൫. ഹീനായാവത്തനപഞ്ഹോ

൫. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, മഹന്തം ഇദം തഥാഗതസാസനം സാരം വരം സേട്ഠം പവരം അനുപമം പരിസുദ്ധം വിമലം പണ്ഡരം അനവജ്ജം, ന യുത്തം ഗിഹിം താവതകം പബ്ബജേതും, ഗിഹീ യേവ [ഗിഹിം യേവ (സീ. പീ.)] ഏകസ്മിം ഫലേ വിനേത്വാ യദാ അപുനരാവത്തീ ഹോതി തദാ സോ പബ്ബാജേതബ്ബോ. കിം കാരണാ? ഇമേ ദുജ്ജനാ താവ തത്ഥ സാസനേ വിസുദ്ധേ പബ്ബജിത്വാ പടിനിവത്തിത്വാ ഹീനായാവത്തന്തി, തേസം പച്ചാഗമനേന അയം മഹാജനോ ഏവം വിചിന്തേതി ‘തുച്ഛകം വത ഭോ ഏതം സമണസ്സ ഗോതമസ്സ സാസനം ഭവിസ്സതി, യം ഇമേ പടിനിവത്തന്തീ’തി, ഇദമേത്ഥ കാരണ’’ന്തി.

‘‘യഥാ, മഹാരാജ, തളാകോ ഭവേയ്യ സമ്പുണ്ണസുചിവിമലസീതലസലിലോ, അഥ യോ കോചി കിലിട്ഠോ മലകദ്ദമഗതോ തം തളാകം ഗന്ത്വാ അനഹായിത്വാ കിലിട്ഠോവ പടിനിവത്തേയ്യ, തത്ഥ, മഹാരാജ, കതമം ജനോ ഗരഹേയ്യ കിലിട്ഠം വാ തളാകം വാ’’തി? ‘‘കിലിട്ഠം, ഭന്തേ, ജനോ ഗരഹേയ്യ ‘അയം തളാകം ഗന്ത്വാ അനഹായിത്വാ കിലിട്ഠോവ പടിനിവത്തോ, കിം ഇമം അനഹായിതുകാമം തളാകോ സയം നഹാപേസ്സതി, കോ ദോസോ തളാകസ്സാ’തി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, തഥാഗതോ വിമുത്തിവരസലിലസമ്പുണ്ണം സദ്ധമ്മവരതളാകം മാപേസി ‘യേ കേചി കിലേസമലകിലിട്ഠാ സചേതനാ ബുധാ, തേ ഇധ നഹായിത്വാ സബ്ബകിലേസേ പവാഹയിസ്സന്തീ’തി. യദി കോചി തം സദ്ധമ്മവരതളാകം ഗന്ത്വാ അനഹായിത്വാ സകിലേസോവ പടിനിവത്തിത്വാ ഹീനായാവത്തതി തം യേവ ജനോ ഗരഹിസ്സതി ‘അയം ജിനസാസനേ പബ്ബജിത്വാ തത്ഥ പതിട്ഠം അലഭിത്വാ ഹീനായാവത്തോ, കിം ഇമം അപ്പടിപജ്ജന്തം ജിനസാസനം സയം ബോധേസ്സതി, കോ ദോസോ ജിനസാസനസ്സാ’തി?

‘‘യഥാ വാ പന, മഹാരാജ, പുരിസോ പരമബ്യാധിതോ രോഗുപ്പത്തികുസലം അമോഘധുവസിദ്ധകമ്മം ഭിസക്കം സല്ലകത്തം ദിസ്വാ അതികിച്ഛാപേത്വാ സബ്യാധികോവ പടിനിവത്തേയ്യ, തത്ഥ കതമം ജനോ ഗരഹേയ്യ ആതുരം വാ ഭിസക്കം വാ’’തി? ‘‘ആതുരം, ഭന്തേ, ജനോ ഗരഹേയ്യ ‘അയം രോഗുപ്പത്തികുസലം അമോഘധുവസിദ്ധകമ്മം ഭിസക്കം സല്ലകത്തം ദിസ്വാ അതികിച്ഛാപേത്വാ സബ്യാധികോവ പടിനിവത്തോ, കിം ഇമം അതികിച്ഛാപേന്തം ഭിസക്കോ സയം തികിച്ഛിസ്സതി, കോ ദോസോ ഭിസക്കസ്സാ’’’തി? ‘‘ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, തഥാഗതോ അന്തോസാസനസമുഗ്ഗേ കേവലം സകലകിലേസബ്യാധിവൂപസമനസമത്ഥം അമതോസധം പക്ഖിപി, ‘യേ കേചി കിലേസബ്യാധിപീളിതാ സചേതനാ ബുധാ, തേ ഇമം അമതോസധം പിവിത്വാ സബ്ബകിലേസബ്യാധിം വൂപസമേസ്സന്തീ’തി. യദി കോചി യം അമതോസധം അപിവിത്വാ സകിലേസോവ പടിനിവത്തിത്വാ ഹീനായാവത്തതി, തം യേവ ജനോ ഗരഹിസ്സതി ‘അയം ജിനസാസനേ പബ്ബജിത്വാ തത്ഥ പതിട്ഠം അലഭിത്വാ ഹീനായാവത്തോ, കിം ഇമം അപ്പടിപജ്ജന്തം ജിനസാസനം സയം ബോധേസ്സതി, കോ ദോസോ ജിനസാസനസ്സാ’തി?

‘‘യഥാ വാ പന, മഹാരാജ, ഛാതോ പുരിസോ മഹതിമഹാപുഞ്ഞഭത്തപരിവേസനം ഗന്ത്വാ തം ഭത്തം അഭുഞ്ജിത്വാ ഛാതോവ പടിനിവത്തേയ്യ, തത്ഥ കതമം ജനോ ഗരഹേയ്യ ഛാതം വാ പുഞ്ഞഭത്തം വാ’’തി? ‘‘ഛാതം, ഭന്തേ, ജനോ ഗരഹേയ്യ ‘അയം ഖുദാപീളിതോ പുഞ്ഞഭത്തം പടിലഭിത്വാ അഭുഞ്ജിത്വാ ഛാതോവ പടിനിവത്തോ, കിം ഇമസ്സ അഭുഞ്ജന്തസ്സ ഭോജനം സയം മുഖം പവിസിസ്സതി, കോ ദോസോ ഭോജനസ്സാ’’’തി? ‘‘ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, തഥാഗതോ അന്തോസാസനസമുഗ്ഗേ പരമപവരം സന്തം സിവം പണീതം അമതം പരമമധുരം കായഗതാസതിഭോജനം ഠപേസി ‘യേ കേചി കിലേസഛാതജ്ഝത്താ തണ്ഹാപരേതമാനസാ സചേതനാ ബുധാ, തേ ഇമം ഭോജനം ഭുഞ്ജിത്വാ കാമരൂപാരൂപഭവേസു സബ്ബം തണ്ഹമപനേസ്സന്തീ’തി. യദി കോചി തം ഭോജനം അഭുഞ്ജിത്വാ തണ്ഹാസിതോവ പടിനിവത്തിത്വാ ഹീനായാവത്തതി, തഞ്ഞേവ ജനോ ഗരഹിസ്സതി ‘അയം ജിനസാസനേ പബ്ബജിത്വാ തത്ഥ പതിട്ഠം അലഭിത്വാ ഹീനായാവത്തോ, കിം ഇമം അപ്പടിപജ്ജന്തം ജിനസാസനം സയം ബോധേസ്സസി, കോ ദോസോ ജിനസാസനസ്സാ’തി.

‘‘യദി, മഹാരാജ, തഥാഗതോ ഗിഹിം യേവ ഏകസ്മിം ഫലേ വിനീതം പബ്ബാജേയ്യ, ന നാമായം പബ്ബജ്ജാ കിലേസപ്പഹാനായ വിസുദ്ധിയാ വാ, നത്ഥി പബ്ബജ്ജായ കരണീയം. യഥാ, മഹാരാജ, പുരിസോ അനേകസതേന കമ്മേന തളാകം ഖണാപേത്വാ പരിസായ ഏവമനുസ്സാവേയ്യ ‘മാ മേ, ഭോന്തോ, കേചി സംകിലിട്ഠാ ഇമം തളാകം ഓതരഥ, പവാഹിതരജോജല്ലാ പരിസുദ്ധാ വിമലമട്ഠാ ഇമം തളാകം ഓതരഥാ’തി. അപി നു ഖോ, മഹാരാജ, തേസം പവാഹിതരജോജല്ലാനം പരിസുദ്ധാനം വിമലമട്ഠാനം തേന തളാകേന കരണീയം ഭവേയ്യാ’’തി? ‘‘ന ഹി, ഭന്തേ, യസ്സത്ഥായ തേ തം തളാകം ഉപഗച്ഛേയ്യും, തം അഞ്ഞത്രേവ തേസം കതം കരണീയം, കിം തേസം തേന തളാകേനാ’’തി? ‘‘ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യദി തഥാഗതോ ഗിഹിം യേവ ഏകസ്മിം ഫലേ വിനീതം പബ്ബാജേയ്യ, തത്ഥേവ തേസം കതം കരണീയം, കിം തേസം പബ്ബജ്ജായ.

‘‘യഥാ വാ പന, മഹാരാജ, സഭാവഇസിഭത്തികോ സുതമന്തപദധരോ അതക്കികോ രോഗുപ്പത്തികുസലോ അമോഘധുവസിദ്ധകമ്മോ ഭിസക്കോ സല്ലകത്തോ സബ്ബരോഗൂപസമഭേസജ്ജം സന്നിപാതേത്വാ പരിസായ ഏവമനുസ്സാവേയ്യ ‘മാ ഖോ, ഭോന്തോ, കേചി സബ്യാധികാ മമ സന്തികേ ഉപഗച്ഛഥ, അബ്യാധികാ അരോഗാ മമ സന്തികേ ഉപഗച്ഛഥാ’തി. അപി നു ഖോ, മഹാരാജ, തേസം അബ്യാധികാനം അരോഗാനം പരിപുണ്ണാനം ഉദഗ്ഗാനം തേന ഭിസക്കേന കരണീയം ഭവേയ്യാ’’തി? ‘‘ന ഹി, ഭന്തേ, യസ്സത്ഥായ തേ തം ഭിസക്കം സല്ലകത്തം ഉപഗച്ഛേയ്യും, തം അഞ്ഞത്രേവ തേസം കതം കരണീയം, കിം തേസം തേന ഭിസക്കേനാ’’തി? ‘‘ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യദി തഥാഗതോ ഗിഹിം യേവ ഏകസ്മിം ഫലേ വിനീതം പബ്ബാജേയ്യ, തത്ഥേവ തേസം കതം കരണീയം, കിം തേസം പബ്ബജ്ജായ?

‘‘യഥാ വാ പന, മഹാരാജ, കോചി പുരിസോ അനേകഥാലിപാകസതം ഭോജനം പടിയാദാപേത്വാ പരിസായ ഏവമനുസ്സാവേയ്യ ‘മാ മേ, ഭോന്തോ, കേചി ഛാതാ ഇമം പരിവേസനം ഉപഗച്ഛഥ, സുഭുത്താ തിത്താ സുഹിതാ ധാതാ പീണിതാ പരിപുണ്ണാ ഇമം പരിവേസനം ഉപഗച്ഛഥാ’’തി. അപി നു ഖോ മഹാരാജ, തേസം ഭുത്താവീനം തിത്താനം സുഹിതാനം ധാതാനം പീണിതാനം പരിപുണ്ണാനം തേന ഭോജനേന കരണീയം ഭവേയ്യാ’’തി? ‘‘ന ഹി, ഭന്തേ, യസ്സത്ഥായ തേ തം പരിവേസനം ഉപഗച്ഛേയ്യും, തം അഞ്ഞത്രേവ തേസം കതം കരണീയം, കിം തേസം തായ പരിവേസനായാ’’തി? ‘‘ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യദി തഥാഗതോ ഗിഹിം യേവ ഏകസ്മിം ഫലേ വിനീതം പബ്ബാജേയ്യ, തത്ഥേവ തേസം കതം കരണീയം, കിം തേസം പബ്ബജ്ജായ?

‘‘അപി ച, മഹാരാജ, യേ ഹീനായാവത്തന്തി, തേ ജിനസാസനസ്സ പഞ്ച അതുലിയേ ഗുണേ ദസ്സേന്തി. കതമേ പഞ്ച? ഭൂമിമഹന്തഭാവം ദസ്സേന്തി, പരിസുദ്ധവിമലഭാവം ദസ്സേന്തി, പാപേഹി അസംവാസിയഭാവം ദസ്സേന്തി, ദുപ്പടിവേധഭാവം ദസ്സേന്തി, ബഹുസംവരരക്ഖിയഭാവം ദസ്സേന്തി.

‘‘കഥം ഭൂമിമഹന്തഭാവം ദസ്സേന്തി? യഥാ, മഹാരാജ, പുരിസോ അധനോ ഹീനജച്ചോ നിബ്ബിസേസോ ബുദ്ധിപരിഹീനോ മഹാരജ്ജം പടിലഭിത്വാ ന ചിരസ്സേവ പരിപതതി പരിധംസതി പരിഹായതി യസതോ, ന സക്കോതി ഇസ്സരിയം സന്ധാരേതും. കിം കാരണം? മഹന്തത്താ ഇസ്സരിയസ്സ. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യേ കേചി നിബ്ബിസേസാ അകതപുഞ്ഞാ ബുദ്ധിപരിഹീനാ ജിനസാസനേ പബ്ബജന്തി, തേ തം പബ്ബജ്ജം പവരുത്തമം സന്ധാരേതും അവിസഹന്താ ന ചിരസ്സേവ ജിനസാസനാ പരിപതിത്വാ പരിധംസിത്വാ പരിഹായിത്വാ ഹീനായാവത്തന്തി, ന സക്കോന്തി ജിനസാസനം സന്ധാരേതും. കിം കാരണം? മഹന്തത്താ ജിനസാസനഭൂമിയാ. ഏവം ഭൂമിമഹന്തഭാവം ദസ്സേന്തി.

‘‘കഥം പരിസുദ്ധവിമലഭാവം ദസ്സേന്തി? യഥാ, മഹാരാജ, വാരി പോക്ഖരപത്തേ വികിരതി വിധമതി വിധംസേതി, ന ഠാനമുപഗച്ഛതി നൂപലിമ്പതി. കിം കാരണം? പരിസുദ്ധവിമലത്താ പദുമസ്സ. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യേ കേചി സഠാ കൂടാ വങ്കാ കുടിലാ വിസമദിട്ഠിനോ ജിനസാസനേ പബ്ബജന്തി, തേ പരിസുദ്ധവിമലനിക്കണ്ടകപണ്ഡരവരപ്പവരസാസനതോ ന ചിരസ്സേവ വികിരിത്വാ വിധമിത്വാ വിധംസേത്വാ അസണ്ഠഹിത്വാ അനുപലിമ്പിത്വാ ഹീനായാവത്തന്തി. കിം കാരണം? പരിസുദ്ധവിമലത്താ ജിനസാസനസ്സ. ഏവം പരിസുദ്ധവിമലഭാവം ദസ്സേന്തി.

‘‘കഥം പാപേഹി അസംവാസിയഭാവം ദസ്സേന്തി? യഥാ, മഹാരാജ, മഹാസമുദ്ദോ ന മതേന കുണപേന സംവസതി, യം ഹോതി മഹാസമുദ്ദേ മതം കുണപം, തം ഖിപ്പമേവ തീരം ഉപനേതി ഥലം വാ ഉസ്സാരേതി. കിം കാരണം? മഹാഭൂതാനം ഭവനത്താ മഹാസമുദ്ദസ്സ. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യേ കേചി പാപകാ അസംവുതാ അഹിരികാ അകിരിയാ ഓസന്നവീരിയാ കുസീതാ കിലിട്ഠാ ദുജ്ജനാ മനുസ്സാ ജിനസാസനേ പബ്ബജന്തി, തേ ന ചിരസ്സേവ ജിനസാസനതോ അരഹന്തവിമലഖീണാസവമഹാഭൂതഭവനതോ നിക്ഖമിത്വാ അസംവസിത്വാ ഹീനായാവത്തന്തി. കിം കാരണം? പാപേഹി അസംവാസിയത്താ ജിനസാസനസ്സ. ഏവം പാപേഹി അസംവാസിയഭാവം ദസ്സേന്തി.

‘‘കഥം ദുപ്പടിവേധഭാവം ദസ്സേന്തി? യഥാ, മഹാരാജ, യേ കേചി അഛേകാ അസിക്ഖിതാ അസിപ്പിനോ മതിവിപ്പഹീനാ ഇസ്സാസാ [ഇസ്സത്ഥാ (സീ. സ്യാ. പീ.)] വാലഗ്ഗവേധം അവിസഹന്താ വിഗളന്തി പക്കമന്തി. കിം കാരണം? സണ്ഹസുഖുമദുപ്പടിവേധത്താ വാലഗ്ഗസ്സ. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യേ കേചി ദുപ്പഞ്ഞാ ജളാ ഏളമൂഗാ മൂള്ഹാ ദന്ധഗതികാ ജനാ ജിനസാസനേ പബ്ബജന്തി, തേ തം പരമസണ്ഹസുഖുമചതുസച്ചപ്പടിവേധം പടിവിജ്ഝിതും അവിസഹന്താ ജിനസാസനാ വിഗളിത്വാ പക്കമിത്വാ ന ചിരസ്സേവ ഹീനായാവത്തന്തി. കിം കാരണം? പരമസണ്ഹസുഖുമദുപ്പടിവേധതായ സച്ചാനം. ഏവം ദുപ്പടിവേധഭാവം ദസ്സേന്തി.

‘‘കഥം ബഹുസംവരരക്ഖിയഭാവം ദസ്സേന്തി? യഥാ, മഹാരാജ, കോചിദേവ പുരിസോ മഹതിമഹായുദ്ധഭൂമിമുപഗതോ പരസേനായ ദിസാവിദിസാഹി സമന്താ പരിവാരിതോ സത്തിഹത്ഥം ജനമുപേന്തം ദിസ്വാ ഭീതോ ഓസക്കതി പടിനിവത്തതി പലായതി. കിം കാരണം? ബഹുവിധയുദ്ധമുഖരക്ഖണഭയാ. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യേ കേചി പാപകാ അസംവുതാ അഹിരികാ അകിരിയാ അക്ഖന്തീ ചപലാ ചലിതാ ഇത്തരാ ബാലജനാ ജിനസാസനേ പബ്ബജന്തി, തേ ബഹുവിധം സിക്ഖാപദം പരിരക്ഖിതും അവിസഹന്താ ഓസക്കിത്വാ പടിനിവത്തിത്വാ പലായിത്വാ ന ചിരസ്സേവ ഹീനായാവത്തന്തി. കിം കാരണം? ബഹുവിധസംവരരക്ഖിയഭാവത്താ ജിനസാസനസ്സ. ഏവം ബഹുവിധസംവരരക്ഖിയഭാവം ദസ്സേന്തി.

‘‘ഥലജുത്തമേപി, മഹാരാജ, വസ്സികാഗുമ്ബേ കിമിവിദ്ധാനി പുപ്ഫാനി ഹോന്തി, താനി അങ്കുരാനി സങ്കുടിതാനി അന്തരാ യേവ പരിപതന്തി, ന ച തേസു പരിപതിതേസു വസ്സികാഗുമ്ബോ ഹീളിതോ നാമ ഹോതി. യാനി തത്ഥ ഠിതാനി പുപ്ഫാനി, താനി സമ്മാ ഗന്ധേന ദിസാവിദിസം അഭിബ്യാപേന്തി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യേ തേ ജിനസാസനേ പബ്ബജിത്വാ ഹീനായാവത്തന്തി, തേ ജിനസാസനേ കിമിവിദ്ധാനി വസ്സികാപുപ്ഫാനി വിയ വണ്ണഗന്ധരഹിതാ നിബ്ബണ്ണാകാരസീലാ അഭബ്ബാ വേപുല്ലായ, ന ച തേസം ഹീനായാവത്തനേന ജിനസാസനം ഹീളിതം നാമ ഹോതി. യേ തത്ഥ ഠിതാ ഭിക്ഖൂ, തേ സദേവകം ലോകം സീലവരഗന്ധേന അഭിബ്യാപേന്തി.

‘‘സാലീനമ്പി, മഹാരാജ, നിരാതങ്കാനം ലോഹിതകാനം അന്തരേ കരുമ്ഭകം നാമ സാലിജാതി ഉപ്പജ്ജിത്വാ അന്തരാ യേവ വിനസ്സതി, ന ച തസ്സാ വിനട്ഠത്താ ലോഹിതകസാലീ ഹീളിതാ നാമ ഹോന്തി. യേ തത്ഥ ഠിതാ സാലീ, തേ രാജൂപഭോഗാ ഹോന്തി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യേ തേ ജിനസാസനേ പബ്ബജിത്വാ ഹീനായാവത്തന്തി, തേ ലോഹിതകസാലീനമന്തരേ കരുമ്ഭകാ വിയ ജിനസാസനേ ന വഡ്ഢിത്വാ വേപുല്ലതം ന പാപുണിത്വാ [വഡ്ഢിത്വാ വേപുല്ലതം അപാപുണിത്വാ (സീ. ക.)] അന്തരാ യേവ ഹീനായാവത്തന്തി, ന ച തേസം ഹീനായാവത്തനേന ജിനസാസനം ഹീളിതം നാമ ഹോതി. യേ തത്ഥ ഠിതാ ഭിക്ഖൂ തേ അരഹത്തസ്സ അനുച്ഛവികാ ഹോന്തി.

‘‘കാമദദസ്സാപി, മഹാരാജ, മണിരതനസ്സ ഏകദേസം [ഏകദേസേ (ക.)] കക്കസം ഉപ്പജ്ജതി, ന ച തത്ഥ കക്കസുപ്പന്നത്താ മണിരതനം ഹീളിതം നാമ ഹോതി. യം തത്ഥ പരിസുദ്ധം മണിരതനസ്സ, തം ജനസ്സ ഹാസകരം ഹോതി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യേ തേ ജിനസാസനേ പബ്ബജിത്വാ ഹീനായാവത്തന്തി, കക്കസാ തേ ജിനസാസനേ പപടികാ, ന ച തേസം ഹീനായാവത്തനേന ജിനസാസനം ഹീളിതം നാമ ഹോതി. യേ തത്ഥ ഠിതാ ഭിക്ഖൂ, തേ ദേവമനുസ്സാനം ഹാസജനകാ ഹോന്തി.

‘‘ജാതിസമ്പന്നസ്സപി, മഹാരാജ, ലോഹിതചന്ദനസ്സ ഏകദേസം പൂതികം ഹോതി അപ്പഗന്ധം. ന തേന ലോഹിതചന്ദനം ഹീളിതം നാമ ഹോതി. യം തത്ഥ അപൂതികം സുഗന്ധം, തം സമന്താ വിധൂപേതി അഭിബ്യാപേതി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യേ തേ ജിനസാസനേ പബ്ബജിത്വാ ഹീനായാവത്തന്തി, തേ ലോഹിതചന്ദനസാരന്തരേ പൂതികദേസമിവ ഛഡ്ഡനീയാ ജിനസാസനേ, ന ച തേസം ഹീനായാവത്തനേന ജിനസാസനം ഹീളിതം നാമ ഹോതി. യേ തത്ഥ ഠിതാ ഭിക്ഖൂ, തേ സദേവകം ലോകം സീലവരചന്ദനഗന്ധേന അനുലിമ്പയന്തീ’’തി.

‘‘സാധു, ഭന്തേ നാഗസേന, തേന തേന അനുച്ഛവികേന തേന തേന സദിസേന കാരണേന നിരവജ്ജമനുപാപിതം ജിനസാസനം സേട്ഠഭാവേന പരിദീപിതം, ഹീനായാവത്തമാനാപി തേ ജിനസാസനസ്സ സേട്ഠഭാവം യേവ പരിദീപേന്തീ’’തി.

ഹീനായാവത്തനപഞ്ഹോ പഞ്ചമോ.