൭. സദ്ധമ്മന്തരധാനപഞ്ഹോ

൭. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ഭാസിതമ്പേതം ഭഗവതാ ‘പഞ്ചേവ ദാനി, ആനന്ദ, വസ്സസതാനി [വസ്സസഹസ്സാനി (സീ.) പസ്സ അ. നി. ൮.൫൧] സദ്ധമ്മോ ഠസ്സതീ’തി. പുന ച പരിനിബ്ബാനസമയേ സുഭദ്ദേന പരിബ്ബാജകേന പഞ്ഹം പുട്ഠേന ഭഗവതാ ഭണിതം ‘ഇമേ ച, സുഭദ്ദ [ദീ. നി. ൨.൨൧൪ പസ്സിതബ്ബം], ഭിക്ഖൂ സമ്മാ വിഹരേയ്യും, അസുഞ്ഞോ ലോകോ അരഹന്തേഹി അസ്സാ’തി, അസേസവചനമേതം, നിസ്സേസവചനമേതം, നിപ്പരിയായവചനമേതം. യദി, ഭന്തേ നാഗസേന, തഥാഗതേന ഭണിതം ‘പഞ്ചേവ ദാനി, ആനന്ദ, വസ്സസതാനി സദ്ധമ്മോ ഠസ്സതീ’തി, തേന ഹി ‘അസുഞ്ഞോ ലോകോ അരഹന്തേഹി അസ്സാ’തി യം വചനം, തം മിച്ഛാ. യദി തഥാഗതേന ഭണിതം ‘അസുഞ്ഞോ ലോകോ അരഹന്തേഹി അസ്സാ’തി, തേന ഹി ‘പഞ്ചേവ ദാനി, ആനന്ദ, വസ്സസതാനി സദ്ധമ്മോ ഠസ്സതീ’തി തമ്പി വചനം മിച്ഛാ. അയമ്പി ഉഭതോ കോടികോ പഞ്ഹോ ഗഹനതോപി ഗഹനതരോ ബലവതോപി ബലവതരോ ഗണ്ഠിതോപി ഗണ്ഠിതരോ, സോ തവാനുപ്പത്തോ, തത്ഥ തേ ഞാണബലവിപ്ഫാരം ദസ്സേഹി മകരോ വിയ സാഗരബ്ഭന്തരഗതോ’’തി.

‘‘ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ‘പഞ്ചേവ ദാനി, ആനന്ദ, വസ്സസതാനി സദ്ധമ്മോ ഠസ്സതീ’തി. പരിനിബ്ബാനസമയേ ച സുഭദ്ദസ്സ പരിബ്ബാജകസ്സ ഭണിതം ‘ഇമേ ച, സുഭദ്ദ, ഭിക്ഖൂ സമ്മാ വിഹരേയ്യും, അസുഞ്ഞോ ലോകോ അരഹന്തേഹി അസ്സാ’തി. തഞ്ച പന, മഹാരാജ, ഭഗവതോ വചനം നാനത്ഥഞ്ചേവ ഹോതി നാനാബ്യഞ്ജനഞ്ച, അയം സാസനപരിച്ഛേദോ, അയം പടിപത്തി പരിദീപനാതി ദൂരം വിവജ്ജിതാ തേ ഉഭോ അഞ്ഞമഞ്ഞം. യഥാ, മഹാരാജ, നഭം പഥവിതോ ദൂരം വിവജ്ജിതം, നിരയം സഗ്ഗതോ ദൂരം വിവജ്ജിതം, കുസലം അകുസലതോ ദൂരം വിവജ്ജിതം, സുഖം ദുക്ഖതോ ദൂരം വിവജ്ജിതം. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, തേ ഉഭോ അഞ്ഞമഞ്ഞം ദൂരം വിവജ്ജിതാ.

‘‘അപി ച, മഹാരാജ, മാ തേ പുച്ഛാ മോഘാ അസ്സ [അസ്സു (സീ. സ്യാ.)], രസതോ തേ സംസന്ദിത്വാ കഥയിസ്സാമി ‘പഞ്ചേവ ദാനി, ആനന്ദ, വസ്സസതാനി സദ്ധമ്മോ ഠസ്സതീ’തി യം ഭഗവാ ആഹ, തം ഖയം പരിദീപയന്തോ സേസകം പരിച്ഛിന്ദി, വസ്സസഹസ്സം, ആനന്ദ, സദ്ധമ്മോ തിട്ഠേയ്യ, സചേ ഭിക്ഖുനിയോ ന പബ്ബാജേയ്യും. പഞ്ചേവ ദാനി, ആനന്ദ, വസ്സസതാനി സദ്ധമ്മോ ഠസ്സതീതി. അപി നു ഖോ, മഹാരാജ, ഭഗവാ ഏവം വദന്തോ സദ്ധമ്മസ്സ അന്തരധാനം വാ വദേതി അഭിസമയം വാ പടിക്കോസതീ’’തി? ‘‘ന ഹി ഭന്തേ’’തി. ‘‘നട്ഠം, മഹാരാജ, പരികിത്തയന്തോ സേസകം പരിദീപയന്തോ പരിച്ഛിന്ദി. യഥാ, മഹാരാജ, പുരിസോ നട്ഠായികോ സബ്ബസേസകം ഗഹേത്വാ ജനസ്സ പരിദീപേയ്യ ‘ഏത്തകം മേ ഭണ്ഡം നട്ഠം, ഇദം സേസക’ന്തി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, ഭഗവാ നട്ഠം പരിദീപയന്തോ സേസകം ദേവമനുസ്സാനം കഥേസി ‘പഞ്ചേവ ദാനി, ആനന്ദ, വസ്സസതാനി സദ്ധമ്മോ ഠസ്സതീ’തി. യം പന, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ഭണിതം ‘പഞ്ചേവ ദാനി, ആനന്ദ, വസ്സസതാനി സദ്ധമ്മോ ഠസ്സതീ’തി, സാസനപരിച്ഛേദോ ഏസോ.

‘‘യം പന പരിനിബ്ബാനസമയേ സുഭദ്ദസ്സ പരിബ്ബാജകസ്സ സമണേ പരികിത്തയന്തോ ആഹ ‘ഇമേ ച, സുഭദ്ദ, ഭിക്ഖൂ സമ്മാ വിഹരേയ്യും, അസുഞ്ഞോ ലോകോ അരഹന്തേഹി അസ്സാ’തി, പടിപത്തിപരിദീപനാ ഏസാ, ത്വം പന തം പരിച്ഛേദഞ്ച പരിദീപനഞ്ച ഏകരസം കരോസി. യദി പന തേ ഛന്ദോ, ഏകരസം കത്വാ കഥയിസ്സാമി, സാധുകം സുണോഹി മനസികരോഹി അവിക്ഖിത്തമാനസോ [അവിചലമാനസോ (സീ.) അവിമാനസോ (പീ. ക.)].

‘‘ഇധ, മഹാരാജ, തളാകോ ഭവേയ്യ നവസലിലസമ്പുണ്ണോ സമ്മുഖമുത്തരിയമാനോ പരിച്ഛിന്നോ പരിവടുമകതോ, അപരിയാദിണ്ണേ യേവ തസ്മിം തളാകേ ഉദകൂപരി മഹാമേഘോ അപരാപരം അനുപ്പബന്ധോ അഭിവസ്സേയ്യ, അപി നു ഖോ, മഹാരാജ, തസ്മിം തളാകേ ഉദകം പരിക്ഖയം പരിയാദാനം ഗച്ഛേയ്യാ’’തി? ‘‘ന ഹി ഭന്തേ’’തി. ‘‘കേന കാരണേന മഹാരാജാ’’തി? ‘‘മേഘസ്സ, ഭന്തേ, അനുപ്പബന്ധതായാ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, ജിനസാസനവരസദ്ധമ്മതളാകോ ആചാരസീലഗുണവത്തപടിപത്തിവിമലനവസലിലസമ്പുണ്ണോ ഉത്തരിയമാനോ ഭവഗ്ഗമഭിഭവിത്വാ ഠിതോ. യദി തത്ഥ ബുദ്ധപുത്താ ആചാരസീലഗുണവത്തപടിപത്തിമേഘവസ്സം അപരാപരം അനുപ്പബന്ധാപേയ്യും അഭിവസ്സാപേയ്യും. ഏവമിദം ജിനസാസനവരസദ്ധമ്മതളാകോ ചിരം ദീഘമദ്ധാനം തിട്ഠേയ്യ, അരഹന്തേഹി ലോകോ അസുഞ്ഞോ ഭവേയ്യ, ഇമമത്ഥം ഭഗവതാ സന്ധായ ഭാസിതം ‘ഇമേ ച, സുഭദ്ദ, ഭിക്ഖൂ സമ്മാ വിഹരേയ്യും, അസുഞ്ഞോ ലോകോ അരഹന്തേഹി അസ്സാ’തി.

‘‘ഇധ പന, മഹാരാജ, മഹതി മഹാഅഗ്ഗിക്ഖന്ധേ ജലമാനേ അപരാപരം സുക്ഖതിണകട്ഠഗോമയാനി ഉപസംഹരേയ്യും, അപി നു ഖോ സോ, മഹാരാജ, അഗ്ഗിക്ഖന്ധോ നിബ്ബായേയ്യാ’’തി? ‘‘ന ഹി, ഭന്തേ, ഭിയ്യോ ഭിയ്യോ സോ അഗ്ഗിക്ഖന്ധോ ജലേയ്യ, ഭിയ്യോ ഭിയ്യോ പഭാസേയ്യാ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, ദസസഹസ്സിയാ [ദസസഹസ്സിമ്ഹി (ബഹൂസു)] ലോകധാതുയാ ജിനസാസനവരമ്പി ആചാരസീലഗുണവത്തപടിപത്തിയാ ജലതി പഭാസതി. യദി പന, മഹാരാജ, തദുത്തരിം ബുദ്ധപുത്താ പഞ്ചഹി പധാനിയങ്ഗേഹി സമന്നാഗതാ സതതമപ്പമത്താ പദഹേയ്യും, തീസു സിക്ഖാസു ഛന്ദജാതാ സിക്ഖേയ്യും, ചാരിത്തഞ്ച സീലം സമത്തം പരിപൂരേയ്യും, ഏവമിദം ജിനസാസനവരം ഭിയ്യോ ഭിയ്യോ ചിരം ദീഘമദ്ധാനം തിട്ഠേയ്യ, അസുഞ്ഞോ ലോകോ അരഹന്തേഹി അസ്സാതി ഇമമത്ഥം ഭഗവതാ സന്ധായ ഭാസിതം ‘ഇമേ ച, സുഭദ്ദ, ഭിക്ഖൂ സമ്മാ വിഹരേയ്യും, അസുഞ്ഞോ ലോകോ അരഹന്തേഹി അസ്സാ’തി.

‘‘ഇധ പന, മഹാരാജ, സിനിദ്ധസമസുമജ്ജിതസപ്പഭാസവിമലാദാസം [സപ്പഭം സുവിമലാദാസം (സീ.)] സണ്ഹസുഖുമഗേരുകചുണ്ണേന അപരാപരം മജ്ജേയ്യും, അപി നു ഖോ, മഹാരാജ, തസ്മിം ആദാസേ മലകദ്ദമരജോജല്ലം ജായേയ്യാ’’തി? ‘‘ന ഹി, ഭന്തേ, അഞ്ഞദത്ഥു വിമലതരം യേവ ഭവേയ്യാ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, ജിനസാസനവരം പകതിനിമ്മലം ബ്യപഗതകിലേസമലരജോജല്ലം, യദി തം ബുദ്ധപുത്താ ആചാരസീലഗുണവത്തപടിപത്തിസല്ലേഖധുതഗുണേന ജിനസാസനവരം സല്ലക്ഖേയ്യും [സല്ലിക്ഖേയ്യും (സീ. പീ.)], ഏവമിദം ജിനസാസനവരം ചിരം ദീഘമദ്ധാനം തിട്ഠേയ്യ, അസുഞ്ഞോ ച ലോകോ അരഹന്തേഹി അസ്സാതി ഇമമത്ഥം ഭഗവതാ സന്ധായ ഭാസിതം ‘ഇമേ ച, സുഭദ്ദ, ഭിക്ഖൂ സമ്മാ വിഹരേയ്യും, അസുഞ്ഞോ ലോകോ അരഹന്തേഹി അസ്സാ’തി. പടിപത്തിമൂലകം, മഹാരാജ, സത്ഥുസാസനം പടിപത്തികാരണം പടിപത്തിയാ അനന്തരഹിതായ തിട്ഠതീ’’തി.

‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘സദ്ധമ്മന്തരധാന’ന്തി യം വദേസി, കതമം തം സദ്ധമ്മന്തരധാന’’ന്തി? ‘‘തീണിമാനി, മഹാരാജ, സാസനന്തരധാനാനി. കതമാനി തീണി? അധിഗമന്തരധാനം പടിപത്തന്തരധാനം ലിങ്ഗന്തരധാനം, അധിഗമേ, മഹാരാജ, അന്തരഹിതേ സുപ്പടിപന്നസ്സാപി ധമ്മാഭിസമയോ ന ഹോതി, പടിപത്തിയാ അന്തരഹിതായ സിക്ഖാപദപഞ്ഞത്തി അന്തരധായതി, ലിങ്ഗംയേവ തിട്ഠതി, ലിങ്ഗേ അന്തരഹിതേ പവേണുപച്ഛേദോ ഹോതി, ഇമാനി ഖോ, മഹാരാജ, തീണി അന്തരധാനാനീ’’തി.

‘‘സുവിഞ്ഞാപിതോ, ഭന്തേ നാഗസേന, പഞ്ഹോ, ഗമ്ഭീരോ ഉത്താനീകതോ, ഗണ്ഠി ഭിന്നോ, നട്ഠാ പരവാദാ ഭഗ്ഗാ നിപ്പഭാ കതാ, ത്വം ഗണിവരവസഭമാസജ്ജാതി.

സദ്ധമ്മന്തരധാനപഞ്ഹോ സത്തമോ.