൩. ഞാണപഞ്ഞാപഞ്ഹോ

൩. രാജാ ആഹ ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, യസ്സ ഞാണം ഉപ്പന്നം, തസ്സ പഞ്ഞാ ഉപ്പന്നാ’’തി? ‘‘ആമ, മഹാരാജ, യസ്സ ഞാണം ഉപ്പന്നം, തസ്സ പഞ്ഞാ ഉപ്പന്നാ’’തി. ‘‘കിം, ഭന്തേ, യഞ്ഞേവ ഞാണം സാ യേവ പഞ്ഞാ’’തി? ‘‘ആമ, മഹാരാജ, യഞ്ഞേവ ഞാണം സാ യേവ പഞ്ഞാ’’തി. ‘‘യസ്സ പന, ഭന്തേ, തഞ്ഞേവ ഞാണം സാ യേവ പഞ്ഞാ ഉപ്പന്നാ, കിം സമ്മുയ്ഹേയ്യ സോ, ഉദാഹു ന സമ്മുയ്ഹേയ്യാ’’തി? ‘‘കത്ഥചി, മഹാരാജ, സമ്മുയ്ഹേയ്യ, കത്ഥചി ന സമ്മുയ്ഹേയ്യാ’’തി. ‘‘കുഹിം, ഭന്തേ, സമ്മുയ്ഹേയ്യാ’’തി? ‘‘അഞ്ഞാതപുബ്ബേസു വാ, മഹാരാജ, സിപ്പട്ഠാനേസു, അഗതപുബ്ബായ വാ ദിസായ, അസ്സുതപുബ്ബായ വാ നാമപഞ്ഞത്തിയാ സമ്മുയ്ഹേയ്യാ’’തി. ‘‘കുഹിം ന സമ്മുയ്ഹേയ്യാ’’തി? ‘‘യം ഖോ പന, മഹാരാജ, തായ പഞ്ഞായ കതം ‘അനിച്ച’ന്തി വാ ‘ദുക്ഖ’ന്തി വാ ‘അനത്താ’തി വാ, തഹിം ന സമ്മുയ്ഹേയ്യാ’’തി. ‘‘മോഹോ പനസ്സ, ഭന്തേ, കുഹിം ഗച്ഛതീ’’തി? ‘‘മോഹോ ഖോ, മഹാരാജ, ഞാണേ ഉപ്പന്നമത്തേ തത്ഥേവ നിരുജ്ഝതീ’’തി.

‘‘ഓപമ്മം കരോഹീ’’തി. ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, കോചിദേവ പുരിസോ അന്ധകാരഗേഹേ പദീപം ആരോപേയ്യ, തതോ അന്ധകാരോ നിരുജ്ഝേയ്യ, ആലോകോ പാതുഭവേയ്യ. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, ഞാണേ ഉപ്പന്നമത്തേ മോഹോ തത്ഥേവ നിരുജ്ഝതീ’’തി.

‘‘പഞ്ഞാ പന, ഭന്തേ, കുഹിം ഗച്ഛതീ’’തി? ‘‘പഞ്ഞാപി ഖോ, മഹാരാജ, സകിച്ചയം കത്വാ തത്ഥേവ നിരുജ്ഝതി, യം പന തായ പഞ്ഞായ കതം ‘അനിച്ച’ന്തി വാ ‘ദുക്ഖ’ന്തി വാ ‘അനത്താ’തി വാ, തം ന നിരുജ്ഝതീ’’തി.

‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, യം പനേതം ബ്രൂസി ‘പഞ്ഞാ സകിച്ചയം കത്വാ തത്ഥേവ നിരുജ്ഝതി, യം പന തായ പഞ്ഞായ കതം ‘അനിച്ച’ന്തി വാ ‘ദുക്ഖ’ന്തി വാ ‘അനത്താ’തി വാ, തം ന നിരുജ്ഝതീ’തി, തസ്സ ഓപമ്മം കരോഹീ’’തി. ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, യോ കോചി പുരിസോ രത്തിം ലേഖം പേസേതുകാമോ ലേഖകം പക്കോസാപേത്വാ പദീപം ആരോപേത്വാ ലേഖം ലിഖാപേയ്യ, ലിഖിതേ പന ലേഖേ പദീപം വിജ്ഝാപേയ്യ, വിജ്ഝാപിതേപി പദീപേ ലേഖം ന വിനസ്സേയ്യ. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, പഞ്ഞാ സകിച്ചയം കത്വാ തത്ഥേവ നിരുജ്ഝതി, യം പന തായ പഞ്ഞായ കതം ‘അനിച്ച’ന്തി വാ ‘ദുക്ഖ’ന്തി വാ ‘അനത്താ’തി വാ, തം ന നിരുജ്ഝതീ’’തി.

‘‘ഭിയ്യോ ഓപമ്മം കരോഹീ’’തി. ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, പുരത്ഥിമേസു ജനപദേസു മനുസ്സാ അനുഘരം പഞ്ച പഞ്ച ഉദകഘടകാനി ഠപേന്തി ആലിമ്പനം വിജ്ഝാപേതും, ഘരേ പദിത്തേ താനി പഞ്ച ഉദകഘടകാനി ഘരസ്സൂപരി ഖിപന്തി, തതോ അഗ്ഗി വിജ്ഝായതി, കിം നു ഖോ, മഹാരാജ, തേസം മനുസ്സാനം ഏവം ഹോതി ‘പുന തേഹി ഘടേഹി ഘടകിച്ചം കരിസ്സാമാ’’’തി? ‘‘ന ഹി, ഭന്തേ, അലം തേഹി ഘടേഹി, കിം തേഹി ഘടേഹീ’’തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, പഞ്ച ഉദകഘടകാനി, ഏവം പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ദട്ഠബ്ബാനി സദ്ധിന്ദ്രിയം വീരിയിന്ദ്രിയം സതിന്ദ്രിയം സമാധിന്ദ്രിയം പഞ്ഞിന്ദ്രിയം. യഥാ തേ മനുസ്സാ, ഏവം യോഗാവചരോ ദട്ഠബ്ബോ. യഥാ അഗ്ഗി, ഏവം കിലേസാ ദട്ഠബ്ബാ. യഥാ പഞ്ചഹി ഉദകഘടകേഹി അഗ്ഗി വിജ്ഝാപീയതി, ഏവം പഞ്ചിന്ദ്രിയേഹി കിലേസാ വിജ്ഝാപിയന്തി, വിജ്ഝാപിതാപി കിലേസാ ന പുന സമ്ഭവന്തി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, പഞ്ഞാ സകിച്ചയം കത്വാ തത്ഥേവ നിരുജ്ഝതി, യം പന തായ പഞ്ഞായ കതം ‘അനിച്ച’ന്തി വാ ‘ദുക്ഖ’ന്തി വാ ‘അനത്താ’തി വാ, തം ന നിരുജ്ഝതീ’’തി.

‘‘ഭിയ്യോ ഓപമ്മം കരോഹീ’’തി. ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, വേജ്ജോ പഞ്ചമൂലഭേസജ്ജാനി ഗഹേത്വാ ഗിലാനകം ഉപസങ്കമിത്വാ താനി പഞ്ചമൂലഭേസജ്ജാനി പിസിത്വാ [പിംസിത്വാ (സീ. പീ.)] ഗിലാനകം പായേയ്യ, തേഹി ച ദോസാ നിദ്ധമേയ്യും, കിം നു ഖോ, മഹാരാജ, തസ്സ വേജ്ജസ്സ ഏവം ഹോതി ‘പുന തേഹി പഞ്ചമൂലഭേസജ്ജേഹി ഭേസജ്ജകിച്ചം കരിസ്സാമീ’’’തി? ‘‘ന ഹി, ഭന്തേ, അലം തേഹി പഞ്ചമൂലഭേസജ്ജേഹി, കിം തേഹി പഞ്ചമൂലഭേസജ്ജേഹീ’’തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, പഞ്ചമൂലഭേസജ്ജാനി, ഏവം പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ദട്ഠബ്ബാനി സദ്ധിന്ദ്രിയം വീരിയിന്ദ്രിയം സതിന്ദ്രിയം സമാധിന്ദ്രിയം പഞ്ഞിന്ദ്രിയം, യഥാ വേജ്ജോ, ഏവം യോഗാവചരോ ദട്ഠബ്ബോ. യഥാ ബ്യാധി, ഏവം കിലേസാ ദട്ഠബ്ബാ. യഥാ ബ്യാധിതോ പുരിസോ, ഏവം പുഥുജ്ജനോ ദട്ഠബ്ബോ. യഥാ പഞ്ചമൂലഭേസജ്ജേഹി ഗിലാനസ്സ ദോസാ നിദ്ധന്താ, ദോസേ നിദ്ധന്തേ ഗിലാനോ അരോഗോ ഹോതി, ഏവം പഞ്ചിന്ദ്രിയേഹി കിലേസാ നിദ്ധമീയന്തി, നിദ്ധമിതാ ച കിലേസാ ന പുന സമ്ഭവന്തി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, പഞ്ഞാ സകിച്ചയം കത്വാ തത്ഥേവ നിരുജ്ഝതി, യം പന തായ പഞ്ഞായ കതം ‘അനിച്ച’ന്തി വാ ‘ദുക്ഖ’ന്തി വാ ‘അനത്താ’തി വാ, തം ന നിരുജ്ഝതീ’’തി.

‘‘ഭിയ്യോ ഓപമ്മം കരോഹീ’’തി. ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, സങ്ഗാമാവചരോ യോധോ പഞ്ച കണ്ഡാനി ഗഹേത്വാ സങ്ഗാമം ഓതരേയ്യ പരസേനം വിജേതും, സോ സങ്ഗാമഗതോ താനി പഞ്ച കണ്ഡാനി ഖിപേയ്യ, തേഹി ച പരസേനാ ഭിജ്ജേയ്യ, കിം നു ഖോ, മഹാരാജ, തസ്സ സങ്ഗാമാവചരസ്സ യോധസ്സ ഏവം ഹോതി ‘പുന തേഹി കണ്ഡേഹി കണ്ഡകിച്ചം കരിസ്സാമീ’’’തി? ‘‘ന ഹി, ഭന്തേ, അലം തേഹി കണ്ഡേഹി, കിം തേഹി കണ്ഡേഹീ’’തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, പഞ്ച കണ്ഡാനി, ഏവം പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ദട്ഠബ്ബാനി സദ്ധിന്ദ്രിയം വീരിയിന്ദ്രിയം സതിന്ദ്രിയം സമാധിന്ദ്രിയം പഞ്ഞിന്ദ്രിയം. യഥാ, മഹാരാജ, സങ്ഗാമാവചരോ യോധോ, ഏവം യോഗാവചരോ ദട്ഠബ്ബോ. യഥാ പരസേനാ, ഏവം കിലേസാ ദട്ഠബ്ബാ. യഥാ പഞ്ചഹി കണ്ഡേഹി പരസേനാ ഭിജ്ജതി, ഏവം പഞ്ചിന്ദ്രിയേഹി കിലേസാ ഭിജ്ജന്തി, ഭഗ്ഗാ ച കിലേസാ ന പുന സമ്ഭവന്തി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, പഞ്ഞാ സകിച്ചയം കത്വാ തത്ഥേവ നിരുജ്ഝതി, യം പന തായ പഞ്ഞായ കതം ‘അനിച്ച’ന്തി വാ ‘ദുക്ഖ’ന്തി വാ ‘അനത്താ’തി വാ, തം ന നിരുജ്ഝതീ’’തി.

‘‘കല്ലോസി, ഭന്തേ നാഗസേനാ’’തി.

ഞാണപഞ്ഞാപഞ്ഹോ തതിയോ.