൨. കുക്കുടങ്ഗപഞ്ഹോ

൨. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘കുക്കുടസ്സ പഞ്ച അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’തി യം വദേസി, കതമാനി താനി പഞ്ച അങ്ഗാനി ഗഹേതബ്ബാനീ’’തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, കുക്കുടോ കാലേന സമയേന പടിസല്ലീയതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന കാലേന സമയേനേവ ചേതിയങ്ഗണം സമ്മജ്ജിത്വാ പാനീയം പരിഭോജനീയം ഉപട്ഠപേത്വാ സരീരം പടിജഗ്ഗിത്വാ നഹായിത്വാ ചേതിയം വന്ദിത്വാ വുഡ്ഢാനം ഭിക്ഖൂനം ദസ്സനായ ഗന്ത്വാ കാലേന സമയേന സുഞ്ഞാഗാരം പവിസിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, കുക്കുടസ്സ പഠമം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, കുക്കുടോ കാലേന സമയേനേവ വുട്ഠാതി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന കാലേന സമയേനേവ വുട്ഠഹിത്വാ ചേതിയങ്ഗണം സമ്മജ്ജിത്വാ പാനീയം പരിഭോജനീയം ഉപട്ഠപേത്വാ സരീരം പടിജഗ്ഗിത്വാ ചേതിയം വന്ദിത്വാ പുനദേവ സുഞ്ഞാഗാരം പവിസിതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, കുക്കുടസ്സ ദുതിയം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, കുക്കുടോ പഥവിം ഖണിത്വാ ഖണിത്വാ അജ്ഝോഹാരം അജ്ഝോഹരതി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന പച്ചവേക്ഖിത്വാ പച്ചവേക്ഖിത്വാ അജ്ഝോഹാരം അജ്ഝോഹരിതബ്ബം ‘നേവ ദവായ ന മദായ ന മണ്ഡനായ ന വിഭൂസനായ, യാവദേവ ഇമസ്സ കായസ്സ ഠിതിയാ യാപനായ വിഹിംസൂപരതിയാ ബ്രഹ്മചരിയാനുഗ്ഗഹായ, ഇതി പുരാണഞ്ച വേദനം പടിഹങ്ഖാമി നവഞ്ച വേദനം ന ഉപ്പാദേസ്സാമി, യാത്രാ ച മേ ഭവിസ്സതി അനവജ്ജതാ ച ഫാസുവിഹാരോ ചാ’തി. ഇദം, മഹാരാജ, കുക്കുടസ്സ തതിയം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ദേവാതിദേവേന –

‘‘‘കന്താരേ പുത്തമംസംവ, അക്ഖസ്സബ്ഭഞ്ജനം യഥാ;

ഏവം ആഹരി ആഹാരം, യാപനത്ഥമമുച്ഛിതോ’തി.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, കുക്കുടോ സചക്ഖുകോപി രത്തിം അന്ധോ ഹോതി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന അനന്ധേനേവ അന്ധേന വിയ ഭവിതബ്ബം, അരഞ്ഞേപി ഗോചരഗാമേ പിണ്ഡായ ചരന്തേനപി രജനീയേസു രൂപസദ്ദഗന്ധരസഫോട്ഠബ്ബധമ്മേസു അന്ധേന ബധിരേന മൂഗേന വിയ ഭവിതബ്ബം, ന നിമിത്തം ഗഹേതബ്ബം, നാനുബ്യഞ്ജനം ഗഹേതബ്ബം. ഇദം, മഹാരാജ, കുക്കുടസ്സ ചതുത്ഥം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഥേരേന മഹാകച്ചായനേന –

‘ചക്ഖുമാസ്സ യഥാ അന്ധോ, സോതവാ ബധിരോ യഥാ;

പഞ്ഞവാസ്സ [ജിവ്ഹാവസ്സ (സീ. പീ.)] യഥാ മൂഗോ, ബലവാ ദുബ്ബലോരിവ;

അത്തഅത്ഥേ [അഥ അത്ഥേ (സീ. പീ.)] സമുപ്പന്നേ, സയേഥ മതസായിക’ന്തി.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, കുക്കുടോ ലേഡ്ഡുദണ്ഡലഗുളമുഗ്ഗരേഹി പരിപാതിയന്തോപി സകം ഗേഹം ന വിജഹതി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോഗിനാ യോഗാവചരേന ചീവരകമ്മം കരോന്തേനപി നവകമ്മം കരോന്തേനപി വത്തപ്പടിവത്തം കരോന്തേനപി ഉദ്ദിസന്തേനപി ഉദ്ദിസാപേന്തേനപി യോനിസോ മനസികാരോ ന വിജഹിതബ്ബോ, സകം ഖോ പനേതം, മഹാരാജ, യോഗിനോ ഗേഹം, യദിദം യോനിസോ മനസികാരോ. ഇദം, മഹാരാജ, കുക്കുടസ്സ പഞ്ചമം അങ്ഗം ഗഹേതബ്ബം. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ദേവാതിദേവേന ‘കോ ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ഗോചരോ സകോ പേത്തികോ വിസയോ? യദിദം ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ’തി. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഥേരേന സാരിപുത്തേന ധമ്മസേനാപതിനാപി –

‘‘‘യഥാ സുദന്തോ മാതങ്ഗോ, സകം സോണ്ഡം ന മദ്ദതി;

ഭക്ഖാഭക്ഖം വിജാനാതി, അത്തനോ വുത്തികപ്പനം.

‘‘‘തഥേവ ബുദ്ധപുത്തേന, അപ്പമത്തേന വാ പന;

ജിനവചനം ന മദ്ദിതബ്ബം, മനസികാരവരുത്തമ’’’ന്തി.

കുക്കുടങ്ഗപഞ്ഹോ ദുതിയോ.