൭. തിസ്സമേത്തേയ്യസുത്തനിദ്ദേസോ
അഥ തിസ്സമേത്തേയ്യസുത്തനിദ്ദേസം വക്ഖതി –
൪൯. മേഥുനമനുയുത്തസ്സ, [ഇച്ചായസ്മാ തിസ്സോ മേത്തേയ്യോ]
വിഘാതം ബ്രൂഹി മാരിസ;
സുത്വാന തവ സാസനം, വിവേകേ സിക്ഖിസ്സാമസേ.
മേഥുനമനുയുത്തസ്സാതി. മേഥുനധമ്മോ നാമ യോ സോ അസദ്ധമ്മോ ഗാമധമ്മോ വസലധമ്മോ ദുട്ഠുല്ലോ ഓദകന്തികോ രഹസ്സോ ദ്വയംദ്വയസമാപത്തി. കിംകാരണാ വുച്ചതി മേഥുനധമ്മോ? ഉഭിന്നം രത്താനം സാരത്താനം അവസ്സുതാനം പരിയുട്ഠിതാനം പരിയാദിന്നചിത്താനം ഉഭിന്നം സദിസാനം ധമ്മോതി – തംകാരണാ വുച്ചതി മേഥുനധമ്മോ. യഥാ ഉഭോ കലഹകാരകാ മേഥുനകാതി വുച്ചന്തി, ഉഭോ ഭണ്ഡനകാരകാ മേഥുനകാതി വുച്ചന്തി, ഉഭോ ഭസ്സകാരകാ മേഥുനകാതി വുച്ചന്തി, ഉഭോ വിവാദകാരകാ മേഥുനകാതി വുച്ചന്തി, ഉഭോ അധികരണകാരകാ മേഥുനകാതി വുച്ചന്തി, ഉഭോ വാദിനോ മേഥുനകാതി വുച്ചന്തി, ഉഭോ സല്ലാപകാ മേഥുനകാതി വുച്ചന്തി; ഏവമേവം ഉഭിന്നം രത്താനം സാരത്താനം അവസ്സുതാനം പരിയുട്ഠിതാനം പരിയാദിന്നചിത്താനം ഉഭിന്നം സദിസാനം ധമ്മോതി – തംകാരണാ വുച്ചതി മേഥുനധമ്മോ.
മേഥുനമനുയുത്തസ്സാതി. മേഥുനധമ്മേ യുത്തസ്സ പയുത്തസ്സ ആയുത്തസ്സ സമായുത്തസ്സ തച്ചരിതസ്സ തബ്ബഹുലസ്സ തഗ്ഗരുകസ്സ തന്നിന്നസ്സ തപ്പോണസ്സ തപ്പബ്ഭാരസ്സ തദധിമുത്തസ്സ തദധിപതേയ്യസ്സാതി – മേഥുനമനുയുത്തസ്സ.
ഇച്ചായസ്മാ തിസ്സോ മേത്തേയ്യോതി. ഇച്ചാതി പദസന്ധി പദസംസഗ്ഗോ പദപാരിപൂരീ അക്ഖരസമവായോ ബ്യഞ്ജനസിലിട്ഠതാ പദാനുപുബ്ബതാപേതം – ഇച്ചാതി. ആയസ്മാതി പിയവചനം ഗരുവചനം സഗാരവവചനം സപ്പതിസ്സവചനമേതം – ആയസ്മാതി. തിസ്സോതി തസ്സ ഥേരസ്സ നാമം സങ്ഖാ സമഞ്ഞാ പഞ്ഞത്തി വോഹാരോ നാമം നാമകമ്മം നാമധേയ്യം നിരുത്തി ബ്യഞ്ജനം അഭിലാപോ. മേത്തേയ്യോതി തസ്സ ഥേരസ്സ ഗോത്തം സങ്ഖാ സമഞ്ഞാ പഞ്ഞത്തി വോഹാരോതി – ഇച്ചായസ്മാ തിസ്സോ മേത്തേയ്യോ.
വിഘാതം ബ്രൂഹി മാരിസാതി. വിഘാതന്തി വിഘാതം ഉപഘാതം പീളനം ഘട്ടനം ഉപദ്ദവം ഉപസഗ്ഗം ബ്രൂഹി ആചിക്ഖ ദേസേഹി പഞ്ഞപേഹി പട്ഠപേഹി വിവര വിഭജ ഉത്താനീകരോഹി [ഉത്താനിം കരോഹി (ക.)] പകാസേഹി. മാരിസാതി പിയവചനം ഗരുവചനം സഗാരവവചനം സപ്പതിസ്സവചനമേതം മാരിസാതി – വിഘാതം ബ്രൂഹി മാരിസ.
സുത്വാന തവ സാസനന്തി. തുയ്ഹം വചനം ബ്യപ്പഥം ദേസനം അനുസാസനം അനുസിട്ഠിം സുത്വാ സുണിത്വാ ഉഗ്ഗഹേത്വാ ഉപധാരയിത്വാ ഉപലക്ഖയിത്വാതി – സുത്വാന തവ സാസനം.
വിവേകേ സിക്ഖിസ്സാമസേതി. വിവേകോതി തയോ വിവേകാ – കായവിവേകോ, ചിത്തവിവേകോ, ഉപധിവിവേകോ. കതമോ കായവിവേകോ? ഇധ ഭിക്ഖു വിവിത്തം സേനാസനം ഭജതി അരഞ്ഞം രുക്ഖമൂലം പബ്ബതം കന്ദരം ഗിരിഗുഹം സുസാനം വനപത്ഥം അബ്ഭോകാസം പലാസപുഞ്ജം, കായേന വിവിത്തോ വിഹരതി. സോ ഏകോ ഗച്ഛതി, ഏകോ തിട്ഠതി, ഏകോ നിസീദതി, ഏകോ സേയ്യം കപ്പേതി, ഏകോ ഗാമം പിണ്ഡായ പവിസതി, ഏകോ പടിക്കമതി, ഏകോ രഹോ നിസീദതി, ഏകോ ചങ്കമം അധിട്ഠാതി, ഏകോ ചരതി, ഏകോ വിഹരതി ഇരിയതി വത്തതി പാലേതി യപേതി യാപേതി – അയം കായവിവേകോ.
കതമോ ചിത്തവിവേകോ? പഠമം ഝാനം സമാപന്നസ്സ നീവരണേഹി ചിത്തം വിവിത്തം ഹോതി, ദുതിയം ഝാനം സമാപന്നസ്സ വിതക്കവിചാരേഹി ചിത്തം വിവിത്തം ഹോതി, തതിയം ഝാനം സമാപന്നസ്സ പീതിയാ ചിത്തം വിവിത്തം ഹോതി, ചതുത്ഥം ഝാനം സമാപന്നസ്സ സുഖദുക്ഖേഹി ചിത്തം വിവിത്തം ഹോതി, ആകാസാനഞ്ചായതനം സമാപന്നസ്സ രൂപസഞ്ഞായ പടിഘസഞ്ഞായ നാനത്തസഞ്ഞായ ചിത്തം വിവിത്തം ഹോതി, വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം സമാപന്നസ്സ ആകാസാനഞ്ചായതനസഞ്ഞായ ചിത്തം വിവിത്തം ഹോതി, ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം സമാപന്നസ്സ വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസഞ്ഞായ ചിത്തം വിവിത്തം ഹോതി, നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം സമാപന്നസ്സ ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസഞ്ഞായ ചിത്തം വിവിത്തം ഹോതി, സോതാപന്നസ്സ സക്കായദിട്ഠിയാ വിചികിച്ഛായ സീലബ്ബതപരാമാസാ ദിട്ഠാനുസയാ വിചികിച്ഛാനുസയാ തദേകട്ഠേഹി ച കിലേസേഹി ചിത്തം വിവിത്തം ഹോതി, സകദാഗാമിസ്സ ഓളാരികാ കാമരാഗസഞ്ഞോജനാ പടിഘസഞ്ഞോജനാ ഓളാരികാ കാമരാഗാനുസയാ പടിഘാനുസയാ തദേകട്ഠേഹി ച കിലേസേഹി ചിത്തം വിവിത്തം ഹോതി, അനാഗാമിസ്സ അനുസഹഗതാ കാമരാഗസഞ്ഞോജനാ പടിഘസഞ്ഞോജനാ അനുസഹഗതാ കാമരാഗാനുസയാ പടിഘാനുസയാ തദേകട്ഠേഹി ച കിലേസേഹി ചിത്തം വിവിത്തം ഹോതി, അരഹതോ രൂപരാഗാ അരൂപരാഗാ മാനാ ഉദ്ധച്ചാ അവിജ്ജായ മാനാനുസയാ ഭവരാഗാനുസയാ അവിജ്ജാനുസയാ തദേകട്ഠേഹി ച കിലേസേഹി ബഹിദ്ധാ ച സബ്ബനിമിത്തേഹി ചിത്തം വിവിത്തം ഹോതി – അയം ചിത്തവിവേകോ.
കതമോ ഉപധിവിവേകോ? ഉപധി വുച്ചന്തി കിലേസാ ച ഖന്ധാ ച അഭിസങ്ഖാരാ ച. ഉപധിവിവേകോ വുച്ചതി അമതം നിബ്ബാനം. യോ സോ സബ്ബസങ്ഖാരസമഥോ സബ്ബൂപധിപടിനിസ്സഗ്ഗോ തണ്ഹക്ഖയോ വിരാഗോ നിരോധോ നിബ്ബാനം – അയം ഉപധിവിവേകോ. കായവിവേകോ ച വിവേകട്ഠകായാനം നേക്ഖമ്മാഭിരതാനം; ചിത്തവിവേകോ ച പരിസുദ്ധചിത്താനം പരമവോദാനപത്താനം; ഉപധിവിവേകോ ച നിരൂപധീനം പുഗ്ഗലാനം വിസങ്ഖാരഗതാനം. വിവേകേ സിക്ഖിസ്സാമസേതി. സോ ഥേരോ പകതിയാ സിക്ഖിതസിക്ഖോ. അപി ച ധമ്മദേസനം ഉപാദായ ധമ്മദേസനം സാവേന്തോ [യാചന്തോ (സീ. സ്യാ.)] ഏവമാഹ – വിവേകേ സിക്ഖിസ്സാമസേതി.
തേനാഹ ഥേരോ തിസ്സമേത്തേയ്യോ –
‘‘മേഥുനമനുയുത്തസ്സ, [ഇച്ചായസ്മാ തിസ്സോ മേത്തേയ്യോ]
വിഘാതം ബ്രൂഹി മാരിസ;
സുത്വാന തവ സാസനം, വിവേകേ സിക്ഖിസ്സാമസേ’’തി.
൫൦. മേഥുനമനുയുത്തസ്സ, [മേത്തേയ്യാതി ഭഗവാ]
മുസ്സതേ വാപി സാസനം;
മിച്ഛാ ച പടിപജ്ജതി, ഏതം തസ്മിം അനാരിയം.
മേഥുനമനുയുത്തസ്സാതി. മേഥുനധമ്മോ നാമ യോ സോ അസദ്ധമ്മോ ഗാമധമ്മോ വസലധമ്മോ ദുട്ഠുല്ലോ ഓദകന്തികോ രഹസ്സോ ദ്വയംദ്വയസമാപത്തി. കിംകാരണാ വുച്ചതി മേഥുനധമ്മോ? ഉഭിന്നം രത്താനം സാരത്താനം അവസ്സുതാനം പരിയുട്ഠിതാനം പരിയാദിന്നചിത്താനം ഉഭിന്നം സദിസാനം ധമ്മോതി – തംകാരണാ വുച്ചതി മേഥുനധമ്മോ. യഥാ ഉഭോ കലഹകാരകാ മേഥുനകാതി വുച്ചന്തി, ഉഭോ ഭണ്ഡനകാരകാ മേഥുനകാതി വുച്ചന്തി, ഉഭോ ഭസ്സകാരകാ മേഥുനകാതി വുച്ചന്തി, ഉഭോ വിവാദകാരകാ മേഥുനകാതി വുച്ചന്തി, ഉഭോ അധികരണകാരകാ മേഥുനകാതി വുച്ചന്തി, ഉഭോ വാദിനോ മേഥുനകാതി വുച്ചന്തി, ഉഭോ സല്ലാപകാ മേഥുനകാതി വുച്ചന്തി; ഏവമേവം ഉഭിന്നം രത്താനം സാരത്താനം അവസ്സുതാനം പരിയുട്ഠിതാനം പരിയാദിന്നചിത്താനം ഉഭിന്നം സദിസാനം ധമ്മോതി – തംകാരണാ വുച്ചതി മേഥുനധമ്മോ.
മേഥുനമനുയുത്തസ്സാതി. മേഥുനധമ്മേ യുത്തസ്സ പയുത്തസ്സ ആയുത്തസ്സ സമായുത്തസ്സ തച്ചരിതസ്സ തബ്ബഹുലസ്സ തഗ്ഗരുകസ്സ തന്നിന്നസ്സ തപ്പോണസ്സ തപ്പബ്ഭാരസ്സ തദധിമുത്തസ്സ തദധിപതേയ്യസ്സാതി – മേഥുനമനുയുത്തസ്സ.
മേത്തേയ്യാതി ഭഗവാ തം ഥേരം ഗോത്തേന ആലപതി. ഭഗവാതി ഗാരവാധിവചനം. അപി ച ഭഗ്ഗരാഗോതി ഭഗവാ, ഭഗ്ഗദോസോതി ഭഗവാ, ഭഗ്ഗമോഹോതി ഭഗവാ, ഭഗ്ഗമാനോതി ഭഗവാ, ഭഗ്ഗദിട്ഠീതി ഭഗവാ, ഭഗ്ഗകണ്ഡകോതി [ഭഗ്ഗകണ്ഡകോതി (സീ. സ്യാ.)] ഭഗവാ, ഭഗ്ഗകിലേസോതി ഭഗവാ, ഭജി വിഭജി പവിഭജി ധമ്മരതനന്തി ഭഗവാ, ഭവാനം അന്തകരോതി ഭഗവാ, ഭാവിതകായോ ഭാവിതസീലോ ഭാവിതചിത്തോ ഭാവിതപഞ്ഞോതി ഭഗവാ, ഭജി വാ ഭഗവാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി [അരഞ്ഞേ വനപത്ഥാനി (സീ.)] പന്താനി സേനാസനാനി അപ്പസദ്ദാനി അപ്പനിഗ്ഘോസാനി വിജനവാതാനി മനുസ്സരാഹസ്സേയ്യകാനി [മനുസ്സരാഹസേയ്യകാനി (സീ. സ്യാ.)] പടിസല്ലാനസാരുപ്പാനീതി ഭഗവാ, ഭാഗീ വാ ഭഗവാ ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാനന്തി ഭഗവാ, ഭാഗീ വാ ഭഗവാ അത്ഥരസസ്സ ധമ്മരസസ്സ വിമുത്തിരസസ്സ അധിസീലസ്സ അധിചിത്തസ്സ അധിപഞ്ഞായാതി ഭഗവാ, ഭാഗീ വാ ഭഗവാ ചതുന്നം ഝാനാനം ചതുന്നം അപ്പമഞ്ഞാനം ചതുന്നം അരൂപസമാപത്തീനന്തി ഭഗവാ, ഭാഗീ വാ ഭഗവാ അട്ഠന്നം വിമോക്ഖാനം അട്ഠന്നം അഭിഭായതനാനം നവന്നം അനുപുബ്ബവിഹാരസമാപത്തീനന്തി ഭഗവാ, ഭാഗീ വാ ഭഗവാ ദസന്നം സഞ്ഞാഭാവനാനം ദസന്നം കസിണസമാപത്തീനം ആനാപാനസ്സതിസമാധിസ്സ അസുഭസമാപത്തിയാതി ഭഗവാ, ഭാഗീ വാ ഭഗവാ ചതുന്നം സതിപട്ഠാനാനം ചതുന്നം സമ്മപ്പധാനാനം ചതുന്നം ഇദ്ധിപാദാനം പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം പഞ്ചന്നം ബലാനം സത്തന്നം ബോജ്ഝങ്ഗാനം അരിയസ്സ അട്ഠങ്ഗികസ്സ മഗ്ഗസ്സാതി ഭഗവാ, ഭാഗീ വാ ഭഗവാ ദസന്നം തഥാഗതബലാനം ചതുന്നം വേസാരജ്ജാനം ചതുന്നം പടിസമ്ഭിദാനം ഛന്നം അഭിഞ്ഞാനം [അഭിഞ്ഞാണാനം (സീ.)] ഛന്നം ബുദ്ധധമ്മാനന്തി ഭഗവാ. ഭഗവാതി നേതം നാമം മാതരാ കതം, ന പിതരാ കതം, ന ഭാതരാ കതം, ന ഭഗിനിയാ കതം, ന മിത്താമച്ചേഹി കതം, ന ഞാതിസാലോഹിതേഹി കതം ന സമണബ്രാഹ്മണേഹി കതം, ന ദേവതാഹി കതം. വിമോക്ഖന്തികമേതം ബുദ്ധാനം ഭഗവന്താനം ബോധിയാ മൂലേ സഹ സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണസ്സ പടിലാഭാ സച്ഛികാ പഞ്ഞത്തി യദിദം ഭഗവാതി – മേത്തേയ്യാതി ഭഗവാ.
മുസ്സതേ വാപി സാസനന്തി. ദ്വീഹി കാരണേഹി സാസനം മുസ്സതി – പരിയത്തിസാസനമ്പി മുസ്സതി, പടിപത്തിസാസനമ്പി മുസ്സതി. കതമം പരിയത്തിസാസനം? യം തസ്സ പരിയാപുടം – സുത്തം ഗേയ്യം വേയ്യാകരണം ഗാഥാ ഉദാനം ഇതിവുത്തകം ജാതകം അബ്ഭുതധമ്മം വേദല്ലം – ഇദം പരിയത്തിസാസനം. തമ്പി മുസ്സതി സമ്മുസ്സതി പമുസ്സതി സമ്പമുസ്സതി പരിബാഹിരോ ഹോതീതി – ഏവമ്പി മുസ്സതേ വാപി സാസനം.
കതമം പടിപത്തിസാസനം? സമ്മാപടിപദാ അനുലോമപടിപദാ അപച്ചനീകപടിപദാ അന്വത്ഥപടിപദാ ധമ്മാനുധമ്മപടിപദാ സീലേസു പരിപൂരകാരിതാ ഇന്ദ്രിയേസു ഗുത്തദ്വാരതാ ഭോജനേ മത്തഞ്ഞുതാ ജാഗരിയാനുയോഗോ സതിസമ്പജഞ്ഞം ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ ചത്താരോ സമ്മപ്പധാനാ ചത്താരോ ഇദ്ധിപാദാ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി പഞ്ച ബലാനി സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗാ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ – ഇദം പടിപത്തിസാസനം. തമ്പി മുസ്സതി സമ്മുസ്സതി പമുസ്സതി സമ്പമുസ്സതി പരിബാഹിരോ ഹോതീതി. ഏവമ്പി മുസ്സതേ വാപി സാസനം.
മിച്ഛാ ച പടിപജ്ജതീതി. പാണമ്പി ഹനതി, അദിന്നമ്പി ആദിയതി, സന്ധിമ്പി ഛിന്ദതി, നില്ലോപമ്പി ഹരതി, ഏകാഗാരികമ്പി കരോതി, പരിപന്ഥേപി തിട്ഠതി, പരദാരമ്പി ഗച്ഛതി, മുസാപി ഭണതീതി – മിച്ഛാ ച പടിപജ്ജതി.
ഏതം തസ്മിം അനാരിയന്തി. ഏതം തസ്മിം പുഗ്ഗലേ അനരിയധമ്മോ ബാലധമ്മോ മൂള്ഹധമ്മോ അഞ്ഞാണധമ്മോ അമരാവിക്ഖേപധമ്മോ, യദിദം മിച്ഛാപടിപദാതി – ഏതം തസ്മിം അനാരിയം.
തേനാഹ ഭഗവാ –
‘‘മേഥുനമനുയുത്തസ്സ, [മേത്തേയ്യാതി ഭഗവാ]
മുസ്സതേ വാപി സാസനം;
മിച്ഛാ ച പടിപജ്ജതി, ഏതം തസ്മിം അനാരിയ’’ന്തി.
൫൧. ഏകോ പുബ്ബേ ചരിത്വാന, മേഥുനം യോ നിസേവതി;
യാനം ഭന്തംവ തം ലോകേ, ഹീനമാഹു പുഥുജ്ജനം.
ഏകോ പുബ്ബേ ചരിത്വാനാതി. ദ്വീഹി കാരണേഹി ഏകോ പുബ്ബേ ചരിത്വാന – പബ്ബജ്ജാസങ്ഖാതേന വാ ഗണാവവസ്സഗ്ഗട്ഠേന വാ. കഥം പബ്ബജ്ജാസങ്ഖാതേന ഏകോ പുബ്ബേ ചരിത്വാന? സബ്ബം ഘരാവാസപലിബോധം ഛിന്ദിത്വാ പുത്തദാരപലിബോധം ഛിന്ദിത്വാ ഞാതിപലിബോധം ഛിന്ദിത്വാ മിത്താമച്ചപലിബോധം ഛിന്ദിത്വാ സന്നിധിപലിബോധം ഛിന്ദിത്വാ കേസമസ്സും ഓഹാരേത്വാ കാസായാനി വത്ഥാനി അച്ഛാദേത്വാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിത്വാ അകിഞ്ചനഭാവം ഉപഗന്ത്വാ ഏകോ ചരതി വിഹരതി ഇരിയതി വത്തതി പാലേതി യപേതി യാപേതി. ഏവം പബ്ബജ്ജാസങ്ഖാതേന ഏകോ പുബ്ബേ ചരിത്വാന.
കഥം ഗണാവവസ്സഗ്ഗട്ഠേന ഏകോ പുബ്ബേ ചരിത്വാന? സോ ഏവം പബ്ബജിതോ സമാനോ ഏകോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവതി അപ്പസദ്ദാനി അപ്പനിഗ്ഘോസാനി വിജനവാതാനി മനുസ്സരാഹസ്സേയ്യകാനി പടിസല്ലാനസാരുപ്പാനി. സോ ഏകോ ഗച്ഛതി, ഏകോ തിട്ഠതി, ഏകോ നിസീദതി, ഏകോ സേയ്യം കപ്പേതി, ഏകോ ഗാമം പിണ്ഡായ പവിസതി, ഏകോ പടിക്കമതി, ഏകോ രഹോ നിസീദതി, ഏകോ ചങ്കമം അധിട്ഠാതി, ഏകോ ചരതി വിഹരതി ഇരിയതി വത്തതി പാലേതി യപേതി യാപേതി. ഏവം ഗണാവവസ്സഗ്ഗട്ഠേന ഏകോ പുബ്ബേ ചരിത്വാന.
മേഥുനം യോ നിസേവതീതി. മേഥുനധമ്മോ നാമ യോ സോ അസദ്ധമ്മോ…പേ… തംകാരണാ വുച്ചതി മേഥുനധമ്മോ. മേഥുനം യോ നിസേവതീതി. യോ അപരേന സമയേന ബുദ്ധം ധമ്മം സങ്ഘം സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തിത്വാ മേഥുനം ധമ്മം സേവതി നിസേവതി സംസേവതി പടിസേവതീതി – മേഥുനം യോ നിസേവതി.
യാനം ഭന്തംവ തം ലോകേതി. യാനന്തി ഹത്ഥിയാനം അസ്സയാനം ഗോയാനം അജയാനം മേണ്ഡയാനം ഓട്ഠയാനം ഖരയാനം ഭന്തം അദന്തം അകാരിതം അവിനീതം ഉപ്പഥം ഗണ്ഹാതി, വിസമം ഖാണുമ്പി പാസാണമ്പി അഭിരുഹതി, യാനമ്പി ആരോഹനകമ്പി ഭഞ്ജതി, പപാതേപി പപതതി. യഥാ തം ഭന്തം യാനം അദന്തം അകാരിതം അവിനീതം ഉപ്പഥം ഗണ്ഹാതി; ഏവമേവം സോ വിബ്ഭന്തകോ ഭന്തയാനപടിഭാഗോ ഉപ്പഥം ഗണ്ഹാതി, മിച്ഛാദിട്ഠിം ഗണ്ഹാതി…പേ… മിച്ഛാസമാധിം ഗണ്ഹാതി. യഥാ തം ഭന്തം യാനം അദന്തം അകാരിതം അവിനീതം വിസമം ഖാണുമ്പി പാസാണമ്പി അഭിരുഹതി; ഏവമേവം സോ വിബ്ഭന്തകോ ഭന്തയാനപടിഭാഗോ വിസമം കായകമ്മം അഭിരുഹതി, വിസമം വചീകമ്മം അഭിരുഹതി, വിസമം മനോകമ്മം അഭിരുഹതി, വിസമം പാണാതിപാതം അഭിരുഹതി, വിസമം അദിന്നാദാനം അഭിരുഹതി, വിസമം കാമേസുമിച്ഛാചാരം അഭിരുഹതി, വിസമം മുസാവാദം അഭിരുഹതി, വിസമം പിസുണവാചം അഭിരുഹതി, വിസമം ഫരുസവാചം അഭിരുഹതി, വിസമം സമ്ഫപ്പലാപം അഭിരുഹതി, വിസമം അഭിജ്ഝം അഭിരുഹതി, വിസമം ബ്യാപാദം അഭിരുഹതി, വിസമം മിച്ഛാദിട്ഠിം അഭിരുഹതി, വിസമേ സങ്ഖാരേ അഭിരുഹതി, വിസമേ പഞ്ച കാമഗുണേ അഭിരുഹതി, വിസമേ നീവരണേ അഭിരുഹതി. യഥാ തം ഭന്തം യാനം അദന്തം അകാരിതം അവിനീതം യാനമ്പി ആരോഹനകമ്പി ഭഞ്ജതി; ഏവമേവം സോ വിബ്ഭന്തകോ ഭന്തയാനപടിഭാഗോ നിരയേ അത്താനം ഭഞ്ജതി, തിരച്ഛാനയോനിയം അത്താനം ഭഞ്ജതി, പേത്തിവിസയേ അത്താനം ഭഞ്ജതി, മനുസ്സലോകേ അത്താനം ഭഞ്ജതി, ദേവലോകേ അത്താനം ഭഞ്ജതി. യഥാ തം ഭന്തം യാനം അദന്തം അകാരിതം അവിനീതം പപാതേ പപതതി; ഏവമേവം സോ വിബ്ഭന്തകോ ഭന്തയാനപടിഭാഗോ ജാതിപപാതമ്പി പപതതി, ജരാപപാതമ്പി പപതതി, ബ്യാധിപപാതമ്പി പപതതി, മരണപപാതമ്പി പപതതി, സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസപപാതമ്പി പപതതി. ലോകേതി അപായലോകേ മനുസ്സലോകേതി – യാനം ഭന്തംവ തം ലോകേ.
ഹീനമാഹു പുഥുജ്ജനന്തി. പുഥുജ്ജനാതി കേനട്ഠേന പുഥുജ്ജനാ? പുഥു കിലേസേ ജനേന്തീതി പുഥുജ്ജനാ, പുഥു അവിഹതസക്കായദിട്ഠികാതി പുഥുജ്ജനാ, പുഥു സത്ഥാരാനം മുഖുല്ലോകികാതി പുഥുജ്ജനാ, പുഥു സബ്ബഗതീഹി അവുട്ഠിതാതി പുഥുജ്ജനാ, പുഥു നാനാഭിസങ്ഖാരേ [നാനാഭിസങ്ഖാരേഹി (സ്യാ.)] അഭിസങ്ഖരോന്തീതി പുഥുജ്ജനാ, പുഥു നാനാഓഘേഹി വുയ്ഹന്തീതി പുഥുജ്ജനാ, പുഥു നാനാസന്താപേഹി സന്തപന്തീതി പുഥുജ്ജനാ, പുഥു നാനാപരിളാഹേഹി പരിദയ്ഹന്തീതി പുഥുജ്ജനാ, പുഥു പഞ്ചസു കാമഗുണേസു രത്താ ഗിദ്ധാ ഗധിതാ മുച്ഛിതാ അജ്ഝോസന്നാ [അജ്ഝോപന്നാ (സീ. സ്യാ.)] ലഗ്ഗാ ലഗ്ഗിതാ പലിബുദ്ധാതി പുഥുജ്ജനാ, പുഥു പഞ്ചഹി നീവരണേഹി ആവുതാ നിവുതാ ഓവുതാ പിഹിതാ പടിച്ഛന്നാ പടികുജ്ജിതാതി പുഥുജ്ജനാ. ഹീനമാഹു പുഥുജ്ജനന്തി. പുഥുജ്ജനം ഹീനം നിഹീനം ഓമകം ലാമകം ഛതുക്കം പരിത്തന്തി ഏവമാഹംസു ഏവം കഥേന്തി ഏവം ഭണന്തി ഏവം ദീപയന്തി ഏവം വോഹരന്തീതി – ഹീനമാഹു പുഥുജ്ജനം.
തേനാഹ ഭഗവാ –
‘‘ഏകോ പുബ്ബേ ചരിത്വാന, മേഥുനം യോ നിസേവതി;
യാനം ഭന്തംവ തം ലോകേ, ഹീനമാഹു പുഥുജ്ജന’’ന്തി.
൫൨. യസോ കിത്തി ച യാ പുബ്ബേ, ഹായതേ വാപി തസ്സ സാ;
ഏതമ്പി ദിസ്വാ സിക്ഖേഥ, മേഥുനം വിപ്പഹാതവേ.
യസോ കിത്തി ച യാ പുബ്ബേ, ഹായതേ വാപി തസ്സ സാതി. കതമോ യസോ? ഇധേകച്ചോ പുബ്ബേ സമണഭാവേ സക്കതോ ഹോതി ഗരുകതോ മാനിതോ പൂജിതോ അപചിതോ ലാഭീ ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാനം – അയം യസോ. കതമാ കിത്തി? ഇധേകച്ചോ പുബ്ബേ സമണഭാവേ കിത്തിവണ്ണഗതോ ഹോതി പണ്ഡിതോ വിയത്തോ മേധാവീ ബഹുസ്സുതോ ചിത്തകഥീ കല്യാണപടിഭാനോ – സുത്തന്തികോതി വാ വിനയധരോതി വാ ധമ്മകഥികോതി വാ ആരഞ്ഞികോതി വാ പിണ്ഡപാതികോതി വാ പംസുകൂലികോതി വാ തേചീവരികോതി വാ സപദാനചാരികോതി വാ ഖലുപച്ഛാഭത്തികോതി വാ നേസജ്ജികോതി വാ യഥാസന്ഥതികോതി വാ പഠമസ്സ ഝാനസ്സ ലാഭീതി വാ ദുതിയസ്സ ഝാനസ്സ ലാഭീതി വാ തതിയസ്സ ഝാനസ്സ ലാഭീതി വാ ചതുത്ഥസ്സ ഝാനസ്സ ലാഭീതി വാ ആകാസാനഞ്ചായതനസമാപത്തിയാ ലാഭീതി വാ വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസമാപത്തിയാ ലാഭീതി വാ ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസമാപത്തിയാ ലാഭീതി വാ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനസമാപത്തിയാ ലാഭീതി വാ, അയം കിത്തീതി – യസോ കിത്തി ച യാ പുബ്ബേ.
ഹായതേ വാപി തസ്സ സാതി. തസ്സ അപരേന സമയേന ബുദ്ധം ധമ്മം സങ്ഘം സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തസ്സ സോ ച യസോ സാ ച കിത്തി ഹായതി പരിഹായതി പരിധംസതി പരിപതതി അന്തരധായതി വിപ്പലുജ്ജതീതി – യസോ കിത്തി ച യാ പുബ്ബേ ഹായതേ വാപി തസ്സ സാ.
ഏതമ്പി ദിസ്വാ സിക്ഖേഥ മേഥുനം വിപ്പഹാതവേതി. ഏതന്തി പുബ്ബേ സമണഭാവേ യസോ കിത്തി ച, അപരഭാഗേ ബുദ്ധം ധമ്മം സങ്ഘം സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തസ്സ അയസോ ച അകിത്തി ച; ഏതം സമ്പത്തിം വിപത്തിം. ദിസ്വാതി പസ്സിത്വാ തുലയിത്വാ തീരയിത്വാ വിഭാവയിത്വാ വിഭൂതം കത്വാതി – ഏതമ്പി ദിസ്വാ. സിക്ഖേഥാതി തിസ്സോ സിക്ഖാ – അധിസീലസിക്ഖാ, അധിചിത്തസിക്ഖാ, അധിപഞ്ഞാസിക്ഖാ. കതമാ അധിസീലസിക്ഖാ? ഇധ ഭിക്ഖു സീലവാ ഹോതി, പാതിമോക്ഖസംവരസംവുതോ വിഹരതി ആചാരഗോചരസമ്പന്നോ അണുമത്തേസു വജ്ജേസു ഭയദസ്സാവീ, സമാദായ സിക്ഖതി സിക്ഖാപദേസു. ഖുദ്ദകോ സീലക്ഖന്ധോ, മഹന്തോ സീലക്ഖന്ധോ. സീലം പതിട്ഠാ ആദി ചരണം സംയമോ സംവരോ മുഖം പമുഖം കുസലാനം ധമ്മാനം സമാപത്തിയാ – അയം അധിസീലസിക്ഖാ.
കതമാ അധിചിത്തസിക്ഖാ? ഇധ ഭിക്ഖു വിവിച്ചേവ കാമേഹി വിവിച്ച അകുസലേഹി ധമ്മേഹി സവിതക്കം സവിചാരം വിവേകജം പീതിസുഖം പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി…പേ… ദുതിയം ഝാനം… തതിയം ഝാനം… ചതുത്ഥം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി – അയം അധിചിത്തസിക്ഖാ.
കതമാ അധിപഞ്ഞാസിക്ഖാ? ഇധ ഭിക്ഖു പഞ്ഞവാ ഹോതി ഉദയത്ഥഗാമിനിയാ പഞ്ഞായ സമന്നാഗതോ അരിയായ നിബ്ബേധികായ സമ്മാ ദുക്ഖക്ഖയഗാമിനിയാ. സോ ഇദം ദുക്ഖന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, അയം ദുക്ഖസമുദയോതി യഥാഭൂതം പജാനാതി, അയം ദുക്ഖനിരോധോതി യഥാഭൂതം പജാനാതി, അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാതി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ഇമേ ആസവാതി യഥാഭൂതം പജാനാതി, അയം ആസവസമുദയോതി യഥാഭൂതം പജാനാതി, അയം ആസവനിരോധോതി യഥാഭൂതം പജാനാതി, അയം ആസവനിരോധഗാമിനീ പടിപദാതി യഥാഭൂതം പജാനാതി – അയം അധിപഞ്ഞാസിക്ഖാ. മേഥുനധമ്മോ നാമ യോ സോ അസദ്ധമ്മോ…പേ… തംകാരണാ വുച്ചതി മേഥുനധമ്മോ.
ഏതമ്പി ദിസ്വാ സിക്ഖേഥ, മേഥുനം വിപ്പഹാതവേതി. മേഥുനധമ്മസ്സ പഹാനായ വൂപസമായ പടിനിസ്സഗ്ഗായ പടിപസ്സദ്ധിയാ അധിസീലമ്പി സിക്ഖേയ്യ, അധിചിത്തമ്പി സിക്ഖേയ്യ, അധിപഞ്ഞമ്പി സിക്ഖേയ്യ. ഇമാ തിസ്സോ സിക്ഖായോ ആവജ്ജന്തോ സിക്ഖേയ്യ, ജാനന്തോ സിക്ഖേയ്യ, പസ്സന്തോ സിക്ഖേയ്യ, പച്ചവേക്ഖന്തോ സിക്ഖേയ്യ, ചിത്തം അധിട്ഠഹന്തോ സിക്ഖേയ്യ, സദ്ധായ അധിമുച്ചന്തോ സിക്ഖേയ്യ, വീരിയം പഗ്ഗണ്ഹന്തോ സിക്ഖേയ്യ, സതിം ഉപട്ഠപേന്തോ സിക്ഖേയ്യ, ചിത്തം സമാദഹന്തോ സിക്ഖേയ്യ, പഞ്ഞായ പജാനന്തോ സിക്ഖേയ്യ, അഭിഞ്ഞേയ്യം അഭിജാനന്തോ സിക്ഖേയ്യ, പരിഞ്ഞേയ്യം പരിജാനന്തോ സിക്ഖേയ്യ, പഹാതബ്ബം പജഹന്തോ സിക്ഖേയ്യ, ഭാവേതബ്ബം ഭാവേന്തോ സിക്ഖേയ്യ, സച്ഛികാതബ്ബം സച്ഛികരോന്തോ സിക്ഖേയ്യ ആചരേയ്യ സമാചരേയ്യ സമാദായ വത്തേയ്യാതി – ഏതമ്പി ദിസ്വാ സിക്ഖേഥ, മേഥുനം വിപ്പഹാതവേ.
തേനാഹ ഭഗവാ –
‘‘യസോ കിത്തി ച യാ പുബ്ബേ, ഹായതേ വാപി തസ്സ സാ;
ഏതമ്പി ദിസ്വാ സിക്ഖേഥ, മേഥുനം വിപ്പഹാതവേ’’തി.
൫൩. സങ്കപ്പേഹി പരേതോ സോ, കപണോ വിയ ഝായതി;
സുത്വാ പരേസം നിഗ്ഘോസം, മങ്കു ഹോതി തഥാവിധോ.
സങ്കപ്പേഹി പരേതോ സോ, കപണോ വിയ ഝായതീതി. കാമസങ്കപ്പേന ബ്യാപാദസങ്കപ്പേന വിഹിംസാസങ്കപ്പേന ദിട്ഠിസങ്കപ്പേന ഫുട്ഠോ പരേതോ സമോഹിതോ സമന്നാഗതോ പിഹിതോ കപണോ വിയ മന്ദോ വിയ മോമൂഹോ വിയ ഝായതി പജ്ഝായതി നിജ്ഝായതി അപജ്ഝായതി [അവജ്ഝായതി (സ്യാ.)]. യഥാ ഉലൂകോ രുക്ഖസാഖായം മൂസികം മഗയമാനോ ഝായതി പജ്ഝായതി നിജ്ഝായതി അപജ്ഝായതി, യഥാ കോത്ഥു നദീതീരേ മച്ഛേ മഗയമാനോ ഝായതി പജ്ഝായതി നിജ്ഝായതി അപജ്ഝായതി, യഥാ ബിളാരോ സന്ധിസമലസങ്കടിരേ മൂസികം മഗയമാനോ ഝായതി പജ്ഝായതി നിജ്ഝായതി അപജ്ഝായതി, യഥാ ഗദ്രഭോ വഹച്ഛിന്നോ സന്ധിസമലസങ്കടിരേ ഝായതി പജ്ഝായതി നിജ്ഝായതി അപജ്ഝായതി; ഏവമേവം സോ വിബ്ഭന്തകോ കാമസങ്കപ്പേന ബ്യാപാദസങ്കപ്പേന വിഹിംസാസങ്കപ്പേന ദിട്ഠിസങ്കപ്പേന ഫുട്ഠോ പരേതോ സമോഹിതോ സമന്നാഗതോ പിഹിതോ കപണോ വിയ മന്ദോ വിയ മോമൂഹോ വിയ ഝായതി പജ്ഝായതി നിജ്ഝായതി അപജ്ഝായതീതി – സങ്കപ്പേഹി പരേതോ സോ കപണോ വിയ ഝായതി.
സുത്വാ പരേസം നിഗ്ഘോസം, മങ്കു ഹോതി തഥാവിധോതി. പരേസന്തി ഉപജ്ഝായാ വാ ആചരിയാ വാ സമാനുപജ്ഝായകാ വാ സമാനാചരിയകാ വാ മിത്താ വാ സന്ദിട്ഠാ വാ സമ്ഭത്താ വാ സഹായാ വാ ചോദേന്തി – ‘‘തസ്സ തേ, ആവുസോ, അലാഭാ, തസ്സ തേ ദുല്ലദ്ധം, യം ത്വം ഏവരൂപം ഉളാരം സത്ഥാരം ലഭിത്വാ ഏവം സ്വാക്ഖാതേ ധമ്മവിനയേ പബ്ബജിത്വാ ഏവരൂപം അരിയഗണം ലഭിത്വാ ഹീനസ്സ മേഥുനധമ്മസ്സ കാരണാ ബുദ്ധം ധമ്മം സങ്ഘം സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തോസി. സദ്ധാപി നാമ തേ നാഹോസി കുസലേസു ധമ്മേസു, ഹിരീപി നാമ തേ നാഹോസി കുസലേസു ധമ്മേസു, ഓത്തപ്പമ്പി നാമ തേ നാഹോസി കുസലേസു ധമ്മേസു, വീരിയമ്പി നാമ തേ നാഹോസി കുസലേസു ധമ്മേസു, സതിപി നാമ തേ നാഹോസി കുസലേസു ധമ്മേസു, പഞ്ഞാപി നാമ തേ നാഹോസി കുസലേസു ധമ്മേസൂ’’തി. തേസം വചനം ബ്യപ്പഥം ദേസനം അനുസാസനം അനുസിട്ഠിം സുത്വാ സുണിത്വാ ഉഗ്ഗഹേത്വാ ഉപധാരയിത്വാ ഉപലക്ഖയിത്വാ മങ്കു ഹോതി, പീളിതോ ഘട്ടിതോ ബ്യാധിതോ ദോമനസ്സിതോ ഹോതി. തഥാവിധോതി തഥാവിധോ താദിസോ തസ്സണ്ഠിതോ തപ്പകാരോ തപ്പടിഭാഗോ. യോ സോ വിബ്ഭന്തകോതി – സുത്വാ പരേസം നിഗ്ഘോസം മങ്കു ഹോതി തഥാവിധോ.
തേനാഹ ഭഗവാ –
‘‘സങ്കപ്പേഹി പരേതോ സോ, കപണോ വിയ ഝായതി;
സുത്വാ പരേസം നിഗ്ഘോസം, മങ്കു ഹോതി തഥാവിധോ’’തി.
൫൪. അഥ സത്ഥാനി കുരുതേ, പരവാദേഹി ചോദിതോ;
ഏസ ഖ്വസ്സ മഹാഗേധോ, മോസവജ്ജം പഗാഹതി [സംഗാഹതി (ക.)] .
അഥ സത്ഥാനി കുരുതേ, പരവാദേഹി ചോദിതോതി. അഥാതി പദസന്ധി പദസംസഗ്ഗോ പദപാരിപൂരീ അക്ഖരസമവായോ ബ്യഞ്ജനസിലിട്ഠതാ പദാനുപുബ്ബതാപേതം – അഥാതി. സത്ഥാനീതി തീണി സത്ഥാനി – കായസത്ഥം, വചീസത്ഥം, മനോസത്ഥം. തിവിധം കായദുച്ചരിതം കായസത്ഥം, ചതുബ്ബിധം വചീദുച്ചരിതം വചീസത്ഥം, തിവിധം മനോദുച്ചരിതം മനോസത്ഥം. പരവാദേഹി ചോദിതോതി. ഉപജ്ഝായേഹി വാ ആചരിയേഹി വാ സമാനുപജ്ഝായകേഹി വാ സമാനാചരിയകേഹി വാ മിത്തേഹി വാ സന്ദിട്ഠേഹി വാ സമ്ഭത്തേഹി വാ സഹായേഹി വാ ചോദിതോ സമ്പജാനമുസാ ഭാസതി. ‘‘അഭിരതോ അഹം, ഭന്തേ, അഹോസിം പബ്ബജ്ജായ. മാതാ മേ പോസേതബ്ബാ, തേനമ്ഹി വിബ്ഭന്തോ’’തി ഭണതി. ‘‘പിതാ മേ പോസേതബ്ബോ, തേനമ്ഹി വിബ്ഭന്തോ’’തി ഭണതി. ‘‘ഭാതാ മേ പോസേതബ്ബോ… ഭഗിനീ മേ പോസേതബ്ബാ… പുത്തോ മേ പോസേതബ്ബോ… ധീതാ മേ പോസേതബ്ബാ… മിത്താ മേ പോസേതബ്ബാ… അമച്ചാ മേ പോസേതബ്ബാ… ഞാതകാ മേ പോസേതബ്ബാ… സാലോഹിതാ മേ പോസേതബ്ബാ, തേനമ്ഹി വിബ്ഭന്തോ’’തി ഭണതി. വചീസത്ഥം കരോതി സങ്കരോതി ജനേതി സഞ്ജനേതി നിബ്ബത്തേതി അഭിനിബ്ബത്തേതീതി – അഥ സത്ഥാനി കുരുതേ, പരവാദേഹി ചോദിതോ.
ഏസ ഖ്വസ്സ മഹാഗേധോതി. ഏസോ തസ്സ മഹാഗേധോ മഹാവനം മഹാഗഹനം മഹാകന്താരോ മഹാവിസമോ മഹാകുടിലോ മഹാപങ്കോ മഹാപലിപോ മഹാപലിബോധോ മഹാബന്ധനം, യദിദം സമ്പജാനമുസാവാദോതി – ഏസ ഖ്വസ്സ മഹാഗേധോ.
മോസവജ്ജം പഗാഹതീതി. മോസവജ്ജം വുച്ചതി മുസാവാദോ. ഇധേകച്ചോ സഭഗ്ഗതോ വാ പരിസഗ്ഗതോ വാ ഞാതിമജ്ഝഗതോ വാ പൂഗമജ്ഝഗതോ വാ രാജകുലമജ്ഝഗതോ വാ അഭിനീതോ സക്ഖിപുട്ഠോ – ‘‘ഏഹമ്ഭോ പുരിസ, യം ജാനാസി തം വദേഹീ’’തി, സോ അജാനം വാ ആഹ – ‘‘ജാനാമീ’’തി, ‘‘ജാനം’’ വാ ആഹ – ‘‘ന ജാനാമീ’’തി, അപസ്സം വാ ആഹ – ‘‘പസ്സാമീ’’തി, പസ്സം വാ ആഹ – ‘‘ന പസ്സാമീ’’തി. ഇതി അത്തഹേതു വാ പരഹേതു വാ ആമിസകിഞ്ചിക്ഖഹേതു വാ സമ്പജാനമുസാ ഭാസതി – ഇദം വുച്ചതി മോസവജ്ജം.
അപി ച തീഹാകാരേഹി മുസാവാദോ ഹോതി. പുബ്ബേവസ്സ ഹോതി – ‘‘മുസാ ഭണിസ്സ’’ന്തി, ഭണന്തസ്സ ഹോതി – ‘‘മുസാ ഭണാമീ’’തി, ഭണിതസ്സ ഹോതി – ‘‘മുസാ മയാ ഭണിത’’ന്തി. ഇമേഹി തീഹാകാരേഹി മുസാവാദോ ഹോതി. അപി ച ചതൂഹാകാരേഹി മുസാവാദോ ഹോതി. പുബ്ബേവസ്സ ഹോതി – ‘‘മുസാ ഭണിസ്സ’’ന്തി, ഭണന്തസ്സ ഹോതി – ‘‘മുസാ ഭണാമീ’’തി, ഭണിതസ്സ ഹോതി – ‘‘മുസാ മയാ ഭണിത’’ന്തി, വിനിധായ ദിട്ഠിം. ഇമേഹി ചതൂഹാകാരേഹി മുസാവാദോ ഹോതി. അപി ച പഞ്ചഹാകാരേഹി… ഛഹാകാരേഹി… സത്തഹാകാരേഹി… അട്ഠഹാകാരേഹി മുസാവാദോ ഹോതി. പുബ്ബേവസ്സ ഹോതി – ‘‘മുസാ ഭണിസ്സ’’ന്തി, ഭണന്തസ്സ ഹോതി – ‘‘മുസാ ഭണാമീ’’തി, ഭണിതസ്സ ഹോതി – ‘‘മുസാ മയാ ഭണിത’’ന്തി, വിനിധായ ദിട്ഠിം, വിനിധായ ഖന്തിം, വിനിധായ രുചിം, വിനിധായ സഞ്ഞം, വിനിധായ ഭാവം. ഇമേഹി അട്ഠഹാകാരേഹി മുസാവാദോ ഹോതി. മോസവജ്ജം പഗാഹതീതി. മോസവജ്ജം പഗാഹതി ഓഗാഹതി അജ്ഝോഗാഹതി പവിസതീതി – മോസവജ്ജം പഗാഹതി.
തേനാഹ ഭഗവാ –
‘‘അഥ സത്ഥാനി കുരുതേ, പരവാദേഹി ചോദിതോ;
ഏസ ഖ്വസ്സ മഹാഗേധോ, മോസവജ്ജം പഗാഹതീ’’തി.
൫൫. പണ്ഡിതോതി സമഞ്ഞാതോ, ഏകച്ചരിയം [ഏകചരിയം (സീ. സ്യാ.)] അധിട്ഠിതോ;
സ ചാപി മേഥുനേ യുത്തോ, മന്ദോവ പരികിസ്സതി.
പണ്ഡിതോതി സമഞ്ഞാതോതി. ഇധേകച്ചോ പുബ്ബേ സമണഭാവേ കിത്തി വണ്ണഗതോ ഹോതി – ‘‘പണ്ഡിതോ വിയത്തോ മേധാവീ ബഹുസ്സുതോ ചിത്തകഥീ കല്യാണപടിഭാനോ സുത്തന്തികോതി വാ വിനയധരോതി വാ ധമ്മകഥികോതി വാ…പേ… നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനസമാപത്തിയാ ലാഭീ’’തി വാ. ഏവം ഞാതോ ഹോതി പഞ്ഞാതോ സമഞ്ഞാതോ ഹോതീതി – പണ്ഡിതോതി സമഞ്ഞാതോ.
ഏകച്ചരിയം അധിട്ഠിതോതി. ദ്വീഹി കാരണേഹി ഏകച്ചരിയം അധിട്ഠിതോ – പബ്ബജ്ജാസങ്ഖാതേന വാ ഗണാവവസ്സഗ്ഗട്ഠേന വാ. കഥം പബ്ബജ്ജാസങ്ഖാതേന ഏകച്ചരിയം അധിട്ഠിതോ? സബ്ബം ഘരാവാസപലിബോധം ഛിന്ദിത്വാ…പേ… ഏവം പബ്ബജ്ജാസങ്ഖാതേന ഏകച്ചരിയം അധിട്ഠിതോ. കഥം ഗണാവവസ്സഗ്ഗട്ഠേന ഏകച്ചരിയം അധിട്ഠിതോ? സോ ഏവം പബ്ബജിതോ സമാനോ ഏകോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി…പേ… ഏവം ഗണാവവസ്സഗ്ഗട്ഠേന ഏകച്ചരിയം അധിട്ഠിതോതി – ഏകച്ചരിയം അധിട്ഠിതോ.
സ ചാപി മേഥുനേ യുത്തോതി. മേഥുനധമ്മോ നാമ യോ സോ അസദ്ധമ്മോ ഗാമധമ്മോ…പേ… തംകാരണാ വുച്ചതി മേഥുനധമ്മോ. സ ചാപി മേഥുനേ യുത്തോതി. സോ അപരേന സമയേന ബുദ്ധം ധമ്മം സങ്ഘം സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തിത്വാ മേഥുനധമ്മേ യുത്തോ [യുത്തോ സംയുത്തോ (സീ.)] പയുത്തോ ആയുത്തോ സമായുത്തോതി – സ ചാപി മേഥുനേ യുത്തോ.
മന്ദോവ പരികിസ്സതീതി. കപണോ വിയ മന്ദോ വിയ മോമൂഹോ വിയ കിസ്സതി പരികിസ്സതി പരികിലിസ്സതി. പാണമ്പി ഹനതി, അദിന്നമ്പി ആദിയതി, സന്ധിമ്പി ഛിന്ദതി, നില്ലോപമ്പി ഹരതി, ഏകാഗാരികമ്പി കരോതി, പരിപന്ഥേപി തിട്ഠതി, പരദാരമ്പി ഗച്ഛതി, മുസാപി ഭണതി. ഏവമ്പി കിസ്സതി പരികിസ്സതി പരികിലിസ്സതി. തമേനം രാജാനോ ഗഹേത്വാ വിവിധാ കമ്മകാരണാ കാരേന്തി – കസാഹിപി താളേന്തി, വേത്തേഹിപി താളേന്തി, അദ്ധദണ്ഡകേഹിപി താളേന്തി, ഹത്ഥമ്പി ഛിന്ദന്തി, പാദമ്പി ഛിന്ദന്തി, ഹത്ഥപാദമ്പി ഛിന്ദന്തി, കണ്ണമ്പി ഛിന്ദന്തി, നാസമ്പി ഛിന്ദന്തി, കണ്ണനാസമ്പി ഛിന്ദന്തി, ബിലങ്ഗഥാലികമ്പി കരോന്തി, സങ്ഖമുണ്ഡികമ്പി കരോന്തി, രാഹുമുഖമ്പി കരോന്തി, ജോതിമാലികമ്പി കരോന്തി, ഹത്ഥപജ്ജോതികമ്പി കരോന്തി, ഏരകവത്തികമ്പി കരോന്തി, ചിരകവാസികമ്പി കരോന്തി, ഏണേയ്യകമ്പി കരോന്തി, ബളിസമംസികമ്പി കരോന്തി, കഹാപണികമ്പി കരോന്തി, ഖാരാപതച്ഛികമ്പി [ഖാരാപടിച്ഛകമ്പി (ക.)] കരോന്തി, പലിഘപരിവത്തികമ്പി കരോന്തി, പലാലപീഠകമ്പി കരോന്തി, തത്തേനപി തേലേന ഓസിഞ്ചന്തി, സുനഖേഹിപി ഖാദാപേന്തി, ജീവന്തമ്പി സൂലേ ഉത്താസേന്തി, അസിനാപി സീസം ഛിന്ദന്തി. ഏവമ്പി കിസ്സതി പരികിസ്സതി പരികിലിസ്സതി.
അഥ വാ കാമതണ്ഹായ അഭിഭൂതോ പരിയാദിന്നചിത്തോ ഭോഗേ പരിയേസന്തോ നാവായ മഹാസമുദ്ദം പക്ഖന്ദതി, സീതസ്സ പുരക്ഖതോ ഉണ്ഹസ്സ പുരക്ഖതോ ഡംസമകസവാതാതപസരീസപസമ്ഫസ്സേഹി പീളിയമാനോ ഖുപ്പിപാസായ മിയ്യമാനോ തിഗുമ്ബം ഗച്ഛതി, തക്കോലം ഗച്ഛതി, തക്കസീലം ഗച്ഛതി, കാലമുഖം ഗച്ഛതി, പുരപൂരം ഗച്ഛതി, വേസുങ്ഗം ഗച്ഛതി, വേരാപഥം ഗച്ഛതി, ജവം ഗച്ഛതി, താമലിം [കമലിം (സ്യാ.), തംമലിം (ക.)] ഗച്ഛതി, വങ്ഗം ഗച്ഛതി, ഏളബന്ധനം ഗച്ഛതി, സുവണ്ണകൂടം ഗച്ഛതി, സുവണ്ണഭൂമിം ഗച്ഛതി, തമ്ബപാണിം ഗച്ഛതി, സുപ്പാദകം ഗച്ഛതി, ഭാരുകച്ഛം ഗച്ഛതി, സുരട്ഠം ഗച്ഛതി, ഭങ്ഗലോകം ഗച്ഛതി, ഭങ്ഗണം ഗച്ഛതി, സരമതം ഗണം ഗച്ഛതി, യോനം ഗച്ഛതി, പരമയോനം [പീനം (സ്യാ.)] ഗച്ഛതി, വിനകം [നവകം (സീ.)] ഗച്ഛതി, മൂലപദം ഗച്ഛതി, മരുകന്താരം ഗച്ഛതി, ജണ്ണുപഥം ഗച്ഛതി, അജപഥം ഗച്ഛതി, മേണ്ഡപഥം ഗച്ഛതി, സങ്കുപഥം ഗച്ഛതി, ഛത്തപഥം ഗച്ഛതി, വംസപഥം ഗച്ഛതി, സകുണപഥം ഗച്ഛതി, മൂസികപഥം ഗച്ഛതി, ദരിപഥം ഗച്ഛതി, വേത്താചാരം ഗച്ഛതി. ഏവമ്പി കിസ്സതി പരികിസ്സതി പരികിലിസ്സതി.
ഗവേസന്തോ ന വിന്ദതി, അലാഭമൂലകമ്പി ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദേതി. ഏവമ്പി കിസ്സതി പരികിസ്സതി പരികിലിസ്സതി.
ഗവേസന്തോ വിന്ദതി, ലദ്ധാപി ആരക്ഖമൂലകമ്പി ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദേതി – ‘‘കിന്തി മേ ഭോഗേ നേവ രാജാനോ ഹരേയ്യും, ന ചോരാ ഹരേയ്യും, ന അഗ്ഗീ ദഹേയ്യും, ന ഉദകം വഹേയ്യ, ന അപിയാ ദായാദാ ഹരേയ്യു’’ന്തി. തസ്സ ഏവം ആരക്ഖതോ ഗോപയതോ തേ ഭോഗാ വിപ്പലുജ്ജന്തി. സോ വിപ്പയോഗമൂലകമ്പി ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദേതി. ഏവമ്പി കിസ്സതി പരികിസ്സതി പരികിലിസ്സതീതി – സ ചാപി മേഥുനേ യുത്തോ, മന്ദോവ പരികിസ്സതി.
തേനാഹ ഭഗവാ –
‘‘പണ്ഡിതോതി സമഞ്ഞാതോ, ഏകച്ചരിയം അധിട്ഠിതോ;
സ ചാപി മേഥുനേ യുത്തോ, മന്ദോവ പരികിസ്സതീ’’തി.
൫൬. ഏതമാദീനവം ഞത്വാ, മുനിം പുബ്ബാപരേ ഇധ;
ഏകച്ചരിയം ദള്ഹം കയിരാ, ന നിസേവേഥ മേഥുനം.
ഏതമാദീനവം ഞത്വാ, മുനി പുബ്ബാപരേ ഇധാതി. ഏതന്തി പുബ്ബേ സമണഭാവേ യസോ ച കിത്തി ച, അപരഭാഗേ ബുദ്ധം ധമ്മം സങ്ഘം സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തസ്സ അയസോ ച അകിത്തി ച; ഏതം സമ്പത്തിം വിപത്തിഞ്ച. ഞത്വാതി ജാനിത്വാ തുലയിത്വാ തീരയിത്വാ വിഭാവയിത്വാ വിഭൂതം കത്വാ. മുനീതി. മോനം വുച്ചതി ഞാണം. യാ പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… സങ്ഗജാലമതിച്ച സോ മുനി. ഇധാതി ഇമിസ്സാ ദിട്ഠിയാ ഇമിസ്സാ ഖന്തിയാ ഇമിസ്സാ രുചിയാ ഇമസ്മിം ആദായേ ഇമസ്മിം ധമ്മേ ഇമസ്മിം വിനയേ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ ഇമസ്മിം പാവചനേ ഇമസ്മിം ബ്രഹ്മചരിയേ ഇമസ്മിം സത്ഥുസാസനേ ഇമസ്മിം അത്തഭാവേ ഇമസ്മിം മനുസ്സലോകേതി – ഏതമാദീനവം ഞത്വാ മുനി പുബ്ബാപരേ ഇധ.
ഏകച്ചരിയം ദള്ഹം കയിരാതി. ദ്വീഹി കാരണേഹി ഏകച്ചരിയം ദളഹം കരേയ്യ – പബ്ബജ്ജാസങ്ഖാതേന വാ ഗണാവവസ്സഗ്ഗട്ഠേന വാ. കഥം പബ്ബജ്ജാസങ്ഖാതേന ഏകച്ചരിയം ദള്ഹം കരേയ്യ? സബ്ബം ഘരാവാസപലിബോധം ഛിന്ദിത്വാ പുത്തദാരപലിബോധം ഛിന്ദിത്വാ ഞാതിപലിബോധം ഛിന്ദിത്വാ മിത്താമച്ചപലിബോധം ഛിന്ദിത്വാ സന്നിധിപലിബോധം ഛിന്ദിത്വാ കേസമസ്സും ഓഹാരേത്വാ കാസായാനി വത്ഥാനി അച്ഛാദേത്വാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിത്വാ അകിഞ്ചനഭാവം ഉപഗന്ത്വാ ഏകോ ചരേയ്യ വിഹരേയ്യ ഇരിയേയ്യ വത്തേയ്യ പാലേയ്യ യപേയ്യ യാപേയ്യ. ഏവം പബ്ബജ്ജാസങ്ഖാതേന ഏകച്ചരിയം ദള്ഹം കരേയ്യ.
കഥം ഗണാവവസ്സഗ്ഗട്ഠേന ഏകച്ചരിയം ദള്ഹം കരേയ്യ? സോ ഏവം പബ്ബജിതോ സമാനോ ഏകോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവേയ്യ അപ്പസദ്ദാനി അപ്പനിഗ്ഘോസാനി വിജനവാതാനി മനുസ്സരാഹസ്സേയ്യകാനി പടിസല്ലാനസാരുപ്പാനി. സോ ഏകോ ഗച്ഛേയ്യ, ഏകോ തിട്ഠേയ്യ, ഏകോ നിസീദേയ്യ, ഏകോ സേയ്യം കപ്പേയ്യ, ഏകോ ഗാമം പിണ്ഡായ പവിസേയ്യ, ഏകോ പടിക്കമേയ്യ, ഏകോ രഹോ നിസീദേയ്യ, ഏകോ ചങ്കമം അധിട്ഠേയ്യ, ഏകോ ചരേയ്യ വിഹരേയ്യ ഇരിയേയ്യ വത്തേയ്യ പാലേയ്യ യപേയ്യ യാപേയ്യ. ഏവം ഗണാവവസ്സഗ്ഗട്ഠേന ഏകച്ചരിയം ദള്ഹം കരേയ്യാതി – ഏകച്ചരിയം ദള്ഹം കരേയ്യ, ഥിരം കരേയ്യ, ദള്ഹം സമാദാനോ അസ്സ, അവട്ഠിതസമാദാനോ അസ്സ കുസലേസു ധമ്മേസൂതി – ഏകച്ചരിയം ദള്ഹം കയിരാ.
ന നിസേവേഥ മേഥുനന്തി. മേഥുനധമ്മോ നാമ യോ സോ അസദ്ധമ്മോ ഗാമധമ്മോ…പേ… തംകാരണാ വുച്ചതി മേഥുനധമ്മോ. മേഥുനധമ്മം ന സേവേയ്യ ന നിസേവേയ്യ ന സംസേവേയ്യ ന പടിസേവേയ്യ ന ചരേയ്യ ന സമാചരേയ്യ ന സമാദായ വത്തേയ്യാതി – ന നിസേവേഥ മേഥുനം.
തേനാഹ ഭഗവാ –
‘‘ഏതമാദീനവം ഞത്വാ, മുനി പുബ്ബാപരേ ഇധ;
ഏകച്ചരിയം ദള്ഹം കയിരാ, ന നിസേവേഥ മേഥുന’’ന്തി.
൫൭. വിവേകഞ്ഞേവ സിക്ഖേഥ, ഏതം അരിയാനമുത്തമം;
ന തേന സേട്ഠോ മഞ്ഞേഥ, സ വേ നിബ്ബാനസന്തികേ.
വിവേകഞ്ഞേവ സിക്ഖേഥാതി. വിവേകോതി തയോ വിവേകാ – കായവിവേകോ, ചിത്തവിവേകോ, ഉപധിവിവേകോ. കതമോ കായവിവേകോ…പേ… അയം ഉപധിവിവേകോ. കായവിവേകോ ച വിവേകട്ഠകായാനം നേക്ഖമ്മാഭിരതാനം. ചിത്തവിവേകോ ച പരിസുദ്ധചിത്താനം പരമവോദാനപ്പത്താനം. ഉപധിവിവേകോ ച നിരൂപധീനം പുഗ്ഗലാനം വിസങ്ഖാരഗതാനം. സിക്ഖാതി തിസ്സോ സിക്ഖാ – അധിസീലസിക്ഖാ, അധിചിത്തസിക്ഖാ, അധിപഞ്ഞാസിക്ഖാ…പേ… അയം അധിപഞ്ഞാസിക്ഖാ. വിവേകഞ്ഞേവ സിക്ഖേഥാതി വിവേകഞ്ഞേവ സിക്ഖേയ്യ ആചരേയ്യ സമാചരേയ്യ സമാദായ വത്തേയ്യാതി – വിവേകഞ്ഞേവ സിക്ഖേഥ.
ഏതം അരിയാനമുത്തമന്തി. അരിയാ വുച്ചന്തി ബുദ്ധാ ച ബുദ്ധസാവകാ ച പച്ചേകബുദ്ധാ ച. അരിയാനം ഏതം അഗ്ഗം സേട്ഠം വിസിട്ഠം പാമോക്ഖം ഉത്തമം പവരം യദിദം വിവേകചരിയാതി – ഏതം അരിയാനമുത്തമം.
ന തേന സേട്ഠോ മഞ്ഞേഥാതി. കായവിവേകചരിയായ ഉന്നതിം ന കരേയ്യ, ഉന്നമം ന കരേയ്യ, മാനം ന കരേയ്യ, ഥാമം ന കരേയ്യ, ഥമ്ഭം ന കരേയ്യ, ന തേന മാനം ജനേയ്യ, ന തേന ഥദ്ധോ അസ്സ പത്ഥദ്ധോ പഗ്ഗഹിതസിരോതി – തേന സേട്ഠോ ന മഞ്ഞേഥ.
സ വേ നിബ്ബാനസന്തികേതി. സോ നിബ്ബാനസ്സ സന്തികേ സാമന്താ ആസന്നേ അവിദൂരേ ഉപകട്ഠേതി – സ വേ നിബ്ബാനസന്തികേ.
തേനാഹ ഭഗവാ –
‘‘വിവേകഞ്ഞേവ സിക്ഖേഥ, ഏതം അരിയാനമുത്തമം;
ന തേന സേട്ഠോ മഞ്ഞേഥ, സ വേ നിബ്ബാനസന്തികേ’’തി.
൫൮. രിത്തസ്സ മുനിനോ ചരതോ, കാമേസു അനപേക്ഖിനോ;
ഓഘതിണ്ണസ്സ പിഹയന്തി, കാമേസു ഗധിതാ പജാ.
രിത്തസ്സ മുനിനോ ചരതോതി. രിത്തസ്സ വിവിത്തസ്സ പവിവിത്തസ്സ, കായദുച്ചരിതേന രിത്തസ്സ വിവിത്തസ്സ പവിവിത്തസ്സ. വചീദുച്ചരിതേന…പേ… മനോദുച്ചരിതേന… രാഗേന… ദോസേന… മോഹേന… കോധേന… ഉപനാഹേന… മക്ഖേന… പളാസേന… ഇസ്സായ… മച്ഛരിയേന… മായായ… സാഠേയ്യേന… ഥമ്ഭേന… സാരമ്ഭേന… മാനേന… അതിമാനേന… മദേന… പമാദേന… സബ്ബകിലേസേഹി… സബ്ബദുച്ചരിതേഹി… സബ്ബദരഥേഹി… സബ്ബപരിളാഹേഹി… സബ്ബസന്താപേഹി… സബ്ബാകുസലാഭിസങ്ഖാരേഹി രിത്തസ്സ വിവിത്തസ്സ പവിവിത്തസ്സ. മുനിനോതി. മോനം വുച്ചതി ഞാണം…പേ… സങ്ഗജാലമതിച്ച സോ മുനി. ചരതോതി ചരതോ വിഹരതോ ഇരിയതോ വത്തതോ പാലയതോ യപയതോ യാപയതോതി – രിത്തസ്സ മുനിനോ ചരതോ.
കാമേസു അനപേക്ഖിനോതി. കാമാതി ഉദ്ദാനതോ ദ്വേ കാമാ – വത്ഥുകാമാ ച കിലേസകാമാ ച…പേ… ഇമേ വുച്ചന്തി വത്ഥുകാമാ…പേ… ഇമേ വുച്ചന്തി കിലേസകാമാ. വത്ഥുകാമേ പരിജാനിത്വാ കിലേസകാമേ പഹായ പജഹിത്വാ വിനോദേത്വാ ബ്യന്തിം കരിത്വാ അനഭാവം ഗമേത്വാ കാമേസു അനപേക്ഖമാനോ ചത്തകാമോ വന്തകാമോ മുത്തകാമോ പഹീനകാമോ പടിനിസ്സട്ഠകാമോ, വീതരാഗോ ചത്തരാഗോ വന്തരാഗോ മുത്തരാഗോ പഹീനരാഗോ പടിനിസ്സട്ഠരാഗോ നിച്ഛാതോ നിബ്ബുതോ സീതിഭൂതോ [സീതീഭൂതോ (സീ.)] സുഖപ്പടിസംവേദീ ബ്രഹ്മഭൂതേന അത്തനാ വിഹരതീതി – കാമേസു അനപേക്ഖിനോ.
ഓഘതിണ്ണസ്സ പിഹയന്തി, കാമേസു ഗധിതാ പജാതി. പജാതി സത്താധിവചനം പജാ കാമേസു രത്താ ഗിദ്ധാ ഗധിതാ മുച്ഛിതാ അജ്ഝോസന്നാ ലഗ്ഗാ ലഗ്ഗിതാ പലിബുദ്ധാ. തേ കാമോഘം തിണ്ണസ്സ ഭവോഘം തിണ്ണസ്സ ദിട്ഠോഘം തിണ്ണസ്സ അവിജ്ജോഘം തിണ്ണസ്സ സബ്ബസങ്ഖാരപഥം തിണ്ണസ്സ ഉത്തിണ്ണസ്സ നിത്തിണ്ണസ്സ അതിക്കന്തസ്സ സമതിക്കന്തസ്സ വീതിവത്തസ്സ പാരം ഗതസ്സ പാരം പത്തസ്സ അന്തം ഗതസ്സ അന്തം പത്തസ്സ കോടിം ഗതസ്സ കോടിം പത്തസ്സ പരിയന്തം ഗതസ്സ പരിയന്തം പത്തസ്സ വോസാനം ഗതസ്സ വോസാനം പത്തസ്സ താണം ഗതസ്സ താണം പത്തസ്സ ലേണം ഗതസ്സ ലേണം പത്തസ്സ സരണം ഗതസ്സ സരണം പത്തസ്സ അഭയം ഗതസ്സ അഭയം പത്തസ്സ അച്ചുതം ഗതസ്സ അച്ചുതം പത്തസ്സ അമതം ഗതസ്സ അമതം പത്തസ്സ നിബ്ബാനം ഗതസ്സ നിബ്ബാനം പത്തസ്സ ഇച്ഛന്തി സാദിയന്തി പത്ഥയന്തി പിഹയന്തി അഭിജപ്പന്തി. യഥാ ഇണായികാ ആനണ്യം [ആണണ്യം (അട്ഠ.)] പത്ഥേന്തി പിഹയന്തി, യഥാ ആബാധികാ ആരോഗ്യം പത്ഥേന്തി പിഹയന്തി, യഥാ ബന്ധനബദ്ധാ ബന്ധനമോക്ഖം പത്ഥേന്തി പിഹയന്തി, യഥാ ദാസാ ഭുജിസ്സം പത്ഥേന്തി പിഹയന്തി, യഥാ കന്താരദ്ധാനപക്ഖന്ദാ [കന്താരദ്ധാനപക്ഖന്താ (സീ.), കന്താരദ്ധാനപക്ഖന്നാ (സ്യാ.)] ഖേമന്തഭൂമിം പത്ഥേന്തി പിഹയന്തി; ഏവമേവം പജാ കാമേസു രത്താ ഗിദ്ധാ ഗധിതാ മുച്ഛിതാ അജ്ഝോസന്നാ ലഗ്ഗാ ലഗ്ഗിതാ പലിബുദ്ധാ തേ കാമോഘം തിണ്ണസ്സ ഭവോഘം തിണ്ണസ്സ…പേ… നിബ്ബാനം ഗതസ്സ നിബ്ബാനം പത്തസ്സ ഇച്ഛന്തി സാദിയന്തി പത്ഥയന്തി പിഹയന്തി അഭിജപ്പന്തീതി – ഓഘതിണ്ണസ്സ പിഹയന്തി, കാമേസു ഗധിതാ പജാ.
തേനാഹ ഭഗവാ –
‘‘രിത്തസ്സ മുനിനോ ചരതോ, കാമേസു അനപേക്ഖിനോ;
ഓഘതിണ്ണസ്സ പിഹയന്തി, കാമേസു ഗധിതാ പജാ’’തി.
തിസ്സമേത്തേയ്യസുത്തനിദ്ദേസോ സത്തമോ.