൧. ഇദ്ധികമ്മവിപാകപഞ്ഹോ

൧. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ഭാസിതമ്പേതം ഭഗവതാ ‘ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, മമ സാവകാനം ഭിക്ഖൂനം ഇദ്ധിമന്താനം യദിദം മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ’തി. പുന ച കിര സോ ലഗുളേഹി പരിപോഥിതോ ഭിന്നസീസോ സഞ്ചുണ്ണിതട്ഠിമംസധമനിഛിന്നപരിഗത്തോ പരിനിബ്ബുതോ [ധമനിമജ്ജപരികത്തോ (സീ. പീ.), ധമ്മനിമിഞ്ജപരിഗത്തോ (സ്യാ.)]. യദി, ഭന്തേ നാഗസേന, ഥേരോ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ഇദ്ധിയാ കോടിം ഗതോ, തേന ഹി ലഗുളേഹി പോഥിതോ പരിനിബ്ബുതോതി യം വചനം, തം മിച്ഛാ. യദി ലഗുളേഹി പരിപോഥിതോ പരിനിബ്ബുതോ, തേന ഹി ഇദ്ധിയാ കോടിം ഗതോതി തമ്പി വചനം മിച്ഛാ. കിം ന സമത്ഥോ ഇദ്ധിയാ അത്തനോ ഉപഘാതം അപനയിതും, സദേവകസ്സപി ലോകസ്സ പടിസരണം ഭവിതും അരഹോതി? അയമ്പി ഉഭതോ കോടികോ പഞ്ഹോ തവാനുപ്പത്തോ, സോ തയാ നിബ്ബാഹിതബ്ബോ’’തി.

‘‘ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ‘ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, മമ സാവകാനം ഭിക്ഖൂനം ഇദ്ധിമന്താനം യദിദം മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ’തി. ആയസ്മാ ച മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ലഗുളഹതോ പരിനിബ്ബുതോ, തഞ്ച പന കമ്മാധിഗ്ഗഹിതേനാ’’തി.

‘‘നനു, ഭന്തേ നാഗസേന, ഇദ്ധിമതോ ഇദ്ധിവിസയോപി കമ്മവിപാകോപി ദ്വേ അചിന്തിയാ, അചിന്തിയേന അചിന്തിയം അപനയിതബ്ബം. യഥാ നാമ, ഭന്തേ, കേചി ഫലകാമാ കപിത്ഥേന കപിത്ഥം പോഥേന്തി, അമ്ബേന അമ്ബം പോഥേന്തി, ഏവമേവ ഖോ, ഭന്തേ നാഗസേന, അചിന്തിയേന അചിന്തിയം പോഥയിത്വാ അപനേതബ്ബ’’ന്തി? ‘‘അചിന്തിയാനമ്പി, മഹാരാജ, ഏകം അധിമത്തം ബലവതരം, യഥാ, മഹാരാജ, മഹിയാ രാജാനോ ഹോന്തി സമജച്ചാ, സമജച്ചാനമ്പി തേസം ഏകോ സബ്ബേ അഭിഭവിത്വാ ആണം പവത്തേതി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, തേസം അചിന്തിയാനം കമ്മവിപാകം യേവ അധിമത്തം ബലവതരം, കമ്മവിപാകം യേവ സബ്ബേ അഭിഭവിയ ആണം പവത്തേതി, കമ്മാധിഗ്ഗഹിതസ്സ അവസേസാ കിരിയാ ഓകാസം ന ലഭന്തി.

‘‘ഇധ പന, മഹാരാജ, കോചി പുരിസോ കിസ്മിഞ്ചിദേവ പകരണേ അപരജ്ഝതി, ന തസ്സ മാതാ വാ പിതാ വാ ഭഗിനീ വാ ഭാതരോ വാ സഖീ വാ സഹായകാ വാ [ഭഗിനിഭാതരോ വാ സഖിസഹായകാ വാ (സീ. പീ. ക.)] തായന്തി, അഥ ഖോ രാജാ യേവ തത്ഥ അഭിഭവിയ ആണം പവത്തേതി. കിം തത്ഥ കാരണം? അപരാധികതാ. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, തേസം അചിന്തിയാനം കമ്മവിപാകം യേവ അധിമത്തം ബലവതരം, കമ്മവിപാകം യേവ സബ്ബേ അഭിഭവിയ ആണം പവത്തേതി, കമ്മാധിഗ്ഗഹിതസ്സ അവസേസാ കിരിയാ ഓകാസം ന ലഭന്തി.

‘‘യഥാ വാ പന, മഹാരാജ, മഹിയാ ദവഡാഹേ സമുട്ഠിതേ ഘടസഹസ്സമ്പി ഉദകം ന സക്കോതി നിബ്ബാപേതും, അഥ ഖോ അഗ്ഗി യേവ തത്ഥ അഭിഭവിയ ആണം പവത്തേതി. കിം തത്ഥ കാരണം? ബലവതാ തേജസ്സ. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, തേസം അചിന്തിയാനം കമ്മവിപാകം യേവ അധിമത്തം ബലവതരം, കമ്മവിപാകം യേവ സബ്ബേ അഭിഭവിയ ആണം പവത്തേതി, കമ്മാധിഗ്ഗഹിതസ്സ അവസേസാ കിരിയാ ഓകാസം ന ലഭന്തി, തസ്മാ, മഹാരാജ, ആയസ്മതോ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനസ്സ കമ്മാധിഗ്ഗഹിതസ്സ ലഗുളേഹി പോഥിയമാനസ്സ ഇദ്ധിയാ സമന്നാഹാരോ നാഹോസീ’’തി. ‘‘സാധു, ഭന്തേ നാഗസേന, ഏവമേതം തഥാ സമ്പടിച്ഛാമീ’’തി.

ഇദ്ധികമ്മവിപാകപഞ്ഹോ പഠമോ.