൫. ബുദ്ധലാഭന്തരായപഞ്ഹോ

൫. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, തുമ്ഹേ ഭണഥ ‘ലാഭീ തഥാഗതോ ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാന’ന്തി. പുന ച തഥാഗതോ പഞ്ചസാലം ബ്രാഹ്മണഗാമം പിണ്ഡായ പവിസിത്വാ കിഞ്ചിദേവ അലഭിത്വാ യഥാധോതേന പത്തേന നിക്ഖന്തോതി. യദി, ഭന്തേ നാഗസേന, തഥാഗതോ ലാഭീ ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാനം, തേന ഹി പഞ്ചസാലം ബ്രാഹ്മണഗാമം പിണ്ഡായ പവിസിത്വാ കിഞ്ചിദേവ അലഭിത്വാ യഥാധോതേന പത്തേന നിക്ഖന്തോതി യം വചനം, തം മിച്ഛാ. യദി പഞ്ചസാലം ബ്രാഹ്മണഗാമം പിണ്ഡായ പവിസിത്വാ കിഞ്ചിദേവ അലഭിത്വാ യഥാധോതേന പത്തേന നിക്ഖന്തോ, തേന ഹി ലാഭീ തഥാഗതോ ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാനന്തി തമ്പി വചനം മിച്ഛാ. അയമ്പി ഉഭതോ കോടികോ പഞ്ഹോ സുമഹന്തോ ദുന്നിബ്ബേഠോ തവാനുപ്പത്തോ, സോ തയാ നിബ്ബാഹിതബ്ബോ’’തി.

‘‘ലാഭീ, മഹാരാജ, തഥാഗതോ ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാനം, പഞ്ചസാലഞ്ച ബ്രാഹ്മണഗാമം പിണ്ഡായ പവിസിത്വാ കിഞ്ചിദേവ അലഭിത്വാ യഥാധോതേന പത്തേന നിക്ഖന്തോ, തഞ്ച പന മാരസ്സ പാപിമതോ കാരണാ’’തി. ‘‘തേന ഹി, ഭന്തേ നാഗസേന, ഭഗവതോ ഗണനപഥം വീതിവത്തകപ്പേ [ഗണനപഥവീതിവത്തേ കപ്പേ (സീ.)] അഭിസങ്ഖതം കുസലം കിന്തി നിട്ഠിതം, അധുനുട്ഠിതേന മാരേന പാപിമതാ തസ്സ കുസലസ്സ ബലവേഗം [തം കുസലബലവേഗവിപ്ഫാരം (സീ.)] കിന്തി പിഹിതം, തേന ഹി, ഭന്തേ നാഗസേന, തസ്മിം വത്ഥുസ്മിം ദ്വീസു ഠാനേസു ഉപവാദോ ആഗച്ഛതി, കുസലതോപി അകുസലം ബലവതരം ഹോതി, ബുദ്ധബലതോപി മാരബലം ബലവതരം ഹോതീതി, തേന ഹി രുക്ഖസ്സ മൂലതോപി അഗ്ഗം ഭാരതരം ഹോതി, ഗുണസമ്പരികിണ്ണതോപി പാപിയം ബലവതരം ഹോതീ’’തി. ‘‘ന, മഹാരാജ, താവതകേന കുസലതോപി അകുസലം ബലവതരം നാമ ഹോതി, ന ബുദ്ധബലതോപി മാരബലം ബലവതരം നാമ ഹോതി. അപി ചേത്ഥ കാരണം ഇച്ഛിതബ്ബം.

‘‘യഥാ, മഹാരാജ, പുരിസോ രഞ്ഞോ ചക്കവത്തിസ്സ മധും വാ മധുപിണ്ഡികം വാ അഞ്ഞം വാ ഉപായനം അഭിഹരേയ്യ, തമേനം രഞ്ഞോ ദ്വാരപാലോ ഏവം വദേയ്യ ‘അകാലോ, ഭോ, അയം രഞ്ഞോ ദസ്സനായ, തേന ഹി, ഭോ, തവ ഉപായനം ഗഹേത്വാ സീഘസീഘം പടിനിവത്ത, പുരേ തവ രാജാ ദണ്ഡം ധാരേസ്സതീ’തി [മാ തേ രാജാ ദണ്ഡം പാപേയ്യാതി (സീ.)]. തതോ സോ പുരിസോ ദണ്ഡഭയാ തസിതോ ഉബ്ബിഗ്ഗോ തം ഉപായനം ആദായ സീഘസീഘം പടിനിവത്തേയ്യ, അപി നു ഖോ സോ, മഹാരാജ, രാജാ ചക്കവത്തീ താവതകേന ഉപായനവികലമത്തകേന ദ്വാരപാലതോ ദുബ്ബലതരോ നാമ ഹോതി, അഞ്ഞം വാ പന കിഞ്ചി ഉപായനം ന ലഭേയ്യാ’’തി? ‘‘ന ഹി, ഭന്തേ, ഇസ്സാപകതോ സോ, ഭന്തേ, ദ്വാരപാലോ ഉപായനം നിവാരേസി, അഞ്ഞേന പന ദ്വാരേന സതസഹസ്സഗുണമ്പി രഞ്ഞോ ഉപായനം ഉപേതീ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, ഇസ്സാപകതോ മാരോ പാപിമാ പഞ്ചസാലകേ ബ്രാഹ്മണഗഹപതികേ അന്വാവിസി, അഞ്ഞാനി പന അനേകാനി ദേവതാസതസഹസ്സാനി അമതം ദിബ്ബം ഓജം ഗഹേത്വാ ഉപഗതാനി ‘ഭഗവതോ കായേ ഓജം ഓദഹിസ്സാമാ’തി ഭഗവന്തം നമസ്സമാനാനി പഞ്ജലികാനി ഠിതാനീ’’തി.

‘‘ഹോതു, ഭന്തേ നാഗസേന, സുലഭാ ഭഗവതോ ചത്താരോ പച്ചയാ ലോകേ ഉത്തമപുരിസസ്സ, യാചിതോവ ഭഗവാ ദേവമനുസ്സോഹി ചത്താരോ പച്ചയേ പരിഭുഞ്ജതി, അപി ച ഖോ പന മാരസ്സ യോ അധിപ്പായോ, സോ താവതകേന സിദ്ധോ, യം സോ ഭഗവതോ ഭോജനസ്സ അന്തരായമകാസി. ഏത്ഥ മേ, ഭന്തേ, കങ്ഖാ ന ഛിജ്ജതി, വിമതിജാതോഹം തത്ഥ സംസയപക്ഖന്ദോ. ന മേ തത്ഥ മാനസം പക്ഖന്ദതി, യം തഥാഗതസ്സ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ സദേവകേ ലോകേ അഗ്ഗപുഗ്ഗലവരസ്സ കുസലവരപുഞ്ഞസമ്ഭവസ്സ അസമസമസ്സ അനുപമസ്സ അപ്പടിസമസ്സ ഛവകം ലാമകം പരിത്തം പാപം അനരിയം വിപന്നം മാരോ ലാഭന്തരായമകാസീ’’തി.

‘‘ചത്താരോ ഖോ, മഹാരാജ, അന്തരായാ അദിട്ഠന്തരായോ ഉദ്ദിസ്സ കതന്തരായോ ഉപക്ഖടന്തരായോ പരിഭോഗന്തരായോതി. തത്ഥ കതമോ അദിട്ഠന്തരായോ? അനോദിസ്സ അദസ്സനേന അനഭിസങ്ഖതം കോചി അന്തരായം കരോതി ‘കിം പരസ്സ ദിന്നേനാ’തി, അയം അദിട്ഠന്തരായോ നാമ.

‘‘കതമോ ഉദ്ദിസ്സ കതന്തരായോ? ഇധേകച്ചം പുഗ്ഗലം ഉപദിസിത്വാ ഉദ്ദിസ്സ ഭോജനം പടിയത്തം ഹോതി, തം കോചി അന്തരായം കരോതി, അയം ഉദ്ദിസ്സ കതന്തരായോ നാമ.

‘‘കതമോ ഉപക്ഖടന്തരായോ? ഇധ യം കിഞ്ചി ഉപക്ഖടം ഹോതി അപ്പടിഗ്ഗഹിതം, തത്ഥ കോചി അന്തരായം കരോതി, അയം ഉപക്ഖടന്തരായോ നാമ.

‘‘കതമോ പരിഭോഗന്തരായോ? ഇധ യം കിഞ്ചി പരിഭോഗം, തത്ഥ കോചി അന്തരായം കരോതി, അയം പരിഭോഗന്തരായോ നാമ. ഇമേ ഖോ, മഹാരാജ, ചത്താരോ അന്തരായാ.

‘‘യം പന മാരോ പാപിമാ പഞ്ചസാലകേ ബ്രാഹ്മണഗഹപതികേ അന്വാവിസി, തം നേവ ഭഗവതോ പരിഭോഗം ന ഉപക്ഖടം ന ഉദ്ദിസ്സകതം, അനാഗതം അസമ്പത്തം അദസ്സനേന അന്തരായം കതം, തം പന നേകസ്സ ഭഗവതോ യേവ, അഥ ഖോ യേ തേ തേന സമയേന നിക്ഖന്താ അബ്ഭാഗതാ, സബ്ബേപി തേ തം ദിവസം ഭോജനം ന ലഭിംസു, നാഹം തം, മഹാരാജ, പസ്സാമി സദേവകേ ലോകേ സമാരകേ സബ്രഹ്മകേ സസ്സമണബ്രാഹ്മണിയാ പജായ സദേവമനുസ്സായ, യോ തസ്സ ഭഗവതോ ഉദ്ദിസ്സ കതം ഉപക്ഖടം പരിഭോഗം അന്തരായം കരേയ്യ. സചേ കോചി ഇസ്സായ ഉദ്ദിസ്സ കതം ഉപക്ഖടം പരിഭോഗം അന്തരായം കരേയ്യ, ഫലേയ്യ തസ്സ മുദ്ധാ സതധാ വാ സഹസ്സധാ വാ.

‘‘ചത്താരോമേ, മഹാരാജ, തഥാഗതസ്സ കേനചി അനാവരണീയാ ഗുണാ. കതമേ ചത്താരോ? ലാഭോ, മഹാരാജ, ഭഗവതോ ഉദ്ദിസ്സ കതോ ഉപക്ഖടോ ന സക്കാ കേനചി അന്തരായം കാതും; സരീരാനുഗതാ, മഹാരാജ, ഭഗവതോ ബ്യാമപ്പഭാ ന സക്കാ കേനചി അന്തരായം കാതും; സബ്ബഞ്ഞുതം, മഹാരാജ, ഭഗവതോ ഞാണരതനം ന സക്കാ കേനചി അന്തരായം കാതും; ജീവിതം, മഹാരാജ, ഭഗവതോ ന സക്കാ കേനചി അന്തരായം കാതും. ഇമേ ഖോ, മഹാരാജ, ചത്താരോ തഥാഗതസ്സ കേനചി അനാവരണീയാ ഗുണാ, സബ്ബേപേതേ, മഹാരാജ, ഗുണാ ഏകരസാ അരോഗാ അകുപ്പാ അപരൂപക്കമാ അഫുസാനി കിരിയാനി. അദസ്സനേന, മഹാരാജ, മാരോ പാപിമാ നിലീയിത്വാ പഞ്ചസാലകേ ബ്രാഹ്മണഗഹപതികേ അന്വാവിസി.

‘‘യഥാ, മഹാരാജ, രഞ്ഞോ പച്ചന്തേ ദേസേ വിസമേ അദസ്സനേന നിലീയിത്വാ ചോരാ പന്ഥം ദൂസേന്തി. യദി പന രാജാ തേ ചോരേ പസ്സേയ്യ, അപി നു ഖോ തേ ചോരാ സോത്ഥിം ലഭേയ്യു’’ന്തി? ‘‘ന ഹി, ഭന്തേ, ഫരസുനാ ഫാലാപേയ്യ സതധാ വാ സഹസ്സധാ വാ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, അദസ്സനേന മാരോ പാപിമാ നിലീയിത്വാ പഞ്ചസാലകേ ബ്രാഹ്മണഗഹപതികേ അന്വാവിസി.

‘‘യഥാ വാ പന, മഹാരാജ, ഇത്ഥീ സപതികാ അദസ്സനേന നിലീയിത്വാ പരപുരിസം സേവതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, അദസ്സനേന മാരോ പാപിമാ നിലീയിത്വാ പഞ്ചസാലകേ ബ്രാഹ്മണഗഹപതികേ അന്വാവിസി. യദി, മഹാരാജ, ഇത്ഥീ സാമികസ്സ സമ്മുഖാ പരപുരിസം സേവതി, അപി നു ഖോ സാ ഇത്ഥീ സോത്ഥിം ലഭേയ്യാ’’തി? ‘‘ന ഹി, ഭന്തേ, ഹനേയ്യാപി തം, ഭന്തേ, സാമികോ വധേയ്യാപി ബന്ധേയ്യാപി ദാസിത്തം വാ ഉപനേയ്യാ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, അദസ്സനേന മാരോ പാപിമാ നിലീയിത്വാ പഞ്ചസാലകേ ബ്രാഹ്മണഗഹപതികേ അന്വാവിസി. യദി, മഹാരാജ, മാരോ പാപിമാ ഭഗവതോ ഉദ്ദിസ്സ കതം ഉപക്ഖടം പരിഭോഗം അന്തരായം കരേയ്യ, ഫലേയ്യ തസ്സ മുദ്ധാ സതധാ വാ സഹസ്സധാ വാ’’തി. ‘‘ഏവമേതം, ഭന്തേ നാഗസേന, ചോരികായ കതം മാരേന പാപിമതാ, നിലീയിത്വാ മാരോ പാപിമാ പഞ്ചസാലകേ ബ്രാഹ്മണഗഹപതികേ അന്വാവിസി. സചേ സോ, ഭന്തേ, മാരോ പാപിമാ ഭഗവതോ ഉദ്ദിസ്സ കതം ഉപക്ഖടം പരിഭോഗം അന്തരായം കരേയ്യ, മുദ്ധാ വാസ്സ ഫലേയ്യ സതധാ വാ സഹസ്സധാ വാ, കായോ വാസ്സ ഭുസമുട്ഠി വിയ വികിരേയ്യ, സാധു, ഭന്തേ നാഗസേന, ഏവമേതം തഥാ സമ്പടിച്ഛാമീ’’തി.

ബുദ്ധലാഭന്തരായപഞ്ഹോ പഞ്ചമോ.