൬. കുമ്മങ്ഗപഞ്ഹോ

൬. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘കുമ്മസ്സ പഞ്ച അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’തി യം വദേസി, കതമാനി താനി പഞ്ച അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’’തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, കുമ്മോ ഉദകചരോ ഉദകേയേവ വാസം കപ്പേതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന സബ്ബപാണഭൂതപുഗ്ഗലാനം ഹിതാനുകമ്പിനാ മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ വിപുലേന മഹഗ്ഗതേന അപ്പമാണേന അവേരേന അബ്യാപജ്ജേന സബ്ബാവന്തം ലോകം ഫരിത്വാ വിഹരിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, കുമ്മസ്സ പഠമം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, കുമ്മോ ഉദകേ ഉപ്പിലവന്തോ സീസം ഉക്ഖിപിത്വാ യദി കോചി പസ്സതി, തത്ഥേവ നിമുജ്ജതി ഗാള്ഹമോഗാഹതി ‘മാ മം തേ പുന പസ്സേയ്യു’ന്തി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന കിലേസേസു ഓപതന്തേസു ആരമ്മണസരേ നിമുജ്ജിതബ്ബം ഗാള്ഹമോഗാഹിതബ്ബം ‘മാ മം കിലേസാ പുന പസ്സേയ്യു’ന്തി. ഇദം, മഹാരാജ, കുമ്മസ്സ ദുതിയം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, കുമ്മോ ഉദകതോ നിക്ഖമിത്വാ കായം ഓതാപേതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന നിസജ്ജട്ഠാനസയനചങ്കമതോ മാനസം നീഹരിത്വാ സമ്മപ്പധാനേ മാനസം ഓതാപേതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, കുമ്മസ്സ തതിയം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, കുമ്മോ പഥവിം ഖണിത്വാ വിവിത്തേ വാസം കപ്പേതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന ലാഭസക്കാരസിലോകം പജഹിത്വാ സുഞ്ഞം വിവിത്തം കാനനം വനപത്ഥം പബ്ബതം കന്ദരം ഗിരിഗുഹം അപ്പസദ്ദം അപ്പനിഗ്ഘോസം പവിവിത്തമോഗാഹിത്വാ വിവിത്തേ യേവ വാസം ഉപഗന്തബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, കുമ്മസ്സ ചതുത്ഥം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഥേരേന ഉപസേനേന വങ്ഗന്തപുത്തേന –

‘‘‘വിവിത്തം അപ്പനിഗ്ഘോസം, വാളമിഗനിസേവിതം;

സേവേ സേനാസനം ഭിക്ഖു, പടിസല്ലാനകാരണാ’തി.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, കുമ്മോ ചാരികം ചരമാനോ യദി കഞ്ചി പസ്സതി വാ, സദ്ദം സുണാതി വാ, സോണ്ഡിപഞ്ചമാനി അങ്ഗാനി സകേ കപാലേ നിദഹിത്വാ അപ്പോസ്സുക്കോ തുണ്ഹീഭൂതോ തിട്ഠതി കായമനുരക്ഖന്തോ, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന സബ്ബത്ഥ രൂപസദ്ദഗന്ധരസഫോട്ഠബ്ബധമ്മേസു ആപതന്തേസു ഛസു ദ്വാരേസു സംവരകവാടം അനുഗ്ഘാടേത്വാ മാനസം സമോദഹിത്വാ സംവരം കത്വാ സതേന സമ്പജാനേന വിഹാതബ്ബം സമണധമ്മം അനുരക്ഖമാനേന. ഇദം, മഹാരാജ, കുമ്മസ്സ പഞ്ചമം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ദേവാതിദേവേന സംയുത്തനികായവരേ കുമ്മൂപമസുത്തന്തേ –

‘‘‘കുമ്മോവ അങ്ഗാനി സകേ കപാലേ, സമോദഹം ഭിക്ഖു മനോവിതക്കേ;

അനിസ്സിതോ അഞ്ഞമഹേഠയാനോ, പരിനിബ്ബുതോനൂപവദേയ്യ കഞ്ചീ’’’തി.

കുമ്മങ്ഗപഞ്ഹോ ഛട്ഠോ.