൧. ഗദ്രഭവഗ്ഗോ

൧. ഗദ്രഭങ്ഗപഞ്ഹോ

൧. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘ഗദ്രഭസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബ’ന്തി യം വദേസി, കതമം തം ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബ’’ന്തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, ഗദ്രഭോ നാമ സങ്കാരകൂടേപി ചതുക്കേപി സിങ്ഘാടകേപി ഗാമദ്വാരേപി ഥുസരാസിമ്ഹിപി യത്ഥ കത്ഥചി സയതി, ന സയനബഹുലോ ഹോതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന തിണസന്ഥാരേപി പണ്ണസന്ഥാരേപി കട്ഠമഞ്ചകേപി ഛമായപി യത്ഥ കത്ഥചി ചമ്മഖണ്ഡം പത്ഥരിത്വാ യത്ഥ കത്ഥചി സയിതബ്ബം, ന സയനബഹുലേന ഭവിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, ഗദ്രഭസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ദേവാതിദേവേന ‘കലിങ്ഗരൂപധാനാ, ഭിക്ഖവേ, ഏതരഹി മമ സാവകാ വിഹരന്തി അപ്പമത്താ ആതാപിനോ പധാനസ്മി’ന്തി. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഥേരേന സാരിപുത്തേന ധമ്മസേനാപതിനാപി –

‘‘‘പല്ലങ്കേന നിസിന്നസ്സ, ജണ്ണുകേനാഭിവസ്സതി;

അലം ഫാസുവിഹാരായ, പഹിതത്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ’’’തി.

ഗദ്രഭങ്ഗപഞ്ഹോ പഠമോ.

൨. കുക്കുടങ്ഗപഞ്ഹോ

൨. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘കുക്കുടസ്സ പഞ്ച അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’തി യം വദേസി, കതമാനി താനി പഞ്ച അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’’തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, കുക്കുടോ കാലേന സമയേന പടിസല്ലീയതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന കാലേന സമയേനേവ ചേതിയങ്ഗണം സമ്മജ്ജിത്വാ പാനീയം പരിഭോജനീയം ഉപട്ഠപേത്വാ സരീരം പടിജഗ്ഗിത്വാ നഹായിത്വാ ചേതിയം വന്ദിത്വാ വുഡ്ഢാനം ഭിക്ഖൂനം ദസ്സനായ ഗന്ത്വാ കാലേന സമയേന സുഞ്ഞാഗാരം പവിസിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, കുക്കുടസ്സ പഠമം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, കുക്കുടോ കാലേന സമയേനേവ വുട്ഠാതി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന കാലേന സമയേനേവ വുട്ഠഹിത്വാ ചേതിയങ്ഗണം സമ്മജ്ജിത്വാ പാനീയം പരിഭോജനീയം ഉപട്ഠപേത്വാ സരീരം പടിജഗ്ഗിത്വാ ചേതിയം വന്ദിത്വാ പുനദേവ സുഞ്ഞാഗാരം പവിസിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, കുക്കുടസ്സ ദുതിയം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, കുക്കുടോ പഥവിം ഖണിത്വാ ഖണിത്വാ അജ്ഝോഹാരം അജ്ഝോഹരതി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന പച്ചവേക്ഖിത്വാ പച്ചവേക്ഖിത്വാ അജ്ഝോഹാരം അജ്ഝോഹരിതബ്ബം ‘നേവ ദവായ ന മദായ ന മണ്ഡനായ ന വിഭൂസനായ, യാവദേവ ഇമസ്സ കായസ്സ ഠിതിയാ യാപനായ വിഹിംസൂപരതിയാ ബ്രഹ്മചരിയാനുഗ്ഗഹായ, ഇതി പുരാണഞ്ച വേദനം പടിഹങ്ഖാമി നവഞ്ച വേദനം ന ഉപ്പാദേസ്സാമി, യാത്രാ ച മേ ഭവിസ്സതി അനവജ്ജതാ ച ഫാസുവിഹാരോ ചാ’തി. ഇദം, മഹാരാജ, കുക്കുടസ്സ തതിയം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ദേവാതിദേവേന –

‘‘‘കന്താരേ പുത്തമംസംവ, അക്ഖസ്സബ്ഭഞ്ജനം യഥാ;

ഏവം ആഹരി ആഹാരം, യാപനത്ഥമമുച്ഛിതോ’തി.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, കുക്കുടോ സചക്ഖുകോപി രത്തിം അന്ധോ ഹോതി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന അനന്ധേനേവ അന്ധേന വിയ ഭവിതബ്ബം, അരഞ്ഞേപി ഗോചരഗാമേ പിണ്ഡായ ചരന്തേനപി രജനീയേസു രൂപസദ്ദഗന്ധരസഫോട്ഠബ്ബധമ്മേസു അന്ധേന ബധിരേന മൂഗേന വിയ ഭവിതബ്ബം, ന നിമിത്തം ഗഹേതബ്ബം, നാനുബ്യഞ്ജനം ഗഹേതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, കുക്കുടസ്സ ചതുത്ഥം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഥേരേന മഹാകച്ചായനേന –

‘ചക്ഖുമാസ്സ യഥാ അന്ധോ, സോതവാ ബധിരോ യഥാ;

പഞ്ഞവാസ്സ [ജിവ്ഹാവസ്സ (സീ. പീ.)] യഥാ മൂഗോ, ബലവാ ദുബ്ബലോരിവ;

അത്തഅത്ഥേ [അഥ അത്ഥേ (സീ. പീ.)] സമുപ്പന്നേ, സയേഥ മതസായിക’ന്തി.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, കുക്കുടോ ലേഡ്ഡുദണ്ഡലഗുളമുഗ്ഗരേഹി പരിപാതിയന്തോപി സകം ഗേഹം ന വിജഹതി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന ചീവരകമ്മം കരോന്തേനപി നവകമ്മം കരോന്തേനപി വത്തപ്പടിവത്തം കരോന്തേനപി ഉദ്ദിസന്തേനപി ഉദ്ദിസാപേന്തേനപി യോനിസോ മനസികാരോ ന വിജഹിതബ്ബോ, സകം ഖോ പനേതം, മഹാരാജ, യോഗിനോ ഗേഹം, യദിദം യോനിസോ മനസികാരോ. ഇദം, മഹാരാജ, കുക്കുടസ്സ പഞ്ചമം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ദേവാതിദേവേന ‘കോ ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ഗോചരോ സകോ പേത്തികോ വിസയോ? യദിദം ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ’തി. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഥേരേന സാരിപുത്തേന ധമ്മസേനാപതിനാപി –

‘‘‘യഥാ സുദന്തോ മാതങ്ഗോ, സകം സോണ്ഡം ന മദ്ദതി;

ഭക്ഖാഭക്ഖം വിജാനാതി, അത്തനോ വുത്തികപ്പനം.

‘‘‘തഥേവ ബുദ്ധപുത്തേന, അപ്പമത്തേന വാ പന;

ജിനവചനം ന മദ്ദിതബ്ബം, മനസികാരവരുത്തമ’’’ന്തി.

കുക്കുടങ്ഗപഞ്ഹോ ദുതിയോ.

൩. കലന്ദകങ്ഗപഞ്ഹോ

൩. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘കലന്ദകസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബ’ന്തി യം വദേസി, കതമം തം ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബ’’ന്തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, കലന്ദകോ പടിസത്തുമ്ഹി ഓപതന്തേ നങ്ഗുട്ഠം പപ്ഫോടേത്വാ മഹന്തം കത്വാ തേനേവ നങ്ഗുട്ഠലഗുളേന പടിസത്തും പടിബാഹതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന കിലേസസത്തുമ്ഹി ഓപതന്തേ സതിപട്ഠാനലഗുളം പപ്ഫോടേത്വാ മഹന്തം കത്വാ തേനേവ സതിപട്ഠാനലഗുളേന സബ്ബകിലേസാ പടിബാഹിതബ്ബാ. ഇദം, മഹാരാജ, കലന്ദകസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഥേരേന ചൂളപന്ഥകേന –

‘യദാ കിലേസാ ഓപതന്തി, സാമഞ്ഞഗുണധംസനാ;

സതിപട്ഠാനലഗുളേന, ഹന്തബ്ബാ തേ പുനപ്പുന’’’ന്തി.

കലന്ദകങ്ഗപഞ്ഹോ തതിയോ.

൪. ദീപിനിയങ്ഗപഞ്ഹോ

൪. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘ദീപിനിയാ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബ’ന്തി യം വദേസി, കതമം തം ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബ’’ന്തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, ദീപിനീ സകിം യേവ ഗബ്ഭം ഗണ്ഹാതി, ന പുനപ്പുനം പുരിസം ഉപേതി? ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന ആയതിം പടിസന്ധിം ഉപ്പത്തിം ഗബ്ഭസേയ്യം ചുതിം ഭേദം ഖയം വിനാസം സംസാരഭയം ദുഗ്ഗതിം വിസമം സമ്പീളിതം ദിസ്വാ ‘പുനബ്ഭവേ നപ്പടിസന്ദഹിസ്സാമീ’തി യോനിസോ മനസികാരോ കരണീയോ. ഇദം, മഹാരാജ, ദീപിനിയാ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ദേവാതിദേവേന സുത്തനിപാതേ ധനിയഗോപാലകസുത്തേ –

‘‘‘ഉസഭോരിവ ഛേത്വ ബന്ധനാനി, നാഗോ പൂതിലതംവ ദാലയിത്വാ;

നാഹം പുനുപേസ്സം ഗബ്ഭസേയ്യം, അഥ ചേ പത്ഥയസീ പവസ്സ ദേവാ’’’തി.

ദീപിനിയങ്ഗപഞ്ഹോ ചതുത്ഥോ.

൫. ദീപികങ്ഗപഞ്ഹോ

൫. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘ദീപികസ്സ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’തി യം വദേസി, കതമാനി താനി ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’’തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, ദീപികോ അരഞ്ഞേ തിണഗഹനം വാ വനഗഹനം വാ പബ്ബതഗഹനം വാ നിസ്സായ നിലീയിത്വാ മിഗേ ഗണ്ഹാതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന വിവേകം സേവിതബ്ബം അരഞ്ഞം രുക്ഖമൂലം പബ്ബതം കന്ദരം ഗിരിഗുഹം സുസാനം വനപത്ഥം അബ്ഭോകാസം പലാലപുഞ്ജം അപ്പസദ്ദം അപ്പനിഗ്ഘോസം വിജനവാതം മനുസ്സരാഹസേയ്യകം പടിസല്ലാനസാരുപ്പം; വിവേകം സേവമാനോ ഹി, മഹാരാജ, യോഗീ യോഗാവചരോ നചിരസ്സേവ ഛളഭിഞ്ഞാസു ച വസിഭാവം പാപുണാതി. ഇദം, മഹാരാജ, ദീപികസ്സ പഠമം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഥേരേഹി ധമ്മസങ്ഗാഹകേഹി –

‘‘‘യഥാപി ദീപികോ നാമ, നിലീയിത്വാ ഗണ്ഹതേ [ഗണ്ഹതീ (സീ. പീ.)] മിഗേ;

തഥേവായം ബുദ്ധപുത്തോ, യുത്തയോഗോ വിപസ്സകോ;

അരഞ്ഞം പവിസിത്വാന, ഗണ്ഹാതി ഫലമുത്തമ’ന്തി.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, ദീപികോ യം കിഞ്ചി പസും വധിത്വാ വാമേന പസ്സേന പതിതം ന ഭക്ഖേതി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന വേളുദാനേന വാ പത്തദാനേന വാ പുപ്ഫദാനേന വാ ഫലദാനേന വാ സിനാനദാനേന വാ മത്തികാദാനേന വാ ചുണ്ണദാനേന വാ ദന്തകട്ഠദാനേന വാ മുഖോദകദാനേന വാ ചാതുകമ്യതായ വാ മുഗ്ഗസുപ്യതായ [മുഗ്ഗസുപ്പതായ (സീ. പീ.)] വാ പാരിഭട [പാരിഭട്ടതായ (സീ. പീ.)] യതായ വാ ജങ്ഘപേസനീയേന വാ വേജ്ജകമ്മേന വാ ദൂതകമ്മേന വാ പഹിണഗമനേന വാ പിണ്ഡപടിപിണ്ഡേന വാ ദാനാനുപ്പദാനേന വാ വത്ഥുവിജ്ജായ വാ നക്ഖത്തവിജ്ജായ വാ അങ്ഗവിജ്ജായ [നഗവിജ്ജായ (ക.)] വാ അഞ്ഞതരഞ്ഞതരേന വാ ബുദ്ധപ്പടികുട്ഠേന മിച്ഛാജീവേന നിപ്ഫാദിതം ഭോജനം ന ഭുഞ്ജിതബ്ബം [പരിഭുഞ്ജിതബ്ബം (സീ. പീ.)] വാമേന പസ്സേന പതിതം പസും വിയ ദീപികോ. ഇദം, മഹാരാജ, ദീപികസ്സ ദുതിയം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഥേരേന സാരിപുത്തേന ധമ്മസേനാപതിനാ –

‘‘‘വചീവിഞ്ഞത്തിവിപ്ഫാരാ, ഉപ്പന്നം മധുപായസം;

സചേ ഭുത്തോ ഭവേയ്യാഹം, സാജീവോ ഗരഹിതോ മമ.

‘‘‘യദിപി മേ അന്തഗുണം, നിക്ഖമിത്വാ ബഹീ ചരേ;

നേവ ഭിന്ദേയ്യമാജീവം, ചജമാനോപി ജീവിത’’’ന്തി.

ദീപികങ്ഗപഞ്ഹോ പഞ്ചമോ.

൬. കുമ്മങ്ഗപഞ്ഹോ

൬. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘കുമ്മസ്സ പഞ്ച അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’തി യം വദേസി, കതമാനി താനി പഞ്ച അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’’തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, കുമ്മോ ഉദകചരോ ഉദകേയേവ വാസം കപ്പേതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന സബ്ബപാണഭൂതപുഗ്ഗലാനം ഹിതാനുകമ്പിനാ മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ വിപുലേന മഹഗ്ഗതേന അപ്പമാണേന അവേരേന അബ്യാപജ്ജേന സബ്ബാവന്തം ലോകം ഫരിത്വാ വിഹരിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, കുമ്മസ്സ പഠമം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, കുമ്മോ ഉദകേ ഉപ്പിലവന്തോ സീസം ഉക്ഖിപിത്വാ യദി കോചി പസ്സതി, തത്ഥേവ നിമുജ്ജതി ഗാള്ഹമോഗാഹതി ‘മാ മം തേ പുന പസ്സേയ്യു’ന്തി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന കിലേസേസു ഓപതന്തേസു ആരമ്മണസരേ നിമുജ്ജിതബ്ബം ഗാള്ഹമോഗാഹിതബ്ബം ‘മാ മം കിലേസാ പുന പസ്സേയ്യു’ന്തി. ഇദം, മഹാരാജ, കുമ്മസ്സ ദുതിയം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, കുമ്മോ ഉദകതോ നിക്ഖമിത്വാ കായം ഓതാപേതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന നിസജ്ജട്ഠാനസയനചങ്കമതോ മാനസം നീഹരിത്വാ സമ്മപ്പധാനേ മാനസം ഓതാപേതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, കുമ്മസ്സ തതിയം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, കുമ്മോ പഥവിം ഖണിത്വാ വിവിത്തേ വാസം കപ്പേതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന ലാഭസക്കാരസിലോകം പജഹിത്വാ സുഞ്ഞം വിവിത്തം കാനനം വനപത്ഥം പബ്ബതം കന്ദരം ഗിരിഗുഹം അപ്പസദ്ദം അപ്പനിഗ്ഘോസം പവിവിത്തമോഗാഹിത്വാ വിവിത്തേ യേവ വാസം ഉപഗന്തബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, കുമ്മസ്സ ചതുത്ഥം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഥേരേന ഉപസേനേന വങ്ഗന്തപുത്തേന –

‘‘‘വിവിത്തം അപ്പനിഗ്ഘോസം, വാളമിഗനിസേവിതം;

സേവേ സേനാസനം ഭിക്ഖു, പടിസല്ലാനകാരണാ’തി.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, കുമ്മോ ചാരികം ചരമാനോ യദി കഞ്ചി പസ്സതി വാ, സദ്ദം സുണാതി വാ, സോണ്ഡിപഞ്ചമാനി അങ്ഗാനി സകേ കപാലേ നിദഹിത്വാ അപ്പോസ്സുക്കോ തുണ്ഹീഭൂതോ തിട്ഠതി കായമനുരക്ഖന്തോ, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന സബ്ബത്ഥ രൂപസദ്ദഗന്ധരസഫോട്ഠബ്ബധമ്മേസു ആപതന്തേസു ഛസു ദ്വാരേസു സംവരകവാടം അനുഗ്ഘാടേത്വാ മാനസം സമോദഹിത്വാ സംവരം കത്വാ സതേന സമ്പജാനേന വിഹാതബ്ബം സമണധമ്മം അനുരക്ഖമാനേന. ഇദം, മഹാരാജ, കുമ്മസ്സ പഞ്ചമം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ദേവാതിദേവേന സംയുത്തനികായവരേ കുമ്മൂപമസുത്തന്തേ –

‘‘‘കുമ്മോവ അങ്ഗാനി സകേ കപാലേ, സമോദഹം ഭിക്ഖു മനോവിതക്കേ;

അനിസ്സിതോ അഞ്ഞമഹേഠയാനോ, പരിനിബ്ബുതോനൂപവദേയ്യ കഞ്ചീ’’’തി.

കുമ്മങ്ഗപഞ്ഹോ ഛട്ഠോ.

൭. വംസങ്ഗപഞ്ഹോ

൭. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘വംസസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബ’ന്തി യം വദേസി, കതമം തം ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബ’’ന്തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, വംസോ യത്ഥ വാതോ, തത്ഥ അനുലോമേതി, നാഞ്ഞത്ഥമനുധാവതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന യം ബുദ്ധേന ഭഗവതാ ഭാസിതം നവങ്ഗം സത്ഥു സാസനം, തം അനുലോമയിത്വാ കപ്പിയേ അനവജ്ജേ ഠത്വാ സമണധമ്മം യേവ പരിയേസിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, വംസസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം മഹാരാജ ഥേരേന രാഹുലേന –

‘‘‘നവങ്ഗം ബുദ്ധവചനം, അനുലോമേത്വാന സബ്ബദാ;

കപ്പിയേ അനവജ്ജസ്മിം, ഠത്വാപായം സമുത്തരി’’’ന്തി.

വംസങ്ഗപഞ്ഹോ സത്തമോ.

൮. ചാപങ്ഗപഞ്ഹോ

൮. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘ചാപസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബ’ന്തി യം വദേസി, കതമം തം ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബ’’ന്തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, ചാപോ സുതച്ഛിതോ നമിതോ [മിതോ (സീ. പീ. ക.)] യാവഗ്ഗമൂലം സമകമേവ അനുനമതി നപ്പടിത്ഥമ്ഭതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന ഥേരനവമജ്ഝിമസമകേസു അനുനമിതബ്ബം നപ്പടിഫരിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, ചാപസ്സ ഏകം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ദേവാതിദേവേന വിധുര [പുണ്ണക] ജാതകേ –

‘‘‘ചാപോവൂനുദരോ ധീരോ, വംസോ വാപി പകമ്പയേ [ചാപോ വാ നുന മേ ധീരോ, വംസോവ അനുലോമയം (സീ. പീ. ക.)];

പടിലോമം ന വത്തേയ്യ, സ രാജവസതിം വസേ’’’തി.

ചാപങ്ഗപഞ്ഹോ അട്ഠമോ.

൯. വായസങ്ഗപഞ്ഹോ

൯. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘വായസസ്സ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’തി യം വദേസി, കതമാനി താനി ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’’തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, വായസോ ആസങ്കിതപരിസങ്കിതോ യത്തപ്പയത്തോ ചരതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന ആസങ്കിതപരിസങ്കിതേന യത്തപയത്തേന ഉപട്ഠിതായ സതിയാ സംവുതേഹി ഇന്ദ്രിയേഹി ചരിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, വായസസ്സ പഠമം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, വായസോ യം കിഞ്ചി ഭോജനം ദിസ്വാ ഞാതീഹി സംവിഭജിത്വാ ഭുഞ്ജതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന യേ തേ ലാഭാ ധമ്മികാ ധമ്മലദ്ധാ അന്തമസോ പത്തപരിയാപന്നമത്തമ്പി, തഥാരൂപേഹി ലാഭേഹി പടിവിഭത്തഭോഗിനാ ഭവിതബ്ബം സീലവന്തേഹി സബ്രഹ്മചാരീഹി. ഇദം, മഹാരാജ, വായസസ്സ ദുതിയം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഥേരേന സാരിപുത്തേന ധമ്മസേനാപതിനാ –

‘‘‘സചേ മേ ഉപനാമേന്തി, യഥാലദ്ധം തപസ്സിനോ;

സബ്ബേ സംവിഭജിത്വാന, തതോ ഭുഞ്ജാമി ഭോജന’’’ന്തി.

വായസങ്ഗപഞ്ഹോ നവമോ.

൧൦. മക്കടങ്ഗപഞ്ഹോ

൧൦. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘മക്കടസ്സ ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’തി യം വദേസി, കതമാനി താനി ദ്വേ അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’’തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, മക്കടോ വാസമുപഗച്ഛന്തോ തഥാരൂപേ ഓകാസേ മഹതിമഹാരുക്ഖേ പവിവിത്തേ സബ്ബട്ഠകസാഖേ [സബ്ബത്ഥകസാഖേ (സ്യാ.), സബ്ബട്ഠസാഖേ (ക.)] ഭീരുത്താണേ വാസമുപഗച്ഛതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന ലജ്ജിം പേസലം സീലവന്തം കല്യാണധമ്മം ബഹുസ്സുതം ധമ്മധരം വിനയധരം പിയം ഗരുഭാവനീയം വത്താരം വചനക്ഖമം ഓവാദകം വിഞ്ഞാപകം സന്ദസ്സകം സമാദപകം സമുത്തേജകം സമ്പഹംസകം ഏവരൂപം കല്യാണമിത്തം ആചരിയം നിസ്സായ വിഹരിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, മക്കടസ്സ പഠമം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, മക്കടോ രുക്ഖേ യേവ ചരതി തിട്ഠതി നിസീദതി, യദി നിദ്ദം ഓക്കമതി, തത്ഥേവ രത്തിം വാസമനുഭവതി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന പവനാഭിമുഖേന ഭവിതബ്ബം, പവനേ യേവ ഠാനചങ്കമനിസജ്ജാസയനം നിദ്ദം ഓക്കമിതബ്ബം, തത്ഥേവ സതിപട്ഠാനമനുഭവിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, മക്കടസ്സ ദുതിയം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഥേരേന സാരിപുത്തേന ധമ്മസേനാപതിനാ –

‘‘‘ചങ്കമന്തോപി തിട്ഠന്തോ, നിസജ്ജാസയനേന വാ;

പവനേ സോഭതേ ഭിക്ഖു, പവനന്തംവ വണ്ണിത’’’ന്തി.

മക്കടങ്ഗപഞ്ഹോ ദസമോ.

ഗദ്രഭവഗ്ഗോ പഠമോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ഗദ്രഭോ ചേവ [ഘോരസ്സരോ ച (സീ. സ്യാ. പീ.)] കുക്കുടോ, കലന്ദോ ദീപിനി ദീപികോ;

കുമ്മോ വംസോ ച ചാപോ ച, വായസോ അഥ മക്കടോതി.