൪. ഫരുസവാചാഭാവപഞ്ഹോ

൪. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ഭാസിതമ്പേതം ഥേരേന സാരിപുത്തേന ധമ്മസേനാപതിനാ ‘പരിസുദ്ധവചീസമാചാരോ ആവുസോ തഥാഗതോ, നത്ഥി തഥാഗതസ്സ വചീദുച്ചരിതം, യം തഥാഗതോ രക്ഖേയ്യ ‘മാ മേ ഇദം പരോ അഞ്ഞാസീ’തി. പുന ച തഥാഗതോ ഥേരസ്സ സുദിന്നസ്സ കലന്ദപുത്തസ്സ അപരാധേ പാരാജികം പഞ്ഞപേന്തോ ഫരുസാഹി വാചാഹി മോഘപുരിസവാദേന സമുദാചരി, തേന ച സോ ഥേരോ മോഘപുരിസവാദേന മങ്കുചിത്തവസേന രുന്ധിതത്താ വിപ്പടിസാരീ നാസക്ഖി അരിയമഗ്ഗം പടിവിജ്ഝിതും. യദി, ഭന്തേ നാഗസേന, പരിസുദ്ധവചീസമാചാരോ തഥാഗതോ, നത്ഥി തഥാഗതസ്സ വചീദുച്ചരിതം, തേന ഹി തഥാഗതേന ഥേരസ്സ സുദിന്നസ്സ കലന്ദപുത്തസ്സ അപരാധേ മോഘപുരിസവാദേന സമുദാചിണ്ണന്തി യം വചനം, തം മിച്ഛാ. യദി ഭഗവതാ ഥേരസ്സ സുദിന്നസ്സ കലന്ദപുത്തസ്സ അപരാധേ മോഘപുരിസവാദേന സമുദാചിണ്ണം, തേന ഹി പരിസുദ്ധവചീസമാചാരോ തഥാഗതോ, നത്ഥി തഥാഗതസ്സ വചീദുച്ചരിതന്തി തമ്പി വചനം മിച്ഛാ. അയമ്പി ഉഭതോ കോടികോ പഞ്ഹോ തവാനുപ്പത്തോ, സോ തയാ നിബ്ബാഹിതബ്ബോ’’തി.

‘‘ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഥേരേന സാരിപുത്തേന ധമ്മസേനാപതിനാ ‘പരിസുദ്ധവചീസമാചാരോ ആവുസോ തഥാഗതോ, നത്ഥി തഥാഗതസ്സ വചീദുച്ചരിതം, യം തഥാഗതോ രക്ഖേയ്യ ‘മാ മേ ഇദം പരോ അഞ്ഞാസീ’തി. ആയസ്മതോ ച സുദിന്നസ്സ കലന്ദപുത്തസ്സ അപരാധേ പാരാജികം പഞ്ഞപേന്തേന ഭഗവതാ മോഘപുരിസവാദേന സമുദാചിണ്ണം, തഞ്ച പന അദുട്ഠചിത്തേന അസാരമ്ഭേന യാഥാവലക്ഖണേന. കിഞ്ച തത്ഥ യാഥാവലക്ഖണം, യസ്സ, മഹാരാജ, പുഗ്ഗലസ്സ ഇമസ്മിം അത്തഭാവേ ചതുസച്ചാഭിസമയോ ന ഹോതി, തസ്സ പുരിസത്തനം മോഘം അഞ്ഞം കയിരമാനം അഞ്ഞേന സമ്ഭവതി, തേന വുച്ചതി ‘മോഘപുരിസോ’തി. ഇതി, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ആയസ്മതോ സുദിന്നസ്സ കലന്ദപുത്തസ്സ സതാവവചനേന സമുദാചിണ്ണം, നോ അഭൂതവാദേനാ’’തി.

‘‘സഭാവമ്പി, ഭന്തേ നാഗസേന, യോ അക്കോസന്തോ ഭണതി, തസ്സ മയം കഹാപണം ദണ്ഡം ധാരേമ, അപരാധോ യേവ സോ വത്ഥും നിസ്സായ വിസും വോഹാരം ആചരന്തോ അക്കോസതീ’’തി. ‘‘അത്ഥി പന, മഹാരാജ, സുതപുബ്ബം തയാ ഖലിതസ്സ അഭിവാദനം വാ പച്ചുട്ഠാനം വാ സക്കാരം വാ ഉപായനാനുപ്പദാനം വാ’’തി? ‘‘ന ഹി, ഭന്തേ, യതോ കുതോചി യത്ഥ കത്ഥചി ഖലിതോ, സോ പരിഭാസനാരഹോ ഹോതി തജ്ജനാരഹോ, ഉത്തമങ്ഗമ്പിസ്സ ഛിന്ദന്തി ഹനന്തിപി ബന്ധന്തിപി ഘാതേന്തിപി ഝാപേന്തിപീ’’തി [ജാപേന്തിപീതി (സീ. പീ.)]. ‘‘തേന ഹി, മഹാരാജ, ഭഗവതാ കിരിയാ യേവ കതാ, നോ അകിരിയാ’’തി.

‘‘കിരിയമ്പി, ഭന്തേ നാഗസേന, കുരുമാനേന പതിരൂപേന കാതബ്ബം അനുച്ഛവികേന, സവനേനപി, ഭന്തേ നാഗസേന, തഥാഗതസ്സ സദേവകോ ലോകോ ഓത്തപ്പതി ഹിരിയതി ഭിയ്യോ ദസ്സനേന തതുത്തരിം ഉപസങ്കമനേന പയിരുപാസനേനാ’’തി. ‘‘അപി നു ഖോ, മഹാരാജ, തികിച്ഛകോ അഭിസന്നേ കായേ കുപിതേ ദോസേ സിനേഹനീയാനി ഭേസജ്ജാനി ദേതീ’’തി? ‘‘ന ഹി, ഭന്തേ, തിണ്ഹാനി ലേഖനീയാനി ഭേസജ്ജാനി ദേതീ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, തഥാഗതോ സബ്ബകിലേസബ്യാധിവൂപസമായ അനുസിട്ഠിം ദേതി, ഫരുസാപി, മഹാരാജ, തഥാഗതസ്സ വാചാ സത്തേ സിനേഹയതി, മുദുകേ കരോതി. യഥാ, മഹാരാജ, ഉണ്ഹമ്പി ഉദകം യം കിഞ്ചി സിനേഹനീയം സിനേഹയതി, മുദുകം കരോതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, ഫരുസാപി തഥാഗതസ്സ വാചാ അത്ഥവതീ ഹോതി കരുണാസഹഗതാ. യഥാ, മഹാരാജ, പിതുവചനം പുത്താനം അത്ഥവന്തം ഹോതി കരുണാസഹഗതം, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, ഫരുസാപി തഥാഗതസ്സ വാചാ അത്ഥവതീ ഹോതി കരുണാസഹഗതാ. ഫരുസാപി, മഹാരാജ, തഥാഗതസ്സ വാചാ സത്താനം കിലേസപ്പഹാനാ [കിലേസപ്പഹാനായ (സീ.)] ഹോതി. യഥാ, മഹാരാജ, ദുഗ്ഗന്ധമ്പി ഗോമുത്തം പീതം വിരസമ്പി അഗദം ഖായിതം സത്താനം ബ്യാധിം ഹനതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, ഫരുസാപി തഥാഗതസ്സ വാചാ അത്ഥവതീ കരുണാസഹഗതാ. യഥാ, മഹാരാജ, മഹന്തോപി തൂലപുഞ്ജോ [തൂലപിചു (സീ. സ്യാ.)] പരസ്സ കായേ നിപതിത്വാ രുജം ന കരോതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, ഫരുസാപി തഥാഗതസ്സ വാചാ ന കസ്സചി ദുക്ഖം ഉപ്പാദേതീ’’തി. ‘‘സുവിനിച്ഛിതോ, ഭന്തേ നാഗസേന, പഞ്ഹോ ബഹൂഹി കാരണേഹി, സാധു, ഭന്തേ നാഗസേന, ഏവമേതം തഥാ സമ്പടിച്ഛാമീ’’തി.

ഫരുസവാചാഭാവപഞ്ഹോ ചതുത്ഥോ.