൧. സന്ഥവപഞ്ഹോ

൧. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ഭാസിതമ്പേതം ഭഗവതാ –

‘‘‘സന്ഥവതോ ഭയം ജാതം, നികേതാ ജായതേ രജോ;

അനികേതമസന്ഥവം, ഏതം വേ മുനിദസ്സന’ന്തി.

‘‘പുന ച ഭഗവതാ ഭണിതം ‘വിഹാരേ കാരയേ രമ്മേ, വാസയേത്ഥ ബഹുസ്സുതേ’തി. യദി, ഭന്തേ നാഗസേന, തഥാഗതേന ഭണിതം ‘സന്ഥവതോ ഭയം ജാതം, നികേതാ ജായതേ രജോ. അനികേതമസന്ഥവം, ഏതം വേ മുനിദസ്സന’ന്തി, തേന ഹി ‘വിഹാരേ കാരയേ രമ്മേ, വാസയേത്ഥ ബഹുസ്സുതേ’തി യം വചനം, തം മിച്ഛാ. യദി തഥാഗതേന ഭണിതം ‘വിഹാരേ കാരയേ രമ്മേ, വാസയേത്ഥ ബഹുസ്സുതേ’തി, തേന ഹി ‘സന്ഥവതോ ഭയം ജാതം, നികേതാ ജായതേ രജോ. അനികേതമസന്ഥവം, ഏതം വേ മുനിദസ്സന’ന്തി തമ്പി വചനം മിച്ഛാ. അയമ്പി ഉഭതോ കോടികോ പഞ്ഹോ തവാനുപ്പത്തോ, സോ തയാ നിബ്ബാഹിതബ്ബോ’’തി.

‘‘ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ‘സന്ഥവതോ ഭയം ജാതം, നികേതാ ജായതേ രജോ. അനികേതമസന്ഥവം, ഏതം വേ മുനിദസ്സന’ന്തി. ഭണിതഞ്ച ‘വിഹാരേ കാരയേ രമ്മേ, വാസയേത്ഥ ബഹുസ്സുതേ’തി. യം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ഭണിതം ‘സന്ഥവതോ ഭയം ജാതം, നികേതാ ജായതേ രജോ. അനികേതമസന്ഥവം, ഏതം വേ മുനിദസ്സന’ന്തി, തം സഭാവവചനം അസേസവചനം നിസ്സേസവചനം നിപ്പരിയായവചനം സമണാനുച്ഛവം സമണസാരുപ്പം സമണപ്പതിരൂപം സമണാരഹം സമണഗോചരം സമണപ്പടിപദാ സമണപ്പടിപത്തി. യഥാ, മഹാരാജ, ആരഞ്ഞകോ മിഗോ അരഞ്ഞേ പവനേ ചരമാനോ നിരാലയോ അനികേതോ യഥിച്ഛകം സയതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, ഭിക്ഖുനാ ‘സന്ഥവതോ ഭയം ജാതം, നികേതാ ജായതേ രജോ. അനികേതമസന്ഥവം, ഏതം വേ മുനിദസ്സന’ന്തി ചിന്തേതബ്ബം.

‘‘യം പന, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ഭണിതം ‘വിഹാരേ കാരയേ രമ്മേ, വാസയേത്ഥ ബഹുസ്സുതേ’തി, തം ദ്വേ അത്ഥവസേ സമ്പസ്സമാനേന ഭഗവതാ ഭണിതം. കതമേ ദ്വേ? വിഹാരദാനം നാമ സബ്ബബുദ്ധേഹി വണ്ണിതം അനുമതം ഥോമിതം പസത്ഥം, തം തേ വിഹാരദാനം ദത്വാ ജാതിജരാമരണാ പരിമുച്ചിസ്സന്തീതി. അയം താവ പഠമോ ആനിസംസോ വിഹാരദാനേ.

‘‘പുന ചപരം വിഹാരേ വിജ്ജമാനേ ഭിക്ഖുനിയോ ബ്യത്തസങ്കേതാ ഭവിസ്സന്തി, സുലഭം ദസ്സനം ദസ്സനകാമാനം, അനികേതേ ദുദ്ദസ്സനാ ഭവിസ്സന്തീതി. അയം ദുതിയോ ആനിസംസോ വിഹാരദാനേ. ഇമേ ദ്വേ അത്ഥവസേ സമ്പസ്സമാനേന ഭഗവതാ ഭണിതം ‘വിഹാരേ കാരയേ രമ്മേ, വാസയേത്ഥ ബഹുസ്സുതേ’തി, ന തത്ഥ ബുദ്ധപുത്തേന ആലയോ കരണീയോ നികേതേ’’തി. ‘‘സാധു, ഭന്തേ നാഗസേന, ഏവമേതം തഥാ സമ്പടിച്ഛാമീ’’തി.

സന്ഥവപഞ്ഹോ പഠമോ.