൪. സുദ്ധട്ഠകസുത്തനിദ്ദേസോ

അഥ സുദ്ധട്ഠകസുത്തനിദ്ദേസം വക്ഖതി –

൨൩. പസ്സാമി സുദ്ധം പരമം അരോഗം,ദിട്ഠേന സംസുദ്ധി നരസ്സ ഹോതി;

ഏവാഭിജാനം പരമന്തി ഞത്വാ, സുദ്ധാനുപസ്സീതി പച്ചേതി ഞാണം.

പസ്സാമി സുദ്ധം പരമം അരോഗന്തി. പസ്സാമി സുദ്ധന്തി പസ്സാമി സുദ്ധം, ദക്ഖാമി സുദ്ധം, ഓലോകേമി സുദ്ധം, നിജ്ഝായാമി സുദ്ധം, ഉപപരിക്ഖാമി സുദ്ധം. പരമം അരോഗന്തി പരമം ആരോഗ്യപ്പത്തം താണപ്പത്തം ലേണപ്പത്തം സരണപ്പത്തം അഭയപ്പത്തം അച്ചുതപ്പത്തം അമതപ്പത്തം നിബ്ബാനപ്പത്തന്തി – പസ്സാമി സുദ്ധം പരമം അരോഗം.

ദിട്ഠേന സംസുദ്ധി നരസ്സ ഹോതീതി. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം [ചക്ഖുവിഞ്ഞാണേന (സീ. സ്യാ.)] രൂപദസ്സനേന നരസ്സ സുദ്ധി വിസുദ്ധി പരിസുദ്ധി, മുത്തി വിമുത്തി പരിമുത്തി ഹോതി, നരോ സുജ്ഝതി വിസുജ്ഝതി പരിസുജ്ഝതി, മുച്ചതി വിമുച്ചതി പരിമുച്ചതീതി – ദിട്ഠേന സംസുദ്ധി നരസ്സ ഹോതി.

ഏവാഭിജാനം പരമന്തി ഞത്വാതി. ഏവം അഭിജാനന്തോ ആജാനന്തോ വിജാനന്തോ പടിവിജാനന്തോ പടിവിജ്ഝന്തോ. ‘‘ഇദം പരമം അഗ്ഗം സേട്ഠം വിസിട്ഠം പാമോക്ഖം ഉത്തമം പവര’’ന്തി ഞത്വാ ജാനിത്വാ തുലയിത്വാ തീരയിത്വാ വിഭാവയിത്വാ വിഭൂതം കത്വാതി – ഏവാഭിജാനം പരമന്തി ഞത്വാ.

സുദ്ധാനുപസ്സീതി പച്ചേതി ഞാണന്തി. യോ സുദ്ധം പസ്സതി, സോ സുദ്ധാനുപസ്സീ, പച്ചേതിഞാണന്തി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം രൂപദസ്സനേന ഞാണന്തി പച്ചേതി, മഗ്ഗോതി പച്ചേതി, പഥോതി പച്ചേതി, നിയ്യാനന്തി പച്ചേതീതി – സുദ്ധാനുപസ്സീ പച്ചേതി ഞാണം.

തേനാഹ ഭഗവാ –

‘‘പസ്സാമി സുദ്ധം പരമം അരോഗം, ദിട്ഠേന സംസുദ്ധി നരസ്സ ഹോതി;

ഏവാഭിജാനം പരമന്തി ഞത്വാ, സുദ്ധാനുപസ്സീതി പച്ചേതി ഞാണ’’ന്തി.

൨൪. ദിട്ഠേന ചേ സുദ്ധി നരസ്സ ഹോതി,ഞാണേന വാ സോ പജഹാതി ദുക്ഖം;

അഞ്ഞേന സോ സുജ്ഝതി സോപധീകോ, ദിട്ഠീ ഹി നം പാവ തഥാ വദാനം.

ദിട്ഠേന ചേ സുദ്ധി നരസ്സ ഹോതീതി. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം രൂപദസ്സനേന ചേ നരസ്സ സുദ്ധി വിസുദ്ധി പരിസുദ്ധി, മുത്തി വിമുത്തി പരിമുത്തി ഹോതി, നരോ സുജ്ഝതി വിസുജ്ഝതി പരിസുജ്ഝതി, മുച്ചതി വിമുച്ചതി പരിമുച്ചതീതി – ദിട്ഠേന ചേ സുദ്ധി നരസ്സ ഹോതി.

ഞാണേന വാ സോ പജഹാതി ദുക്ഖന്തി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം രൂപദസ്സനേന ചേ നരോ ജാതിദുക്ഖം പജഹതി, ജരാദുക്ഖം പജഹതി, ബ്യാധിദുക്ഖം പജഹതി, മരണദുക്ഖം പജഹതി, സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസദുക്ഖം പജഹതീതി – ഞാണേന വാ സോ പജഹാതി ദുക്ഖം.

അഞ്ഞേന സോ സുജ്ഝതി സോപധീകോതി. അഞ്ഞേന അസുദ്ധിമഗ്ഗേന മിച്ഛാപടിപദായ അനിയ്യാനികപഥേന അഞ്ഞത്ര സതിപട്ഠാനേഹി അഞ്ഞത്ര സമ്മപ്പധാനേഹി അഞ്ഞത്ര ഇദ്ധിപാദേഹി അഞ്ഞത്ര ഇന്ദ്രിയേഹി അഞ്ഞത്ര ബലേഹി അഞ്ഞത്ര ബോജ്ഝങ്ഗേഹി അഞ്ഞത്ര അരിയാ അട്ഠങ്ഗികാ മഗ്ഗാ നരോ സുജ്ഝതി വിസുജ്ഝതി പരിസുജ്ഝതി, മുച്ചതി വിമുച്ചതി പരിമുച്ചതി. സോപധീകോതി സരാഗോ സദോസോ സമോഹോ സമാനോ സതണ്ഹോ സദിട്ഠി സകിലേസോ സഉപാദാനോതി – അഞ്ഞേന സോ സുജ്ഝതി സോപധീകോ.

ദിട്ഠീ ഹി നം പാവ തഥാ വദാനന്തി. സാവ ദിട്ഠി തം പുഗ്ഗലം പാവദതി – ഇതി വായം പുഗ്ഗലോ മിച്ഛാദിട്ഠികോ വിപരീതദസ്സനോ. തഥാ വദാനന്തി തഥാ വദന്തം കഥേന്തം ഭണന്തം ദീപയന്തം വോഹരന്തം. ‘‘സസ്സതോ ലോകോ, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി തഥാ വദന്തം കഥേന്തം ഭണന്തം ദീപയന്തം വോഹരന്തം. ‘‘അസസ്സതോ ലോകോ…പേ… അന്തവാ ലോകോ… അനന്തവാ ലോകോ… തം ജീവം തം സരീരം… അഞ്ഞം ജീവം അഞ്ഞം സരീരം… ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ… ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ… ഹോതി ച ന ച ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ… നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി തഥാ വദന്തം കഥേന്തം ഭണന്തം ദീപയന്തം വോഹരന്തന്തി – ദിട്ഠീ ഹി നം പാവ തഥാ വദാനം.

തേനാഹ ഭഗവാ –

‘‘ദിട്ഠേന ചേ സുദ്ധി നരസ്സ ഹോതി, ഞാണേന വാ സോ പജഹാതി ദുക്ഖം;

അഞ്ഞേന സോ സുജ്ഝതി സോപധീകോ, ദിട്ഠീ ഹി നം പാവ തഥാ വദാന’’ന്തി.

൨൫. ന ബ്രാഹ്മണോ അഞ്ഞതോ സുദ്ധിമാഹ,ദിട്ഠേ സുതേ സീലവതേ മുതേ വാ;

പുഞ്ഞേ ച പാപേ ച അനൂപലിത്തോ, അത്തഞ്ജഹോ നയിധ പകുബ്ബമാനോ.

ന ബ്രാഹ്മണോ അഞ്ഞതോ സുദ്ധിമാഹ ദിട്ഠേ സുതേ സീലവതേ മുതേ വാതി. നാതി പടിക്ഖേപോ. ബ്രാഹ്മണോതി സത്തന്നം ധമ്മാനം ബാഹിതത്താ ബ്രാഹ്മണോ – സക്കായദിട്ഠി ബാഹിതാ ഹോതി, വിചികിച്ഛാ ബാഹിതാ ഹോതി, സീലബ്ബതപരാമാസോ ബാഹിതോ ഹോതി, രാഗോ ബാഹിതോ ഹോതി, ദോസോ ബാഹിതോ ഹോതി, മോഹോ ബാഹിതോ ഹോതി, മാനോ ബാഹിതോ ഹോതി. ബാഹിതാസ്സ ഹോന്തി പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ സംകിലേസികാ പോനോഭവികാ സദരാ ദുക്ഖവിപാകാ ആയതിം ജാതിജരാമരണിയാ.

ബാഹിത്വാ സബ്ബപാപകാനി, [സഭിയാതി ഭഗവാ]

വിമലോ സാധുസമാഹിതോ ഠിതത്തോ;

സംസാരമതിച്ച കേവലീ സോ, അസിതോ [അനിസ്സിതോ (സ്യാ.)] താദി പവുച്ചതേ സ ബ്രഹ്മാ.

ന ബ്രാഹ്മണോ അഞ്ഞതോ സുദ്ധിമാഹാതി. ബ്രാഹ്മണോ അഞ്ഞേന അസുദ്ധിമഗ്ഗേന മിച്ഛാപടിപദായ അനിയ്യാനികപഥേന അഞ്ഞത്ര സതിപട്ഠാനേഹി അഞ്ഞത്ര സമ്മപ്പധാനേഹി അഞ്ഞത്ര ഇദ്ധിപാദേഹി അഞ്ഞത്ര ഇന്ദ്രിയേഹി അഞ്ഞത്ര ബലേഹി അഞ്ഞത്ര ബോജ്ഝങ്ഗേഹി അഞ്ഞത്ര അരിയേന അട്ഠങ്ഗികേന മഗ്ഗേന സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം, മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം, നാഹ ന കഥേതി ന ഭണതി ന ദീപയതി ന വോഹരതീതി – ന ബ്രാഹ്മണോ അഞ്ഞതോ സുദ്ധിമാഹ.

ദിട്ഠേ സുതേ സീലവതേ മുതേ വാതി. സന്തേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ദിട്ഠിസുദ്ധികാ. തേ ഏകച്ചാനം രൂപാനം ദസ്സനം മങ്ഗലം പച്ചേന്തി, ഏകച്ചാനം രൂപാനം ദസ്സനം അമങ്ഗലം പച്ചേന്തി. കതമേസം രൂപാനം ദസ്സനം മങ്ഗലം പച്ചേന്തി? തേ കാലതോ വുട്ഠഹിത്വാ അഭിമങ്ഗലഗതാനി രൂപാനി പസ്സന്തി – ചാടകസകുണം [വാതസകുണം (സ്യാ.), ചാപസകുണം (ക.)] പസ്സന്തി, ഫുസ്സവേളുവലട്ഠിം പസ്സന്തി, ഗബ്ഭിനിത്ഥിം പസ്സന്തി, കുമാരകം ഖന്ധേ ആരോപേത്വാ ഗച്ഛന്തം പസ്സന്തി, പുണ്ണഘടം പസ്സന്തി, രോഹിതമച്ഛം പസ്സന്തി, ആജഞ്ഞം പസ്സന്തി, ആജഞ്ഞരഥം പസ്സന്തി, ഉസഭം പസ്സന്തി, ഗോകപിലം പസ്സന്തി. ഏവരൂപാനം രൂപാനം ദസ്സനം മങ്ഗലം പച്ചേന്തി. കതമേസം രൂപാനം ദസ്സനം അമങ്ഗലം പച്ചേന്തി? പലാലപുഞ്ജം പസ്സന്തി, തക്കഘടം പസ്സന്തി, രിത്തഘടം പസ്സന്തി, നടം പസ്സന്തി, നഗ്ഗസമണകം പസ്സന്തി, ഖരം പസ്സന്തി, ഖരയാനം പസ്സന്തി, ഏകയുത്തയാനം പസ്സന്തി, കാണം പസ്സന്തി, കുണിം പസ്സന്തി, ഖഞ്ജം പസ്സന്തി, പക്ഖഹതം [പക്ഖപാദം (ക.)] പസ്സന്തി, ജിണ്ണകം പസ്സന്തി, ബ്യാധികം [ബ്യാധിതം (സീ.)] പസ്സന്തി. ഏവരൂപാനം രൂപാനം ദസ്സനം അമങ്ഗലം പച്ചേന്തി. ഇമേ തേ സമണബ്രാഹ്മണാ ദിട്ഠിസുദ്ധികാ. തേ ദിട്ഠേന സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം പച്ചേന്തി.

സന്തേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ സുതസുദ്ധികാ. തേ ഏകച്ചാനം സദ്ദാനം സവനം മങ്ഗലം പച്ചേന്തി, ഏകച്ചാനം സദ്ദാനം സവനം അമങ്ഗലം പച്ചേന്തി. കതമേസം സദ്ദാനം സവനം മങ്ഗലം പച്ചേന്തി? തേ കാലതോ വുട്ഠഹിത്വാ അഭിമങ്ഗലഗതാനി സദ്ദാനി സുണന്തി – വഡ്ഢാതി വാ വഡ്ഢമാനാതി വാ പുണ്ണാതി വാ ഫുസ്സാതി വാ അസോകാതി വാ സുമനാതി വാ സുനക്ഖത്താതി വാ സുമങ്ഗലാതി വാ സിരീതി വാ സിരീവഡ്ഢാതി വാ. ഏവരൂപാനം സദ്ദാനം സവനം മങ്ഗലം പച്ചേന്തി. കതമേസം സദ്ദാനം സവനം അമങ്ഗലം പച്ചേന്തി? കാണോതി വാ കുണീതി വാ ഖഞ്ജോതി വാ പക്ഖഹതോതി വാ ജിണ്ണകോതി വാ ബ്യാധികോതി വാ മതോതി വാ ഛിന്ദന്തി വാ ഭിന്ദന്തി വാ ദഡ്ഢന്തി വാ നട്ഠന്തി വാ നത്ഥീതി വാ. ഏവരൂപാനം സദ്ദാനം സവനം അമങ്ഗലം പച്ചേന്തി. ഇമേ തേ സമണബ്രാഹ്മണാ സുതസുദ്ധികാ. തേ സുതേന സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം പച്ചേന്തി.

സന്തേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ സീലസുദ്ധികാ. തേ സീലമത്തേന സംയമമത്തേന സംവരമത്തേന അവീതിക്കമമത്തേന സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം പച്ചേന്തി. സമണോമുണ്ഡികാപുത്തോ [സമണോ മണ്ഡികാപുത്തോ (സീ.), സമണമുണ്ഡികാപുത്തോ (സ്യാ.)] ഏവമാഹ – ‘‘ചതൂഹി ഖോ അഹം, ഗഹപതി [ഥപതി (സീ. സ്യാ.) ഏവമുപരിപി], ധമ്മേഹി സമന്നാഗതം പുരിസപുഗ്ഗലം പഞ്ഞാപേമി സമ്പന്നകുസലം പരമകുസലം ഉത്തമപത്തിപ്പത്തം സമണം അയോജ്ജം. കതമേഹി ചതൂഹി? ഇധ, ഗഹപതി, ന കായേന പാപകം കമ്മം കരോതി, ന പാപകം വാചം ഭാസതി, ന പാപകം സങ്കപ്പം സങ്കപ്പതി, ന പാപകം ആജീവം ആജീവതി. ഇമേഹി ഖോ അഹം, ഗഹപതി, ചതൂഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതം പുരിസപുഗ്ഗലം പഞ്ഞാപേമി സമ്പന്നകുസലം പരമകുസലം ഉത്തമപത്തിപ്പത്തം സമണം അയോജ്ജം’’. ഏവമേവ സന്തേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ സീലസുദ്ധികാ, തേ സീലമത്തേന സംയമമത്തേന സംവരമത്തേന അവീതിക്കമമത്തേന സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം പച്ചേന്തി.

സന്തേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ വതസുദ്ധികാ. തേ ഹത്ഥിവതികാ വാ ഹോന്തി, അസ്സവതികാ വാ ഹോന്തി, ഗോവതികാ വാ ഹോന്തി, കുക്കുരവതികാ വാ ഹോന്തി, കാകവതികാ വാ ഹോന്തി, വാസുദേവവതികാ വാ ഹോന്തി, ബലദേവവതികാ വാ ഹോന്തി, പുണ്ണഭദ്ദവതികാ വാ ഹോന്തി, മണിഭദ്ദവതികാ വാ ഹോന്തി, അഗ്ഗിവതികാ വാ ഹോന്തി, നാഗവതികാ വാ ഹോന്തി, സുപണ്ണവതികാ വാ ഹോന്തി, യക്ഖവതികാ വാ ഹോന്തി, അസുരവതികാ വാ ഹോന്തി, ഗന്ധബ്ബവതികാ വാ ഹോന്തി, മഹാരാജവതികാ വാ ഹോന്തി, ചന്ദവതികാ വാ ഹോന്തി, സൂരിയവതികാ വാ ഹോന്തി, ഇന്ദവതികാ വാ ഹോന്തി, ബ്രഹ്മവതികാ വാ ഹോന്തി, ദേവവതികാ വാ ഹോന്തി, ദിസാവതികാ വാ ഹോന്തി. ഇമേ തേ സമണബ്രാഹ്മണാ വതസുദ്ധികാ. തേ വതേന സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം പച്ചേന്തി.

സന്തേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ മുതസുദ്ധികാ. തേ കാലതോ ഉട്ഠഹിത്വാ പഥവിം ആമസന്തി, ഹരിതം ആമസന്തി, ഗോമയം ആമസന്തി, കച്ഛപം ആമസന്തി, ഫാലം അക്കമന്തി, തിലവാഹം ആമസന്തി, ഫുസ്സതിലം ഖാദന്തി, ഫുസ്സതേലം മക്ഖേന്തി, ഫുസ്സദന്തകട്ഠം ഖാദന്തി, ഫുസ്സമത്തികായ ന്ഹായന്തി, ഫുസ്സസാടകം നിവാസേന്തി, ഫുസ്സവേഠനം വേഠേന്തി. ഇമേ തേ സമണബ്രാഹ്മണാ മുതസുദ്ധികാ. തേ മുതേന സുദ്ധിം വിസുദ്ധിം പരിസുദ്ധിം മുത്തിം വിമുത്തിം പരിമുത്തിം പച്ചേന്തി. ന ബ്രാഹ്മണോ അഞ്ഞതോ സുദ്ധിമാഹ.

ദിട്ഠേ സുതേ സീലവതേ മുതേ വാതി. ബ്രാഹ്മണോ ദിട്ഠസുദ്ധിയാപി സുദ്ധിം നാഹ, സുതസുദ്ധിയാപി സുദ്ധിം നാഹ, സീലസുദ്ധിയാപി സുദ്ധിം നാഹ, വതസുദ്ധിയാപി സുദ്ധിം നാഹ, മുതസുദ്ധിയാപി സുദ്ധിം നാഹ ന കഥേതി ന ഭണതി ന ദീപയതി ന വോഹരതീതി – ന ബ്രാഹ്മണോ അഞ്ഞതോ സുദ്ധിമാഹ ദിട്ഠേ സുതേ സീലവതേ മുതേ വാ.

പുഞ്ഞേ ച പാപേ ച അനൂപലിത്തോതി. പുഞ്ഞം വുച്ചതി യം കിഞ്ചി തേധാതുകം കുസലാഭിസങ്ഖാരം, അപുഞ്ഞം വുച്ചതി സബ്ബം അകുസലം. യതോ പുഞ്ഞാഭിസങ്ഖാരോ ച അപുഞ്ഞാഭിസങ്ഖാരോ ച ആനേഞ്ജാഭിസങ്ഖാരോ ച പഹീനാ ഹോന്തി ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവംകതാ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാ; ഏത്താവതാ പുഞ്ഞേ ച പാപേ ച ന ലിമ്പതി ന പലിമ്പതി ന ഉപലിമ്പതി അലിത്തോ അപലിത്തോ അനൂപലിത്തോ നിക്ഖന്തോ നിസ്സടോ വിപ്പമുത്തോ വിസഞ്ഞുത്തോ വിമരിയാദികതേന ചേതസാ വിഹരതീതി – പുഞ്ഞേ ച പാപേ ച അനൂപലിത്തോ.

അത്തഞ്ജഹോ നയിധ പകുബ്ബമാനോതി. അത്തഞ്ജഹോതി അത്തദിട്ഠിജഹോ. അത്തഞ്ജഹോതി ഗാഹം ജഹോ [ഗാഹജഹോ (സീ. സ്യാ.), അത്തഗാഹം ജഹോ (ക.)]. അത്തഞ്ജഹോതി തണ്ഹാവസേന ദിട്ഠിവസേന ഗഹിതം പരാമട്ഠം അഭിനിവിട്ഠം അജ്ഝോസിതം അധിമുത്തം, സബ്ബം തം ചത്തം ഹോതി വന്തം മുത്തം പഹീനം പടിനിസ്സട്ഠം. നയിധ പകുബ്ബമാനോതി പുഞ്ഞാഭിസങ്ഖാരം വാ അപുഞ്ഞാഭിസങ്ഖാരം വാ ആനേഞ്ജാഭിസങ്ഖാരം വാ അപകുബ്ബമാനോ അജനയമാനോ അസഞ്ജനയമാനോ അനിബ്ബത്തയമാനോ അനഭിനിബ്ബത്തയമാനോതി – അത്തഞ്ജഹോ നയിധ പകുബ്ബമാനോ.

തേനാഹ ഭഗവാ –

‘‘ന ബ്രാഹ്മണോ അഞ്ഞതോ സുദ്ധിമാഹ, ദിട്ഠേ സുതേ സീലവതേ മുതേ വാ;

പുഞ്ഞേ ച പാപേ ച അനൂപലിത്തോ, അത്തഞ്ജഹോ നയിധ പകുബ്ബമാനോ’’തി.

൨൬. പുരിമം പഹായ അപരം സിതാസേ,ഏജാനുഗാ തേ ന തരന്തി സങ്ഗം;

തേ ഉഗ്ഗഹായന്തി നിരസ്സജന്തി, കപീവ സാഖം പമുഞ്ചം [പമുഖം (സീ. സ്യാ.)] ഗഹായ.

പുരിമം പഹായ അപരം സിതാസേതി. പുരിമം സത്ഥാരം പഹായ പരം സത്ഥാരം നിസ്സിതാ; പുരിമം ധമ്മക്ഖാനം പഹായ അപരം ധമ്മക്ഖാനം നിസ്സിതാ; പുരിമം ഗണം പഹായ അപരം ഗണം നിസ്സിതാ; പുരിമം ദിട്ഠിം പഹായ അപരം ദിട്ഠിം നിസ്സിതാ; പുരിമം പടിപദം പഹായ അപരം പടിപദം നിസ്സിതാ; പുരിമം മഗ്ഗം പഹായ അപരം മഗ്ഗം നിസ്സിതാ സന്നിസ്സിതാ അല്ലീനാ ഉപഗതാ അജ്ഝോസിതാ അധിമുത്താതി – പുരിമം പഹായ അപരം സിതാസേ.

ഏജാനുഗാ തേ ന തരന്തി സങ്ഗന്തി. ഏജാ വുച്ചതി തണ്ഹാ. യോ രാഗോ സാരാഗോ…പേ… അഭിജ്ഝാ ലോഭോ അകുസലമൂലം. ഏജാനുഗാതി ഏജാനുഗാ ഏജാനുഗതാ ഏജാനുസടാ ഏജായ പന്നാ പതിതാ അഭിഭൂതാ പരിയാദിന്നചിത്താ. തേ ന തരന്തി സങ്ഗന്തി രാഗസങ്ഗം ദോസസങ്ഗം മോഹസങ്ഗം മാനസങ്ഗം ദിട്ഠിസങ്ഗം കിലേസസങ്ഗം ദുച്ചരിതസങ്ഗം ന തരന്തി ന ഉത്തരന്തി ന പതരന്തി ന സമതിക്കമന്തി ന വീതിവത്തന്തീതി – ഏജാനുഗാ തേ ന തരന്തി സങ്ഗം.

തേ ഉഗ്ഗഹായന്തി നിരസ്സജന്തീതി സത്ഥാരം ഗണ്ഹന്തി, തം മുഞ്ചിത്വാ അഞ്ഞം സത്ഥാരം ഗണ്ഹന്തി; ധമ്മക്ഖാനം ഗണ്ഹന്തി, തം മുഞ്ചിത്വാ അഞ്ഞം ധമ്മക്ഖാനം ഗണ്ഹന്തി; ഗണം ഗണ്ഹന്തി, തം മുഞ്ചിത്വാ അഞ്ഞം ഗണം ഗണ്ഹന്തി; ദിട്ഠിം ഗണ്ഹന്തി, തം മുഞ്ചിത്വാ അഞ്ഞം ദിട്ഠിം ഗണ്ഹന്തി; പടിപദം ഗണ്ഹന്തി, തം മുഞ്ചിത്വാ അഞ്ഞം പടിപദം ഗണ്ഹന്തി; മഗ്ഗം ഗണ്ഹന്തി, തം മുഞ്ചിത്വാ അഞ്ഞം മഗ്ഗം ഗണ്ഹന്തി; ഗണ്ഹന്തി ച മുഞ്ചന്തി ച ആദിയന്തി ച നിരസ്സജന്തി ചാതി – തേ ഉഗ്ഗഹായന്തി നിരസ്സജന്തി.

കപീവ സാഖം പമുഞ്ചം ഗഹായാതി. യഥാ മക്കടോ അരഞ്ഞേ പവനേ ചരമാനോ സാഖം ഗണ്ഹാതി, തം മുഞ്ചിത്വാ അഞ്ഞം സാഖം ഗണ്ഹാതി. ഏവമേവ പുഥുസമണബ്രാഹ്മണാ പുഥുദിട്ഠിഗതാനി ഗണ്ഹന്തി ച മുഞ്ചന്തി ച ആദിയന്തി ച നിരസ്സജന്തി ചാതി – കപീവ സാഖം പമുഞ്ചം ഗഹായ.

തേനാഹ ഭഗവാ –

‘‘പുരിമം പഹായ അപരം സിതാസേ, ഏജാനുഗാ തേ ന തരന്തി സങ്ഗം;

തേ ഉഗ്ഗഹായന്തി നിരസ്സജന്തി, കപീവ സാഖം പമുഞ്ചം ഗഹായാ’’തി.

൨൭. സയം സമാദായ വതാനി ജന്തു, ഉച്ചാവചം ഗച്ഛതി സഞ്ഞസത്തോ;

വിദ്വാ ച വേദേഹി സമേച്ച ധമ്മം, ന ഉച്ചാവചം ഗച്ഛതി ഭൂരിപഞ്ഞോ.

സയം സമാദായ വതാനി ജന്തൂതി. സയം സമാദായാതി സാമം സമാദായ. വതാനീതി ഹത്ഥിവതം വാ അസ്സവതം വാ ഗോവതം വാ കുക്കൂരവതം വാ കാകവതം വാ വാസുദേവവതം വാ ബലദേവവതം വാ പുണ്ണഭദ്ദവതം വാ മണിഭദ്ദവതം വാ അഗ്ഗിവതം വാ നാഗവതം വാ സുപണ്ണവതം വാ യക്ഖവതം വാ അസുരവതം വാ…പേ… ദിസാവതം വാ ആദായ സമാദായ ആദിയിത്വാ സമാദിയിത്വാ ഗണ്ഹിത്വാ പരാമസിത്വാ അഭിനിവിസിത്വാ. ജന്തൂതി സത്തോ നരോ …പേ… മനുജോതി – സയം സമാദായ വതാനി ജന്തു.

ഉച്ചാവചം ഗച്ഛതി സഞ്ഞസത്തോതി സത്ഥാരതോ സത്ഥാരം ഗച്ഛതി; ധമ്മക്ഖാനതോ ധമ്മക്ഖാനം ഗച്ഛതി; ഗണതോ ഗണം ഗച്ഛതി; ദിട്ഠിയാ ദിട്ഠിം ഗച്ഛതി; പടിപദായ പടിപദം ഗച്ഛതി; മഗ്ഗതോ മഗ്ഗം ഗച്ഛതി. സഞ്ഞസത്തോതി കാമസഞ്ഞായ ബ്യാപാദസഞ്ഞായ വിഹിംസാസഞ്ഞായ ദിട്ഠിസഞ്ഞായ സത്തോ വിസത്തോ ആസത്തോ ലഗ്ഗോ ലഗ്ഗിതോ പലിബുദ്ധോ. യഥാ ഭിത്തിഖിലേ വാ നാഗദന്തേ വാ ഭണ്ഡം സത്തം വിസത്തം ആസത്തം ലഗ്ഗം ലഗ്ഗിതം പലിബുദ്ധം, ഏവമേവ കാമസഞ്ഞായ ബ്യാപാദസഞ്ഞായ വിഹിംസാസഞ്ഞായ ദിട്ഠിസഞ്ഞായ സത്തോ വിസത്തോ ആസത്തോ ലഗ്ഗോ ലഗ്ഗിതോ പലിബുദ്ധോതി – ഉച്ചാവചം ഗച്ഛതി സഞ്ഞസത്തോ.

വിദ്വാ ച വേദേഹി സമേച്ച ധമ്മന്തി. വിദ്വാതി വിദ്വാ വിജ്ജാഗതോ ഞാണീ വിഭാവീ മേധാവീ. വേദേഹീതി വേദാ വുച്ചന്തി ചതൂസു മഗ്ഗേസു ഞാണം പഞ്ഞാ പഞ്ഞിന്ദ്രിയം പഞ്ഞാബലം ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ വീമംസാ വിപസ്സനാ സമ്മാദിട്ഠി. തേഹി വേദേഹി ജാതിജരാമരണസ്സ അന്തഗതോ അന്തപ്പത്തോ, കോടിഗതോ കോടിപ്പത്തോ, പരിയന്തഗതോ പരിയന്തപ്പത്തോ, വോസാനഗതോ വോസാനപ്പത്തോ, താണഗതോ താണപ്പത്തോ, ലേണഗതോ ലേണപ്പത്തോ, സരണഗതോ സരണപ്പത്തോ, അഭയഗതോ അഭയപ്പത്തോ, അച്ചുതഗതോ അച്ചുതപ്പത്തോ, അമതഗതോ അമതപ്പത്തോ, നിബ്ബാനഗതോ നിബ്ബാനപ്പത്തോ. വേദാനം വാ അന്തഗതോതി വേദഗൂ, വേദേഹി വാ അന്തഗതോതി വേദഗൂ, സത്തന്നം വാ ധമ്മാനം വിദിതത്താ വേദഗൂ. സക്കായദിട്ഠി വിദിതാ ഹോതി, വിചികിച്ഛാ വിദിതാ ഹോതി, സീലബ്ബതപരാമാസോ വിദിതോ ഹോതി, രാഗോ വിദിതോ ഹോതി, ദോസോ വിദിതോ ഹോതി, മോഹോ വിദിതോ ഹോതി, മാനോ വിദിതോ ഹോതി, വിദിതാസ്സ ഹോന്തി പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ സംകിലേസികാ പോനോഭവികാ സദരാ ദുക്ഖവിപാകാ ആയതിം ജാതിജരാമരണിയാ.

വേദാനി വിചേയ്യ കേവലാനി, [സഭിയാതി ഭഗവാ]

സമണാനം യാനീധത്ഥി [യാനിപത്ഥി (സീ. സ്യാ.) സു. നി. ൫൩൪] ബ്രാഹ്മണാനം;

സബ്ബവേദനാസു വീതരാഗോ, സബ്ബം വേദമതിച്ച വേദഗൂ സോതി.

വിദ്വാ ച വേദേഹി സമേച്ച ധമ്മന്തി. സമേച്ച അഭിസമേച്ച ധമ്മം. സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനിച്ചാതി സമേച്ച അഭിസമേച്ച ധമ്മം; സബ്ബേ സങ്ഖാരാ ദുക്ഖാതി സമേച്ച അഭിസമേച്ച ധമ്മം; സബ്ബേ ധമ്മാ അനത്താതി സമേച്ച അഭിസമേച്ച ധമ്മം; അവിജ്ജാപച്ചയാ സങ്ഖാരാതി സമേച്ച അഭിസമേച്ച ധമ്മം; സങ്ഖാരപച്ചയാ വിഞ്ഞാണന്തി സമേച്ച അഭിസമേച്ച ധമ്മം; വിഞ്ഞാണപച്ചയാ നാമരൂപന്തി…പേ… നാമരൂപപച്ചയാ സളായതനന്തി… സളായതനപച്ചയാ ഫസ്സോതി… ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാതി… വേദനാപച്ചയാ തണ്ഹാതി… തണ്ഹാപച്ചയാ ഉപാദാനന്തി… ഉപാദാനപച്ചയാ ഭവോതി… ഭവപച്ചയാ ജാതീതി… ജാതിപച്ചയാ ജരാമരണന്തി സമേച്ച അഭിസമേച്ച ധമ്മം; അവിജ്ജാനിരോധാ സങ്ഖാരനിരോധോതി സമേച്ച അഭിസമേച്ച ധമ്മം; സങ്ഖാരനിരോധാ വിഞ്ഞാണനിരോധോതി സമേച്ച അഭിസമേച്ച ധമ്മം; വിഞ്ഞാണനിരോധാ നാമരൂപനിരോധോതി… നാമരൂപനിരോധാ സളായതനനിരോധോതി… സളായതനനിരോധാ ഫസ്സനിരോധോതി… ഫസ്സനിരോധാ വേദനാനിരോധോതി… വേദനാനിരോധാ തണ്ഹാനിരോധോതി… തണ്ഹാനിരോധാ ഉപാദാനനിരോധോതി… ഉപാദാനനിരോധാ ഭവനിരോധോതി… ഭവനിരോധാ ജാതിനിരോധോതി… ജാതിനിരോധാ ജരാമരണനിരോധോതി സമേച്ച അഭിസമേച്ച ധമ്മം; ഇദം ദുക്ഖന്തി സമേച്ച അഭിസമേച്ച ധമ്മം; അയം ദുക്ഖസമുദയോതി… അയം ദുക്ഖനിരോധോതി… അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാതി സമേച്ച അഭിസമേച്ച ധമ്മം; ഇമേ ആസവാതി സമേച്ച അഭിസമേച്ച ധമ്മം; അയം ആസവസമുദയോതി… അയം ആസവനിരോധോതി… അയം ആസവനിരോധഗാമിനീ പടിപദാതി സമേച്ച അഭിസമേച്ച ധമ്മം; ഇമേ ധമ്മാ അഭിഞ്ഞേയ്യാതി സമേച്ച അഭിസമേച്ച ധമ്മം; ഇമേ ധമ്മാ പരിഞ്ഞേയ്യാതി… ഇമേ ധമ്മാ പഹാതബ്ബാതി… ഇമേ ധമ്മാ ഭാവേതബ്ബാതി … ഇമേ ധമ്മാ സച്ഛികാതബ്ബാതി സമേച്ച അഭിസമേച്ച ധമ്മം. ഛന്നം ഫസ്സായതനാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച സമേച്ച അഭിസമേച്ച ധമ്മം. പഞ്ചന്നം ഉപാദാനക്ഖന്ധാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച സമേച്ച അഭിസമേച്ച ധമ്മം. ചതുന്നം മഹാഭൂതാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച സമേച്ച അഭിസമേച്ച ധമ്മം. യം കിഞ്ചി സമുദയധമ്മം സബ്ബം തം നിരോധധമ്മന്തി സമേച്ച അഭിസമേച്ച ധമ്മന്തി – വിദ്വാ ച വേദേഹി സമേച്ച ധമ്മം.

ന ഉച്ചാവചം ഗച്ഛതി ഭൂരിപഞ്ഞോതി ന സത്ഥാരതോ സത്ഥാരം ഗച്ഛതി, ന ധമ്മക്ഖാനതോ ധമ്മക്ഖാനം ഗച്ഛതി, ന ഗണതോ ഗണം ഗച്ഛതി, ന ദിട്ഠിയാ ദിട്ഠിം ഗച്ഛതി, ന പടിപദായ പടിപദം ഗച്ഛതി, ന മഗ്ഗതോ മഗ്ഗം ഗച്ഛതി. ഭൂരിപഞ്ഞോതി ഭൂരിപഞ്ഞോ മഹാപഞ്ഞോ പുഥുപഞ്ഞോ ഹാസപഞ്ഞോ ജവനപഞ്ഞോ തിക്ഖപഞ്ഞോ നിബ്ബേധികപഞ്ഞോ. ഭൂരി വുച്ചതി പഥവീ. തായ പഥവിസമായ പഞ്ഞായ വിപുലായ വിത്ഥതായ സമന്നാഗതോതി – ന ഉച്ചാവചം ഗച്ഛതി ഭൂരിപഞ്ഞോ.

തേനാഹ ഭഗവാ –

‘‘സയം സമാദായ വതാനി ജന്തു, ഉച്ചാവചം ഗച്ഛതി സഞ്ഞസത്തോ;

വിദ്വാ ച വേദേഹി സമേച്ച ധമ്മം, ന ഉച്ചാവചം ഗച്ഛതി ഭൂരിപഞ്ഞോ’’തി.

൨൮. സ സബ്ബധമ്മേസു വിസേനിഭൂതോ,യം കിഞ്ചി ദിട്ഠം വ സുതം മുതം വാ;

തമേവ ദസ്സിം വിവടം ചരന്തം, കേനീധ ലോകസ്മി വികപ്പയേയ്യ.

സ സബ്ബധമ്മേസു വിസേനിഭൂതോ യം കിഞ്ചി ദിട്ഠം വ സുതം മുതം വാതി. സേനാ വുച്ചതി മാരസേനാ. കായദുച്ചരിതം മാരസേനാ, വചീദുച്ചരിതം മാരസേനാ, മനോദുച്ചരിതം മാരസേനാ, രാഗോ മാരസേനാ, ദോസോ മാരസേനാ, മോഹോ മാരസേനാ, കോധോ മാരസേനാ, ഉപനാഹോ…പേ… സബ്ബാകുസലാഭിസങ്ഖാരാ മാരസേനാ.

വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ –

‘‘കാമാ തേ പഠമാ സേനാ, ദുതിയാ അരതി വുച്ചതി;

തതിയാ ഖുപ്പിപാസാ തേ, ചതുത്ഥീ തണ്ഹാ വുച്ചതി.

‘‘പഞ്ചമീ ഥിനമിദ്ധം തേ, ഛട്ഠാ ഭീരൂ പവുച്ചതി;

സത്തമീ വിചികിച്ഛാ തേ, മക്ഖോ ഥമ്ഭോ തേ അട്ഠമോ.

‘‘ലാഭോ സിലോകോ സക്കാരോ, മിച്ഛാലദ്ധോ ച യോ യസോ;

യോ ചത്താനം സമുക്കംസേ, പരേ ച അവജാനതി.

‘‘ഏസാ നമുചി തേ സേനാ, കണ്ഹസ്സാഭിപ്പഹാരിനീ;

ന നം അസുരോ ജിനാതി, ജേത്വാവ ലഭതേ സുഖ’’ന്തി.

യതോ ചതൂഹി അരിയമഗ്ഗേഹി സബ്ബാ ച മാരസേനാ സബ്ബേ ച പടിസേനികരാ കിലേസാ ജിതാ ച പരാജിതാ ച ഭഗ്ഗാ വിപ്പലുഗ്ഗാ പരമ്മുഖാ, സോ വുച്ചതി വിസേനിഭൂതോ. സോ ദിട്ഠേ വിസേനിഭൂതോ, സുതേ വിസേനിഭൂതോ, മുതേ വിസേനിഭൂതോ, വിഞ്ഞാതേ വിസേനിഭൂതോതി – സ സബ്ബധമ്മേസു വിസേനിഭൂതോ യം കിഞ്ചി ദിട്ഠം വ സുതം മുതം വാ.

തമേവ ദസ്സിം വിവടം ചരന്തന്തി. തമേവ സുദ്ധദസ്സിം വിസുദ്ധദസ്സിം പരിസുദ്ധദസ്സിം വോദാതദസ്സിം പരിയോദാതദസ്സിം. അഥ വാ, സുദ്ധദസ്സനം വിസുദ്ധദസ്സനം പരിസുദ്ധദസ്സനം വോദാതദസ്സനം പരിയോദാതദസ്സനം. വിവടന്തി തണ്ഹാഛദനം ദിട്ഠിഛദനം കിലേസഛദനം ദുച്ചരിതഛദനം അവിജ്ജാഛദനം. താനി ഛദനാനി വിവടാനി ഹോന്തി വിദ്ധംസിതാനി ഉഗ്ഘാടിതാനി സമുഗ്ഘാടിതാനി പഹീനാനി സമുച്ഛിന്നാനി വൂപസന്താനി പടിപസ്സദ്ധാനി അഭബ്ബുപ്പത്തികാനി ഞാണഗ്ഗിനാ ദഡ്ഢാനി. ചരന്തന്തി ചരന്തം വിചരന്തം വിഹരന്തം ഇരിയന്തം വത്തേന്തം പാലേന്തം യപേന്തം യാപേന്തന്തി – തമേവ ദസ്സിം വിവടം ചരന്തം.

കേനീധ ലോകസ്മി വികപ്പയേയ്യാതി. കപ്പാതി ദ്വേ കപ്പാ – തണ്ഹാകപ്പോ ച ദിട്ഠികപ്പോ ച…പേ… അയം തണ്ഹാകപ്പോ…പേ… അയം ദിട്ഠികപ്പോ. തസ്സ തണ്ഹാകപ്പോ പഹീനോ, ദിട്ഠികപ്പോ പടിനിസ്സട്ഠോ. തണ്ഹാകപ്പസ്സ പഹീനത്താ ദിട്ഠികപ്പസ്സ പടിനിസ്സട്ഠത്താ കേന രാഗേന കപ്പേയ്യ, കേന ദോസേന കപ്പേയ്യ, കേന മോഹേന കപ്പേയ്യ, കേന മാനേന കപ്പേയ്യ, കായ ദിട്ഠിയാ കപ്പേയ്യ, കേന ഉദ്ധച്ചേന കപ്പേയ്യ, കായ വിചികിച്ഛായ കപ്പേയ്യ, കേഹി അനുസയേഹി കപ്പേയ്യ – രത്തോതി വാ ദുട്ഠോതി വാ മൂള്ഹോതി വാ വിനിബദ്ധോതി വാ പരാമട്ഠോതി വാ വിക്ഖേപഗതോതി വാ അനിട്ഠങ്ഗതോതി വാ ഥാമഗതോതി വാ. തേ അഭിസങ്ഖാരാ പഹീനാ. അഭിസങ്ഖാരാനം പഹീനത്താ ഗതിയോ കേന കപ്പേയ്യ – നേരയികോതി വാ തിരച്ഛാനയോനികോതി വാ പേത്തിവിസയികോതി വാ മനുസ്സോതി വാ ദേവോതി വാ രൂപീതി വാ അരൂപീതി വാ സഞ്ഞീതി വാ അസഞ്ഞീതി വാ നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീതി വാ. സോ ഹേതു നത്ഥി, പച്ചയോ നത്ഥി, കാരണം നത്ഥി, യേന കപ്പേയ്യ വികപ്പേയ്യ വികപ്പം ആപജ്ജേയ്യ. ലോകസ്മിന്തി അപായലോകേ മനുസ്സലോകേ ദേവലോകേ ഖന്ധലോകേ ധാതുലോകേ ആയതനലോകേതി – കേനീധ ലോകസ്മിം വികപ്പയേയ്യ.

തേനാഹ ഭഗവാ –

‘‘സ സബ്ബധമ്മേസു വിസേനിഭൂതോ, യം കിഞ്ചി ദിട്ഠം വ സുതം മുതം വാ;

തമേവ ദസ്സിം വിവടം ചരന്തം, കേനീധ ലോകസ്മി വികപ്പയേയ്യാ’’തി.

൨൯. ന കപ്പയന്തി ന പുരേക്ഖരോന്തി, അച്ചന്തസുദ്ധീതി ന തേ വദന്തി;

ആദാനഗന്ഥം ഗഥിതം വിസജ്ജ, ആസം ന കുബ്ബന്തി കുഹിഞ്ചി ലോകേ.

ന കപ്പയന്തി ന പുരേക്ഖരോന്തീതി. കപ്പാതി ദ്വേ കപ്പാ – തണ്ഹാകപ്പോ ച ദിട്ഠികപ്പോ ച…പേ… അയം തണ്ഹാകപ്പോ…പേ… അയം ദിട്ഠികപ്പോ. തേസം തണ്ഹാകപ്പോ പഹീനോ, ദിട്ഠികപ്പോ പടിനിസ്സട്ഠോ. തണ്ഹാകപ്പസ്സ പഹീനത്താ, ദിട്ഠികപ്പസ്സ പടിനിസ്സട്ഠത്താ തണ്ഹാകപ്പം വാ ദിട്ഠികപ്പം വാ ന കപ്പേന്തി ന ജനേന്തി ന സഞ്ജനേന്തി ന നിബ്ബത്തേന്തി നാഭിനിബ്ബത്തേന്തീതി – ന കപ്പയന്തി. ന പുരേക്ഖരോന്തീതി. പുരേക്ഖാരാതി ദ്വേ പുരേക്ഖാരാ – തണ്ഹാപുരേക്ഖാരോ ച ദിട്ഠിപുരേക്ഖാരോ ച…പേ… അയം തണ്ഹാപുരേക്ഖാരോ…പേ… അയം ദിട്ഠിപുരേക്ഖാരോ. തേസം തണ്ഹാപുരേക്ഖാരോ പഹീനോ, ദിട്ഠിപുരേക്ഖാരോ പടിനിസ്സട്ഠോ. തണ്ഹാപുരേക്ഖാരസ്സ പഹീനത്താ, ദിട്ഠിപുരേക്ഖാരസ്സ പടിനിസ്സട്ഠത്താ ന തണ്ഹം വാ ന ദിട്ഠിം വാ പുരതോ കത്വാ ചരന്തി, ന തണ്ഹാധജാ ന തണ്ഹാകേതൂ ന തണ്ഹാധിപതേയ്യാ, ന ദിട്ഠിധജാ ന ദിട്ഠികേതൂ ന ദിട്ഠാധിപതേയ്യാ, ന തണ്ഹായ വാ ന ദിട്ഠിയാ വാ പരിവാരിതാ ചരന്തീതി – ന കപ്പയന്തി ന പുരേക്ഖരോന്തി.

അച്ചന്തസുദ്ധീതി ന തേ വദന്തീതി അച്ചന്തസുദ്ധിം സംസാരസുദ്ധിം അകിരിയദിട്ഠിം സസ്സതവാദം ന വദന്തി ന കഥേന്തി ന ഭണന്തി ന ദീപയന്തി ന വോഹരന്തീതി – അച്ചന്തസുദ്ധീതി ന തേ വദന്തി.

ആദാനഗന്ഥം ഗഥിതം വിസജ്ജാതി. ഗന്ഥാതി ചത്താരോ ഗന്ഥാ – അഭിജ്ഝാ കായഗന്ഥോ, ബ്യാപാദോ കായഗന്ഥോ, സീലബ്ബതപരാമാസോ കായഗന്ഥോ, ഇദംസച്ചാഭിനിവേസോ കായഗന്ഥോ. അത്തനോ ദിട്ഠിയാ രാഗോ അഭിജ്ഝാ കായഗന്ഥോ; പരവാദേസു ആഘാതോ അപ്പച്ചയോ ബ്യാപാദോ കായഗന്ഥോ; അത്തനോ സീലം വാ വതം വാ സീലവതം വാ പരാമസന്തീതി സീലബ്ബതപരാമാസോ കായഗന്ഥോ, അത്തനോ ദിട്ഠി ഇദംസച്ചാഭിനിവേസോ കായഗന്ഥോ. കിംകാരണാ വുച്ചതി ആദാനഗന്ഥോ? തേഹി ഗന്ഥേഹി രൂപം ആദിയന്തി ഉപാദിയന്തി ഗണ്ഹന്തി പരാമസന്തി അഭിനിവിസന്തി; വേദനം…പേ… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം… ഗതിം … ഉപപത്തിം… പടിസന്ധിം… ഭവം… സംസാരവട്ടം ആദിയന്തി ഉപാദിയന്തി ഗണ്ഹന്തി പരാമസന്തി അഭിനിവിസന്തി. തംകാരണാ വുച്ചതി ആദാനഗന്ഥോ. വിസജ്ജാതി ഗന്ഥേ വോസജ്ജിത്വാ വാ – വിസജ്ജ. അഥ വാ ഗന്ഥേ ഗധിതേ ഗന്ഥിതേ ബന്ധേ വിബന്ധേ ആബന്ധേ ലഗ്ഗേ ലഗ്ഗിതേ പലിബുദ്ധേ ബന്ധനേ പോടയിത്വാ – [ഫോടയിത്വാ (സ്യാ.)] വിസജ്ജ. യഥാ വയ്ഹം വാ രഥം വാ സകടം വാ സന്ദമാനികം വാ സജ്ജം വിസജ്ജം കരോന്തി വികോപേന്തി; ഏവമേവ ഗന്ഥേ വോസജ്ജിത്വാ – വിസജ്ജ. അഥ വാ ഗന്ഥേ ഗധിതേ ഗന്ഥിതേ ബന്ധേ വിബന്ധേ ആബന്ധേ ലഗ്ഗേ ലഗ്ഗിതേ പലിബുദ്ധേ ബന്ധനേ പോടയിത്വാ വിസജ്ജാതി – ആദാനഗന്ഥം ഗഥിതം വിസജ്ജ.

ആസം ന കുബ്ബന്തി കുഹിഞ്ചി ലോകേതി. ആസാ വുച്ചതി തണ്ഹാ യോ രാഗോ സാരാഗോ…പേ… അഭിജ്ഝാ ലോഭോ അകുസലമൂലം. ആസം ന കുബ്ബന്തീതി ആസം ന കുബ്ബന്തി ന ജനേന്തി ന സഞ്ജനേന്തി ന നിബ്ബത്തേന്തി ന അഭിനിബ്ബത്തേന്തി. കുഹിഞ്ചീതി കുഹിഞ്ചി കിമ്ഹിചി കത്ഥചി അജ്ഝത്തം വാ ബഹിദ്ധാ വാ അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാ വാ. ലോകേതി അപായലോകേ…പേ… ആയതനലോകേതി – ആസം ന കുബ്ബന്തി കുഹിഞ്ചി ലോകേ.

തേനാഹ ഭഗവാ –

‘‘ന കപ്പയന്തി ന പുരേക്ഖരോന്തി, അച്ചന്തസുദ്ധീതി ന തേ വദന്തി;

ആദാനഗന്ഥം ഗഥിതം വിസജ്ജ, ആസം ന കുബ്ബന്തി കുഹിഞ്ചി ലോകേ’’തി.

൩൦. സീമാതിഗോ ബ്രാഹ്മണോ തസ്സ നത്ഥി, ഞത്വാ ച ദിസ്വാ ച സമുഗ്ഗഹീതം;

ന രാഗരാഗീ ന വിരാഗരത്തോ, തസ്സീധ നത്ഥി പരമുഗ്ഗഹീതം.

സീമാതിഗോ ബ്രാഹ്മണോ തസ്സ നത്ഥി, ഞത്വാ ച ദിസ്വാ ച സമുഗ്ഗഹീതന്തി. സീമാതി ചതസ്സോ സീമായോ – സക്കായദിട്ഠി, വിചികിച്ഛാ, സീലബ്ബതപരാമാസോ, ദിട്ഠാനുസയോ, വിചികിച്ഛാനുസയോ, തദേകട്ഠാ ച കിലേസാ – അയം പഠമാ സീമാ. ഓളാരികം കാമരാഗസഞ്ഞോജനം, പടിഘസഞ്ഞോജനം, ഓളാരികോ കാമരാഗാനുസയോ, പടിഘാനുസയോ, തദേകട്ഠാ ച കിലേസാ – അയം ദുതിയാ സീമാ. അനുസഹഗതം കാമരാഗസഞ്ഞോജനം, പടിഘസഞ്ഞോജനം, അനുസഹഗതോ കാമരാഗാനുസയോ, പടിഘാനുസയോ, തദേകട്ഠാ ച കിലേസാ – അയം തതിയാ സീമാ. രൂപരാഗോ അരൂപരാഗോ മാനോ ഉദ്ധച്ചം അവിജ്ജാ, മാനാനുസയോ ഭവരാഗാനുസയോ അവിജ്ജാനുസയോ, തദേകട്ഠാ ച കിലേസാ – അയം ചതുത്ഥാ സീമാ. യതോ ച ചതൂഹി അരിയമഗ്ഗേഹി ഇമാ ചതസ്സോ സീമായോ അതിക്കന്തോ ഹോതി സമതിക്കന്തോ വീതിവത്തോ, സോ വുച്ചതി സീമാതിഗോ. ബ്രാഹ്മണോതി സത്തന്നം ധമ്മാനം ബാഹിതത്താ ബ്രാഹ്മണോ – സക്കായദിട്ഠി ബാഹിതാ ഹോതി, വിചികിച്ഛാ ബാഹിതാ ഹോതി, സീലബ്ബതപരാമാസോ ബാഹിതോ ഹോതി…പേ… അസിതോ താദി പവുച്ചതേ സ ബ്രഹ്മാ. തസ്സാതി അരഹതോ ഖീണാസവസ്സ.

ഞത്വാതി പരചിത്തഞാണേന വാ ഞത്വാ പുബ്ബേനിവാസാനുസ്സതിഞാണേന വാ ഞത്വാ. ദിസ്വാതി മംസചക്ഖുനാ വാ ദിസ്വാ ദിബ്ബചക്ഖുനാ വാ ദിസ്വാ. സീമാതിഗോ ബ്രാഹ്മണോ തസ്സ നത്ഥി, ഞത്വാ ച ദിസ്വാ ച സമുഗ്ഗഹീതന്തി. തസ്സ ഇദം പരമം അഗ്ഗം സേട്ഠം വിസിട്ഠം [വിസേട്ഠം (സീ. സ്യാ.)] പാമോക്ഖം ഉത്തമം പവരന്തി ഗഹിതം പരാമട്ഠം അഭിനിവിട്ഠം അജ്ഝോസിതം അധിമുത്തം നത്ഥി ന സന്തി ന സംവിജ്ജതി നുപലബ്ഭതി, പഹീനം സമുച്ഛിന്നം വൂപസന്തം പടിപസ്സദ്ധം അഭബ്ബുപ്പത്തികം ഞാണഗ്ഗിനാ ദഡ്ഢന്തി – സീമാതിഗോ ബ്രാഹ്മണോ തസ്സ നത്ഥി ഞത്വാ ച ദിസ്വാ ച സമുഗ്ഗഹീതം.

ന രാഗരാഗീ ന വിരാഗരത്തോതി. രാഗരത്താ വുച്ചന്തി യേ പഞ്ചസു കാമഗുണേസു രത്താ ഗിദ്ധാ ഗധിതാ മുച്ഛിതാ അജ്ഝോസന്നാ ലഗ്ഗാ ലഗ്ഗിതാ പലിബുദ്ധാ. വിരാഗരത്താ വുച്ചന്തി യേ രൂപാവചരഅരൂപാവചരസമാപത്തീസു രത്താ ഗിദ്ധാ ഗധിതാ മുച്ഛിതാ അജ്ഝോസന്നാ ലഗ്ഗാ ലഗ്ഗിതാ പലിബുദ്ധാ. ന രാഗരാഗീ ന വിരാഗരത്തോതി യതോ കാമരാഗോ ച രൂപരാഗോ ച അരൂപരാഗോ ച പഹീനാ ഹോന്തി ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവംകതാ [അനഭാവകതാ (സീ.), അനഭാവംഗതാ (സ്യാ.)] ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാ. ഏത്താവതാ ന രാഗരാഗീ ന വിരാഗരത്തോ.

തസ്സീധ നത്ഥി പരമുഗ്ഗഹീതന്തി. തസ്സാതി അരഹതോ ഖീണാസവസ്സ. തസ്സ ഇദം പരമം അഗ്ഗം സേട്ഠം വിസിട്ഠം പാമോക്ഖം ഉത്തമം പവരന്തി ഗഹിതം പരാമട്ഠം അഭിനിവിട്ഠം അജ്ഝോസിതം അധിമുത്തം നത്ഥി ന സന്തി ന സംവിജ്ജതി നുപലബ്ഭതി, പഹീനം സമുച്ഛിന്നം വൂപസന്തം പടിപസ്സദ്ധം അഭബ്ബുപ്പത്തികം ഞാണഗ്ഗിനാ ദഡ്ഢന്തി – തസ്സീധ നത്ഥി പരമുഗ്ഗഹീതം.

തേനാഹ ഭഗവാ –

‘‘സീമാതിഗോ ബ്രാഹ്മണോ തസ്സ നത്ഥി, ഞത്വാ ച ദിസ്വാ ച സമുഗ്ഗഹീതം;

ന രാഗരാഗീ ന വിരാഗരത്തോ, തസ്സീധ നത്ഥി പരമുഗ്ഗഹീത’’ന്തി.

സുദ്ധട്ഠകസുത്തനിദ്ദേസോ ചതുത്ഥോ.