മിലിന്ദപഞ്ഹപുച്ഛാവിസജ്ജനാ

ഥേരോ ആഹ ‘‘ജാനാസി ഖോ, മഹാരാജ, സമ്പതി കാ വേലാ’’തി? ‘‘ആമ, ഭന്തേ, ജാനാമി ‘സമ്പതി പഠമോ യാമോ അതിക്കന്തോ, മജ്ഝിമോ യാമോ പവത്തതി, ഉക്കാ പദീപീയന്തി, ചത്താരി പടാകാനി ആണത്താനി ഗമിസ്സന്തി ഭണ്ഡതോ രാജദേയ്യാനീ’’’തി.

യോനകാ ഏവമാഹംസു ‘‘കല്ലോസി, മഹാരാജ, പണ്ഡിതോ ഥേരോ’’തി. ‘‘ആമ, ഭണേ, പണ്ഡിതോ ഥേരോ, ഏദിസോ ആചരിയോ ഭവേയ്യ മാദിസോ ച അന്തേവാസീ, നചിരസ്സേവ പണ്ഡിതോ ധമ്മം ആജാനേയ്യാ’’തി. തസ്സ പഞ്ഹവേയ്യാകരണേന തുട്ഠോ രാജാ ഥേരം നാഗസേനം സതസഹസ്സഗ്ഘനകേന കമ്ബലേന അച്ഛാദേത്വാ ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, അജ്ജതഗ്ഗേ തേ അട്ഠസതം ഭത്തം പഞ്ഞപേമി, യം കിഞ്ചി അന്തേപുരേ കപ്പിയം, തേന ച പവാരേമീ’’തി ആഹ. അലം മഹാരാജ ജീവാമീ’’തി. ‘‘ജാനാമി, ഭന്തേ നാഗസേന, ജീവസി, അപി ച അത്താനഞ്ച രക്ഖ, മമഞ്ച രക്ഖാഹീ’’തി. ‘‘കഥം അത്താനം രക്ഖസി, ‘നാഗസേനോ മിലിന്ദം രാജാനം പസാദേതി, ന ച കിഞ്ചി അലഭീ’തി പരാപവാദോ [പരപ്പവാദോ (ക.)] ആഗച്ഛേയ്യാതി, ഏവം അത്താനം രക്ഖ. കഥം മമം രക്ഖസി, ‘മിലിന്ദോ രാജാ പസന്നോ പസന്നാകാരം ന കരോതീ’തി പരാപവാദോ ആഗച്ഛേയ്യാതി, ഏവം മമം രക്ഖാഹീ’’തി. ‘‘തഥാ ഹോതു, മഹാരാജാ’’തി. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭന്തേ, സീഹോ മിഗരാജാ സുവണ്ണപഞ്ജരേ പക്ഖിത്തോപി ബഹിമുഖോ യേവ ഹോതി, ഏവമേവ ഖോ അഹം, ഭന്തേ, കിഞ്ചാപി അഗാരം അജ്ഝാവസാമി ബഹിമുഖോ യേവ പന അച്ഛാമി. സചേ അഹം, ഭന്തേ, അഗാരസ്മാ അനാഗാരിയം പബ്ബജേയ്യം, ന ചിരം ജീവേയ്യം, ബഹൂ മേ പച്ചത്ഥികാ’’തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ നാഗസേനോ മിലിന്ദസ്സ രഞ്ഞോ പഞ്ഹം വിസജ്ജേത്വാ ഉട്ഠായാസനാ സങ്ഘാരാമം അഗമാസി. അചിരപക്കന്തേ ച ആയസ്മന്തേ നാഗസേനേ മിലിന്ദസ്സ രഞ്ഞോ ഏതദഹോസി ‘‘കിം മയാ പുച്ഛിതം, കിം ഭദന്തേന നാഗസേനേന വിസജ്ജിത’’ന്തി? അഥ ഖോ മിലിന്ദസ്സ രഞ്ഞോ ഏതദഹോസി ‘‘സബ്ബം മയാ സുപുച്ഛിതം, സബ്ബം ഭദന്തേന നാഗസേനേന സുവിസജ്ജിത’’ന്തി. ആയസ്മതോപി നാഗസേനസ്സ സങ്ഘാരാമഗതസ്സ ഏതദഹോസി ‘‘കിം മിലിന്ദേന രഞ്ഞാ പുച്ഛിതം, കിം മയാ വിസജ്ജിത’’ന്തി. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ നാഗസേനസ്സ ഏതദഹോസി ‘‘സബ്ബം മിലിന്ദേന രഞ്ഞാ സുപുച്ഛിതം, സബ്ബം മയാ സുവിസജ്ജിത’’ന്തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ നാഗസേനോ തസ്സാ രത്തിയാ അച്ചയേന പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ യേന മിലിന്ദസ്സ രഞ്ഞോ നിവേസനം തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി. അഥ ഖോ മിലിന്ദോ രാജാ ആയസ്മന്തം നാഗസേനം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി, ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ മിലിന്ദോ രാജാ ആയസ്മന്തം നാഗസേനം ഏതദവോച –

‘‘മാ ഖോ ഭദന്തസ്സ ഏവം അഹോസി ‘നാഗസേനോ മയാ പഞ്ഹം പുച്ഛിതോ’തി തേനേവ സോമനസ്സേന തം രത്താവസേസം വീതിനാമേസീതി ന തേ ഏവം ദട്ഠബ്ബം. തസ്സ മയ്ഹം, ഭന്തേ, തം രത്താവസേസം ഏതദഹോസി ‘കിം മയാ പുച്ഛിതം, കിം ഭദന്തേന വിസജ്ജിത’ന്തി, ‘സബ്ബം മയാ സുപുച്ഛിതം, സബ്ബം ഭദന്തേന സുവിസജ്ജിത’’’ന്തി.

ഥേരോപി ഏവമാഹ – ‘‘മാ ഖോ മഹാരാജസ്സ ഏവം അഹോസി ‘മിലിന്ദസ്സ രഞ്ഞോ മയാ പഞ്ഹോ വിസജ്ജിതോ’തി തേനേവ സോമനസ്സേന തം രത്താവസേസം വീതിനാമേസീതി ന തേ ഏവം ദട്ഠബ്ബം. തസ്സ മയ്ഹം, മഹാരാജ, തം രത്താവസേസം ഏതദഹോസി ‘കിം മിലിന്ദേന രഞ്ഞാ പുച്ഛിതം, കിം മയാ വിസജ്ജിത’ന്തി, ‘സബ്ബം മിലിന്ദേന രഞ്ഞാ സുപുച്ഛിതം, സബ്ബം മയാ സുവിസജ്ജിത’’’ന്തി ഇതിഹ തേ മഹാനാഗാ അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ സുഭാസിതം സമനുമോദിംസൂതി.

മിലിന്ദപഞ്ഹപുച്ഛാവിസജ്ജനാ നിട്ഠിതാ.