൭. അഭിസമയന്തരായകരപഞ്ഹോ

൭. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ഇധ യോ കോചി ഗിഹീ പാരാജികം അജ്ഝാപന്നോ ഭവേയ്യ, സോ അപരേന സമയേന പബ്ബാജേയ്യ, അത്തനാപി സോ ന ജാനേയ്യ ‘ഗിഹിപാരാജികം അജ്ഝാപന്നോസ്മീ’തി, നപി തസ്സ അഞ്ഞോ കോചി ആചിക്ഖേയ്യ ‘ഗിഹിപാരാജികം അജ്ഝാപന്നോസീ’തി. സോ ച തഥത്തായ പടിപജ്ജേയ്യ, അപി നു തസ്സ ധമ്മാഭിസമയോ ഭവേയ്യാ’’തി? ‘‘ന ഹി, മഹാരാജാ’’തി. ‘‘കേന, ഭന്തേ, കാരണേനാ’’തി? ‘‘യോ തസ്സ ഹേതു ധമ്മാഭിസമയായ, സോ തസ്സ സമുച്ഛിന്നോ, തസ്മാ ധമ്മാഭിസമയോ ന ഭവതീ’’തി.

‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, തുമ്ഹേ ഭണഥ ‘ജാനന്തസ്സ കുക്കുച്ചം ഹോതി, കുക്കുച്ചേ സതി ആവരണം ഹോതി, ആവടേ ചിത്തേ ധമ്മാഭിസമയോ ന ഹോതീ’തി. ഇമസ്സ പന അജാനന്തസ്സ അകുക്കുച്ചജാതസ്സ സന്തചിത്തസ്സ വിഹരതോ കേന കാരണേന ധമ്മാഭിസമയോ ന ഹോതി, വിസമേന വിസമേനേസോ പഞ്ഹോ ഗച്ഛതി, ചിന്തേത്വാ വിസജ്ജേഥാ’’തി.

‘‘രുഹതി, മഹാരാജ, സുകട്ഠേ സുകലലേ മണ്ഡഖേത്തേ സാരദം സുഖസയിതം ബീജ’’ന്തി? ‘‘ആമ, ഭന്തേ’’തി. ‘‘അപി നു, മഹാരാജ, തഞ്ഞേവ ബീജം ഘനസേലസിലാതലേ രുഹേയ്യാ’’തി? ‘‘ന ഹി, ഭന്തേ’’തി. ‘‘കിസ്സ പന, മഹാരാജ, തഞ്ഞേവ ബീജം കലലേ രുഹതി, കിസ്സ ഘനസേലേ ന രുഹതീ’’തി? ‘‘നത്ഥി, ഭന്തേ, തസ്സ ബീജസ്സ രുഹനായ ഘനസേലേ ഹേതു, അഹേതുനാ ബീജം ന രുഹതീ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യേന ഹേതുനാ തസ്സ ധമ്മാഭിസമയോ ഭവേയ്യ, സോ തസ്സ ഹേതു സമുച്ഛിന്നോ, അഹേതുനാ ധമ്മാഭിസമയോ ന ഹോതി.

‘‘യഥാ വാ പന, മഹാരാജ, ദണ്ഡലേഡ്ഡുലഗുളമുഗ്ഗരാ പഥവിയാ ഠാനമുപഗച്ഛന്തി, അപി നു, മഹാരാജ, തേ യേവ ദണ്ഡലേഡ്ഡുലഗുളമുഗ്ഗരാ ഗഗനേ ഠാനമുപഗച്ഛന്തീ’’തി? ‘‘ന ഹി ഭന്തേ’’തി. ‘‘കിം പനേത്ഥ, മഹാരാജ, കാരണം, യേന കാരണേന തേ യേവ ദണ്ഡലേഡ്ഡുലഗുളമുഗ്ഗരാ പഥവിയാ ഠാനമുപഗച്ഛന്തി, കേന കാരണേന ഗഗനേ ന തിട്ഠന്തീ’’തി? ‘‘നത്ഥി, ഭന്തേ, തേസം ദണ്ഡലേഡ്ഡുലഗുളമുഗ്ഗരാനം പതിട്ഠാനായ ആകാസേ ഹേതു, അഹേതുനാ ന തിട്ഠന്തീ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, തസ്സ തേന ദോസേന അഭിസമയഹേതു സമുച്ഛിന്നോ, ഹേതുസമുഗ്ഘാതേ അഹേതുനാ അഭിസമയോ ന ഹോതീതി.

‘‘യഥാ വാ പന, മഹാരാജ, ഥലേ അഗ്ഗി ജലതി, അപി നു ഖോ, മഹാരാജ, സോ യേവ അഗ്ഗി ഉദകേ ജലതീ’’തി? ‘‘ന ഹി, ഭന്തേ’’തി. ‘‘കിം പനേത്ഥ, മഹാരാജ, കാരണം, യേന കാരണേന സോ യേവ അഗ്ഗി ഥലേ ജലതി, കേന കാരണേന ഉദകേ ന ജലതീ’’തി? ‘‘നത്ഥി, ഭന്തേ, അഗ്ഗിസ്സ ജലനായ ഉദകേ ഹേതു, അഹേതുനാ ന ജലതീ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, തസ്സ തേന ദോസേന അഭിസമയഹേതു സമുച്ഛിന്നോ, ഹേതുസമുഗ്ഘാതേ അഹേതുനാ ധമ്മാഭിസമയോ ന ഹോതീ’’തി.

‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, പുനപേതം അത്ഥം ചിന്തേഹി, ന മേ തത്ഥ ചിത്തസഞ്ഞത്തി ഭവതി, അജാനന്തസ്സ അസതി കുക്കുച്ചേ ആവരണം ഹോതീതി, കാരണേന മം സഞ്ഞാപേഹീ’’തി. ‘‘അപി നു, മഹാരാജ, വിസം ഹലാഹലം അജാനന്തേന ഖായിതം ജീവിതം ഹരതീ’’തി? ‘‘ആമ, ഭന്തേ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, അജാനന്തേനപി കതം പാപം അഭിസമയന്തരായകരം ഹോതി.

‘‘അപി നു, മഹാരാജ, അഗ്ഗി അജാനിത്വാ അക്കമന്തം ഡഹതീ’’തി? ‘‘ആമ, ഭന്തേ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, അജാനന്തേനപി കതം പാപം അഭിസമയന്തരായകരം ഹോതി.

‘‘അപി നു, മഹാരാജ, അജാനന്തം ആസീവിസോ ഡംസിത്വാ ജീവിതം ഹരതീ’’തി? ‘‘ആമ, ഭന്തേ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, അജാനന്തേനപി കതം പാപം അഭിസമയന്തരായകരം ഹോതി.

‘‘നനു, മഹാരാജ, കാലിങ്ഗരാജാ സമണകോലഞ്ഞോ സത്തരതനപരികിണ്ണോ ഹത്ഥിരതനമഭിരുയ്ഹ കുലദസ്സനായ ഗച്ഛന്തോ അജാനന്തോപി നാസക്ഖി ബോധിമണ്ഡസ്സ ഉപരിതോ ഗന്തും, ഇദമേത്ഥ, മഹാരാജ, കാരണം, യേന കാരണേന അജാനന്തേനപി കതം പാപം അഭിസമയന്തരായകരം ഹോതീ’’തി? ‘‘ജിനഭാസിതം, ഭന്തേ നാഗസേന, കാരണം ന സക്കാ പടിക്കോസിതും, ഏസോവേതസ്സ അത്ഥോ തഥാ സമ്പടിച്ഛാമീ’’തി.

അഭിസമയന്തരായകരപഞ്ഹോ സത്തമോ.