൫൨൮. മഹാബോധിജാതകം (൩)

൧൨൪. ‘‘കിം നു ദണ്ഡം കിമജിനം, കിം ഛത്തം കിമുപാഹനം;

കിമങ്കുസഞ്ച പത്തഞ്ച, സങ്ഘാടിഞ്ചാപി ബ്രാഹ്മണ;

തരമാനരൂപോഹാസി [ഗണ്ഹാസി (സീ. സ്യാ. പീ.)], കിം നു പത്ഥയസേ ദിസം’’.

൧൨൫. ‘‘ദ്വാദസേതാനി വസ്സാനി, വുസിതാനി തവന്തികേ;

നാഭിജാനാമി സോണേന, പിങ്ഗലേനാഭികൂജിതം.

൧൨൬. ‘‘സ്വായം ദിത്തോവ നദതി, സുക്കദാഠം വിദംസയം;

തവ സുത്വാ സഭരിയസ്സ, വീതസദ്ധസ്സ മം പതി’’.

൧൨൭. ‘‘അഹു ഏസ കതോ ദോസോ, യഥാ ഭാസസി ബ്രാഹ്മണ;

ഏസ ഭിയ്യോ പസീദാമി, വസ ബ്രാഹ്മണ മാഗമാ’’.

൧൨൮. ‘‘സബ്ബസേതോ പുരേ ആസി, തതോപി സബലോ അഹു;

സബ്ബലോഹിതകോ ദാനി, കാലോ പക്കമിതും മമ.

൧൨൯. ‘‘അബ്ഭന്തരം പുരേ ആസി, തതോ മജ്ഝേ തതോ ബഹി;

പുരാ നിദ്ധമനാ ഹോതി, സയമേവ വജാമഹം.

൧൩൦. ‘‘വീതസദ്ധം ന സേവേയ്യ, ഉദപാനംവനോദകം;

സചേപി നം അനുഖണേ, വാരി കദ്ദമഗന്ധികം.

൧൩൧. ‘‘പസന്നമേവ സേവേയ്യ, അപ്പസന്നം വിവജ്ജയേ;

പസന്നം പയിരുപാസേയ്യ, രഹദം വുദകത്ഥികോ.

൧൩൨. ‘‘ഭജേ ഭജന്തം പുരിസം, അഭജന്തം ന ഭജ്ജയേ [ഭാജയേ (പീ.)];

അസപ്പുരിസധമ്മോ സോ, യോ ഭജന്തം ന ഭജ്ജതി [ഭാജതി (പീ.)].

൧൩൩. ‘‘യോ ഭജന്തം ന ഭജതി, സേവമാനം ന സേവതി;

സ വേ മനുസ്സപാപിട്ഠോ, മിഗോ സാഖസ്സിതോ യഥാ.

൧൩൪. ‘‘അച്ചാഭിക്ഖണസംസഗ്ഗാ, അസമോസരണേന ച;

ഏതേന മിത്താ ജീരന്തി, അകാലേ യാചനായ ച.

൧൩൫. ‘‘തസ്മാ നാഭിക്ഖണം ഗച്ഛേ, ന ച ഗച്ഛേ ചിരാചിരം;

കാലേന യാചം യാചേയ്യ, ഏവം മിത്താ ന ജീയരേ [ജീരരേ (സ്യാ. പീ.)].

൧൩൬. ‘‘അതിചിരം നിവാസേന, പിയോ ഭവതി അപ്പിയോ;

ആമന്ത ഖോ തം ഗച്ഛാമ, പുരാ തേ ഹോമ അപ്പിയാ’’.

൧൩൭. ‘‘ഏവം ചേ യാചമാനാനം, അഞ്ജലിം നാവബുജ്ഝസി;

പരിചാരകാനം സതം [പരിചാരികാനം സത്താനം (സീ. സ്യാ. പീ.)], വചനം ന കരോസി നോ;

ഏവം തം അഭിയാചാമ, പുന കയിരാസി പരിയായം’’.

൧൩൮. ‘‘ഏവം ചേ നോ വിഹരതം, അന്തരായോ ന ഹേസ്സതി;

തുയ്ഹം വാപി [തുമ്ഹഞ്ചാപി (സീ.), തുയ്ഹഞ്ചാപി (പീ.)] മഹാരാജ, മയ്ഹം വാ [അമ്ഹം വാ (സീ.), മയ്ഹഞ്ച (പീ.)] രട്ഠവദ്ധന;

അപ്പേവ നാമ പസ്സേമ, അഹോരത്താനമച്ചയേ’’.

൧൩൯. ‘‘ഉദീരണാ ചേ സംഗത്യാ, ഭാവായ മനുവത്തതി;

അകാമാ അകരണീയം വാ, കരണീയം വാപി കുബ്ബതി;

ആകാമാകരണീയമ്ഹി, ക്വിധ പാപേന ലിപ്പതി [ലിമ്പതി (സ്യാ. ക.)].

൧൪൦. ‘‘സോ ചേ അത്ഥോ ച ധമ്മോ ച, കല്യാണോ ന ച പാപകോ;

ഭോതോ ചേ വചനം സച്ചം, സുഹതോ വാനരോ മയാ.

൧൪൧. ‘‘അത്തനോ ചേ ഹി വാദസ്സ, അപരാധം വിജാനിയാ [വിജാനിയ (സീ. സ്യാ. പീ.)];

ന മം ത്വം ഗരഹേയ്യാസി, ഭോതോ വാദോ ഹി താദിസോ’’.

൧൪൨. ‘‘ഇസ്സരോ സബ്ബലോകസ്സ, സചേ കപ്പേതി ജീവിതം;

ഇദ്ധിം [ഇദ്ധി (പീ. ക.)] ബ്യസനഭാവഞ്ച, കമ്മം കല്യാണപാപകം;

നിദ്ദേസകാരീ പുരിസോ, ഇസ്സരോ തേന ലിപ്പതി.

൧൪൩. ‘‘സോ ചേ അത്ഥോ ച ധമ്മോ ച, കല്യാണോ ന ച പാപകോ;

ഭോതോ ചേ വചനം സച്ചം, സുഹതോ വാനരോ മയാ.

൧൪൪. ‘‘അത്തനോ ചേ ഹി വാദസ്സ, അപരാധം വിജാനിയാ;

ന മം ത്വം ഗരഹേയ്യാസി, ഭോതോ വാദോ ഹി താദിസോ’’.

൧൪൫. ‘‘സചേ പുബ്ബേകതഹേതു, സുഖദുക്ഖം നിഗച്ഛതി;

പോരാണകം കതം പാപം, തമേസോ മുച്ചതേ [മുഞ്ചതേ (സീ. സ്യാ.)] ഇണം;

പോരാണകഇണമോക്ഖോ, ക്വിധ പാപേന ലിപ്പതി.

൧൪൬. ‘‘സോ ചേ അത്ഥോ ച ധമ്മോ ച, കല്യാണോ ന ച പാപകോ;

ഭോതോ ചേ വചനം സച്ചം, സുഹതോ വാനരോ മയാ.

൧൪൭. ‘‘അത്തനോ ചേ ഹി വാദസ്സ, അപരാധം വിജാനിയാ;

ന മം ത്വം ഗരഹേയ്യാസി, ഭോതോ വാദോ ഹി താദിസോ’’.

൧൪൮. ‘‘ചതുന്നംയേവുപാദായ, രൂപം സമ്ഭോതി പാണിനം;

യതോ ച രൂപം സമ്ഭോതി, തത്ഥേവാനുപഗച്ഛതി;

ഇധേവ ജീവതി ജീവോ, പേച്ച പേച്ച വിനസ്സതി.

൧൪൯. ഉച്ഛിജ്ജതി അയം ലോകോ, യേ ബാലാ യേ ച പണ്ഡിതാ;

ഉച്ഛിജ്ജമാനേ ലോകസ്മിം, ക്വിധ പാപേന ലിപ്പതി.

൧൫൦. ‘‘സോ ചേ അത്ഥോ ച ധമ്മോ ച, കല്യാണോ ന ച പാപകോ;

ഭോതോ ചേ വചനം സച്ചം, സുഹതോ വാനരോ മയാ.

൧൫൧. ‘‘അത്തനോ ചേ ഹി വാദസ്സ, അപരാധം വിജാനിയാ;

ന മം ത്വം ഗരഹേയ്യാസി, ഭോതോ വാദോ ഹി താദിസോ’’.

൧൫൨. ‘‘ആഹു ഖത്തവിദാ [ഖത്തവിധാ (സീ. സ്യാ. പീ.)] ലോകേ, ബാലാ പണ്ഡിതമാനിനോ.

മാതരം പിതരം ഹഞ്ഞേ, അഥോ ജേട്ഠമ്പി ഭാതരം;

ഹനേയ്യ പുത്ത [പുത്തേ ച (പീ.)] ദാരേ ച, അത്ഥോ ചേ താദിസോ സിയാ.

൧൫൩. ‘‘യസ്സ രുക്ഖസ്സ ഛായായ, നിസീദേയ്യ സയേയ്യ വാ;

ന തസ്സ സാഖം ഭഞ്ജേയ്യ, മിത്തദുബ്ഭോ [മിത്തദൂഭീ (പീ.)] ഹി പാപകോ.

൧൫൪. ‘‘അഥ അത്ഥേ സമുപ്പന്നേ, സമൂലമപി അബ്ബഹേ [അബ്ഭഹേ (സ്യാ. ക.)];

അത്ഥോ മേ സമ്ബലേനാപി, സുഹതോ വാനരോ മയാ.

൧൫൫. [അയം ഗാഥാ സീഹളപോത്ഥകേ നത്ഥി] ‘‘സോ ചേ അത്ഥോ ച ധമ്മോ ച, കല്യാണോ ന ച പാപകോ;

ഭോതോ ചേ വചനം സച്ചം, സുഹതോ വാനരോ മയാ [അയം ഗാഥാ സീഹളപോത്ഥകേ നത്ഥി].

൧൫൬. ‘‘അത്തനോ ചേ ഹി വാദസ്സ, അപരാധം വിജാനിയാ;

ന മം ത്വം ഗരഹേയ്യാസി, ഭോതോ വാദോ ഹി താദിസോ.

൧൫൭. ‘‘അഹേതുവാദോ പുരിസോ, യോ ച ഇസ്സരകുത്തികോ;

പുബ്ബേകതീ ച ഉച്ഛേദീ, യോ ച ഖത്തവിദോ നരോ.

൧൫൮. ‘‘ഏതേ അസപ്പുരിസാ ലോകേ, ബാലാ പണ്ഡിതമാനിനോ;

കരേയ്യ താദിസോ പാപം, അഥോ അഞ്ഞമ്പി കാരയേ;

അസപ്പുരിസസംസഗ്ഗോ, ദുക്ഖന്തോ [ദുക്കടോ (സീ.)] കടുകുദ്രയോ.

൧൫൯. ‘‘ഉരബ്ഭരൂപേന വകസ്സു [ബകാസു (സീ. സ്യാ.), വകാസു (പീ.)] പുബ്ബേ, അസംകിതോ അജയൂഥം ഉപേതി;

ഹന്ത്വാ ഉരണിം അജികം [അജിയം (സീ. സ്യാ. പീ.)] അജഞ്ച, ഉത്രാസയിത്വാ [ചിത്രാസയിത്വാ (സീ. പീ.)] യേന കാമം പലേതി.

൧൬൦. ‘‘തഥാവിധേകേ സമണബ്രാഹ്മണാസേ, ഛദനം കത്വാ വഞ്ചയന്തി മനുസ്സേ;

അനാസകാ ഥണ്ഡിലസേയ്യകാ ച, രജോജല്ലം ഉക്കുടികപ്പധാനം;

പരിയായഭത്തഞ്ച അപാനകത്താ, പാപാചാരാ അരഹന്തോ വദാനാ.

൧൬൧. ‘‘ഏതേ അസപ്പുരിസാ ലോകേ, ബാലാ പണ്ഡിതമാനിനോ;

കരേയ്യ താദിസോ പാപം, അഥോ അഞ്ഞമ്പി കാരയേ;

അസപ്പുരിസസംസഗ്ഗോ, ദുക്ഖന്തോ കടുകുദ്രയോ.

൧൬൨. ‘‘യമാഹു നത്ഥി വീരിയന്തി, അഹേതുഞ്ച പവദന്തി [ഹേതുഞ്ച അപവദന്തി (സീ. സ്യാ. പീ.)] യേ;

പരകാരം അത്തകാരഞ്ച, യേ തുച്ഛം സമവണ്ണയും.

൧൬൩. ‘‘ഏതേ അസപ്പുരിസാ ലോകേ, ബാലാ പണ്ഡിതമാനിനോ;

കരേയ്യ താദിസോ പാപം, അഥോ അഞ്ഞമ്പി കാരയേ;

അസപ്പുരിസസംസഗ്ഗോ, ദുക്ഖന്തോ കടുകുദ്രയോ.

൧൬൪. ‘‘സചേ ഹി വീരിയം നാസ്സ, കമ്മം കല്യാണപാപകം;

ന ഭരേ വഡ്ഢകിം രാജാ, നപി യന്താനി കാരയേ.

൧൬൫. ‘‘യസ്മാ ച വീരിയം അത്ഥി, കമ്മം കല്യാണപാപകം;

തസ്മാ യന്താനി കാരേതി, രാജാ ഭരതി വഡ്ഢകിം.

൧൬൬. ‘‘യദി വസ്സസതം ദേവോ, ന വസ്സേ ന ഹിമം പതേ;

ഉച്ഛിജ്ജേയ്യ അയം ലോകോ, വിനസ്സേയ്യ അയം പജാ.

൧൬൭. ‘‘യസ്മാ ച വസ്സതീ ദേവോ, ഹിമഞ്ചാനുഫുസായതി;

തസ്മാ സസ്സാനി പച്ചന്തി, രട്ഠഞ്ച പാലിതേ [പല്ലതേ (സീ. പീ.), പോലയതേ (സ്യാ.)] ചിരം.

൧൬൮. ‘‘ഗവം ചേ തരമാനാനം, ജിമ്ഹം ഗച്ഛതി പുങ്ഗവോ;

സബ്ബാ താ ജിമ്ഹം ഗച്ഛന്തി, നേത്തേ ജിമ്ഹം [ജിമ്ഹ (പീ.)] ഗതേ സതി.

൧൬൯. ‘‘ഏവമേവ [ഏവമേവം (പീ.)] മനുസ്സേസു, യോ ഹോതി സേട്ഠസമ്മതോ;

സോ ചേ അധമ്മം ചരതി, പഗേവ ഇതരാ പജാ;

സബ്ബം രട്ഠം ദുഖം സേതി, രാജാ ചേ ഹോതി അധമ്മികോ.

൧൭൦. ‘‘ഗവം ചേ തരമാനാനം, ഉജും ഗച്ഛതി പുങ്ഗവോ;

സബ്ബാ ഗാവീ ഉജും യന്തി, നേത്തേ ഉജും [ഉജൂ (പീ.)] ഗതേ സതി.

൧൭൧. ‘‘ഏവമേവ മനുസ്സേസു, യോ ഹോതി സേട്ഠസമ്മതോ;

സോ സചേ [ചേവ (സീ.), ചേപി (ക.)] ധമ്മം ചരതി, പഗേവ ഇതരാ പജാ;

സബ്ബം രട്ഠം സുഖം സേതി, രാജാ ചേ ഹോതി ധമ്മികോ.

൧൭൨. ‘‘മഹാരുക്ഖസ്സ ഫലിനോ, ആമം ഛിന്ദതി യോ ഫലം;

രസഞ്ചസ്സ ന ജാനാതി, ബീജഞ്ചസ്സ വിനസ്സതി.

൧൭൩. ‘‘മഹാരുക്ഖൂപമം രട്ഠം, അധമ്മേന പസാസതി;

രസഞ്ചസ്സ ന ജാനാതി, രട്ഠഞ്ചസ്സ വിനസ്സതി.

൧൭൪. ‘‘മഹാരുക്ഖസ്സ ഫലിനോ, പക്കം ഛിന്ദതി യോ ഫലം;

രസഞ്ചസ്സ വിജാനാതി, ബീജഞ്ചസ്സ ന നസ്സതി.

൧൭൫. ‘‘മഹാരുക്ഖൂപമം രട്ഠം, ധമ്മേന യോ പസാസതി;

രസഞ്ചസ്സ വിജാനാതി, രട്ഠഞ്ചസ്സ ന നസ്സതി.

൧൭൬. ‘‘യോ ച രാജാ ജനപദം, അധമ്മേന പസാസതി;

സബ്ബോസധീഹി സോ രാജാ, വിരുദ്ധോ ഹോതി ഖത്തിയോ.

൧൭൭. ‘‘തഥേവ നേഗമേ ഹിംസം, യേ യുത്താ കയവിക്കയേ;

ഓജദാനബലീകാരേ, സ കോസേന വിരുജ്ഝതി.

൧൭൮. ‘‘പഹാരവരഖേത്തഞ്ഞൂ, സങ്ഗാമേ കതനിസ്സമേ [കതനിയമേ (ക.)];

ഉസ്സിതേ ഹിംസയം രാജാ, സ ബലേന വിരുജ്ഝതി.

൧൭൯. ‘‘തഥേവ ഇസയോ ഹിംസം, സഞ്ഞതേ [സംയമേ (സ്യാ. ക.)] ബ്രഹ്മചാരിയോ [ബ്രഹ്മചാരിനോ (സീ.)];

അധമ്മചാരീ ഖത്തിയോ, സോ സഗ്ഗേന വിരുജ്ഝതി.

൧൮൦. ‘‘യോ ച രാജാ അധമ്മട്ഠോ, ഭരിയം ഹന്തി അദൂസികം;

ലുദ്ദം പസവതേ ഠാനം [പാപം (സീ.)], പുത്തേഹി ച വിരുജ്ഝതി.

൧൮൧. ‘‘ധമ്മം ചരേ ജാനപദേ, നേഗമേസു [നിഗമേസു (സീ.)] ബലേസു ച;

ഇസയോ ച ന ഹിംസേയ്യ, പുത്തദാരേ സമം ചരേ.

൧൮൨. ‘‘സ താദിസോ ഭൂമിപതി, രട്ഠപാലോ അകോധനോ;

സപത്തേ [സാമന്തേ (സീ. സ്യാ. പീ.)] സമ്പകമ്പേതി, ഇന്ദോവ അസുരാധിപോ’’തി.

മഹാബോധിജാതകം തതിയം.

പണ്ണാസനിപാതം നിട്ഠിതം.