൮. അകുസലച്ഛേദനപഞ്ഹോ

൮. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, തഥാഗതോ സബ്ബം അകുസലം ഝാപേത്വാ സബ്ബഞ്ഞുതം പത്തോ, ഉദാഹു സാവസേസേ അകുസലേ സബ്ബഞ്ഞുതം പത്തോ’’തി? ‘‘സബ്ബം, മഹാരാജ, അകുസലം ഝാപേത്വാ ഭഗവാ സബ്ബഞ്ഞുതം പത്തോ, നത്ഥി ഭഗവതോ സേസേകം അകുസല’’ന്തി.

‘‘കിം പന, ഭന്തേ, ദുക്ഖാ വേദനാ തഥാഗതസ്സ കായേ ഉപ്പന്നപുബ്ബാ’’തി? ‘‘ആമ, മഹാരാജ, രാജഗഹേ ഭഗവതോ പാദോ സകലികായ [സക്ഖലികായ (സ്യാ. ക.)] ഖതോ, ലോഹിതപക്ഖന്ദികാബാധോ ഉപ്പന്നോ, കായേ അഭിസന്നേ ജീവകേന വിരേകോ കാരിതോ, വാതാബാധേ ഉപ്പന്നേ ഉപട്ഠാകേന ഥേരേന ഉണ്ഹോദകം പരിയിട്ഠ’’ന്തി.

‘‘യദി, ഭന്തേ നാഗസേന, തഥാഗതോ സബ്ബം അകുസലം ഝാപേത്വാ സബ്ബഞ്ഞുതം പത്തോ, തേന ഹി ഭഗവതോ പാദോ സകലികായ ഖതോ, ലോഹിതപക്ഖന്ദികാ ച ആബാധോ ഉപ്പന്നോതി യം വചനം, തം മിച്ഛാ. യദി തഥാഗതസ്സ പാദോ സകലികായ ഖതോ, ലോഹിതപക്ഖന്ദികാ ച ആബാധോ ഉപ്പന്നോ, തേന ഹി തഥാഗതോ സബ്ബം അകുസലം ഝാപേത്വാ സബ്ബഞ്ഞുതം പത്തോതി തമ്പി വചനം മിച്ഛാ. നത്ഥി, ഭന്തേ, വിനാ കമ്മേന വേദയിതം, സബ്ബം തം വേദയിതം കമ്മമൂലകം, തം കമ്മേനേവ വേദയതി, അയമ്പി ഉഭതോ കോടികോ പഞ്ഹോ തവാനുപ്പത്തോ, സോ തയാ നിബ്ബാഹിതബ്ബോ’’തി [നിബ്ബായിതബ്ബോതി (ക.)].

‘‘ന ഹി, മഹാരാജ, സബ്ബം തം വേദയിതം കമ്മമൂലകം. അട്ഠഹി, മഹാരാജ, കാരണേഹി വേദയിതാനി ഉപ്പജ്ജന്തി, യേഹി കാരണേഹി പുഥൂ സത്താ വേദനാ വേദിയന്തി. കതമേഹി അട്ഠഹി? വാതസമുട്ഠാനാനിപി ഖോ, മഹാരാജ, ഇധേകച്ചാനി വേദയിതാനി ഉപ്പജ്ജന്തി, പിത്തസമുട്ഠാനാനിപി ഖോ, മഹാരാജ…പേ… സേമ്ഹസമുട്ഠാനാനിപി ഖോ, മഹാരാജ…പേ… സന്നിപാതികാനിപി ഖോ, മഹാരാജ…പേ… ഉതുപരിണാമജാനിപി ഖോ, മഹാരാജ…പേ… വിസമപരിഹാരജാനിപി ഖോ, മഹാരാജ…പേ… ഓപക്കമികാനിപി ഖോ, മഹാരാജ…പേ… കമ്മവിപാകജാനിപി ഖോ, മഹാരാജ, ഇധേകച്ചാനി വേദയിതാനി ഉപ്പജ്ജന്തി. ഇമേഹി ഖോ, മഹാരാജ, അട്ഠഹി കാരണേഹി പുഥൂ സത്താ വേദനാ വേദയന്തി. തത്ഥ യേ തേ പുഗ്ഗലാ ‘സത്തേ കമ്മം വിബാധതീ’തി വദേയ്യും, തേ ഇമേ പുഗ്ഗലാ സത്തകാരണം പടിബാഹന്തി. തേസം തം വചനം മിച്ഛാ’’തി. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, യഞ്ച വാതികം യഞ്ച പിത്തികം യഞ്ച സേമ്ഹികം യഞ്ച സന്നിപാതികം യഞ്ച ഉതുപരിണാമജം യഞ്ച വിസമപരിഹാരജം യഞ്ച ഓപക്കമികം, സബ്ബേതേ കമ്മസമുട്ഠാനാ യേവ, കമ്മേനേവ തേ സബ്ബേ സമ്ഭവന്തീ’’തി.

‘‘യദി, മഹാരാജ, തേപി സബ്ബേ കമ്മസമുട്ഠാനാവ ആബാധാ ഭവേയ്യും, ന തേസം കോട്ഠാസതോ ലക്ഖണാനി ഭവേയ്യും. വാതോ ഖോ, മഹാരാജ, കുപ്പമാനോ ദസവിധേന കുപ്പതി സീതേന ഉണ്ഹേന ജിഘച്ഛായ വിപാസായ അതിഭുത്തേന ഠാനേന പധാനേന ആധാവനേന ഉപക്കമേന കമ്മവിപാകേന. തത്ര യേ തേ നവ വിധാ, ന തേ അതീതേ, ന അനാഗതേ, വത്തമാനകേ ഭവേ ഉപ്പജ്ജന്തി, തസ്മാ ന വത്തബ്ബാ ‘കമ്മസമ്ഭവാ സബ്ബാ വേദനാ’തി. പിത്തം, മഹാരാജ, കുപ്പമാനം തിവിധേന കുപ്പതി സീതേന ഉണ്ഹേന വിസമഭോജനേന. സേമ്ഹം, മഹാരാജ, കുപ്പമാനം തിവിധേന കുപ്പതി സീതേന ഉണ്ഹേന അന്നപാനേന. യോ ച, മഹാരാജ, വാതോ യഞ്ച പിത്തം യഞ്ച സേമ്ഹം, തേഹി തേഹി കോപേഹി കുപ്പിത്വാ മിസ്സീ ഹുത്വാ സകം സകം വേദനം ആകഡ്ഢതി. ഉതുപരിണാമജാ, മഹാരാജ, വേദനാ ഉതുപരിയാമേന ഉപ്പജ്ജതി. വിസമപരിഹാരജാ വേദനാ വിസമപരിഹാരേന ഉപ്പജ്ജതി. ഓപക്കമികാ, മഹാരാജ, വേദനാ അത്ഥി കിരിയാ, അത്ഥി കമ്മവിപാകാ, കമ്മവിപാകജാ വേദനാ പുബ്ബേ കതേന കമ്മേന ഉപ്പജ്ജതി. ഇതി ഖോ, മഹാരാജ, അപ്പം കമ്മവിപാകജം, ബഹുതരം അവസേസം. തത്ഥ ബാലാ ‘സബ്ബം കമ്മവിപാകജം യേവാ’തി അതിധാവന്തി. തം കമ്മം ന സക്കാ വിനാ ബുദ്ധഞാണേന വവത്ഥാനം കാതും.

‘‘യം പന, മഹാരാജ, ഭഗവതോ പാദോ സകലികായ ഖതോ, തം വേദയിതം നേവ വാതസമുട്ഠാനം, ന പിത്തസമുട്ഠാനം, ന സേമ്ഹസമുട്ഠാനം, ന സന്നിപാതികം, ന ഉതുപരിണാമജം, ന വിസമപരിഹാരജം, ന കമ്മവിപാകജം, ഓപക്കമികം യേവ. ദേവദത്തോ ഹി, മഹാരാജ, ബഹൂനി ജാതിസതസഹസ്സാനി തഥാഗതേ ആഘാതം ബന്ധി, സോ തേന ആഘാതേന മഹതിം ഗരും സിലം ഗഹേത്വാ ‘മത്ഥകേ പാതേസ്സാമീ’തി മുഞ്ചി, അഥഞ്ഞേ ദ്വേ സേലാ ആഗന്ത്വാ തം സിലം തഥാഗതം അസമ്പത്തം യേവ സമ്പടിച്ഛിംസു, താസം പഹാരേന പപടികാ ഭിജ്ജിത്വാ ഭഗവതോ പാദേ പതിത്വാ രുഹിരം [നിപതിത്വാ രുധിരം (സ്യാ.)] ഉപ്പാദേസി, കമ്മവിപാകതോ വാ, മഹാരാജ, ഭഗവതോ ഏസാ വേദനാ നിബ്ബത്താ കിരിയതോ വാ, തതുദ്ധം നത്ഥഞ്ഞാ വേദനാ.

‘‘യഥാ, മഹാരാജ, ഖേത്തദുട്ഠതായ വാ ബീജം ന സമ്ഭവതി ബീജദുട്ഠതായ വാ. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, കമ്മവിപാകതോ വാ ഭഗവതോ ഏസാ വേദനാ നിബ്ബത്താ കിരിയതോ വാ, തതുദ്ധം നത്ഥഞ്ഞാ വേദനാ.

‘‘യഥാ വാ പന, മഹാരാജ, കോട്ഠദുട്ഠതായ വാ ഭോജനം വിസമം പരിണമതി ആഹാരദുട്ഠതായ വാ, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, കമ്മവിപാകതോ വാ ഭഗവതോ ഏസാ വേദനാ നിബ്ബത്താ കിരിയതോ വാ, തതുദ്ധം നത്ഥഞ്ഞാ വേദനാ. അപി ച, മഹാരാജ, നത്ഥി ഭഗവതോ കമ്മവിപാകജാ വേദനാ, നത്ഥി വിസമപരിഹാരജാ വേദനാ, അവസേസേഹി സമുട്ഠാനേഹി ഭഗവതോ വേദനാ ഉപ്പജ്ജതി, തായ ച പന വേദനായ ന സക്കാ ഭഗവന്തം ജീവിതാ വോരോപേതും.

‘‘നിപതന്തി, മഹാരാജ, ഇമസ്മിം ചാതുമഹാഭൂതികേ [ചാതുമ്മഹാഭൂതികേ (സീ.)] കായേ ഇട്ഠാനിട്ഠാ സുഭാസുഭവേദനാ. ഇധ, മഹാരാജ, ആകാസേ ഖിത്തോ ലേഡ്ഡു മഹാപഥവിയാ നിപതതി, അപി നു ഖോ സോ, മഹാരാജ, ലേഡ്ഡു പുബ്ബേ കതേന മഹാപഥവിയാ നിപതീ’’തി? ‘‘ന ഹി, ഭന്തേ, നത്ഥി സോ, ഭന്തേ, ഹേതു മഹാപഥവിയാ, യേന ഹേതുനാ മഹാപഥവീ കുസലാകുസലവിപാകം പടിസംവേദേയ്യ, പച്ചുപ്പന്നേന, ഭന്തേ, അകമ്മകേന ഹേതുനാ സോ ലേഡ്ഡു മഹാപഥവിയം നിപതതി. യഥാ, മഹാരാജ, മഹാപഥവീ, ഏവം തഥാഗതോ ദട്ഠബ്ബോ. യഥാ ലേഡ്ഡു പുബ്ബേ അകതേന മഹാപഥവിയം നിപതതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, തഥാഗതസ്സ പുബ്ബേ അകതേന സാ സകലികാപാദേ നിപതിതാ.

‘‘ഇധ പന, മഹാരാജ, മനുസ്സാ മഹാപഥവിം ഭിന്ദന്തി ച ഖണന്തി ച, അപി നു ഖോ, മഹാരാജ, തേ മനുസ്സാ പുബ്ബേ കതേന മഹാപഥവിം ഭിന്ദന്തി ച ഖണന്തി ചാ’’തി? ‘‘ന ഹി ഭന്തേ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യാ സാ സകലികാ ഭഗവതോ പാദേ നിപതിതാ, ന സാ സകലികാ പുബ്ബേ കതേന ഭഗവതോ പാദേ നിപതിതാ. യോപി, മഹാരാജ, ഭഗവതോ ലോഹിതപക്ഖന്ദികാബാധോ ഉപ്പന്നോ, സോപി ആബാധോ ന പുബ്ബേ കതേന ഉപ്പന്നോ, സന്നിപാതികേനേവ ഉപ്പന്നോ, യേ കേചി, മഹാരാജ, ഭഗവതോ കായികാ ആബാധാ ഉപ്പന്നാ, ന തേ കമ്മാഭിനിബ്ബത്താ, ഛന്നം ഏതേസം സമുട്ഠാനാനം അഞ്ഞതരതോ നിബ്ബത്താ.

‘‘ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ദേവാതിദേവേന സംയുത്തനികായവരലഞ്ഛകേ മോളിയസീവകേ [മോലിയസിവകേ (സ്യാ. ക.) സം. നി. ൪.൨൬൯ പസ്സിതബ്ബം] വേയ്യാകരണേ –

‘‘‘പിത്തസമുട്ഠാനാനിപി ഖോ, സീവക, ഇധേകച്ചാനി വേദയിതാനി ഉപ്പജ്ജന്തി. സാമമ്പി ഖോ ഏതം, സീവക, വേദിതബ്ബം, യഥാ പിത്തസമുട്ഠാനാനിപി ഇധേകച്ചാനി വേദയിതാനി ഉപ്പജ്ജന്തി. ലോകസ്സപി ഖോ ഏതം, സീവക, സച്ചസമ്മതം, യഥാ പിത്തസമുട്ഠാനാനിപി ഇധേകച്ചാനി വേദയിതാനി ഉപ്പജ്ജന്തി. തത്ര, സീവക, യേ തേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ ‘‘യം കിഞ്ചായം പുരിസപുഗ്ഗലോ പടിസംവേദേതി സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ, സബ്ബം തം പുബ്ബേ കതഹേതൂ’’തി. യഞ്ച സാമം ഞാതം, തഞ്ച അതിധാവന്തി, യഞ്ച ലോകേ സച്ചസമ്മതം, തഞ്ച അതിധാവന്തി. തസ്മാ തേസം സമണബ്രാഹ്മണാനം മിച്ഛാതി വദാമി.

‘‘‘സേമ്ഹസമുട്ഠാനാനിപി ഖോ, സീവക, ഇധേകച്ചാനി വേദയിതാനി ഉപ്പജ്ജന്തി. വാതസമുട്ഠാനാനിപി ഖോ, സീവക…പേ… സന്നിപാതികാനിപി ഖോ, സീവക…പേ… ഉതുപരിണാമജാനിപി ഖോ, സീവക…പേ… വിസമപരിഹാരജാനിപി ഖോ, സീവക…പേ… ഓപക്കമികാനിപി ഖോ, സീവക…പേ… കമ്മവിപാകജാനിപി ഖോ, സീവക, ഇധേകച്ചാനി വേദയിതാനി ഉപ്പജ്ജന്തി. സാമമ്പി ഖോ ഏതം, സീവക, വേദിതബ്ബം, യഥാ കമ്മവിപാകജാനിപി ഇധേകച്ചാനി വേദയിതാനി ഉപ്പജ്ജന്തി. ലോകസ്സപി ഖോ ഏതം, സീവക, സച്ചസമ്മതം, യഥാ കമ്മവിപാകജാനിപി ഇധേകച്ചാനി വേദയിതാനി ഉപ്പജ്ജന്തി. തത്ര, സീവക, യേ തേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ ‘‘യം കിഞ്ചായം പുരിസപുഗ്ഗലോ പടിസംവേദേതി സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ, സബ്ബം തം പുബ്ബേ കതഹേതൂ’’തി. യഞ്ച സാമം ഞാതം, തഞ്ച അതിധാവന്തി, യഞ്ച ലോകേ സച്ചസമ്മതം, തഞ്ച അതിധാവന്തി. തസ്മാ തേസം സമണബ്രാഹ്മണാനം മിച്ഛാതി വദാമീ’’’തി.

‘‘ഇതിപി, മഹാരാജ, ന സബ്ബാ വേദനാ കമ്മവിപാകജാ, സബ്ബം, മഹാരാജ, അകുസലം ഝാപേത്വാ ഭഗവാ സബ്ബഞ്ഞുതം പത്തോതി ഏവമേതം ധാരേഹീ’’തി. ‘‘സാധു, ഭന്തേ നാഗസേന, ഏവമേതം തഥാ സമ്പടിച്ഛാമീ’’തി.

അകുസലച്ഛേദനപഞ്ഹോ അട്ഠമോ.