൪. ഉപചികാവഗ്ഗോ

൧. ഉപചികങ്ഗപഞ്ഹോ

൧. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘ഉപചികായ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബ’ന്തി യം വദേസി, കതമം തം ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബ’’ന്തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, ഉപചികാ ഉപരി ഛദനം കത്വാ അത്താനം പിദഹിത്വാ ഗോചരായ ചരതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന സീലസംവരഛദനം കത്വാ മാനസം പിദഹിത്വാ പിണ്ഡായ ചരിതബ്ബം, സീലസംവരഛദനേന ഖോ, മഹാരാജ, യോഗീ യോഗാവചരോ സബ്ബഭയസമതിക്കന്തോ ഹോതി. ഇദം, മഹാരാജ, ഉപചികായ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം, ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഥേരേന ഉപസേനേന വങ്ഗന്തപുത്തേന –

‘‘‘സീലസംവരഛദനം, യോഗീ കത്വാന മാനസം;

അനുപലിത്തോ ലോകേന, ഭയാ ച പരിമുച്ചതീ’’’തി.

ഉപചികങ്ഗപഞ്ഹോ പഠമോ.

൨. ബിളാരങ്ഗപഞ്ഹോ

൨. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘ബിളാരസ്സ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’തി യം വദേസി, കതമാനി താനി ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’’തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, ബിളാരോ ഗുഹാഗതോപി സുസിരഗതോപി ഹമ്മിയന്തരഗതോപി ഉന്ദൂരം യേവ പരിയേസതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന ഗാമഗതേനാപി അരഞ്ഞഗതേനാപി രുക്ഖമൂലഗതേനാപി സുഞ്ഞാഗാരഗതേനാപി സതതം സമിതം അപ്പമത്തേന കായഗതാസതിഭോജനം യേവ പരിയേസിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, ബിളാരസ്സ പഠമം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, ബിളാരോ ആസന്നേ യേവ ഗോചരം പരിയേസതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന ഇമേസു യേവ പഞ്ചസു ഉപാദാനക്ഖന്ധേസു ഉദയബ്ബയാനുപസ്സിനാ വിഹരിതബ്ബം ‘ഇതി രൂപം ഇതി രൂപസ്സ സമുദയോ ഇതി രൂപസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ, ഇതി വേദനാ ഇതി വേദനായ സമുദയോ ഇതി വേദനായ അത്ഥങ്ഗമോ, ഇതി സഞ്ഞാ ഇതി സഞ്ഞായ സമുദയോ ഇതി സഞ്ഞായ അത്ഥങ്ഗമോ, ഇതി സങ്ഖാരാ ഇതി സങ്ഖാരാനം സമുദയോ ഇതി സങ്ഖാരാനം അത്ഥങ്ഗമോ, ഇതി വിഞ്ഞാണം ഇതി വിഞ്ഞാണസ്സ സമുദയോ ഇതി വിഞ്ഞാണസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ’തി. ഇദം, മഹാരാജ, ബിളാരസ്സ ദുതിയം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ദേവാതിദേവേന –

‘‘‘ന ഇതോ ദൂരേ ഭവിതബ്ബം, ഭവഗ്ഗം കിം കരിസ്സതി;

പച്ചുപ്പന്നമ്ഹി വോഹാരേ, സകേ കായമ്ഹി വിന്ദഥാ’’’തി.

ബിളാരങ്ഗപഞ്ഹോ ദുതിയോ.

൩. ഉന്ദൂരങ്ഗപഞ്ഹോ

൩. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘ഉന്ദൂരസ്സ [ഉന്ദുരസ്സ (സ്യാ. ക.)] ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബ’ന്തി യം വദേസി, കതമം തം ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബ’’ന്തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, ഉന്ദൂരോ ഇതോചിതോ ച വിചരന്തോ ആഹാരൂപാസീസകോ യേവ ചരതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന ഇതോചിതോ ച വിചരന്തേന യോനിസോ മനസികാരൂപാസീസകേനേവ ഭവിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, ഉന്ദൂരസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഥേരേന ഉപസേനേന വങ്ഗന്തപുത്തേന –

‘‘‘ധമ്മാസീസം [ധമ്മസീസം (സീ. പീ.)] കരിത്വാന, വിഹരന്തോ വിപസ്സകോ;

അനോലീനോ വിഹരതി, ഉപസന്തോ സദാ സതോ’’’തി.

ഉന്ദൂരങ്ഗപഞ്ഹോ തതിയോ.

൪. വിച്ഛികങ്ഗപഞ്ഹോ

൪. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘വിച്ഛികസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബ’ന്തി യം വദേസി, കതമം തം ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബ’’ന്തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, വിച്ഛികോ നങ്ഗുലാവുധോ നങ്ഗുലം ഉസ്സാപേത്വാ ചരതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന ഞാണാവുധേന ഭവിതബ്ബം, ഞാണം ഉസ്സാപേത്വാ വിഹരിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, വിച്ഛികസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഥേരേന ഉപസേനേന വങ്ഗന്തപുത്തേന –

‘‘‘ഞാണഖഗ്ഗം ഗഹേത്വാന, വിഹരന്തോ വിപസ്സകോ;

പരിമുച്ചതി സബ്ബഭയാ, ദുപ്പസഹോ ച സോ ഭവേ’’’തി.

വിച്ഛികങ്ഗപഞ്ഹോ ചതുത്ഥോ.

൫. നകുലങ്ഗപഞ്ഹോ

൫. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘നകുലസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബ’ന്തി യം വദേസി, കതമം തം ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബ’’ന്തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, നകുലോ ഉരഗമുപഗച്ഛന്തോ ഭേസജ്ജേന കായം പരിഭാവേത്വാ ഉരഗമുപഗച്ഛതി ഗഹേതും, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന കോധാഘാതബഹുലം കലഹവിഗ്ഗഹവിവാദവിരോധാഭിഭൂതം ലോകമുപഗച്ഛന്തേന മേത്താഭേസജ്ജേന മാനസം അനുലിമ്പിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, നകുലസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഥേരേന സാരിപുത്തേന ധമ്മസേനാപതിനാ –

‘‘‘തസ്മാ സകം പരേസമ്പി, കാതബ്ബാ മേത്തഭാവനാ;

മേത്തചിത്തേന ഫരിതബ്ബം, ഏതം ബുദ്ധാന സാസന’’’ന്തി.

നകുലങ്ഗപഞ്ഹോ പഞ്ചമോ.

൬. ജരസിങ്ഗാലങ്ഗപഞ്ഹോ

൬. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘ജരസിങ്ഗാലസ്സ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’തി യം വദേസി, കതമാനി താനി ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’’തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, ജരസിങ്ഗാലോ ഭോജനം പടിലഭിത്വാ അജിഗുച്ഛമാനോ യാവദത്ഥം ആഹരയതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന ഭോജനം പടിലഭിത്വാ അജിഗുച്ഛമാനേന സരീരയാപനമത്തമേവ പരിഭുഞ്ജിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, ജരസിങ്ഗാലസ്സ പഠമം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഥേരേന മഹാകസ്സപേന –

‘‘‘സേനാസനമ്ഹാ ഓരുയ്ഹ, ഗാമം പിണ്ഡായ പാവിസിം;

ഭുഞ്ജന്തം പുരിസം കുട്ഠിം, സക്കച്ച നം ഉപട്ഠഹിം.

‘‘‘സോ മേ പക്കേന ഹത്ഥേന, ആലോപം ഉപനാമയി;

ആലോപം പക്ഖിപന്തസ്സ, അങ്ഗുലിപേത്ഥ ഛിജ്ജഥ.

‘‘‘കുട്ടമൂലഞ്ച നിസ്സായ, ആലോപം തം അഭുഞ്ജിസം;

ഭുഞ്ജമാനേ വാ ഭുത്തേ വാ, ജേഗുച്ഛം മേ ന വിജ്ജതീ’തി.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, ജരസിങ്ഗാലോ ഭോജനം പടിലഭിത്വാ ന വിചിനാതി ലൂഖം വാ പണീതം വാതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന ഭോജനം പടിലഭിത്വാ ന വിചിനിതബ്ബം ‘ലൂഖം വാ പണീതം വാ സമ്പന്നം വാ അസമ്പന്നം വാ’തി, യഥാലദ്ധേന സന്തുസ്സിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, ജരസിങ്ഗാലസ്സ ദുതിയം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഥേരേന ഉപസേനേന വങ്ഗന്തപുത്തേന –

‘‘‘ലൂഖേനപി ച സന്തുസ്സേ, നാഞ്ഞം പത്ഥേ രസം ബഹും;

രസേസു അനുഗിദ്ധസ്സ, ഝാനേ ന രമതേ [രമതീ (സീ. പീ.)] മനോ;

ഇതരീതരേന സന്തുട്ഠോ [സന്തുട്ഠേ (സീ. പീ.)], സാമഞ്ഞം പരിപൂരതീ’’’തി.

ജരസിങ്ഗാലങ്ഗപഞ്ഹോ ഛട്ഠോ.

൭. മിഗങ്ഗപഞ്ഹോ

൭. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘മിഗസ്സ തീണി അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’തി യം വദേസി, കതമാനി താനി തീണി അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’’തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, മിഗോ ദിവാ അരഞ്ഞേ ചരതി, രത്തിം അബ്ഭോകാസേ, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന ദിവാ അരഞ്ഞേ വിഹരിതബ്ബം, രത്തിം അബ്ഭോകാസേ. ഇദം, മഹാരാജ, മിഗസ്സ പഠമം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ദേവാതിദേവേന ലോമഹംസനപരിയായേ –

‘സോ ഖോ അഹം, സാരിപുത്ത, യാ താ രത്തിയോ സീതാ ഹേമന്തികാ അന്തരട്ഠകാ ഹിമപാതസമയാ [അന്തരട്ഠകേ ഹിമപാതസമയേ (സീ. പീ. ക.)], തഥാരൂപാസു രത്തീസു രത്തിം അബ്ഭോകാസേ വിഹരാമി, ദിവാ വനസണ്ഡേ. ഗിമ്ഹാനം പച്ഛിമേ മാസേ ദിവാ അബ്ഭോകാസേ വിഹരാമി, രത്തിം വനസണ്ഡേ’തി.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, മിഗോ സത്തിമ്ഹി വാ സരേ വാ ഓപതന്തേ വഞ്ചേതി [വജ്ജേതി (ക.)] പലായതി, ന കായമുപനേതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന കിലേസേസു ഓപതന്തേസു വഞ്ചയിതബ്ബം [വജ്ജയിതബ്ബം (ക.)] പലായിതബ്ബം, ന ചിത്തമുപനേതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, മിഗസ്സ ദുതിയം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, മിഗോ മനുസ്സേ ദിസ്വാ യേന വാ തേന വാ പലായതി ‘മാ മം തേ അദ്ദസംസൂ’തി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന ഭണ്ഡനകലഹവിഗ്ഗഹവിവാദസീലേ ദുസ്സീലേ കുസീതേ സങ്ഗണികാരാമേ ദിസ്വാ യേന വാ തേന വാ പലായിതബ്ബം ‘മാ മം തേ അദ്ദസംസു, അഹഞ്ച തേ മാ അദ്ദസ’ന്തി. ഇദം, മഹാരാജ, മിഗസ്സ തതിയം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഥേരേന സാരിപുത്തേന ധമ്മസേനാപതിനാ –

‘‘‘മാ മേ കദാചി പാപിച്ഛോ, കുസീതോ ഹീനവീരിയോ;

അപ്പസ്സുതോ അനാചാരോ, സമ്മതോ [സമേതോ (സീ. പീ.)] അഹു കത്ഥചീ’’’തി.

മിഗങ്ഗപഞ്ഹോ സത്തമോ.

൮. ഗോരൂപങ്ഗപഞ്ഹോ

൮. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘ഗോരൂപസ്സ ചത്താരി അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’തി യം വദേസി, കതമാനി താനി ചത്താരി അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’’തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, ഗോരൂപോ സകം ഗേഹം ന വിജഹതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന സകോ കായോ ന വിജഹിതബ്ബോ ‘അനിച്ചുച്ഛാദനപരിമദ്ദനഭേദനവികിരണവിദ്ധംസനധമ്മോ അയം കായോ’തി. ഇദം, മഹാരാജ, ഗോരൂപസ്സ പഠമം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, ഗോരൂപോ ആദിന്നധുരോ സുഖദുക്ഖേന ധുരം വഹതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന ആദിന്നബ്രഹ്മചരിയേന സുഖദുക്ഖേന യാവ ജീവിതപരിയാദാനാ ആപാണകോടികം ബ്രഹ്മചരിയം ചരിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, ഗോരൂപസ്സ ദുതിയം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, ഗോരൂപോ ഛന്ദേന ഘായമാനോ പാനീയം പിവതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന ആചരിയുപജ്ഝായാനം അനുസിട്ഠി ഛന്ദേന പേമേന പസാദേന ഘായമാനേന പടിഗ്ഗഹേതബ്ബാ. ഇദം, മഹാരാജ, ഗോരൂപസ്സ തതിയം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, ഗോരൂപോ യേന കേനചി വാഹിയമാനോ വഹതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന ഥേരനവമജ്ഝിമഭിക്ഖൂനമ്പി ഗിഹിഉപാസകസ്സാപി ഓവാദാനുസാസനീ സിരസാ സമ്പടിച്ഛിതബ്ബാ. ഇദം, മഹാരാജ, ഗോരൂപസ്സ ചതുത്ഥം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഥേരേന സാരിപുത്തേന ധമ്മസേനാപതിനാ –

‘‘‘തദഹു പബ്ബജിതോ സന്തോ, ജാതിയാ സത്തവസ്സികോ;

സോപി മം അനുസാസേയ്യ, സമ്പടിച്ഛാമി മത്ഥകേ [മുദ്ധനാ (സീ.)].

‘‘‘തിബ്ബം ഛന്ദഞ്ച പേമഞ്ച, തസ്മിം ദിസ്വാ ഉപട്ഠപേ;

ഠപേയ്യാചരിയട്ഠാനേ, സക്കച്ച നം പുനപ്പുന’’’ന്തി.

ഗോരൂപങ്ഗപഞ്ഹോ അട്ഠമോ.

൯. വരാഹങ്ഗപഞ്ഹോ

൯. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘വരാഹസ്സ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’തി യം വദേസി, കതമാനി താനി ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’’തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, വരാഹോ സന്തത്തകഠിതേ [സന്തത്തകഠിനേ (സീ. പീ.)] ഗിമ്ഹസമയേ സമ്പത്തേ ഉദകം ഉപഗച്ഛതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന ദോസേന ചിത്തേ ആലുളിതഖലിതവിബ്ഭന്തസന്തത്തേ സീതലാമതപണീതമേത്താഭാവനം ഉപഗന്തബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, വരാഹസ്സ പഠമം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, വരാഹോ ചിക്ഖല്ലമുദകമുപഗന്ത്വാ നാസികായ പഥവിം ഖണിത്വാ ദോണിം കത്വാ ദോണികായ സയതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന മാനസേ കായം നിക്ഖിപിത്വാ ആരമ്മണന്തരഗതേന സയിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, വരാഹസ്സ ദുതിയം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഥേരേന പിണ്ഡോലഭാരദ്വാജേന –

‘‘‘കായേ [കായേന (ക.)] സഭാവം ദിസ്വാന, വിചിനിത്വാ വിപസ്സകോ;

ഏകാകിയോ അദുതിയോ, സേതി ആരമ്മണന്തരേ’’’തി.

വരാഹങ്ഗപഞ്ഹോ നവമോ.

൧൦. ഹത്ഥിങ്ഗപഞ്ഹോ

൧൦. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘ഹത്ഥിസ്സ പഞ്ച അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’തി യം വദേസി, കതമാനി താനി പഞ്ച അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’’തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, ഹത്ഥീ നാമ ചരന്തോ യേവ പഥവിം ദാലേതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന കായം സമ്മസമാനേനേവ സബ്ബേ കിലേസാ ദാലേതബ്ബാ. ഇദം, മഹാരാജ, ഹത്ഥിസ്സ പഠമം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, ഹത്ഥീ സബ്ബകായേനേവ അപലോകേതി, ഉജുകം യേവ പേക്ഖതി, ന ദിസാവിദിസാ വിലോകേതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന സബ്ബകായേന അപലോകിനാ ഭവിതബ്ബം, ന ദിസാവിദിസാ വിലോകേതബ്ബാ, ന ഉദ്ധം ഉല്ലോകേതബ്ബം, ന അധോ ഓലോകേതബ്ബം, യുഗമത്തപേക്ഖിനാ ഭവിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, ഹത്ഥിസ്സ ദുതിയം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, ഹത്ഥീ അനിബദ്ധസയനോ ഗോചരായമനുഗന്ത്വാ ന തമേവ ദേസം വാസത്ഥമുപഗച്ഛതി, ന ധുവപ്പതിട്ഠാലയോ, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന അനിബദ്ധസയനേന ഭവിതബ്ബം, നിരാലയേന പിണ്ഡായ ഗന്തബ്ബം, യദി പസ്സതി വിപസ്സകോ മനുഞ്ഞം പതിരൂപം രുചിരദേസേ ഭവം മണ്ഡപം വാ രുക്ഖമൂലം വാ ഗുഹം വാ പബ്ഭാരം വാ, തത്ഥേവ വാസമുപഗന്തബ്ബം, ധുവപ്പതിട്ഠാലയോ ന കാതബ്ബോ. ഇദം, മഹാരാജ, ഹത്ഥിസ്സ തതിയം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, ഹത്ഥീ ഉദകം ഓഗാഹിത്വാ സുചിവിമലസീതലസലിലപരിപുണ്ണം കുമുദുപ്പലപദുമപുണ്ഡരീകസഞ്ഛന്നം മഹതിമഹന്തം പദുമസരം ഓഗാഹിത്വാ കീളതി ഗജവരകീളം, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന സുചിവിമലവിപ്പസന്നമനാവിലധമ്മവരവാരിപുണ്ണം വിമുത്തികുസുമസഞ്ഛന്നം മഹാസതിപട്ഠാനപോക്ഖരണിം ഓഗാഹിത്വാ ഞാണേന സങ്ഖാരാ ഓധുനിതബ്ബാ വിധുനിതബ്ബാ, യോഗാവചരകീളാ കീളിതബ്ബാ. ഇദം, മഹാരാജ, ഹത്ഥിസ്സ ചതുത്ഥം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, ഹത്ഥീ സതോ പാദം ഉദ്ധരതി, സതോ പാദം നിക്ഖിപതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന സതേന സമ്പജാനേന പാദം ഉദ്ധരിതബ്ബം, സതേന സമ്പജാനേന പാദം നിക്ഖിപിതബ്ബം, അഭിക്കമപടിക്കമേ സമിഞ്ജനപസാരണേ സബ്ബത്ഥ സതേന സമ്പജാനേന ഭവിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, ഹത്ഥിസ്സ പഞ്ചമം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ദേവാതിദേവേന സംയുത്തനികായവരേ –

‘‘‘കായേന സംവരോ സാധു, സാധു വാചായ സംവരോ;

മനസാ സംവരോ സാധു, സാധു സബ്ബത്ഥ സംവരോ;

സബ്ബത്ഥ സംവുതോ ലജ്ജീ, രക്ഖിതോതി പവുച്ചതീ’’’തി.

ഹത്ഥിങ്ഗപഞ്ഹോ ദസമോ.ഉപചികാവഗ്ഗോ ചതുത്ഥോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ഉപചികാ ബിളാരോ ച, ഉന്ദൂരോ വിച്ഛികേന ച;

നകുലോ സിങ്ഗാലോ മിഗോ,

ഗോരൂപോ വരാഹോ ഹത്ഥിനാ ദസാതി.