോ? വിപരീതഗ്ഗാഹലക്ഖണോ വിപല്ലാസോ. സോ കിം വിപല്ലാസയതി? തയോ ധമ്മേ സഞ്ഞം ചിത്തം ദിട്ഠിമിതി. സോ കുഹിം വിപല്ലാസയതി? ചതൂസു അത്തഭാവവത്ഥൂസു, രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി, രൂപവന്തം വാ അത്താനം, അത്തനി വാ രൂപം, രൂപസ്മിം വാ അത്താനം. ഏവം വേദനം…പേ… സഞ്ഞം…പേ… സങ്ഖാരേ…പേ… വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി, വിഞ്ഞാണവന്തം വാ അത്താനം, അത്തനി വാ വിഞ്ഞാണം, വിഞ്ഞാണസ്മിം വാ അത്താനം.

തത്ഥ രൂപം പഠമം വിപല്ലാസവത്ഥു ‘‘അസുഭേ സുഭ’’ന്തി. വേദനാ ദുതിയം വിപല്ലാസവത്ഥു ‘‘ദുക്ഖേ സുഖ’’ന്തി. സഞ്ഞാ സങ്ഖാരാ ച തതിയം വിപല്ലാസവത്ഥു ‘‘അനത്തനി അത്താ’’തി. വിഞ്ഞാണം ചതുത്ഥം വിപല്ലാസവത്ഥു ‘‘അനിച്ചേ നിച്ച’’ന്തി. ദ്വേ ധമ്മാ ചിത്തസ്സ സംകിലേസാ – തണ്ഹാ ച അവിജ്ജാ ച. തണ്ഹാനിവുതം ചിത്തം ദ്വീഹി വിപല്ലാസേഹി വിപല്ലാസീയതി ‘‘അസുഭേ സുഭ’’ന്തി ‘‘ദുക്ഖേ സുഖ’’ന്തി. ദിട്ഠിനിവുതം ചിത്തം ദ്വീഹി വിപല്ലാസേഹി വിപല്ലാസീയതി ‘‘അനിച്ചേ നിച്ച’’ന്തി ‘‘അനത്തനി അത്താ’’തി.

തത്ഥ യോ ദിട്ഠിവിപല്ലാസോ, സോ അതീതം രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി, അതീതം വേദനം…പേ… അതീതം സഞ്ഞം, അതീതേ സങ്ഖാരേ…പേ… അതീതം വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തത്ഥ യോ തണ്ഹാവിപല്ലാസോ, സോ അനാഗതം രൂപം അഭിനന്ദതി, അനാഗതം വേദനം…പേ… അനാഗതം സഞ്ഞം, അനാഗതേ സങ്ഖാരേ, അനാഗതം വിഞ്ഞാണം അഭിനന്ദതി. ദ്വേ ധമ്മാ ചിത്തസ്സ ഉപക്കിലേസാ – തണ്ഹാ ച അവിജ്ജാ ച. താഹി വിസുജ്ഝന്തം ചിത്തം വിസുജ്ഝതി. തേസം അവിജ്ജാനീവരണാനം തണ്ഹാസംയോജനാനം പുബ്ബാ കോടി ന പഞ്ഞായതി സന്ധാവന്താനം സംസരന്താനം സകിം നിരയം സകിം തിരച്ഛാനയോനിം സകിം പേത്തിവിസയം സകിം അസുരകായം സകിം ദേവേ സകിം മനുസ്സേ.

ഥിനമിദ്ധാഭിഭൂതേനാതി. ഥിനം [ഥീനം (സീ.)] നാമ യാ ചിത്തസ്സ അകല്ലതാ അകമ്മനിയതാ; മിദ്ധം നാമ യം കായസ്സ ലീനത്തം. വസം മാരസ്സ ഗച്ഛതീതി കിലേസമാരസ്സ ച സത്തമാരസ്സ ച വസം ഗച്ഛതി, സോ ഹി നിവുതോ സംസാരാഭിമുഖോ ഹോതി. ഇമാനി ഭഗവതാ ദ്വേ സച്ചാനി ദേസിതാനി ദുക്ഖം സമുദയോ ച. തേസം ഭഗവാ പരിഞ്ഞായ ച പഹാനായ ച ധമ്മം ദേസേതി ദുക്ഖസ്സ പരിഞ്ഞായ സമുദയസ്സ പഹാനായ. യേന ച പരിജാനാതി യേന ച പജഹതി, അയം മഗ്ഗോ. യം തണ്ഹായ അവിജ്ജായ ച പഹാനം, അയം നിരോധോ. ഇമാനി ചത്താരി സച്ചാനി. തേനാഹ ഭഗവാ ‘‘അരക്ഖിതേന ചിത്തേനാ’’തി. തേനാഹായസ്മാ മഹാകച്ചായനോ ‘‘അസ്സാദാദീനവതാ’’തി.

നിയുത്തോ ദേസനാ ഹാരസമ്പാതോ.