൬. ഗബ്ഭാവക്കന്തിപഞ്ഹോ

൬. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ഭാസിതമ്പേതം ഭഗവതാ ‘തിണ്ണം ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, സന്നിപാതാ ഗബ്ഭസ്സ അവക്കന്തി [ഗബ്ഭസ്സാവക്കന്തി (മ. നി. ൧.൪൦൮)] ഹോതി, ഇധ മാതാപിതരോ ച സന്നിപതിതാ ഹോന്തി, മാതാ ച ഉതുനീ ഹോതി, ഗന്ധബ്ബോ ച പച്ചുപട്ഠിതോ ഹോതി, ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തിണ്ണം സന്നിപാതാ ഗബ്ഭസ്സ അവക്കന്തി ഹോതീ’തി, അസേസവചനമേതം, നിസ്സേസവചനമേതം, നിപ്പരിയായവചനമേതം, അരഹസ്സവചനമേതം, സദേവമനുസ്സാനം മജ്ഝേ നിസീദിത്വാ ഭണിതം, അയഞ്ച ദ്വിന്നം സന്നിപാതാ ഗബ്ഭസ്സ അവക്കന്തി ദിസ്സതി, ദുകൂലേന താപസേന പാരികായ താപസിയാ ഉതുനികാലേ ദക്ഖിണേന ഹത്ഥങ്ഗുട്ഠേന നാഭി പരാമട്ഠാ, തസ്സ തേന നാഭിപരാമസനേന സാമകുമാരോ നിബ്ബത്തോ. മാതങ്ഗേനാപി ഇസിനാ ബ്രാഹ്മണകഞ്ഞായ ഉതുനികാലേ ദക്ഖിണേന ഹത്ഥങ്ഗുട്ഠേന നാഭി പരാമട്ഠാ, തസ്സ തേന നാഭിപരാമസനേന മണ്ഡബ്യോ നാമ മാണവകോ നിബ്ബത്തോതി. യദി, ഭന്തേ നാഗസേന, ഭഗവതാ ഭണിതം ‘തിണ്ണം ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, സന്നിപാതാ ഗബ്ഭസ്സ അവക്കന്തി ഹോതീ’തി. തേന ഹി സാമോ ച കുമാരോ മണ്ഡബ്യോ ച മാണവകോ ഉഭോപി തേ നാഭിപരാമസനേന നിബ്ബത്താതി യം വചനം, തം മിച്ഛാ. യദി, ഭന്തേ, തഥാഗതേന ഭണിതം ‘സാമോ ച കുമാരോ മണ്ഡബ്യോ ച മാണവകോ നാഭിപരാമസനേന നിബ്ബത്താ’’തി, തേന ഹി ‘തിണ്ണം ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, സന്നിപാതാ ഗബ്ഭസ്സ അവക്കന്തി ഹോതീ’തി യം വചനം, തമ്പി മിച്ഛാ. അയമ്പി ഉഭതോ കോടികോ പഞ്ഹോ സുഗമ്ഭീരോ സുനിപുണോ വിസയോ ബുദ്ധിമന്താനം, സോ തവാനുപ്പത്തോ, ഛിന്ദ വിമതിപഥം, ധാരേഹി ഞാണവരപ്പജ്ജോത’’ന്തി.

‘‘ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ‘തിണ്ണം ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, സന്നിപാതാ ഗബ്ഭസ്സ അവക്കന്തി ഹോതി, ഇധ മാതാപിതരോ ച സന്നിപതിതാ ഹോന്തി, മാതാ ച ഉതുനീ ഹോതി, ഗന്ധബ്ബോ ച പച്ചുപട്ഠിതോ ഹോതി, ഏവം തിണ്ണം സന്നിപാതാ ഗബ്ഭസ്സ അവക്കന്തി ഹോതീ’തി. ഭണിതഞ്ച ‘സാമോ ച കുമാരോ മണ്ഡബ്യോ ച മാണവകോ നാഭിപരാമസനേന നിബ്ബത്താ’’തി. ‘‘തേന ഹി, ഭന്തേ നാഗസേന, യേന കാരണേന പഞ്ഹോ സുവിനിച്ഛിതോ ഹോതി, തേന കാരണേന മം സഞ്ഞാപേഹീ’’തി.

‘‘സുതപുബ്ബം പന തയാ, മഹാരാജ, സംകിച്ചോ ച കുമാരോ ഇസിസിങ്ഗോ ച താപസോ ഥേരോ ച കുമാരകസ്സപോ ‘ഇമിനാ നാമ തേ നിബ്ബത്താ’’തി? ‘‘ആമ, ഭന്തേ, സുയ്യതി, അബ്ഭുഗ്ഗതാ തേസം ജാതി, ദ്വേ മിഗധേനുയോ താവ ഉതുനികാലേ ദ്വിന്നം താപസാനം പസ്സാവട്ഠാനം ആഗന്ത്വാ സസമ്ഭവം പസ്സാവം പിവിംസു, തേന പസ്സാവസമ്ഭവേന സംകിച്ചോ ച കുമാരോ ഇസിസിങ്ഗോ ച താപസോ നിബ്ബത്താ. ഥേരസ്സ ഉദായിസ്സ ഭിക്ഖുനുപസ്സയം ഉപഗതസ്സ രത്തചിത്തേന ഭിക്ഖുനിയാ അങ്ഗജാതം ഉപനിജ്ഝായന്തസ്സ സമ്ഭവം കാസാവേ മുച്ചി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ഉദായി തം ഭിക്ഖുനിം ഏതദവോച ‘ഗച്ഛ ഭഗിനി, ഉദകം ആഹര അന്തരവാസകം ധോവിസ്സാമീ’തി. ‘ആഹരയ്യ അഹമേവ ധോവിസ്സാമീ’തി. തതോ സാ ഭിക്ഖുനീ ഉതുനിസമയേ തം സമ്ഭവം ഏകദേസം മുഖേന അഗ്ഗഹേസി, ഏകദേസം അങ്ഗജാതേ പക്ഖിപി, തേന ഥേരോ കുമാരകസ്സപോ നിബ്ബത്തോതി ഏതം ജനോ ആഹാ’’തി.

‘‘അപി നു ഖോ ത്വം, മഹാരാജ, സദ്ദഹസി തം വചന’’ന്തി? ‘‘ആമ ഭന്തേ, ബലവം തത്ഥ മയം കാരണം ഉപലഭാമ, യേന മയം കാരണേന സദ്ദഹാമ ‘ഇമിനാ കാരണേന നിബ്ബത്താ’’തി. ‘‘കിം പനേത്ഥ, മഹാരാജ, കാരണ’’ന്തി? ‘‘സുപരികമ്മകതേ, ഭന്തേ, കലലേ ബീജം നിപതിത്വാ ഖിപ്പം സംവിരുഹതീ’’തി. ‘‘ആമ മഹാരാജാ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, ഭന്തേ, സാ ഭിക്ഖുനീ ഉതുനീ സമാനാ സണ്ഠിതേ കലലേ രുഹിരേ പച്ഛിന്നവേഗേ ഠിതായ ധാതുയാ തം സമ്ഭവം ഗഹേത്വാ തസ്മിം കലലേ പക്ഖിപി, തേന തസ്സാ ഗബ്ഭോ സണ്ഠാസി, ഏവം തത്ഥ കാരണം പച്ചേമ തേസം നിബ്ബത്തിയാ’’തി. ‘‘ഏവമേതം, മഹാരാജ, തഥാ സമ്പടിച്ഛാമി, യോനിപ്പവേസേന ഗബ്ഭോ സമ്ഭവതീതി. സമ്പടിച്ഛസി പന, ത്വം മഹാരാജ, ഥേരസ്സ കുമാരകസ്സപസ്സ ഗബ്ഭാവക്കമന’’ന്തി? ‘‘ആമ ഭന്തേ’’തി. ‘‘സാധു, മഹാരാജ, പച്ചാഗതോസി മമ വിസയം, ഏകവിധേനപി ഗബ്ഭാവക്കന്തിം കഥയന്തോ മമാനുബലം ഭവിസ്സസി, അഥ യാ പന താ ദ്വേ മിഗധേനുയോ പസ്സാവം പിവിത്വാ ഗബ്ഭം പടിലഭിംസു, താസം ത്വം സദ്ദഹസി ഗബ്ഭസ്സാവക്കമന’’ന്തി? ‘‘ആമ, ഭന്തേ, യം കിഞ്ചി ഭുത്തം പീതം ഖായിതം ലേഹിതം, സബ്ബം തം കലലം ഓസരതി, ഠാനഗതം വുഡ്ഢിമാപജ്ജതി. യഥാ, ഭന്തേ നാഗസേന, യാ കാചി സരിതാ നാമ, സബ്ബാ താ മഹാസമുദ്ദം ഓസരന്തി, ഠാനഗതാ വുഡ്ഢിമാപജ്ജന്തി. ഏവമേവ ഖോ, ഭന്തേ നാഗസേന, യം കിഞ്ചി ഭുത്തം പീതം ഖായിതം ലേഹിതം, സബ്ബം തം കലലം ഓസരതി, ഠാനഗതം വുഡ്ഢിമാപജ്ജതി, തേനാഹം കാരണേന സദ്ദഹാമി മുഖഗതേനപി ഗബ്ഭസ്സ അവക്കന്തി ഹോതീ’’തി. ‘‘സാധു, മഹാരാജ, ഗാള്ഹതരം ഉപഗതോസി മമ വിസയം, മുഖപാനേനപി ദ്വയസന്നിപാതോ ഭവതി. സംകിച്ചസ്സ ച, മഹാരാജ, കുമാരസ്സ ഇസിസിങ്ഗസ്സ ച താപസസ്സ ഥേരസ്സ ച കുമാരകസ്സപസ്സ ഗബ്ഭാവക്കമനം സമ്പടിച്ഛസീ’’തി? ‘‘ആമ, ഭന്തേ, സന്നിപാതോ ഓസരതീ’’തി.

‘‘സാമോപി, മഹാരാജ, കുമാരോ മണ്ഡബ്യോപി മാണവകോ തീസു സന്നിപാതേസു അന്തോഗധാ, ഏകരസാ യേവ പുരിമേന, തത്ഥ കാരണം വക്ഖാമി. ദുകൂലോ ച, മഹാരാജ, താപസോ പാരികാ ച താപസീ ഉഭോപി തേ അരഞ്ഞവാസാ അഹേസും പവിവേകാധിമുത്താ ഉത്തമത്ഥഗവേസകാ, തപതേജേന യാവ ബ്രഹ്മലോകം സന്താപേസും. തേസം തദാ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ സായം പാതം ഉപട്ഠാനം ആഗച്ഛതി. സോ തേസം ഗരുകതമേത്തതായ ഉപധാരേന്തോ അദ്ദസ അനാഗതമദ്ധാനേ ദ്വിന്നമ്പി തേസം ചക്ഖൂനം അന്തരധാനം, ദിസ്വാ തേ ഏവമാഹ ‘ഏകം മേ, ഭോന്തോ, വചനം കരോഥ, സാധു ഏകം പുത്തം ജനേയ്യാഥ, സോ തുമ്ഹാകം ഉപട്ഠാകോ ഭവിസ്സതി ആലമ്ബനോ ചാ’തി. ‘അലം, കോസിയ, മാ ഏവം ഭണീ’തി. തേ തസ്സ തം വചനം ന സമ്പടിച്ഛിംസു. അനുകമ്പകോ അത്ഥകാമോ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ ദുതിയമ്പി…പേ… തതിയമ്പി തേ ഏവമാഹ ‘ഏകം മേ, ഭോന്തോ, വചനം കരോഥ, സാധു ഏകം പുത്തം ജനേയ്യാഥ, സോ തുമ്ഹാകം ഉപട്ഠാകോ ഭവിസ്സതി ആലമ്ബനോ ചാ’തി. തതിയമ്പി തേ ആഹംസു ‘അലം, കോസിയ, മാ ത്വം ഖോ അമ്ഹേ അനത്ഥേ നിയോജേഹി, കദായം കായോ ന ഭിജ്ജിസ്സതി, ഭിജ്ജതു അയം കായോ ഭേദനധമ്മോ, ഭിജ്ജന്തിയാപി ധരണിയാ പതന്തേപി സേലസിഖരേ ഫലന്തേപി ആകാസേ പതന്തേപി ചന്ദിമസൂരിയേ നേവ മയം ലോകധമ്മേഹി മിസ്സയിസ്സാമ, മാ ത്വം അമ്ഹാകം സമ്മുഖഭാവം ഉപഗച്ഛ, ഉപഗതസ്സ തേ ഏസോ വിസ്സാസോ, അനത്ഥചരോ ത്വം മഞ്ഞേ’തി.

തതോ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ തേസം മനം അലഭമാനോ ഗരുകതോ പഞ്ജലികോ പുന യാചി ‘യദി മേ വചനം ന ഉസ്സഹഥ കാതും, യദാ താപസീ ഉതുനീ ഹോതി പുപ്ഫവതീ, തദാ ത്വം, ഭന്തേ, ദക്ഖിണേന ഹത്ഥങ്ഗുട്ഠേന നാഭിം പരാമസേയ്യാസി, തേന സാ ഗബ്ഭം ലച്ഛതി, സന്നിപാതോ യേവേസ ഗബ്ഭാവക്കന്തിയാ’തി. ‘സക്കോമഹം, കോസിയ, തം വചനം കാതും, ന താവതകേന അമ്ഹാകം തപോ ഭിജ്ജതി, ഹോതൂ’തി സമ്പടിച്ഛിംസു. തായ ച പന വേലായ ദേവഭവനേ അത്ഥി ദേവപുത്തോ ഉസ്സന്നകുസലമൂലോ ഖീണായുകോ ആയുക്ഖയപ്പത്തോ യദിച്ഛകം സമത്ഥോ ഓക്കമിതും അപി ചക്കവത്തികുലേപി. അഥ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ തം ദേവപുത്തം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവമാഹ ‘ഏഹി ഖോ, മാരിസ, സുപഭാതോ തേ ദിവസോ, അത്ഥസിദ്ധി ഉപഗതാ, യമഹം തേ ഉപട്ഠാനമാഗമിം, രമണീയേ തേ ഓകാസേ വാസോ ഭവിസ്സതി, പതിരൂപേ കുലേ പടിസന്ധി ഭവിസ്സതി, സുന്ദരേഹി മാതാപിതൂഹി വഡ്ഢേതബ്ബോ, ഏഹി മേ വചനം കരോഹീ’തി യാചി. ദുതിയമ്പി…പേ… തതിയമ്പി യാചി സിരസി പഞ്ജലികതോ.

തതോ സോ ദേവപുത്തോ ഏവമാഹ ‘കതമം തം, മാരിസ, കുലം, യം ത്വം അഭിക്ഖണം കിത്തയസി പുനപ്പുന’ന്തി. ‘ദുകൂലോ ച താപസോ പാരികാ ച താപസീ’തി. സോ തസ്സ വചനം സുത്വാ തുട്ഠോ സമ്പടിച്ഛി ‘സാധു, മാരിസ, യോ തവ ഛന്ദോ, സോ ഹോതു, ആകങ്ഖമാനോ അഹം, മാരിസ, പത്ഥിതേ കുലേ ഉപ്പജ്ജേയ്യം, കിമ്ഹി കുലേ ഉപ്പജ്ജാമി അണ്ഡജേ വാ ജലാബുജേ വാ സംസേദജേ വാ ഓപപാതികേ വാ’തി? ‘ജലാബുജായ, മാരിസ, യോനിയാ ഉപ്പജ്ജാഹീ’തി. അഥ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ ഉപ്പത്തിദിവസം വിഗണേത്വാ ദുകൂലസ്സ താപസസ്സ ആരോചേസി ‘അസുകസ്മിം നാമ ദിവസേ താപസീ ഉതുനീ ഭവിസ്സതി പുപ്ഫവതീ, തദാ ത്വം, ഭന്തേ, ദക്ഖിണേന ഹത്ഥങ്ഗുട്ഠേന നാഭിം പരാമസേയ്യാസീ’തി. തസ്മിം, മഹാരാജ, ദിവസേ താപസീ ച ഉതുനീ പുപ്ഫവതീ അഹോസി, ദേവപുത്തോ ച തത്ഥൂപഗോ പച്ചുപട്ഠിതോ അഹോസി, താപസോ ച ദക്ഖിണേന ഹത്ഥങ്ഗുട്ഠേന താപസിയാ നാഭിം പരാമസി, ഇതി തേ തയോ സന്നിപാതാ അഹേസും, നാഭിപരാമസനേന താപസിയാ രാഗോ ഉദപാദി, സോ പനസ്സാ രാഗോ നാഭിപരാമസനം പടിച്ച മാ ത്വം സന്നിപാതം അജ്ഝാചാരമേവ മഞ്ഞി, ഊഹസനമ്പി [ഹസനമ്പി (ക.)] സന്നിപാതോ, ഉല്ലപനമ്പി സന്നിപാതോ, ഉപനിജ്ഝായനമ്പി സന്നിപാതോ, പുബ്ബഭാഗഭാവതോ രാഗസ്സ ഉപ്പാദായ ആമസനേന സന്നിപാതോ ജായതി, സന്നിപാതാ ഓക്കമനം ഹോതീതി.

‘‘അനജ്ഝാചാരേപി, മഹാരാജ, പരാമസനേന ഗബ്ഭാവക്കന്തി ഹോതി. യഥാ, മഹാരാജ, അഗ്ഗി ജലമാനോ അപരാമസനോപി ഉപഗതസ്സ സീതം ബ്യപഹന്തി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, അനജ്ഝാചാരേപി പരാമസനേന ഗബ്ഭാവക്കന്തി ഹോതി.

‘‘ചതുന്നം, മഹാരാജ, വസേന സത്താനം ഗബ്ഭാവക്കന്തി ഹോതി കമ്മവസേന യോനിവസേന കുലവസേന ആയാചനവസേന, അപി ച സബ്ബേപേതേ സത്താ കമ്മസമ്ഭവാ കമ്മസമുട്ഠാനാ.

‘‘കഥം, മഹാരാജ, കമ്മവസേന സത്താനം ഗബ്ഭാവക്കന്തി ഹോതി? ഉസ്സന്നകുസലമൂലാ, മഹാരാജ, സത്താ യദിച്ഛകം ഉപ്പജ്ജന്തി ഖത്തിയമഹാസാലകുലേ വാ ബ്രാഹ്മണമഹാസാലകുലേ വാ ഗഹപതിമഹാസാലകുലേ വാ ദേവേസു വാ അണ്ഡജായ വാ യോനിയാ ജലാബുജായ വാ യോനിയാ സംസേദജായ വാ യോനിയാ ഓപപാതികായ വാ യോനിയാ. യഥാ, മഹാരാജ, പുരിസോ അഡ്ഢോ മഹദ്ധനോ മഹാഭോഗോ പഹൂതജാതരൂപരജതോ പഹൂതവിത്തൂപകരണോ പഹൂതധനധഞ്ഞോ പഹൂതഞാതിപക്ഖോ ദാസിം വാ ദാസം വാ ഖേത്തം വാ വത്ഥും വാ ഗാമം വാ നിഗമം വാ ജനപദം വാ യം കിഞ്ചി മനസാ അഭിപത്ഥിതം, യദിച്ഛകം ദ്വിഗുണതിഗുണമ്പി ധനം ദത്വാ കിണാതി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, ഉസ്സന്നകുസലമൂലാ സത്താ യദിച്ഛകം ഉപ്പജ്ജന്തി ഖത്തിയമഹാസാലകുലേ വാ ബ്രാഹ്മണമഹാസാലകുലേ വാ ഗഹപതിമഹാസാലകുലേ വാ ദേവേസു വാ അണ്ഡജായ വാ യോനിയാ ജലാബുജായ വാ യോനിയാ സംസേദജയ വാ യോനിയാ ഓപപാതികായ വാ യോനിയാ. ഏവം കമ്മവസേന സത്താനം ഗബ്ഭാവക്കന്തി ഹോതി.

‘‘കഥം യോനിവസേന സത്താനം ഗബ്ഭാവക്കന്തി ഹോതി? കുക്കുടാനം, മഹാരാജ, വാതേന ഗബ്ഭാവക്കന്തി ഹോതി. ബലാകാനം മേഘസദ്ദേന ഗബ്ഭാവക്കന്തി ഹോതി. സബ്ബേപി ദേവാ അഗബ്ഭസേയ്യകാ സത്താ യേവ, തേസം നാനാവണ്ണേന ഗബ്ഭാവക്കന്തി ഹോതി. യഥാ, മഹാരാജ, മനുസ്സാ നാനാവണ്ണേന മഹിയാ ചരന്തി, കേചി പുരതോ പടിച്ഛാദേന്തി, കേചി പച്ഛതോ പടിച്ഛാദേന്തി, കേചി നഗ്ഗാ ഹോന്തി, കേചി ഭണ്ഡൂ ഹോന്തി സേതപടധരാ, കേചി മോളിബദ്ധാ ഹോന്തി, കേചി ഭണ്ഡൂ കാസാവവസനാ ഹോന്തി, കേചി കാസാവവസനാ മോളിബദ്ധാ ഹോന്തി, കേചി ജടിനോ വാകചീരധരാ [വാകചീരാ (ക.)] ഹോന്തി, കേചി ചമ്മവസനാ ഹോന്തി, കേചി രസ്മിയോ നിവാസേന്തി, സബ്ബേപേതേ മനുസ്സാ നാനാവണ്ണേന മഹിയാ ചരന്തി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, സത്താ യേവ തേ സബ്ബേ, തേസം നാനാവണ്ണേന ഗബ്ഭാവക്കന്തി ഹോതി. ഏവം യോനിവസേന സത്താനം ഗബ്ഭാവക്കന്തി ഹോതി.

‘‘കഥം കുലവസേന സത്താനം ഗബ്ഭാവക്കന്തി ഹോതി? കുലം നാമ, മഹാരാജ, ചത്താരി കുലാനി അണ്ഡജം ജലാബുജം സംസേദജം ഓപപാതികം. യദി തത്ഥ ഗന്ധബ്ബോ യതോ കുതോചി ആഗന്ത്വാ അണ്ഡജേ കുലേ ഉപ്പജ്ജതി, സോ തത്ഥ അണ്ഡജോ ഹോതി…പേ… ജലാബുജേ കുലേ…പേ… സംസേദജേ കുലേ…പേ… ഓപപാതികേ കുലേ ഉപ്പജ്ജതി, സോ തത്ഥ ഓപപാതികോ ഹോതി. തേസു തേസു കുലേസു താദിസാ യേവ സത്താ സമ്ഭവന്തി. യഥാ, മഹാരാജ, ഹിമവതി നേരുപബ്ബതം യേ കേചി മിഗപക്ഖിനോ ഉപേന്തി, സബ്ബേ തേ സകവണ്ണം വിജഹിത്വാ സുവണ്ണവണ്ണാ ഹോന്തി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യോ കോചി ഗന്ധബ്ബോ യതോ കുതോചി ആഗന്ത്വാ അണ്ഡജം യോനിം ഉപഗന്ത്വാ സഭാവവണ്ണം വിജഹിത്വാ അണ്ഡജോ ഹോതി…പേ… ജലാബുജം…പേ… സംസേദജം…പേ… ഓപപാതികം യോനിം ഉപഗന്ത്വാ സഭാവവണ്ണം വിജഹിത്വാ ഓപപാതികോ ഹോതി, ഏവം കുലവസേന സത്താനം ഗബ്ഭാവക്കന്തി ഹോതി.

‘‘കഥം ആയാചനവസേന സത്താനം ഗബ്ഭാവക്കന്തി ഹോതി? ഇധ, മഹാരാജ, കുലം ഹോതി അപുത്തകം ബഹുസാപതേയ്യം സദ്ധം പസന്നം സീലവന്തം കല്യാണധമ്മം തപനിസ്സിതം, ദേവപുത്തോ ച ഉസ്സന്നകുസലമൂലോ ചവനധമ്മോ ഹോതി. അഥ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ തസ്സ കുലസ്സ അനുകമ്പായ തം ദേവപുത്തം ആയാചതി ‘പണിധേഹി, മാരിസ, അസുകസ്സ കുലസ്സ മഹേസിയാ കുച്ഛി’ന്തി. സോ തസ്സ ആയാചനഹേതു തം കുലം പണിധേതി. യഥാ, മഹാരാജ, മനുസ്സാ പുഞ്ഞകാമാ സമണം മനോഭാവനീയം ആയാചിത്വാ ഗേഹം ഉപനേന്തി, അയം ഉപഗന്ത്വാ സബ്ബസ്സ കുലസ്സ സുഖാവഹോ ഭവിസ്സതീതി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ തം ദേവപുത്തം ആയാചിത്വാ തം കുലം ഉപനേതി. ഏവം ആയാചനവസേന സത്താനം ഗബ്ഭാവക്കന്തി ഹോതി.

‘‘സാമോ, മഹാരാജ, കുമാരോ സക്കേന ദേവാനമിന്ദേന ആയാചിതോ പാരികായ താപസിയാ കുച്ഛിം ഓക്കന്തോ. സാമോ, മഹാരാജ, കുമാരോ കതപുഞ്ഞോ, മാതാപിതരോ സീലവന്തോ കല്യാണധമ്മാ, ആയാചകോ സക്കോ, തിണ്ണം ചേതോപണിധിയാ സാമോ കുമാരോ നിബ്ബത്തോ. ഇധ, മഹാരാജ, നയകുസലോ പുരിസോ സുകട്ഠേ അനൂപഖേത്തേ ബീജം രോപേയ്യ, അപി നു തസ്സ ബീജസ്സ അന്തരായം വിവജ്ജേന്തസ്സ വുഡ്ഢിയാ കോചി അന്തരായോ ഭവേയ്യാ’’തി? ‘‘ന ഹി, ഭന്തേ, നിരുപഘാതം ബീജം ഖിപ്പം സംവിരുഹേയ്യാ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, സാമോ കുമാരോ മുത്തോ ഉപ്പന്നന്തരായേഹി തിണ്ണം ചേതോപണിധിയാ നിബ്ബത്തോ.

‘‘അപി നു ഖോ, മഹാരാജ, സുതപുബ്ബം തയാ ഇസീനം മനോപദോസേന ഇദ്ധോ ഫീതോ മഹാജനപദോ സജനോ സമുച്ഛിന്നോ’’തി? ‘‘ആമ, ഭന്തേ, സുയ്യതി. മഹിയാ ദണ്ഡകാരഞ്ഞം [ദണ്ഡകീരഞ്ഞം (മ. നി. ൨.൬൫)] മജ്ഝാരഞ്ഞം കാലിങ്ഗാരഞ്ഞം മാതങ്ഗാരഞ്ഞം, സബ്ബം തം അരഞ്ഞം അരഞ്ഞഭൂതം, സബ്ബേപേതേ ജനപദാ ഇസീനം മനോപദോസേന ഖയം ഗതാ’’തി. ‘‘യദി, മഹാരാജ, തേസം മനോപദോസേന സുസമിദ്ധാ ജനപദാ ഉച്ഛിജ്ജന്തി, അപി നു ഖോ തേസം മനോപസാദേന കിഞ്ചി നിബ്ബത്തേയ്യാ’’തി? ‘‘ആമ ഭന്തേ’’തി. ‘‘തേന ഹി, മഹാരാജ, സാമോ കുമാരോ തിണ്ണം ബലവന്താനം ചേതോപസാദേന നിബ്ബത്തോ ഇസിനിമ്മിതോ ദേവനിമ്മിതോ പുഞ്ഞനിമ്മിതോതി. ഏവമേതം, മഹാരാജ, ധാരേഹി.

‘‘തയോമേ, മഹാരാജ, ദേവപുത്താ സക്കേന ദേവാനമിന്ദേന ആയാചിതാ കുലം ഉപ്പന്നാ. കതമേ തയോ? സാമോ കുമാരോ മഹാപനാദോ കുസരാജാ, തയോപേതേ ബോധിസത്താ’’തി. ‘‘സുനിദ്ദിട്ഠാ, ഭന്തേ നാഗസേന, ഗബ്ഭാവക്കന്തി, സുകഥിതം കാരണം, അന്ധകാരോ ആലോകോ കതോ, ജടാ വിജടിതാ, നിച്ഛുദ്ധാ പരവാദാ, ഏവമേതം തഥാ സമ്പടിച്ഛാമീ’’തി.

ഗബ്ഭാവക്കന്തിപഞ്ഹോ ഛട്ഠോ.