൫. സുപിനപഞ്ഹോ

൫. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ഇമസ്മിം ലോകേ നരനാരിയോ സുപിനം പസ്സന്തി കല്യാണമ്പി പാപകമ്പി, ദിട്ഠപുബ്ബമ്പി അദിട്ഠപുബ്ബമ്പി, കതപുബ്ബമ്പി അകതപുബ്ബമ്പി, ഖേമമ്പി സഭയമ്പി, ദൂരേപി സന്തികേപി, ബഹുവിധാനിപി അനേകവണ്ണസഹസ്സാനി ദിസ്സന്തി, കിഞ്ചേതം സുപിനം നാമ, കോ ചേതം പസ്സതീ’’തി? ‘‘നിമിത്തമേതം, മഹാരാജ, സുപിനം നാമ, യം ചിത്തസ്സ ആപാത [ആപാഥ (സീ. പീ.)] മുപഗച്ഛതി. ഛയിമേ, മഹാരാജ, സുപിനം പസ്സന്തി, വാതികോ സുപിനം പസ്സതി, പിത്തികോ സുപിനം പസ്സതി, സേമ്ഹികോ സുപിനം പസ്സതി, ദേവതൂപസംഹാരതോ സുപിനം പസ്സതി, സമുദാചിണ്ണതോ സുപിനം പസ്സതി, പുബ്ബനിമിത്തതോ സുപിനം പസ്സതി, തത്ര, മഹാരാജ, യം പുബ്ബനിമിത്തതോ സുപിനം പസ്സതി, തം യേവ സച്ചം, അവസേസം മിച്ഛാ’’തി.

‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, യോ പുബ്ബനിമിത്തതോ സുപിനം പസ്സതി, കിം തസ്സ ചിത്തം സയം ഗന്ത്വാ തം നിമിത്തം വിചിനാതി, തം വാ നിമിത്തം ചിത്തസ്സ ആപാതമുപഗച്ഛതി, അഞ്ഞോ വാ ആഗന്ത്വാ തസ്സ ആരോചേതീ’’തി? ‘‘ന, മഹാരാജ, തസ്സ ചിത്തം സയം ഗന്ത്വാ തം നിമിത്തം വിചിനാതി, നാപി അഞ്ഞോ കോചി ആഗന്ത്വാ തസ്സ ആരോചേതി, അഥ ഖോ തം യേവ നിമിത്തം ചിത്തസ്സ ആപാതമുപഗച്ഛതി. യഥാ, മഹാരാജ, ആദാസോ ന സയം കുഹിഞ്ചി ഗന്ത്വാ ഛായം വിചിനാതി, നാപി അഞ്ഞോ കോചി ഛായം ആനേത്വാ ആദാസം ആരോപേതി [ആരോചേതി (ക.)], അഥ ഖോ യതോ കുതോചി ഛായാ ആഗന്ത്വാ ആദാസസ്സ ആപാതമുപഗച്ഛതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, ന തസ്സ ചിത്തം സയം ഗന്ത്വാ തം നിമിത്തം വിചിനാതി, നാപി അഞ്ഞോ കോചി ആഗന്ത്വാ ആരോചേതി, അഥ ഖോ യതോ കുതോചി നിമിത്തം ആഗന്ത്വാ ചിത്തസ്സ ആപാതമുപഗച്ഛതീ’’തി.

‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, യം തം ചിത്തം സുപിനം പസ്സതി, അപി നു തം ചിത്തം ജാനാതി ‘ഏവം നാമ വിപാകോ ഭവിസ്സതി ഖേമം വാ ഭയം വാ’തി? ‘‘ന ഹി, മഹാരാജ, തം ചിത്തം ജാനാതി ‘ഏവംവിപാകോ ഭവിസ്സതി ഖേമം വാ ഭയം വാ’തി, നിമിത്തേ പന ഉപ്പന്നേ അഞ്ഞേസം കഥേതി, തതോ തേ അത്ഥം കഥേന്തീ’’തി.

‘‘ഇങ്ഘ, ഭന്തേ നാഗസേന, കാരണം മേ ദസ്സേഹീ’’തി. ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, സരീരേ തിലകാ പീളകാ ദദ്ദൂനി ഉട്ഠഹന്തി ലാഭായ വാ അലാഭായ വാ, യസായ വാ അയസായ വാ, നിന്ദായ വാ പസംസായ വാ, സുഖായ വാ ദുക്ഖായ വാ, അപി നു താ, മഹാരാജ, പീളകാ ജാനിത്വാ ഉപ്പജ്ജന്തി ‘ഇമം നാമ മയം അത്ഥം നിപ്ഫാദേസ്സാമാ’’’തി? ‘‘ന ഹി, ഭന്തേ, യാദിസേ താ ഓകാസേ പീളകാ സമ്ഭവന്തി, തത്ഥ താ പീളകാ ദിസ്വാ നേമിത്തകാ ബ്യാകരോന്തി ‘ഏവം നാമ വിപാകോ ഭവിസ്സതീ’’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യം തം ചിത്തം സുപിനം പസ്സതി, ന തം ചിത്തം ജാനാതി ‘ഏവം നാമ വിപാകോ ഭവിസ്സതി ഖേമം വാ ഭയം വാ’തി, നിമിത്തേ പന ഉപ്പന്നേ അഞ്ഞേസം കഥേതി, തതോ തേ അത്ഥം കഥേന്തീ’’തി.

‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, യോ സുപിനം പസ്സതി, സോ നിദ്ദായന്തോ, ഉദാഹു ജാഗരന്തോ [ജഗ്ഗന്തോ (സീ. പീ.)] പസ്സതീ’’തി? ‘‘യോ സോ, മഹാരാജ, സുപിനം പസ്സതി, ന സോ നിദ്ദായന്തോ പസ്സതി, നാപി ജാഗരന്തോ പസ്സതി. അപി ച ഓക്കന്തേ മിദ്ധേ അസമ്പത്തേ ഭവങ്ഗേ ഏത്ഥന്തരേ സുപിനം പസ്സതി. മിദ്ധസമാരൂള്ഹസ്സ, മഹാരാജ, ചിത്തം ഭവങ്ഗഗതം ഹോതി, ഭവങ്ഗഗതം ചിത്തം നപ്പവത്തതി, അപ്പവത്തം ചിത്തം സുഖദുക്ഖം നപ്പജാനാതി, അപ്പടിവിജാനന്തസ്സ സുപിനോ ന ഹോതി, പവത്തമാനേ ചിത്തേ സുപിനം പസ്സതി.

‘‘യഥാ, മഹാരാജ, തിമിരേ അന്ധകാരേ അപ്പഭാസേ സുപരിസുദ്ധേപി ആദാസേ ഛായാ ന ദിസ്സതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, മിദ്ധസമാരൂള്ഹേ ചിത്തേ ഭവങ്ഗഗതേ തിട്ഠമാനേപി സരീരേ ചിത്തം അപ്പവത്തം ഹോതി, അപ്പവത്തേ ചിത്തേ സുപിനം ന പസ്സതി. യഥാ, മഹാരാജ, ആദാസോ, ഏവം സരീരം ദട്ഠബ്ബം; യഥാ അന്ധകാരോ, ഏവം മിദ്ധം ദട്ഠബ്ബം; യഥാ ആലോകോ, ഏവം ചിത്തം ദട്ഠബ്ബം.

‘‘യഥാ വാ പന, മഹാരാജ, മഹികോത്ഥടസ്സ സൂരിയസ്സ പഭാ ന ദിസ്സതി സന്താ യേവ സൂരിയരസ്മി അപ്പവത്താ ഹോതി, അപ്പവത്തായ സൂരിയരസ്മിയാ ആലോകോ ന ഹോതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, മിദ്ധസമാരൂള്ഹസ്സ ചിത്തം ഭവങ്ഗഗതം ഹോതി, ഭവങ്ഗഗതം ചിത്തം നപ്പവത്തതി, അപ്പവത്തേ ചിത്തേ സുപിനം ന പസ്സതി. യഥാ, മഹാരാജ, സൂരിയോ, ഏവം സരീരം ദട്ഠബ്ബം; യഥാ മഹികോത്ഥരണം, ഏവം മിദ്ധം ദട്ഠബ്ബം; യഥാ സൂരിയരസ്മി, ഏവം ചിത്തം ദട്ഠബ്ബം.

‘‘ദ്വിന്നം, മഹാരാജ, സന്തേപി സരീരേ ചിത്തം അപ്പവത്തം ഹോതി, മിദ്ധസമാരൂള്ഹസ്സ ഭവങ്ഗഗതസ്സ സന്തേപി സരീരേ ചിത്തം അപ്പവത്തം ഹോതി, നിരോധസമാപന്നസ്സ സന്തേപി സരീരേ ചിത്തം അപ്പവത്തം ഹോതി, ജാഗരന്തസ്സ, മഹാരാജ, ചിത്തം ലോലം ഹോതി വിവടം പാകടം അനിബദ്ധം, ഏവരൂപസ്സ ചിത്തേ നിമിത്തം ആപാതം ന ഉപേതി. യഥാ, മഹാരാജ, പുരിസം വിവടം പാകടം അകിരിയം അരഹസ്സം രഹസ്സകാമാ പരിവജ്ജേന്തി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, ജാഗരന്തസ്സ ദിബ്ബോ അത്ഥോ ആപാതം ന ഉപേതി, തസ്മാ ജാഗരന്തോ സുപിനം ന പസ്സതി. യഥാ വാ പന, മഹാരാജ, ഭിക്ഖും ഭിന്നാജീവം അനാചാരം പാപമിത്തം ദുസ്സീലം കുസീതം ഹീനവീരിയം കുസലാ ബോധിപക്ഖിയാ ധമ്മാ ആപാതം ന ഉപേന്തി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, ജാഗരന്തസ്സ ദിബ്ബോ അത്ഥോ ആപാതം ന ഉപേതി, തസ്മാ ജാഗരന്തോ സുപിനം ന പസ്സതീ’’തി.

‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, അത്ഥി മിദ്ധസ്സ ആദിമജ്ഝപരിയോസാന’’ന്തി? ‘‘ആമ, മഹാരാജ, അത്ഥി മിദ്ധസ്സ ആദിമജ്ഝപരിയോസാന’’ന്തി. ‘‘കതമം ആദി, കതമം മജ്ഝം, കതമം പരിയോസാന’’ന്തി? ‘‘യോ, മഹാരാജ, കായസ്സ ഓനാഹോ പരിയോനാഹോ ദുബ്ബല്യം മന്ദതാ അകമ്മഞ്ഞതാ കായസ്സ, അയം മിദ്ധസ്സ ആദി; യോ, മഹാരാജ, കപിനിദ്ദാപരേതോ വോകിണ്ണകം ജഗ്ഗതി [വോകിണ്ണതം ഗച്ഛതി (നിസ്യ)], ഇദം മിദ്ധസ്സ മജ്ഝം; ഭവങ്ഗഗതി പരിയോസനം. മജ്ഝൂപഗതോ, മഹാരാജ, കപിനിദ്ദാപരേതോ സുപിനം പസ്സതി. യഥാ, മഹാരാജ, കോചി യതചാരീ സമാഹിതചിത്തോ ഠിതധമ്മോ അചലബുദ്ധി പഹീനകോതൂഹലസദ്ദം വനമജ്ഝോഗാഹിത്വാ സുഖുമം അത്ഥം ചിന്തയതി, ന ച സോ തത്ഥ മിദ്ധം ഓക്കമതി, സോ തത്ഥ സമാഹിതോ ഏകഗ്ഗചിത്തോ സുഖുമം അത്ഥം പടിവിജ്ഝതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, ജാഗരോ ന മിദ്ധസമാപന്നോ, മജ്ഝൂപഗതോ കപിനിദ്ദാപരേതോ സുപിനം പസ്സതി. യഥാ, മഹാരാജ, കോതൂഹലസദ്ദോ, ഏവം ജാഗരം ദട്ഠബ്ബം; യഥാ വിവിത്തം വനം, ഏവം കപിനിദ്ദാപരേതോ ദട്ഠബ്ബോ; യഥാ സോ കോതൂഹലസദ്ദം ഓഹായ മിദ്ധം വിവജ്ജേത്വാ മജ്ഝത്തഭൂതോ സുഖുമം അത്ഥം പടിവിജ്ഝതി, ഏവം ജാഗരോ ന മിദ്ധസമാപന്നോ കപിനിദ്ദാപരേതോ സുപിനം പസ്സതീ’’തി. ‘‘സാധു, ഭന്തേ നാഗസേന, ഏവമേതം തഥാ സമ്പടിച്ഛാമീ’’തി.

സുപിനപഞ്ഹോ പഞ്ചമോ.