൧൧. ആചരിയാനാചരിയപഞ്ഹോ

൧൧. ‘‘ഭന്തേ, നാഗസേന, ഭാസിതമ്പേതം ഭഗവതാ –

‘‘‘ന മേ ആചരിയോ അത്ഥി, സദിസോ മേ ന വിജ്ജതി;

സദേവകസ്മിം ലോകസ്മിം, നത്ഥി മേ പടിപുഗ്ഗലോ’തി [മഹാവ. ൧൧].

‘‘പുന ച ഭണിതം ‘ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ആളാരോ കാലാമോ ആചരിയോ മേ സമാനോ അന്തേവാസിം മം സമാനം അത്തനാ സമസമം ഠപേസി, ഉളാരായ ച മം പൂജായ പൂജേസീ’തി. യദി, ഭന്തേ നാഗസേന, തഥാഗതേന ഭണിതം ‘ന മേ ആചരിയോ അത്ഥി, സദിസോ മേ ന വിജ്ജതി. സദേവകസ്മിം ലോകസ്മിം, നത്ഥി മേ പടിപുഗ്ഗലോ’തി, തേന ഹി ‘ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ആളാരോ കാലാമോ ആചരിയോ മേ സമാനോ അന്തേവാസിം മം സമാനം അത്തനാ സമസമം ഠപേസീ’തി യം വചനം, തം മിച്ഛാ. യദി തഥാഗതേന ഭണിതം ‘ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ആളാരോ കാലാമോ ആചരിയോ മേ സമാനോ അന്തേവാസിം മം സമാനം അത്തനാ സമസമം ഠപേസീ’തി, തേന ഹി ‘ന മേ ആചരിയോ അത്ഥി, സദിസോ മേ ന വിജ്ജതി. സദേവകസ്മിം ലോകസ്മിം, നത്ഥി മേ പടിപുഗ്ഗലോ’തി തമ്പി വചനം മിച്ഛാ. അയമ്പി ഉഭതോ കോടികോ പഞ്ഹോ തവാനുപ്പത്തോ, സോ തയാ നിബ്ബാഹിതബ്ബോ’’തി.

‘‘ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, തഥാഗതേന ‘ന മേ ആചരിയോ അത്ഥി, സദിസോ മേ ന വിജ്ജതി. സദേവകസ്മിം ലോകസ്മിം, നത്ഥി മേ പടിപുഗ്ഗലോ’തി, ഭണിതഞ്ച ‘ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ആളാരോ കാലാമോ ആചരിയോ മേ സമാനോ അന്തേവാസിം മം സമാനം അത്തനാ സമസമം ഠപേസി, ഉളാരായ ച മം പൂജായ പൂജേസീ’തി.

‘‘തഞ്ച പന വചനം പുബ്ബേവ സമ്ബോധാ അനഭിസമ്ബുദ്ധസ്സ ബോധിസത്തസ്സേവ സതോ ആചരിയഭാവം സന്ധായ ഭാസിതം.

‘പഞ്ചിമേ, മഹാരാജ, പുബ്ബേവ സമ്ബോധാ അനഭിസമ്ബുദ്ധസ്സ ബോധിസത്തസ്സ സതോ ആചരിയാ, യേഹി അനുസിട്ഠോ ബോധിസത്തോ തത്ഥ തത്ഥ ദിവസം വീതിനാമേസി. കതമേ പഞ്ച? യേ തേ, മഹാരാജ, അട്ഠ ബ്രാഹ്മണാ ജാതമത്തേ ബോധിസത്തേ ലക്ഖണാനി പരിഗ്ഗണ്ഹിംസു, സേയ്യഥീദം, രാമോ ധജോ ലക്ഖണോ മന്തീ യഞ്ഞോ സുയാമോ സുഭോജോ സുദത്തോതി. തേ തസ്സ സോത്ഥിം പവേദയിത്വാ രക്ഖാകമ്മം അകംസു, തേ ച പഠമം ആചരിയാ.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, ബോധിസത്തസ്സ പിതാ സുദ്ധോദനോ രാജാ യം തേന സമയേന അഭിജാതം ഉദിച്ചജാതിമന്തം പദകം വേയ്യാകരണം ഛളങ്ഗവന്തം സബ്ബമിത്തം നാമ ബ്രാഹ്മണം ഉപനേത്വാ സോവണ്ണേന ഭിങ്ഗാരേന [ഭിങ്കാരേന (സീ. പീ.)] ഉദകം ഓണോജേത്വാ ‘ഇമം കുമാരം സിക്ഖാപേഹീ’തി അദാസി, അയം ദുതിയോ ആചരിയോ.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, യാ സാ ദേവതാ ബോധിസത്തം സംവേജേസീ, യസ്സാ വചനം സുത്വാ ബോധിസത്തോ സംവിഗ്ഗോ ഉബ്ബിഗ്ഗോ തസ്മിം യേവ ഖണേ നേക്ഖമ്മം നിക്ഖമിത്വാ പബ്ബജി, അയം തതിയോ ആചരിയോ.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, ആളാരോ കാലാമോ ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസ്സ പരികമ്മം ആചിക്ഖി, അയം ചതുത്ഥോ ആചരിയോ.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, ഉദകോ രാമപുത്തോ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനസ്സ പരികമ്മം ആചിക്ഖി [ആചിക്ഖതി (ക.)], അയം പഞ്ചമോ ആചരിയോ. ഇമേ ഖോ, മഹാരാജ, പുബ്ബേവ സമ്ബോധാ അനഭിസമ്ബുദ്ധസ്സ ബോധിസത്തസ്സ സതോ പഞ്ച ആചരിയാ. തേ ച പന ആചരിയാ ലോകിയേ ധമ്മേ. ഇമസ്മിഞ്ച പന, മഹാരാജ, ലോകുത്തരേ ധമ്മേ സബ്ബഞ്ഞുതഞാണപ്പടിവേധായ നത്ഥി തഥാഗതസ്സ അനുത്തരോ അനുസാസകോ, സയമ്ഭൂ, മഹാരാജ, തഥാഗതോ അനാചരിയകോ, തസ്മാ കാരണാ തഥാഗതേന ഭണിതം ‘ന മേ ആചരിയോ അത്ഥി, സദിസോ മേ ന വിജ്ജതി. സദേവകസ്മിം ലോകസ്മിം, നത്ഥി മേ പടിപുഗ്ഗലോ’തി. ‘‘സാധു, ഭന്തേ നാഗസേന, ഏവമേതം തഥാ സമ്പടിച്ഛാമീ’’തി.

ആചരിയാനാചരിയപഞ്ഹോ ഏകാദസമോ.

സന്ഥവവഗ്ഗോ പഞ്ചമോ.

ഇമസ്മിം വഗ്ഗേ ഏകാദസ പഞ്ഹോ.

മേണ്ഡകപഞ്ഹോ നിട്ഠിതോ.