൪. ബോധിസത്തധമ്മതാപഞ്ഹോ

൪. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ഭാസിതമ്പേതം ഭഗവതാ ധമ്മതാധമ്മപരിയായേ ‘പുബ്ബേവ ബോധിസത്താനം മാതാപിതരോ നിയതാ ഹോന്തി, ബോധി നിയതാ ഹോതി, അഗ്ഗസാവകാ നിയതാ ഹോന്തി, പുത്തോ നിയതോ ഹോതി, ഉപട്ഠാകോ നിയതോ ഹോതീ’തി. പുന ച തുമ്ഹേ ഭണഥ ‘തുസിതേ കായേ ഠിതോ ബോധിസത്തോ അട്ഠ മഹാവിലോകനാനി വിലോകേതി, കാലം വിലോകേതി, ദീപം വിലോകേതി, ദേസം വിലോകേതി, കുലം വിലോകേതി, ജനേത്തിം വിലോകേതി, ആയും വിലോകേതി, മാസം വിലോകേതി, നേക്ഖമ്മം വിലോകേതീ’തി. ഭന്തേ നാഗസേന, അപരിപക്കേ ഞാണേ ബുജ്ഝനം നത്ഥി, പരിപക്കേ ഞാണേ ന സക്കാ നിമേസന്തരമ്പി ആഗമേതും, അനതിക്കമനീയം പരിപക്കമാനസം. കസ്മാ ബോധിസത്തോ കാലം വിലോകേഹി ‘കമ്ഹി കാലേ ഉപ്പജ്ജാമീ’തി. അപരിപക്കേ ഞാണേ ബുജ്ഝനം നത്ഥി, പരിപക്കേ ഞാണേ ന സക്കാ നിമേസന്തരമ്പി ആഗമേതും, കസ്മാ ബോധിസത്തോ കുലം വിലോകേതി ‘കുമ്ഹി കുലേ ഉപ്പജ്ജാമീ’തി. യദി, ഭന്തേ നാഗസേന, പുബ്ബേവ ബോധിസത്തസ്സ മാതാപിതരോ നിയതാ, തേന ഹി ‘കുലം വിലോകേതീ’തി യം വചനം, തം മിച്ഛാ. യദി കുലം വിലോകേതി, തേന ഹി ‘പുബ്ബേവ ബോധിസത്തസ്സ മാതാപിതരോ നിയതാ’തി തമ്പി വചനം മിച്ഛാ. അയമ്പി ഉഭതോ കോടികോ പഞ്ഹോ തവാനുപ്പത്തോ, സോ തയാ നിബ്ബാഹിതബ്ബോ’’തി.

‘‘നിയതാ, മഹാരാജ, പുബ്ബേവ ബോധിസത്തസ്സ മാതാപിതരോ, കുലഞ്ച ബോധിസത്തോ വിലോകേതി. കിന്തി പന കുലം വിലോകേതി ‘യേ മേ മാതാപിതരോ, തേ ഖത്തിയാ ഉദാഹു ബ്രാഹ്മണാ’തി. ഏവം കുലം വിലോകേതി.

‘‘അട്ഠന്നം, മഹാരാജ, പുബ്ബേവ അനാഗതം ഓലോകേതബ്ബം ഹോതി. കതമേസം അട്ഠന്നം? വാണിജസ്സ, മഹാരാജ, പുബ്ബേവ വിക്കയഭണ്ഡം ഓലോകേതബ്ബം ഹോതി, ഹത്ഥിനാഗസ്സ പുബ്ബേവ സോണ്ഡായ അനാഗതോ മഗ്ഗോ ഓലോകേതബ്ബോ ഹോതി, സാകടികസ്സ പുബ്ബേവ അനാഗതം തിത്ഥം ഓലോകേതബ്ബം ഹോതി, നിയാമകസ്സ പുബ്ബേവ അനാഗതം തീരം ഓലോകേത്വാ നാവാ പേസേതബ്ബാ ഹോതി, ഭിസക്കസ്സ പുബ്ബേവ ആയും ഓലോകേത്വാ ആതുരോ ഉപസങ്കമിതബ്ബോ ഹോതി, ഉത്തരസേതുസ്സ പുബ്ബേവ ഥിരാഥിരഭാവം ജാനിത്വാ അഭിരുഹിതബ്ബം ഹോതി, ഭിക്ഖുസ്സ പുബ്ബേവ അനാഗതം കാലം പച്ചവേക്ഖിത്വാ ഭോജനം ഭുഞ്ജിതബ്ബം ഹോതി, ബോധിസത്താനം പുബ്ബേവ കുലം ഓലോകേതബ്ബം ഹോതി ‘ഖത്തിയകുലം വാ ബ്രാഹ്മണകുലം വാ’തി. ഇമേസം ഖോ, മഹാരാജ, അട്ഠന്നം പുബ്ബേവ അനാഗതം ഓലോകേതബ്ബം ഹോതീ’’തി. ‘‘സാധു, ഭന്തേ നാഗസേന, ഏവമേതം തഥാ സമ്പടിച്ഛാമീ’’തി.

ബോധിസത്തധമ്മതാപഞ്ഹോ ചതുത്ഥോ.