൯. മാഗണ്ഡിയസുത്തനിദ്ദേസോ

അഥ മാഗണ്ഡിയസുത്തനിദ്ദേസം വക്ഖതി –

൭൦. ദിസ്വാന തണ്ഹം അരതിം രഗഞ്ച, നാഹോസി ഛന്ദോ അപി മേഥുനസ്മിം;

കിമേവിദം മുത്തകരീസപുണ്ണം, പാദാപി നം സമ്ഫുസിതും ന ഇച്ഛേ.

ദിസ്വാന തണ്ഹം അരതിം രഗഞ്ച, നാഹോസി ഛന്ദോ അപി മേഥുനസ്മിന്തി. തണ്ഹഞ്ച അരതിഞ്ച രഗഞ്ച മാരധീതരോ ദിസ്വാ പസ്സിത്വാ മേഥുനധമ്മേ ഛന്ദോ വാ രാഗോ വാ പേമം വാ നാഹോസീതി – ദിസ്വാന തണ്ഹം അരതിം രഗഞ്ച നാഹോസി ഛന്ദോ അപി മേഥുനസ്മിം.

കിമേവിദം മുത്തകരീസപുണ്ണം, പാദാപി നം സമ്ഫുസിതും ന ഇച്ഛേതി. കിമേവിദം സരീരം മുത്തപുണ്ണം കരീസപുണ്ണം സേമ്ഹപുണ്ണം രുഹിരപുണ്ണം അട്ഠിസങ്ഘാതന്ഹാരുസമ്ബന്ധം രുധിരമംസാവലേപനം ചമ്മവിനദ്ധം ഛവിയാ പടിച്ഛന്നം ഛിദ്ദാവഛിദ്ദം ഉഗ്ഘരന്തം പഗ്ഘരന്തം കിമിസങ്ഘനിസേവിതം നാനാകലിമലപരിപൂരം പാദേന അക്കമിതും ന ഇച്ഛേയ്യ, കുതോ പന സംവാസോ വാ സമാഗമോ വാതി – കിമേവിദം മുത്തകരീസപുണ്ണം, പാദാപി നം സമ്ഫുസിതും ന ഇച്ഛേ. അനച്ഛരിയഞ്ചേതം മനുസ്സോ ദിബ്ബേ കാമേ പത്ഥയന്തോ മാനുസകേ കാമേ ന ഇച്ഛേയ്യ, മാനുസകേ വാ കാമേ പത്ഥയന്തോ ദിബ്ബേ കാമേ ന ഇച്ഛേയ്യ. യം ത്വം ഉഭോപി ന ഇച്ഛസി ന സാദിയസി ന പത്ഥേസി ന പിഹേസി നാഭിജപ്പസി, കിം തേ ദസ്സനം, കതമായ ത്വം ദിട്ഠിയാ സമന്നാഗതോതി പുച്ഛതീതി.

തേനാഹ ഭഗവാ –

‘‘ദിസ്വാന തണ്ഹം അരതിം രഗഞ്ച, നാഹോസി ഛന്ദോ അപി മേഥുനസ്മിം;

കിമേവിദം മുത്തകരീസപുണ്ണം, പാദാപി നം സമ്ഫുസിതും ന ഇച്ഛേ’’തി.

൭൧. ഏതാദിസം ചേ രതനം ന ഇച്ഛസി, നാരിം നരിന്ദേഹി ബഹൂഹി പത്ഥിതം;

ദിട്ഠിഗതം സീലവതം നു ജീവിതം, ഭവൂപപത്തിഞ്ച വദേസി കീദിസം.

൭൨. ഇദം വദാമീതി ന തസ്സ ഹോതി, [മാഗണ്ഡിയാതി [മാഗന്ദിയാതി (സീ. സ്യാ.)] ഭഗവാ]

ധമ്മേസു നിച്ഛേയ്യ സമുഗ്ഗഹീതം;

പസ്സഞ്ച ദിട്ഠീസു അനുഗ്ഗഹായ, അജ്ഝത്തസന്തിം പചിനം അദസ്സം.

ഇദം വദാമീതി ന തസ്സ ഹോതീതി. ഇദം വദാമീതി ഇദം വദാമി, ഏതം വദാമി, ഏത്തകം വദാമി, ഏത്താവതാ വദാമി, ഇദം ദിട്ഠിഗതം വദാമി – ‘‘സസ്സതോ ലോകോ’’തി വാ…പേ… ‘‘നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി വാ. ന തസ്സ ഹോതീതി ന മയ്ഹം ഹോതി, ‘‘ഏത്താവതാ വദാമീ’’തി ന തസ്സ ഹോതീതി – ഇദം വദാമീതി ന തസ്സ ഹോതി.

മാഗണ്ഡിയാതി ഭഗവാ തം ബ്രാഹ്മണം നാമേന ആലപതി. ഭഗവാതി ഗാരവാധിവചനം…പേ… സച്ഛികാ പഞ്ഞത്തി യദിദം ഭഗവാതി – മാഗണ്ഡിയാതി ഭഗവാ.

ധമ്മേസു നിച്ഛേയ്യ സമുഗ്ഗഹീതന്തി. ധമ്മേസൂതി ദ്വാസട്ഠിയാ ദിട്ഠിഗതേസു. നിച്ഛേയ്യാതി നിച്ഛിനിത്വാ വിനിച്ഛിനിത്വാ വിചിനിത്വാ പവിചിനിത്വാ തുലയിത്വാ തീരയിത്വാ വിഭാവയിത്വാ വിഭൂതം കത്വാ, ഓധിഗ്ഗാഹോ ബിലഗ്ഗാഹോ വരഗ്ഗാഹോ കോട്ഠാസഗ്ഗാഹോ ഉച്ചയഗ്ഗാഹോ സമുച്ചയഗ്ഗാഹോ, ‘‘ഇദം സച്ചം തച്ഛം തഥം ഭൂതം യാഥാവം അവിപരീത’’ന്തി ഗഹിതം പരാമട്ഠം അഭിനിവിട്ഠം അജ്ഝോസിതം അധിമുത്തം, നത്ഥി ന സന്തി ന സംവിജ്ജതി നുപലബ്ഭതി, പഹീനം സമുച്ഛിന്നം വൂപസന്തം പടിപസ്സദ്ധം അഭബ്ബുപ്പത്തികം ഞാണഗ്ഗിനാ ദഡ്ഢന്തി – ധമ്മേസു നിച്ഛേയ്യ സമുഗ്ഗഹീതം.

പസ്സഞ്ച ദിട്ഠീസു അനുഗ്ഗഹായാതി. ദിട്ഠീസു ആദീനവം പസ്സന്തോ ദിട്ഠിയോ ന ഗണ്ഹാമി ന പരാമസാമി നാഭിനിവിസാമി. അഥ വാ ന ഗണ്ഹിതബ്ബാ ന പരാമസിതബ്ബാ നാഭിനിവിസിതബ്ബാതി. ഏവമ്പി പസ്സഞ്ച ദിട്ഠീസു അനുഗ്ഗഹായ.

അഥ വാ ‘‘സസ്സതോ ലോകോ, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി ദിട്ഠിഗതമേതം ദിട്ഠിഗഹനം ദിട്ഠികന്താരോ ദിട്ഠിവിസൂകായികം ദിട്ഠിവിപ്ഫന്ദിതം ദിട്ഠിസഞ്ഞോജനം, സദുക്ഖം സവിഘാതം സഉപായാസം സപരിളാഹം, ന നിബ്ബിദായ ന വിരാഗായ ന നിരോധായ ന ഉപസമായ ന അഭിഞ്ഞായ ന സമ്ബോധായ ന നിബ്ബാനായ സംവത്തതീതി. ദിട്ഠീസു ആദീനവം പസ്സന്തോ ദിട്ഠിയോ ന ഗണ്ഹാമി ന പരാമസാമി നാഭിനിവിസാമി. അഥ വാ ന ഗണ്ഹിതബ്ബാ ന പരാമസിതബ്ബാ നാഭിനിവിസിതബ്ബാതി. ഏവമ്പി പസ്സഞ്ച ദിട്ഠീസു അനുഗ്ഗഹായ.

അഥ വാ ‘‘അസസ്സതോ ലോകോ, അന്തവാ ലോകോ, അനന്തവാ ലോകോ, തം ജീവം തം സരീരം, അഞ്ഞം ജീവം അഞ്ഞം സരീരം, ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ, ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ, ഹോതി ച ന ച ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ, നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി ദിട്ഠിഗതമേതം ദിട്ഠിഗഹനം ദിട്ഠികന്താരോ ദിട്ഠിവിസൂകായികം ദിട്ഠിവിപ്ഫന്ദിതം ദിട്ഠിസഞ്ഞോജനം, സദുക്ഖം സവിഘാതം സഉപായാസം സപരിളാഹം ന നിബ്ബിദായ ന വിരാഗായ ന നിരോധായ ന ഉപസമായ ന അഭിഞ്ഞായ ന സമ്ബോധായ ന നിബ്ബാനായ സംവത്തതീതി. ദിട്ഠീസു ആദീനവം പസ്സന്തോ ദിട്ഠിയോ ന ഗണ്ഹാമി ന പരാമസാമി നാഭിനിവിസാമി. അഥ വാ ന ഗണ്ഹിതബ്ബാ ന പരാമസിതബ്ബാ നാഭിനിവിസിതബ്ബാതി. ഏവമ്പി പസ്സഞ്ച ദിട്ഠീസു അനുഗ്ഗഹായ.

അഥ വാ ഇമാ ദിട്ഠിയോ ഏവംഗഹിതാ ഏവംപരാമട്ഠാ ഏവംഗതികാ ഭവിസ്സന്തി ഏവംഅഭിസമ്പരായാതി. ദിട്ഠീസു ആദീനവം പസ്സന്തോ ദിട്ഠിയോ ന ഗണ്ഹാമി ന പരാമസാമി നാഭിനിവിസാമി. അഥ വാ ന ഗണ്ഹിതബ്ബാ ന പരാമസിതബ്ബാ നാഭിനിവിസിതബ്ബാതി. ഏവമ്പി പസ്സഞ്ച ദിട്ഠീസു അനുഗ്ഗഹായ.

അഥ വാ ഇമാ ദിട്ഠിയോ നിരയസംവത്തനികാ തിരച്ഛാനയോനിസംവത്തനികാ പേത്തിവിസയസംവത്തനികാതി. ദിട്ഠീസു ആദീനവം പസ്സന്തോ ദിട്ഠിയോ ന ഗണ്ഹാമി ന പരാമസാമി നാഭിനിവിസാമി. അഥ വാ ന ഗണ്ഹിതബ്ബാ ന പരാമസിതബ്ബാ നാഭിനിവിസിതബ്ബാതി. ഏവമ്പി പസ്സഞ്ച ദിട്ഠീസു അനുഗ്ഗഹായ.

അഥ വാ ഇമാ ദിട്ഠിയോ അനിച്ചാ സങ്ഖതാ പടിച്ചസമുപ്പന്നാ ഖയധമ്മാ വയധമ്മാ വിരാഗധമ്മാ നിരോധധമ്മാതി. ദിട്ഠീസു ആദീനവം പസ്സന്തോ ദിട്ഠിയോ ന ഗണ്ഹാമി ന പരാമസാമി നാഭിനിവിസാമി. അഥ വാ ന ഗണ്ഹിതബ്ബാ ന പരാമസിതബ്ബാ നാഭിനിവിസിതബ്ബാതി. ഏവമ്പി പസ്സഞ്ച ദിട്ഠീസു അനുഗ്ഗഹായ.

അജ്ഝത്തസന്തിം പചിനം അദസ്സന്തി. അജ്ഝത്തസന്തിം അജ്ഝത്തം രാഗസ്സ സന്തിം, ദോസസ്സ സന്തിം, മോഹസ്സ സന്തിം, കോധസ്സ… ഉപനാഹസ്സ… മക്ഖസ്സ … പളാസസ്സ… ഇസ്സായ… മച്ഛരിയസ്സ … മായായ… സാഠേയ്യസ്സ… ഥമ്ഭസ്സ… സാരമ്ഭസ്സ… മാനസ്സ… അതിമാനസ്സ… മദസ്സ… പമാദസ്സ… സബ്ബകിലേസാനം… സബ്ബദുച്ചരിതാനം… സബ്ബദരഥാനം… സബ്ബപരിളാഹാനം… സബ്ബസന്താപാനം… സബ്ബാകുസലാഭിസങ്ഖാരാനം സന്തിം ഉപസന്തിം വൂപസന്തിം നിബ്ബുതിം പടിപസ്സദ്ധിം സന്തിം. പചിനന്തി പചിനന്തോ വിചിനന്തോ പവിചിനന്തോ തുലയന്തോ തീരയന്തോ വിഭാവയന്തോ വിഭൂതം കരോന്തോ, ‘‘സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനിച്ചാ’’തി പചിനന്തോ വിചിനന്തോ പവിചിനന്തോ തുലയന്തോ തീരയന്തോ വിഭാവയന്തോ വിഭൂതം കരോന്തോ, ‘‘സബ്ബേ സങ്ഖാരാ ദുക്ഖാ’’തി… ‘‘സബ്ബേ ധമ്മാ അനത്താ’’തി പചിനന്തോ വിചിനന്തോ പവിചിനന്തോ… ‘‘യം കിഞ്ചി സമുദയധമ്മം, സബ്ബം തം നിരോധധമ്മ’’ന്തി പചിനന്തോ വിചിനന്തോ പവിചിനന്തോ തുലയന്തോ തീരയന്തോ വിഭാവയന്തോ വിഭൂതം കരോന്തോ. അദസ്സന്തി അദസ്സം അദക്ഖിം അപസ്സിം പടിവിജ്ഝിന്തി – അജ്ഝത്തസന്തിം പചിനം അദസ്സം.

തേനാഹ ഭഗവാ –

‘‘ഇദം വദാമീതി ന തസ്സ ഹോതി, [മാഗണ്ഡിയാതി ഭഗവാ]

ധമ്മേസു നിച്ഛേയ്യ സമുഗ്ഗഹീതം;

പസ്സഞ്ച ദിട്ഠീസു അനുഗ്ഗഹായ;

അജ്ഝത്തസന്തിം പചിനം അദസ്സ’’ന്തി.

൭൩. വിനിച്ഛയാ യാനി പകപ്പിതാനി, [ഇതി മാഗണ്ഡിയോ]

തേ വേ മുനീ ബ്രൂസി അനുഗ്ഗഹായ;

അജ്ഝത്തസന്തീതി യമേതമത്ഥം, കഥം നു ധീരേഹി പവേദിതം തം.

വിനിച്ഛയാ യാനി പകപ്പിതാനീതി. വിനിച്ഛയാ വുച്ചന്തി ദ്വാസട്ഠി ദിട്ഠിഗതാനി ദിട്ഠിവിനിച്ഛയാ. പകപ്പിതാനീതി കപ്പിതാ പകപ്പിതാ അഭിസങ്ഖതാ സണ്ഠപിതാതിപി പകപ്പിതാ. അഥ വാ അനിച്ചാ സങ്ഖതാ പടിച്ചസമുപ്പന്നാ ഖയധമ്മാ വയധമ്മാ വിരാഗധമ്മാ നിരോധധമ്മാ വിപരിണാമധമ്മാതിപി പകപ്പിതാതി – വിനിച്ഛയാ യാനി പകപ്പിതാനി.

ഇതി മാഗണ്ഡിയോതി. ഇതീതി പദസന്ധി പദസംസഗ്ഗോ പദപാരിപൂരീ അക്ഖരസമവായോ ബ്യഞ്ജനസിലിട്ഠതാ പദാനുപുബ്ബതാപേതം – ഇതീതി. മാഗണ്ഡിയോതി തസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ നാമം സങ്ഖാ സമഞ്ഞാ പഞ്ഞത്തി വോഹാരോ – ഇതി മാഗണ്ഡിയോതി.

തേ വേ മുനീ ബ്രൂസി അനുഗ്ഗഹായ, അജ്ഝത്തസന്തീതി യമേതമത്ഥന്തി. തേ വേതി ദ്വാസട്ഠി ദിട്ഠിഗതാനി. മുനീതി. മോനം വുച്ചതി ഞാണം…പേ… സങ്ഗജാലമതിച്ച സോ മുനീതി. അനുഗ്ഗഹായാതി ദിട്ഠീസു ആദീനവം പസ്സന്തോ ദിട്ഠിയോ ന ഗണ്ഹാമി ന പരാമസാമി നാഭിനിവിസാമീതി ച ഭണസി, അജ്ഝത്തസന്തീതി ച ഭണസി. യമേതമത്ഥന്തി യം പരമത്ഥന്തി – തേ വേ മുനീ ബ്രൂസി അനുഗ്ഗഹായ, അജ്ഝത്തസന്തീതി യമേതമത്ഥം.

കഥം നു ധീരേഹി പവേദിതം തന്തി. കഥം നൂതി പദം സംസയപുച്ഛാ വിമതിപുച്ഛാ ദ്വേള്ഹകപുച്ഛാ അനേകംസപുച്ഛാ, ഏവം നു ഖോ നനു ഖോ കിം നു ഖോ കഥം നു ഖോതി – കഥം നു. ധീരേഹീതി ധീരേഹി പണ്ഡിതേഹി പഞ്ഞവന്തേഹി [പഞ്ഞാവന്തേഹി (സീ. സ്യാ.)] ബുദ്ധിമന്തേഹി ഞാണീഹി വിഭാവീഹി മേധാവീഹി. പവേദിതന്തി വേദിതം പവേദിതം ആചിക്ഖിതം ദേസിതം പഞ്ഞാപിതം പട്ഠപിതം വിവടം വിഭത്തം ഉത്താനീകതം പകാസിതന്തി – കഥം നു ധീരേഹി പവേദിതം തം.

തേനാഹ സോ ബ്രാഹ്മണോ –

‘‘വിനിച്ഛയാ യാനി പകപ്പിതാനി, [ഇതി മാഗണ്ഡിയോ]

തേ വേ മുനീ ബ്രൂസി അനുഗ്ഗഹായ;

അജ്ഝത്തസന്തീതി യമേതമത്ഥം, കഥം നു ധീരേഹി പവേദിതം ത’’ന്തി.

൭൪. ന ദിട്ഠിയാ ന സുതിയാ ന ഞാണേന, [മാഗണ്ഡിയാതി ഭഗവാ]

സീലബ്ബതേനാപി ന സുദ്ധിമാഹ;

അദിട്ഠിയാ അസ്സുതിയാ അഞാണാ, അസീലതാ അബ്ബതാ നോപി തേന;

ഏതേ ച നിസ്സജ്ജ അനുഗ്ഗഹായ, സന്തോ അനിസ്സായ ഭവം ന ജപ്പേ.

ന ദിട്ഠിയാ ന സുതിയാ ന ഞാണേനാതി. ദിട്ഠേനാപി സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം, മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം നാഹ ന കഥേസി ന ഭണസി ന ദീപയസി ന വോഹരസി; സുതേനാപി സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം, മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം നാഹ ന കഥേസി ന ഭണസി ന ദീപയസി ന വോഹരസി; ദിട്ഠസുതേനാപി സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം, മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം നാഹ ന കഥേസി ന ഭണസി ന ദീപയസി ന വോഹരസി; ഞാണേനാപി സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം, മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം നാഹ ന കഥേസി ന ഭണസി ന ദീപയസി ന വോഹരസീതി – ന ദിട്ഠിയാ ന സുതിയാ ന ഞാണേന.

മാഗണ്ഡിയാതി ഭഗവാ തം ബ്രാഹ്മണം നാമേന ആലപതി. ഭഗവാതി ഗാരവാധിവചനം…പേ… സച്ഛികാ പഞ്ഞത്തി യദിദം ഭഗവാതി – മാഗണ്ഡിയാതി ഭഗവാ.

സീലബ്ബതേനാപി ന സുദ്ധിമാഹാതി. സീലേനാപി സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം, മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം നാഹ ന കഥേസി ന ഭണസി ന ദീപയസി ന വോഹരസി; വതേനാപി സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം, മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം നാഹ ന കഥേസി ന ഭണസി ന ദീപയസി ന വോഹരസി; സീലബ്ബതേനാപി സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം, മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം നാഹ ന കഥേസി ന ഭണസി ന ദീപയസി ന വോഹരസീതി – സീലബ്ബതേനാപി ന സുദ്ധിമാഹ.

അദിട്ഠിയാ അസ്സുതിയാ അഞാണാ, അസീലതാ അബ്ബതാ നോപി തേനാതി. ദിട്ഠിപി ഇച്ഛിതബ്ബാ. ദസവത്ഥുകാ സമ്മാദിട്ഠി – അത്ഥി ദിന്നം, അത്ഥി യിട്ഠം, അത്ഥി ഹുതം, അത്ഥി സുകതദുക്കടാനം [സുകടദുക്കടാനം (സീ.)] കമ്മാനം ഫലം വിപാകോ, അത്ഥി അയം ലോകോ, അത്ഥി പരോ ലോകോ, അത്ഥി മാതാ, അത്ഥി പിതാ, അത്ഥി സത്താ ഓപപാതികാ, അത്ഥി ലോകേ സമണബ്രാഹ്മണാ സമ്മഗ്ഗതാ [സമഗ്ഗതാ (ക.)] സമ്മാപടിപന്നാ യേ ഇമഞ്ച ലോകം പരഞ്ച ലോകം സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദേന്തീതി; സവനമ്പി ഇച്ഛിതബ്ബം – പരതോ ഘോസോ, സുത്തം, ഗേയ്യം, വേയ്യാകരണം, ഗാഥാ, ഉദാനം, ഇതിവുത്തകം, ജാതകം, അബ്ഭുതധമ്മം, വേദല്ലം; ഞാണമ്പി ഇച്ഛിതബ്ബം – കമ്മസ്സകതഞാണം, സച്ചാനുലോമികഞാണം [കമ്മസ്സകതം ഞാണം സച്ചാനുലോമികം ഞാണം (സീ. ക.) ഞാണവിഭങ്ഗേപി], അഭിഞ്ഞാഞാണം, സമാപത്തിഞാണം; സീലമ്പി ഇച്ഛിതബ്ബം – പാതിമോക്ഖസംവരോ; വതമ്പി ഇച്ഛിതബ്ബം – അട്ഠ ധുതങ്ഗാനി – ആരഞ്ഞികങ്ഗം, പിണ്ഡപാതികങ്ഗം, പംസുകൂലികങ്ഗം, തേചീവരികങ്ഗ, സപദാനചാരികങ്ഗം, ഖലുപച്ഛാഭത്തികങ്ഗം, നേസജ്ജികങ്ഗം, യഥാസന്ഥതികങ്ഗന്തി.

അദിട്ഠിയാ അസ്സുതിയാ അഞാണാ, അസീലതാ അബ്ബതാ നോപി തേനാതി. നാപി സമ്മാദിട്ഠിമത്തേന, നാപി സവനമത്തേന, നാപി ഞാണമത്തേന, നാപി സീലമത്തേന, നാപി വതമത്തേന അജ്ഝത്തസന്തിം പത്തോ ഹോതി, നാപി വിനാ ഏതേഹി ധമ്മേഹി അജ്ഝത്തസന്തിം പാപുണാതി. അപി ച സമ്ഭാരാ ഇമേ ധമ്മാ ഹോന്തി അജ്ഝത്തസന്തിം പാപുണിതും അധിഗന്തും ഫസ്സിതും സച്ഛികാതുന്തി – അദിട്ഠിയാ അസ്സുതിയാ അഞാണാ അസീലതാ അബ്ബതാ നോപി തേന.

ഏതേ ച നിസ്സജ്ജ അനുഗ്ഗഹായാതി. ഏതേതി കണ്ഹപക്ഖികാനം ധമ്മാനം സമുഗ്ഘാതതോ പഹാനം ഇച്ഛിതബ്ബം, തേധാതുകേസു കുസലേസു ധമ്മേസു അതമ്മയതാ [അകമ്മയതാ (സീ. ക.)] ഇച്ഛിതബ്ബാ, യതോ കണ്ഹപക്ഖിയാ ധമ്മാ സമുഗ്ഘാതപഹാനേന പഹീനാ ഹോന്തി ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവംകതാ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാ, തേധാതുകേസു ച കുസലേസു ധമ്മേസു അതമ്മയതാ ഹോതി, ഏത്താവതാപി ന ഗണ്ഹാതി ന പരാമസതി നാഭിനിവിസതി. അഥ വാ ന ഗണ്ഹിതബ്ബാ ന പരാമസിതബ്ബാ നാഭിനിവിസിതബ്ബാതി. ഏവമ്പി ഏതേ ച നിസ്സജ്ജ അനുഗ്ഗഹായ. യതോ തണ്ഹാ ച ദിട്ഠി ച മാനോ ച പഹീനാ ഹോന്തി ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവംകതാ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാതി, ഏത്താവതാപി ന ഗണ്ഹാതി ന പരാമസതി നാഭിനിവിസതീതി. ഏവമ്പി ഏതേ ച നിസ്സജ്ജ അനുഗ്ഗഹായ.

യതോ പുഞ്ഞാഭിസങ്ഖാരോ ച അപുഞ്ഞാഭിസങ്ഖാരോ ച ആനേഞ്ജാഭിസങ്ഖാരോ ച പഹീനാ ഹോന്തി ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവംകതാ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാതി, ഏത്താവതാപി ന ഗണ്ഹാതി ന പരാമസതി നാഭിനിവിസതീതി. ഏവമ്പി ഏതേ ച നിസ്സജ്ജ അനുഗ്ഗഹായ.

സന്തോ അനിസ്സായ ഭവം ന ജപ്പേതി. സന്തോതി രാഗസ്സ സമിതത്താ സന്തോ, ദോസസ്സ സമിതത്താ സന്തോ, മോഹസ്സ സമിതത്താ സന്തോ, കോധസ്സ… ഉപനാഹസ്സ… മക്ഖസ്സ… പളാസസ്സ… ഇസ്സായ… മച്ഛരിയസ്സ… മായായ… സാഠേയ്യസ്സ… ഥമ്ഭസ്സ… സാരമ്ഭസ്സ… മാനസ്സ… അതിമാനസ്സ… മദസ്സ… പമാദസ്സ… സബ്ബകിലേസാനം… സബ്ബദുച്ചരിതാനം… സബ്ബദരഥാനം… സബ്ബപരിളാഹാനം… സബ്ബസന്താപാനം… സബ്ബാകുസലാഭിസങ്ഖാരാനം സന്തത്താ സമിതത്താ വൂപസമിതത്താ വിജ്ഝാതത്താ നിബ്ബുതത്താ വിഗതത്താ പടിപസ്സദ്ധത്താ സന്തോ ഉപസന്തോ വൂപസന്തോ നിബ്ബുതോ പടിപസ്സദ്ധോതി – സന്തോ.

അനിസ്സായാതി ദ്വേ നിസ്സയാ – തണ്ഹാനിസ്സയോ ച ദിട്ഠിനിസ്സയോ ച…പേ… അയം തണ്ഹാനിസ്സയോ…പേ… അയം ദിട്ഠിനിസ്സയോ. തണ്ഹാനിസ്സയം പഹായ ദിട്ഠിനിസ്സയം പടിനിസ്സജ്ജിത്വാ ചക്ഖും അനിസ്സായ, സോതം അനിസ്സായ, ഘാനം അനിസ്സായ, ജിവ്ഹം അനിസ്സായ, കായം അനിസ്സായ, മനം അനിസ്സായ, രൂപേ… സദ്ദേ… ഗന്ധേ… രസേ… ഫോട്ഠബ്ബേ… കുലം… ഗണം… ആവാസം… ലാഭം… യസം… പസംസം… സുഖം… ചീവരം… പിണ്ഡപാതം… സേനാസനം… ഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരം… കാമധാതും… രൂപധാതും… അരൂപധാതും… കാമഭവം… രൂപഭവം… അരൂപഭവം… സഞ്ഞാഭവം… അസഞ്ഞാഭവം… നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞാഭവം… ഏകവോകാരഭവം… ചതുവോകാരഭവം… പഞ്ചവോകാരഭവം… അതീതം… അനാഗതം… പച്ചുപ്പന്നം… ദിട്ഠസുതമുതവിഞ്ഞാതബ്ബേ ധമ്മേ അനിസ്സായ അഗ്ഗണ്ഹിത്വാ അപരാമസിത്വാ അനഭിനിവിസിത്വാതി – സന്തോ അനിസ്സായ. ഭവം ന ജപ്പേതി കാമഭവം ന ജപ്പേയ്യ, രൂപഭവം ന ജപ്പേയ്യ, അരൂപഭവം ന ജപ്പേയ്യ നപ്പജപ്പേയ്യ ന അഭിജപ്പേയ്യാതി – സന്തോ അനിസ്സായ ഭവം ന ജപ്പേ.

തേനാഹ ഭഗവാ –

‘‘ന ദിട്ഠിയാ ന സുതിയാ ന ഞാണേന, [മാഗണ്ഡിയാതി ഭഗവാ]

സീലബ്ബതേനാപി ന സുദ്ധിമാഹ;

അദിട്ഠിയാ അസ്സുതിയാ അഞാണാ, അസീലതാ അബ്ബതാ നോപി തേന;

ഏതേ ച നിസ്സജ്ജ അനുഗ്ഗഹായ, സന്തോ അനിസ്സായ ഭവം ന ജപ്പേ’’തി.

൭൫. നോ ചേ കിര ദിട്ഠിയാ ന സുതിയാ ന ഞാണേന, [ഇതി മാഗണ്ഡിയോ]

സീലബ്ബതേനാപി ന സുദ്ധിമാഹ;

അദിട്ഠിയാ അസ്സുതിയാ അഞാണാ, അസീലതാ അബ്ബതാ നോപി തേന;

മഞ്ഞാമഹം മോമുഹമേവ ധമ്മം, ദിട്ഠിയാ ഏകേ പച്ചേന്തി സുദ്ധിം.

നോ ചേ കിര ദിട്ഠിയാ ന സുതിയാ ന ഞാണേനാതി. ദിട്ഠിയാപി സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം, മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം നാഹ ന കഥേസി ന ഭണസി ന ദീപയസി ന വോഹരസി; സുതേനാപി സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം, മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം… ദിട്ഠസുതേനാപി സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം, മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം… ഞാണേനാപി സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം, മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം നാഹ ന കഥേസി ന ഭണസി ന ദീപയസി ന വോഹരസീതി – നോ ചേ കിര ദിട്ഠിയാ ന സുതിയാ ന ഞാണേന.

ഇതി മാഗണ്ഡിയോതി ഇതീതി പദസന്ധി…പേ…. മാഗണ്ഡിയോതി തസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ നാമം…പേ… ഇതി മാഗണ്ഡിയോ.

സീലബ്ബതേനാപി ന സുദ്ധിമാഹാതി. സീലേനാപി സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം…പേ… വതേനാപി സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം…പേ… സീലബ്ബതേനാപി സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം, മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം നാഹ ന കഥേസി ന ഭണസി ന ദീപയസി ന വോഹരസീതി – സീലബ്ബതേനാപി ന സുദ്ധിമാഹ.

അദിട്ഠിയാ അസ്സുതിയാ അഞാണാ, അസീലതാ അബ്ബതാ നോപി തേനാതി. ദിട്ഠിപി ഇച്ഛിതബ്ബാതി ഏവം ഭണസി, സവനമ്പി ഇച്ഛിതബ്ബന്തി ഏവം ഭണസി, ഞാണമ്പി ഇച്ഛിതബ്ബന്തി ഏവം ഭണസി, ന സക്കോസി ഏകംസേന അനുജാനിതും, നപി സക്കോസി ഏകംസേന പടിക്ഖിപിതുന്തി – അദിട്ഠിയാ അസ്സുതിയാ അഞാണാ, അസീലതാ അബ്ബതാ നോപി തേന.

മഞ്ഞാമഹം മോമുഹമേവ ധമ്മന്തി. മോമൂഹധമ്മോ അയം തുയ്ഹം ബാലധമ്മോ മൂള്ഹധമ്മോ അഞ്ഞാണധമ്മോ അമരാവിക്ഖേപധമ്മോതി ഏവം മഞ്ഞാമി ഏവം ജാനാമി ഏവം ആജാനാമി ഏവം വിജാനാമി ഏവം പടിവിജാനാമി ഏവം പടിവിജ്ഝാമീതി – മഞ്ഞാമഹം മോമുഹമേവ ധമ്മം.

ദിട്ഠിയാ ഏകേ പച്ചേന്തി സുദ്ധിന്തി. സുദ്ധിദിട്ഠിയാ ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം, മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം പച്ചേന്തി; ‘‘സസ്സതോ ലോകോ, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി ദിട്ഠിയാ ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം, മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം പച്ചേന്തി; ‘‘അസസ്സതോ ലോകോ…പേ… നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി ദിട്ഠിയാ ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം, മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം പച്ചേന്തീതി – ദിട്ഠിയാ ഏകേ പച്ചേന്തി സുദ്ധിം.

തേനാഹ സോ ബ്രാഹ്മണോ –

‘‘നോ ചേ കിര ദിട്ഠിയാ ന സുതിയാ ന ഞാണേന, [ഇതി മാഗണ്ഡിയോ]

സീലബ്ബതേനാപി ന സുദ്ധിമാഹ;

അദിട്ഠിയാ അസ്സുതിയാ അഞാണാ, അസീലതാ അബ്ബതാ നോപി തേന;

മഞ്ഞാമഹം മോമുഹമേവ ധമ്മം, ദിട്ഠിയാ ഏകേ പച്ചേന്തി സുദ്ധി’’ന്തി.

൭൬. ദിട്ഠിഞ്ച [ദിട്ഠീസു (സീ. സ്യാ. ക.)] നിസ്സായനുപുച്ഛമാനോ, [മാഗണ്ഡിയാതി ഭഗവാ]

സമുഗ്ഗഹീതേസു പമോഹമാഗാ [സമോഹമാഗാ (ക.)] ;

ഇതോ ച നാദ്ദക്ഖി അണുമ്പി സഞ്ഞം, തസ്മാ തുവം മോമുഹതോ ദഹാസി.

ദിട്ഠിഞ്ച നിസ്സായനുപുച്ഛമാനോതി. മാഗണ്ഡിയോ ബ്രാഹ്മണോ ദിട്ഠിം നിസ്സായ ദിട്ഠിം പുച്ഛതി, ലഗ്ഗനം നിസ്സായ ലഗ്ഗനം പുച്ഛതി, ബന്ധനം നിസ്സായ ബന്ധനം പുച്ഛതി, പലിബോധം നിസ്സായ പലിബോധം പുച്ഛതി. അനുപുച്ഛമാനോതി പുനപ്പുനം പുച്ഛതീതി – ദിട്ഠിഞ്ച നിസ്സായനുപുച്ഛമാനോ.

മാഗണ്ഡിയാതി ഭഗവാ തം ബ്രാഹ്മണം നാമേന ആലപതി. ഭഗവാതി ഗാരവാധിവചനം…പേ… സച്ഛികാ പഞ്ഞത്തി യദിദം ഭഗവാതി – മാഗണ്ഡിയാതി ഭഗവാ.

സമുഗ്ഗഹീതേസു പമോഹമാഗാതി. യാ സാ ദിട്ഠി തയാ ഗഹിതാ പരാമട്ഠാ അഭിനിവിട്ഠാ അജ്ഝോസിതാ അധിമുത്താ, തായേവ ത്വം ദിട്ഠിയാ മൂള്ഹോസി പമൂള്ഹോസി സമ്മൂള്ഹോസി മോഹം ആഗതോസി പമോഹം ആഗതോസി സമ്മോഹം ആഗതോസി അന്ധകാരം പക്ഖന്ദോസീതി – സമുഗ്ഗഹീതേസു പമോഹമാഗാ.

ഇതോ ച നാദ്ദക്ഖി അണുമ്പി സഞ്ഞന്തി. ഇതോ അജ്ഝത്തസന്തിതോ വാ പടിപദാതോ വാ ധമ്മദേസനാതോ വാ, യുത്തസഞ്ഞം പത്തസഞ്ഞം ലക്ഖണസഞ്ഞം കാരണസഞ്ഞം ഠാനസഞ്ഞം ന പടിലഭതി, കുതോ ഞാണന്തി. ഏവമ്പി ഇതോ ച നാദ്ദക്ഖി അണുമ്പി സഞ്ഞം. അഥ വാ അനിച്ചം വാ അനിച്ചസഞ്ഞാനുലോമം വാ, ദുക്ഖം വാ ദുക്ഖസഞ്ഞാനുലോമം വാ, അനത്തം വാ അനത്തസഞ്ഞാനുലോമം വാ, സഞ്ഞുപ്പാദമത്തം വാ സഞ്ജാനിതമത്തം വാ ന പടിലഭതി, കുതോ ഞാണന്തി. ഏവമ്പി ഇതോ ച നാദ്ദക്ഖി അണുമ്പി സഞ്ഞം.

തസ്മാ തുവം മോമുഹതോ ദഹാസീതി. തസ്മാതി തസ്മാ തംകാരണാ തംഹേതു തപ്പച്ചയാ തംനിദാനാ മോമൂഹധമ്മതോ ബാലധമ്മതോ മൂള്ഹധമ്മതോ അഞ്ഞാണധമ്മതോ അമരാവിക്ഖേപധമ്മതോ ദഹാസി പസ്സസി ദക്ഖസി ഓലോകേസി നിജ്ഝായസി ഉപപരിക്ഖസീതി – തസ്മാ തുവം മോമുഹതോ ദഹാസി.

തേനാഹ ഭഗവാ –

‘‘ദിട്ഠിഞ്ച നിസ്സായനുപുച്ഛമാനോ, [മാഗണ്ഡിയാതി ഭഗവാ]

സമുഗ്ഗഹീതേസു പമോഹമാഗാ;

ഇതോ ച നാദ്ദക്ഖി അണുമ്പി സഞ്ഞം, തസ്മാ തുവം മോമുഹതോ ദഹാസീ’’തി.

൭൭. സമോ വിസേസീ ഉദ വാ നിഹീനോ, യോ മഞ്ഞതി സോ വിവദേഥ തേന;

തീസു വിധാസു അവികമ്പമാനോ, സമോ വിസേസീതി ന തസ്സ ഹോതി.

സമോ വിസേസീ ഉദ വാ നിഹീനോ, യോ മഞ്ഞതി സോ വിവദേഥ തേനാതി. സദിസോഹമസ്മീതി വാ സേയ്യോഹമസ്മീതി വാ ഹീനോഹമസ്മീതി വാ യോ മഞ്ഞതി, സോ തേന മാനേന തായ ദിട്ഠിയാ തേന വാ പുഗ്ഗലേന കലഹം കരേയ്യ ഭണ്ഡനം കരേയ്യ വിഗ്ഗഹം കരേയ്യ വിവാദം കരേയ്യ മേധഗം കരേയ്യ – ‘‘ന ത്വം ഇമം ധമ്മവിനയം ആജാനാസി, അഹം ഇമം ധമ്മവിനയം ആജാനാമി, കിം ത്വം ഇമം ധമ്മവിനയം ആജാനിസ്സസി, മിച്ഛാപടിപന്നോ ത്വമസി, അഹമസ്മി സമ്മാപടിപന്നോ, സഹിതം മേ, അസഹിതം തേ, പുരേ വചനീയം പച്ഛാ അവച, പച്ഛാ വചനീയം പുരേ അവച, അധിചിണ്ണം തേ വിപരാവത്തം, ആരോപിതോ തേ വാദോ, നിഗ്ഗഹിതോ ത്വമസി, ചര വാദപ്പമോക്ഖായ, നിബ്ബേഠേഹി വാ സചേ പഹോസീ’’തി – സമോ വിസേസീ ഉദ വാ നിഹീനോ യോ മഞ്ഞതി സോ വിവദേഥ തേന.

തീസു വിധാസു അവികമ്പമാനോ, സമോ വിസേസീതി ന തസ്സ ഹോതീതി. യസ്സേതാ തിസ്സോ വിധാ പഹീനാ സമുച്ഛിന്നാ വൂപസന്താ പടിപസ്സദ്ധാ അഭബ്ബുപ്പത്തികാ ഞാണഗ്ഗിനാ ദഡ്ഢാ, സോ തീസു വിധാസു ന കമ്പതി ന വികമ്പതി, അവികമ്പമാനസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ സദിസോഹമസ്മീതി വാ സേയ്യോഹമസ്മീതി വാ ഹീനോഹമസ്മീതി വാ. ന തസ്സ ഹോതീതി. ന മയ്ഹം ഹോതീതി തീസു വിധാസു അവികമ്പമാനോ, സമോ വിസേസീതി – ന തസ്സ ഹോതി.

തേനാഹ ഭഗവാ –

‘‘സമോ വിസേസീ ഉദ വാ നിഹീനോ, യോ മഞ്ഞതി സോ വിവദേഥ തേന;

തീസു വിധാസു അവികമ്പമാനോ, സമോ വിസേസീതി ന തസ്സ ഹോതീ’’തി.

൭൮. സച്ചന്തി സോ ബ്രാഹ്മണോ കിം വദേയ്യ, മുസാതി വാ സോ വിവദേഥ കേന;

യസ്മിം സമം വിസമം വാപി നത്ഥി, സ കേന വാദം പടിസംയുജേയ്യ.

സച്ചന്തി സോ ബ്രാഹ്മണോ കിം വദേയ്യാതി. ബ്രാഹ്മണോതി സത്തന്നം ധമ്മാനം ബാഹിതത്താ ബ്രാഹ്മണോ…പേ… അസിതോ താദി പവുച്ചതേ സ ബ്രഹ്മാ. സച്ചന്തി സോ ബ്രാഹ്മണോ കിം വദേയ്യാതി. ‘‘സസ്സതോ ലോകോ, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി ബ്രാഹ്മണോ കിം വദേയ്യ കിം കഥേയ്യ കിം ഭണേയ്യ കിം ദീപയേയ്യ കിം വോഹരേയ്യ; ‘‘അസസ്സതോ ലോകോ…പേ… നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി ബ്രാഹ്മണോ കിം വദേയ്യ കിം കഥേയ്യ കിം ഭണേയ്യ കിം ദീപയേയ്യ കിം വോഹരേയ്യാതി – സച്ചന്തി സോ ബ്രാഹ്മണോ കിം വദേയ്യ.

മുസാതി വാ സോ വിവദേഥ കേനാതി. ബ്രാഹ്മണോ മയ്ഹംവ സച്ചം, തുയ്ഹം മുസാതി കേന മാനേന, കായ ദിട്ഠിയാ, കേന വാ പുഗ്ഗലേന കലഹം കരേയ്യ ഭണ്ഡനം കരേയ്യ വിഗ്ഗഹം കരേയ്യ വിവാദം കരേയ്യ മേധഗം കരേയ്യ – ‘‘ന ത്വം ഇമം ധമ്മവിനയം ആജാനാസി…പേ… നിബ്ബേഠേഹി വാ സചേ പഹോസീ’’തി – മുസാതി വാ സോ വിവദേഥ കേന.

യസ്മിം സമം വിസമം വാപി നത്ഥീതി. യസ്മിന്തി യസ്മിം പുഗ്ഗലേ അരഹന്തേ ഖീണാസവേ സദിസോഹമസ്മീതി മാനോ നത്ഥി, സേയ്യോഹമസ്മീതി മാനോ നത്ഥി, ഹീനോഹമസ്മീതി ഓമാനോ നത്ഥി ന സന്തി ന സംവിജ്ജതി നുപലബ്ഭതി, പഹീനം സമുച്ഛിന്നം വൂപസന്തം പടിപസ്സദ്ധം അഭബ്ബുപ്പത്തികം ഞാണഗ്ഗിനാ ദഡ്ഢന്തി – യസ്മിം സമം വിസമം വാപി നത്ഥി.

സ കേന വാദം പടിസംയുജേയ്യാതി. സോ കേന മാനേന, കായ ദിട്ഠിയാ, കേന വാ പുഗ്ഗലേന വാദം പടിസഞ്ഞോജേയ്യ പടിബലേയ്യ കലഹം കരേയ്യ ഭണ്ഡനം കരേയ്യ വിഗ്ഗഹം കരേയ്യ വിവാദം കരേയ്യ മേധഗം കരേയ്യ – ‘‘ന ത്വം ഇമം ധമ്മവിനയം ആജാനാസി…പേ… നിബ്ബേഠേഹി വാ സചേ പഹോസീ’’തി – സ കേന വാദം പടിസംയുജേയ്യ.

തേനാഹ ഭഗവാ –

‘‘സച്ചന്തി സോ ബ്രാഹ്മണോ കിം വദേയ്യ, മുസാതി വാ സോ വിവദേഥ കേന;

യസ്മിം സമം വിസമം വാപി നത്ഥി, സ കേന വാദം പടിസംയുജേയ്യാ’’തി.

൭൯. ഓകം പഹായ അനികേതസാരീ, ഗാമേ അകുബ്ബം മുനി സന്ഥവാനി [സന്ധവാനി (ക.)] ;

കാമേഹി രിത്തോ അപുരേക്ഖരാനോ, കഥം ന വിഗ്ഗയ്ഹ ജനേന കയിരാ.

അഥ ഖോ ഹാലിദ്ദകാനി [ഹലിദ്ദകാനീ (സീ.)] ഗഹപതി യേനായസ്മാ മഹാകച്ചാനോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം മഹാകച്ചാനം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ഹാലിദ്ദകാനി ഗഹപതി ആയസ്മന്തം മഹാകച്ചാനം ഏതദവോച – ‘‘വുത്തമിദം ഭന്തേ, കച്ചാന, ഭഗവതാ അട്ഠകവഗ്ഗികേ മാഗണ്ഡിയപഞ്ഹേ –

‘‘ഓകം പഹായ അനികേതസാരീ, ഗാമേ അകുബ്ബം മുനി സന്ഥവാനി;

കാമേഹി രിത്തോ അപുരേക്ഖരാനോ, കഥം ന വിഗ്ഗയ്ഹ ജനേന കയിരാ’’തി.

‘‘ഇമസ്സ നു ഖോ ഭന്തേ, കച്ചാന, ഭഗവതാ സങ്ഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ കഥം വിത്ഥാരേന അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ’’തി?

‘‘രൂപധാതു ഖോ, ഗഹപതി, വിഞ്ഞാണസ്സ ഓകോ രൂപധാതു രാഗവിനിബന്ധഞ്ച [രാഗവിനിബദ്ധഞ്ച (സീ.)] പന വിഞ്ഞാണം ഓകസാരീതി വുച്ചതി. വേദനാധാതു ഖോ, ഗഹപതി… സഞ്ഞാധാതു ഖോ, ഗഹപതി… സങ്ഖാരധാതു ഖോ, ഗഹപതി, വിഞ്ഞാണസ്സ ഓകോ സങ്ഖാരധാതു രാഗവിനിബന്ധഞ്ച പന വിഞ്ഞാണം ഓകസാരീതി വുച്ചതി. ഏവം ഖോ, ഗഹപതി, ഓകസാരീ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഗഹപതി, അനോകസാരീ ഹോതി? രൂപധാതുയാ ഖോ, ഗഹപതി, യോ ഛന്ദോ യോ രാഗോ യാ നന്ദീ യാ തണ്ഹാ യേ ഉപായുപാദാനാ [ഉപയുപാദാനാ (ക.)] ചേതസോ അധിട്ഠാനാഭിനിവേസാനുസയാ തേ തഥാഗതസ്സ പഹീനാ ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവംകതാ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാ; തസ്മാ തഥാഗതോ അനോകസാരീതി വുച്ചതി. വേദനാധാതുയാ ഖോ, ഗഹപതി… സഞ്ഞാധാതുയാ ഖോ, ഗഹപതി… സങ്ഖാരധാതുയാ ഖോ, ഗഹപതി… വിഞ്ഞാണധാതുയാ ഖോ, ഗഹപതി, യോ ഛന്ദോ യോ രാഗോ യാ നന്ദീ യാ തണ്ഹാ യേ ഉപായുപാദാനാ ചേതസോ അധിട്ഠാനാഭിനിവേസാനുസയാ തേ തഥാഗതസ്സ പഹീനാ ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവംകതാ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാ; തസ്മാ തഥാഗതോ അനോകസാരീതി വുച്ചതി. ഏവം ഖോ, ഗഹപതി, അനോകസാരീ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഗഹപതി, നികേതസാരീ ഹോതി? രൂപനിമിത്തനികേതവിസാരവിനിബന്ധാ ഖോ, ഗഹപതി, നികേതസാരീതി വുച്ചതി. സദ്ദനിമിത്ത… ഗന്ധനിമിത്ത… രസനിമിത്ത… ഫോട്ഠബ്ബനിമിത്ത… ധമ്മനിമിത്തനികേതവിസാരവിനിബന്ധാ ഖോ, ഗഹപതി, നികേതസാരീതി വുച്ചതി. ഏവം ഖോ, ഗഹപതി, നികേതസാരീ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഗഹപതി, അനികേതസാരീ ഹോതി? രൂപനിമിത്തനികേതവിസാരവിനിബന്ധാ ഖോ, ഗഹപതി, തഥാഗതസ്സ പഹീനാ ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവംകതാ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാ; തസ്മാ തഥാഗതോ അനികേതസാരീതി വുച്ചതി. സദ്ദനിമിത്ത… ഗന്ധനിമിത്ത… രസനിമിത്ത… ഫോട്ഠബ്ബനിമിത്ത… ധമ്മനിമിത്തനികേതവിസാരവിനിബന്ധാ ഖോ, ഗഹപതി, തഥാഗതസ്സ പഹീനാ ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവംകതാ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാ; തസ്മാ തഥാഗതോ അനികേതസാരീതി വുച്ചതി. ഏവം ഖോ, ഗഹപതി, അനികേതസാരീ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഗഹപതി, ഗാമേ സന്ഥവജാതോ ഹോതി? ഇധ, ഗഹപതി, ഏകച്ചോ ഭിക്ഖു ഗിഹീഹി സംസട്ഠോ വിഹരതി സഹനന്ദീ സഹസോകീ, സുഖിതേസു സുഖിതോ, ദുക്ഖിതേസു ദുക്ഖിതോ, ഉപ്പന്നേസു കിച്ചകരണീയേസു അത്തനാ വോയോഗം ആപജ്ജതി. ഏവം ഖോ, ഗഹപതി, ഗാമേ സന്ഥവജാതോ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഗഹപതി, ഗാമേ ന സന്ഥവജാതോ ഹോതി? ഇധ, ഗഹപതി, ഏകച്ചോ ഭിക്ഖു ഗിഹീഹി അസംസട്ഠോ വിഹരതി ന സഹനന്ദീ ന സഹസോകീ, ന സുഖിതേസു സുഖിതോ, ന ദുക്ഖിതേസു ദുക്ഖിതോ, ഉപ്പന്നേസു കിച്ചകരണീയേസു ന അത്തനാ വോയോഗം ആപജ്ജതി. ഏവം ഖോ, ഗഹപതി, ഗാമേ ന സന്ഥവജാതോ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഗഹപതി, കാമേഹി അരിത്തോ ഹോതി? ഇധ, ഗഹപതി, ഏകച്ചോ ഭിക്ഖു കാമേസു അവീതരാഗോ ഹോതി അവിഗതച്ഛന്ദോ അവിഗതപേമോ അവിഗതപിപാസോ അവിഗതപരിളാഹോ അവിഗതതണ്ഹോ. ഏവം ഖോ, ഗഹപതി, കാമേഹി അരിത്തോ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഗഹപതി, കാമേഹി രിത്തോ ഹോതി? ഇധ, ഗഹപതി, ഏകച്ചോ ഭിക്ഖു കാമേസു വീതരാഗോ ഹോതി വിഗതച്ഛന്ദോ വിഗതപേമോ വിഗതപിപാസോ വിഗതപരിളാഹോ വിഗതതണ്ഹോ. ഏവം ഖോ, ഗഹപതി, കാമേഹി രിത്തോ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഗഹപതി, പുരേക്ഖരാനോ ഹോതി? ഇധ, ഗഹപതി, ഏകച്ചസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏവം ഹോതി – ‘ഏവംരൂപോ സിയം അനാഗതമദ്ധാന’ന്തി തത്ഥ നന്ദിം സമന്നാനേതി, ‘ഏവംവേദനോ സിയം… ഏവംസഞ്ഞോ സിയം… ഏവംസങ്ഖാരോ സിയം… ഏവംവിഞ്ഞാണോ സിയം അനാഗതമദ്ധാന’ന്തി തത്ഥ നന്ദിം സമന്നാനേതി. ഏവം ഖോ, ഗഹപതി, പുരേക്ഖരാനോ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഗഹപതി, അപുരേക്ഖരാനോ ഹോതി? ഇധ, ഗഹപതി, ഏകച്ചസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏവം ഹോതി – ‘ഏവംരൂപോ സിയം അനാഗതമദ്ധാന’ന്തി ന തത്ഥ നന്ദിം സമന്നാനേതി, ‘ഏവംവേദനോ സിയം… ഏവംസഞ്ഞോ സിയം… ഏവംസങ്ഖാരോ സിയം… ഏവംവിഞ്ഞാണോ സിയം അനാഗതമദ്ധാന’ന്തി ന തത്ഥ നന്ദിം സമന്നാനേതി. ഏവം ഖോ, ഗഹപതി, അപുരേക്ഖരാനോ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഗഹപതി, കഥം വിഗ്ഗയ്ഹ ജനേന കത്താ ഹോതി? ഇധ, ഗഹപതി, ഏകച്ചോ ഏവരൂപിം കഥം കത്താ ഹോതി – ‘ന ത്വം ഇമം ധമ്മവിനയം ആജാനാസി, അഹം ഇമം ധമ്മവിനയം ആജാനാമി, കിം ത്വം ഇമം ധമ്മവിനയം ആജാനിസ്സസി, മിച്ഛാപടിപന്നോ ത്വമസി, അഹമസ്മി സമ്മാപടിപന്നോ, സഹിതം മേ, അസഹിതം തേ, പുരേ വചനീയം പച്ഛാ അവച, പച്ഛാ വചനീയം പുരേ അവച, അധിചിണ്ണം തേ വിപരാവത്തം, ആരോപിതോ തേ വാദോ, നിഗ്ഗഹിതോ ത്വമസി, ചര വാദപ്പമോക്ഖായ, നിബ്ബേഠേഹി വാ സചേ പഹോസീ’തി. ഏവം ഖോ, ഗഹപതി, കഥം വിഗ്ഗയ്ഹ ജനേന കത്താ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഗഹപതി, കഥം വിഗ്ഗയ്ഹ ജനേന ന കത്താ ഹോതി? ഇധ, ഗഹപതി, ഏകച്ചോ ന ഏവരൂപിം കഥം കത്താ ഹോതി – ‘ന ത്വം ഇമം ധമ്മവിനയം ആജാനാസി…പേ… നിബ്ബേഠേഹി വാ സചേ പഹോസീ’തി. ഏവം ഖോ, ഗഹപതി, വിഗ്ഗയ്ഹ ജനേന ന കത്താ ഹോതി. ഇതി ഖോ, ഗഹപതി, യം തം വുത്തം ഭഗവതാ അട്ഠകവഗ്ഗികേ മാഗണ്ഡിയപഞ്ഹേ –

‘‘ഓകം പഹായ അനികേതസാരീ, ഗാമേ അകുബ്ബം മുനി സന്ഥവാനി;

കാമേഹി രിത്തോ അപുരേക്ഖരാനോ, കഥം ന വിഗ്ഗയ്ഹ ജനേന കയിരാ’’തി.

‘‘ഇമസ്സ ഖോ, ഗഹപതി, ഭഗവതാ സങ്ഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ’’തി.

തേനാഹ ഭഗവാ –

‘‘ഓകം പഹായ അനികേതസാരീ, ഗാമേ അകുബ്ബം മുനി സന്ഥവാനി;

കാമേഹി രിത്തോ അപുരേക്ഖരാനോ, കഥം ന വിഗ്ഗയ്ഹ ജനേന കയിരാ’’തി.

൮൦. യേഹി വിവിത്തോ വിചരേയ്യ ലോകേ, ന താനി ഉഗ്ഗയ്ഹ വദേയ്യ നാഗോ;

ഏലമ്ബുജം കണ്ഡകവാരിജം [കണ്ടകം വാരിജം (സീ.)] യഥാ, ജലേന പങ്കേന ചനൂപലിത്തം;

ഏവം മുനീ സന്തിവാദോ അഗിദ്ധോ, കാമേ ച ലോകേ ച അനൂപലിത്തോ.

യേഹി വിവിത്തോ വിചരേയ്യ ലോകേതി. യേഹീതി യേഹി ദിട്ഠിഗതേഹി. വിവിത്തോതി കായദുച്ചരിതേന രിത്തോ വിവിത്തോ പവിവിത്തോ, വചീദുച്ചരിതേന… മനോദുച്ചരിതേന… രാഗേന…പേ… സബ്ബാകുസലാഭിസങ്ഖാരേഹി രിത്തോ വിവിത്തോ പവിവിത്തോ. വിചരേയ്യാതി വിചരേയ്യ വിഹരേയ്യ ഇരിയേയ്യ വത്തേയ്യ പാലേയ്യ യപേയ്യ യാപേയ്യ. ലോകേതി മനുസ്സലോകേതി – യേഹി വിവിത്തോ വിചരേയ്യ ലോകേ.

ന താനി ഉഗ്ഗയ്ഹ വദേയ്യ നാഗോതി. നാഗോതി ആഗും ന കരോതീതി – നാഗോ, ന ഗച്ഛതീതി – നാഗോ, നാഗച്ഛതീതി – നാഗോ. കഥം ആഗും ന കരോതീതി – നാഗോ? ആഗൂ വുച്ചന്തി പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ സംകിലേസികാ പോനോഭവികാ സദരാ ദുക്ഖവിപാകാ ആയതിം ജാതിജരാമരണിയാ.

ആഗും ന കരോതി കിഞ്ചി ലോകേ, [സഭിയാതി ഭഗവാ]

സബ്ബസഞ്ഞോഗേ വിസജ്ജ ബന്ധനാനി;

സബ്ബത്ഥ ന സജ്ജതി വിമുത്തോ, നാഗോ താദീ പവുച്ചതേ തഥത്താ.

ഏവം ആഗും ന കരോതീതി – നാഗോ.

കഥം ന ഗച്ഛതീതി – നാഗോ? ന ഛന്ദാഗതിം ഗച്ഛതി, ന ദോസാഗതിം ഗച്ഛതി, ന മോഹാഗതിം ഗച്ഛതി, ന ഭയാഗതിം ഗച്ഛതി, ന രാഗവസേന ഗച്ഛതി, ന ദോസവസേന ഗച്ഛതി, ന മോഹവസേന ഗച്ഛതി, ന മാനവസേന ഗച്ഛതി, ന ദിട്ഠിവസേന ഗച്ഛതി, ന ഉദ്ധച്ചവസേന ഗച്ഛതി, ന വിചികിച്ഛാവസേന ഗച്ഛതി, നാനുസയവസേന ഗച്ഛതി, ന വഗ്ഗേഹി ധമ്മേഹി യായതി നീയതി വുയ്ഹതി സംഹരീയതി. ഏവം ന ഗച്ഛതീതി – നാഗോ.

കഥം നാഗച്ഛതീതി – നാഗോ? സോതാപത്തിമഗ്ഗേന യേ കിലേസാ പഹീനാ തേ കിലേസേ ന പുനേതി ന പച്ചേതി ന പച്ചാഗച്ഛതി. സകദാഗാമിമഗ്ഗേന… അനാഗാമിമഗ്ഗേന… അരഹത്തമഗ്ഗേന യേ കിലേസാ പഹീനാ തേ കിലേസേ ന പുനേതി ന പച്ചേതി ന പച്ചാഗച്ഛതി. ഏവം നാഗച്ഛതീതി – നാഗോ.

ന താനി ഉഗ്ഗയ്ഹ വദേയ്യ നാഗോതി. നാഗോ ന താനി ദിട്ഠിഗതാനി ഗഹേത്വാ ഉഗ്ഗഹേത്വാ ഗണ്ഹിത്വാ പരാമസിത്വാ അഭിനിവിസിത്വാ വദേയ്യ കഥേയ്യ ഭണേയ്യ ദീപയേയ്യ വോഹരേയ്യ; ‘‘സസ്സതോ ലോകോ…പേ… നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി വദേയ്യ കഥേയ്യ ഭണേയ്യ ദീപയേയ്യ വോഹരേയ്യാതി – ന താനി ഉഗ്ഗയ്ഹ വദേയ്യ നാഗോ.

ഏലമ്ബുജം കണ്ഡകവാരിജം യഥാ, ജലേന പങ്കേന ചനൂപലിത്തന്തി. ഏലം വുച്ചതി ഉദകം, അമ്ബുജം വുച്ചതി പദുമം, കണ്ഡകോ വുച്ചതി ഖരദണ്ഡോ, വാരി വുച്ചതി ഉദകം, വാരിജം വുച്ചതി പദുമം വാരിസമ്ഭവം, ജലം വുച്ചതി ഉദകം, പങ്കോ വുച്ചതി കദ്ദമോ. യഥാ പദുമം വാരിജം വാരിസമ്ഭവം ജലേന ച പങ്കേന ച ന ലിമ്പതി ന പലിമ്പതി ന ഉപലിമ്പതി, അലിത്തം അസംലിത്തം അനുപലിത്തന്തി – ഏലമ്ബുജം കണ്ഡകവാരിജം യഥാ ജലേന പങ്കേന ചനൂപലിത്തം.

ഏവം മുനീ സന്തിവാദോ അഗിദ്ധോ, കാമേ ച ലോകേ ച അനൂപലിത്തോതി. ഏവന്തി ഓപമ്മസംപടിപാദനം. മുനീതി. മോനം വുച്ചതി ഞാണം…പേ… സങ്ഗജാലമതിച്ച സോ മുനി. സന്തിവാദോതി സന്തിവാദോ മുനി താണവാദോ ലേണവാദോ സരണവാദോ അഭയവാദോ അച്ചുതവാദോ അമതവാദോ നിബ്ബാനവാദോതി – ഏവം മുനി സന്തിവാദോ. അഗിദ്ധോതി. ഗേധോ വുച്ചതി തണ്ഹാ. യോ രാഗോ സാരാഗോ…പേ… അഭിജ്ഝാ ലോഭോ അകുസലമൂലം. യസ്സേസോ ഗേധോ പഹീനോ സമുച്ഛിന്നോ വൂപസന്തോ പടിപസ്സദ്ധോ അഭബ്ബുപ്പത്തികോ ഞാണഗ്ഗിനാ ദഡ്ഢോ സോ വുച്ചതി അഗിദ്ധോ. സോ രൂപേ അഗിദ്ധോ, സദ്ദേ… ഗന്ധേ… രസേ… ഫോട്ഠബ്ബേ… കുലേ… ഗണേ… ആവാസേ… ലാഭേ… യസേ… പസംസായ… സുഖേ… ചീവരേ… പിണ്ഡപാതേ … സേനാസനേ… ഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരേ… കാമധാതുയാ … രൂപധാതുയാ… അരൂപധാതുയാ… കാമഭവേ… രൂപഭവേ… അരൂപഭവേ… സഞ്ഞാഭവേ… അസഞ്ഞാഭവേ… നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞാഭവേ… ഏകവോകാരഭവേ… ചതുവോകാരഭവേ… പഞ്ചവോകാരഭവേ… അതീതേ… അനാഗതേ… പച്ചുപ്പന്നേ… ദിട്ഠ-സുത-മുത-വിഞ്ഞാതബ്ബേസു ധമ്മേസു അഗിദ്ധോ അഗധിതോ അമുച്ഛിതോ അനജ്ഝോസന്നോ [അനജ്ഝാപന്നോ (സീ.), അനജ്ഝോപന്നോ (സ്യാ.)], വീതഗേധോ വിഗതഗേധോ ചത്തഗേധോ വന്തഗേധോ മുത്തഗേധോ പഹീനഗേധോ പടിനിസ്സട്ഠഗേധോ, വീതരാഗോ വിഗതരാഗോ ചത്തരാഗോ വന്തരാഗോ മുത്തരാഗോ പഹീനരാഗോ പടിനിസ്സട്ഠരാഗോ, നിച്ഛാതോ നിബ്ബുതോ സീതിഭൂതോ സുഖപ്പടിസംവേദീ ബ്രഹ്മഭൂതേന അത്തനാ വിഹരതീതി – ഏവം മുനി സന്തിവാദോ അഗിദ്ധോ.

കാമേ ച ലോകേ ച അനൂപലിത്തോതി. കാമാതി ഉദാനതോ ദ്വേ കാമാ – വത്ഥുകാമാ ച കിലേസകാമാ ച…പേ… ഇമേ വുച്ചന്തി വത്ഥുകാമാ…പേ… ഇമേ വുച്ചന്തി കിലേസകാമാ. ലോകേതി അപായലോകേ മനുസ്സലോകേ ദേവലോകേ ഖന്ധലോകേ ധാതുലോകേ ആയതനലോകേ. ലേപാതി ദ്വേ ലേപാ – തണ്ഹാലേപോ ച ദിട്ഠിലേപോ ച…പേ… അയം തണ്ഹാലേപോ…പേ… അയം ദിട്ഠിലേപോ. മുനി തണ്ഹാലേപം പഹായ ദിട്ഠിലേപം പടിനിസ്സജ്ജിത്വാ കാമേ ച ലോകേ ച ന ലിമ്പതി ന പലിമ്പതി ന ഉപലിമ്പതി, അലിത്തോ അപലിത്തോ അനുപലിത്തോ നിക്ഖന്തോ നിസ്സടോ വിപ്പമുത്തോ വിസഞ്ഞുത്തോ വിമരിയാദികതേന ചേതസാ വിഹരതീതി – ഏവം മുനീ സന്തിവാദോ അഗിദ്ധോ, കാമേ ച ലോകേ ച അനൂപലിത്തോ.

തേനാഹ ഭഗവാ –

‘‘യേഹി വിവിത്തോ വിചരേയ്യ ലോകേ, ന താനി ഉഗ്ഗയ്ഹ വദേയ്യ നാഗോ;

ഏലമ്ബുജം കണ്ഡകവാരിജം യഥാ, ജലേന പങ്കേന ചനൂപലിത്തം;

ഏവം മുനീ സന്തിവാദോ അഗിദ്ധോ, കാമേ ച ലോകേ ച അനൂപലിത്തോ’’തി.

൮൧. ന വേദഗൂ ദിട്ഠിയാ [ദിട്ഠിയായകോ (ക. അട്ഠ.) സു. നി. ൮൫൨] ന മുതിയാ, സ മാനമേതി ന ഹി തമ്മയോ സോ;

ന കമ്മുനാ നോപി സുതേന നേയ്യോ, അനൂപനീതോ സ നിവേസനേസു.

ന വേദഗൂ ദിട്ഠിയാ ന മുതിയാ, സ മാനമേതീതി. നാതി പടിക്ഖേപോ. വേദഗൂതി. വേദോ വുച്ചതി ചതൂസു മഗ്ഗേസു ഞാണം, പഞ്ഞാ പഞ്ഞിന്ദ്രിയം പഞ്ഞാബലം ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ വീമംസാ വിപസ്സനാ സമ്മാദിട്ഠി. തേഹി വേദേഹി ജാതിജരാമരണസ്സ അന്തഗതോ അന്തപ്പത്തോ, കോടിഗതോ കോടിപ്പത്തോ, പരിയന്തഗതോ പരിയന്തപ്പത്തോ, വോസാനഗതോ വോസാനപ്പത്തോ, താണഗതോ താണപ്പത്തോ, ലേണഗതോ ലേണപ്പത്തോ, സരണഗതോ സരണപ്പത്തോ, അഭയഗതോ അഭയപ്പത്തോ, അച്ചുതഗതോ അച്ചുതപ്പത്തോ, അമതഗതോ അമതപ്പത്തോ, നിബ്ബാനഗതോ നിബ്ബാനപ്പത്തോ, വേദാനം വാ അന്തം ഗതോതി വേദഗൂ, വേദേഹി വാ അന്തം ഗതോതി വേദഗൂ, സത്തന്നം വാ ധമ്മാനം വിദിതത്താ വേദഗൂ, സക്കായദിട്ഠി വിദിതാ ഹോതി, വിചികിച്ഛാ വിദിതാ ഹോതി, സീലബ്ബതപരാമാസോ വിദിതോ ഹോതി, രാഗോ വിദിതോ ഹോതി, ദോസോ വിദിതോ ഹോതി, മോഹോ വിദിതോ ഹോതി, മാനോ വിദിതോ ഹോതി, വിദിതാസ്സ ഹോന്തി പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ സംകിലേസികാ പോനോഭവികാ സദരാ ദുക്ഖവിപാകാ ആയതിം ജാതിജരാമരണിയാ.

വേദാനി വിചേയ്യ കേവലാനി, [സഭിയാതി ഭഗവാ]

സമണാനം യാനീധത്ഥി ബ്രാഹ്മണാനം;

സബ്ബവേദനാസു വീതരാഗോ, സബ്ബം വേദമതിച്ച വേദഗൂ സോതി.