൫. പഞ്ചമവഗ്ഗോ

൧. അഗ്ഗപ്പസാദസുത്തം

൯൦. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘തയോമേ, ഭിക്ഖവേ, അഗ്ഗപ്പസാദാ. കതമേ തയോ? യാവതാ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ അപദാ വാ ദ്വിപദാ വാ ചതുപ്പദാ വാ ബഹുപ്പദാ [ബഹുപദാ (ക.)] വാ രൂപിനോ വാ അരൂപിനോ വാ സഞ്ഞിനോ വാ അസഞ്ഞിനോ വാ നേവസഞ്ഞിനാസഞ്ഞിനോ വാ, തഥാഗതോ തേസം അഗ്ഗമക്ഖായതി അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ. യേ, ഭിക്ഖവേ, ബുദ്ധേ പസന്നാ, അഗ്ഗേ തേ പസന്നാ. അഗ്ഗേ ഖോ പന പസന്നാനം അഗ്ഗോ വിപാകോ ഹോതി.

‘‘യാവതാ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ സങ്ഖതാ വാ അസങ്ഖതാ വാ, വിരാഗോ തേസം അഗ്ഗമക്ഖായതി, യദിദം മദനിമ്മദനോ പിപാസവിനയോ ആലയസമുഗ്ഘാതോ വട്ടുപച്ഛേദോ തണ്ഹക്ഖയോ വിരാഗോ നിരോധോ നിബ്ബാനം. യേ, ഭിക്ഖവേ, വിരാഗേ ധമ്മേ പസന്നാ, അഗ്ഗേ തേ പസന്നാ. അഗ്ഗേ ഖോ പന പസന്നാനം അഗ്ഗോ വിപാകോ ഹോതി.

‘‘യാവതാ, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘാ വാ ഗണാ വാ, തഥാഗതസാവകസങ്ഘോ തേസം അഗ്ഗമക്ഖായതി, യദിദം ചത്താരി പുരിസയുഗാനി അട്ഠ പുരിസപുഗ്ഗലാ ഏസ ഭഗവതോ സാവകസങ്ഘോ ആഹുനേയ്യോ പാഹുനേയ്യോ ദക്ഖിണേയ്യോ അഞ്ജലികരണീയോ അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സ. യേ, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘേ പസന്നാ, അഗ്ഗേ തേ പസന്നാ. അഗ്ഗേ ഖോ പന പസന്നാനം അഗ്ഗോ വിപാകോ ഹോതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തയോ അഗ്ഗപ്പസാദാ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘അഗ്ഗതോ വേ പസന്നാനം, അഗ്ഗം ധമ്മം വിജാനതം;

അഗ്ഗേ ബുദ്ധേ പസന്നാനം, ദക്ഖിണേയ്യേ അനുത്തരേ.

‘‘അഗ്ഗേ ധമ്മേ പസന്നാനം, വിരാഗൂപസമേ സുഖേ;

അഗ്ഗേ സങ്ഘേ പസന്നാനം, പുഞ്ഞക്ഖേത്തേ അനുത്തരേ.

‘‘അഗ്ഗസ്മിം ദാനം ദദതം, അഗ്ഗം പുഞ്ഞം പവഡ്ഢതി;

അഗ്ഗം ആയു ച വണ്ണോ ച, യസോ കിത്തി സുഖം ബലം.

‘‘അഗ്ഗസ്സ ദാതാ മേധാവീ, അഗ്ഗധമ്മസമാഹിതോ;

ദേവഭൂതോ മനുസ്സോ വാ, അഗ്ഗപ്പത്തോ പമോദതീ’’തി.

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. പഠമം.

൨. ജീവികസുത്തം

൯൧. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘അന്തമിദം, ഭിക്ഖവേ, ജീവികാനം യദിദം പിണ്ഡോല്യം. അഭിസാപോയം [അഭിസാപായം (സീ.), അഭിലാപായം (സ്യാ. പീ.), അഭിസപായം (ക.)], ഭിക്ഖവേ, ലോകസ്മിം – ‘പിണ്ഡോലോ വിചരസി പത്തപാണീ’തി. തഞ്ച ഖോ ഏതം, ഭിക്ഖവേ, കുലപുത്താ ഉപേന്തി അത്ഥവസികാ, അത്ഥവസം പടിച്ച; നേവ രാജാഭിനീതാ, ന ചോരാഭിനീതാ, ന ഇണട്ടാ, ന ഭയട്ടാ, ന ആജീവികാപകതാ. അപി ച ഖോ ‘ഓതിണ്ണമ്ഹാ ജാതിയാ ജരായ മരണേന സോകേഹി പരിദേവേഹി ദുക്ഖേഹി ദോമനസ്സേഹി ഉപായാസേഹി ദുക്ഖോതിണ്ണാ ദുക്ഖപരേതാ, അപ്പേവ നാമ ഇമസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ അന്തകിരിയാ പഞ്ഞായേഥാ’തി. ഏവം പബ്ബജിതോ ചായം, ഭിക്ഖവേ, കുലപുത്തോ സോ ച ഹോതി അഭിജ്ഝാലു കാമേസു തിബ്ബസാരാഗോ, ബ്യാപന്നചിത്തോ പദുട്ഠമനസങ്കപ്പോ, മുട്ഠസ്സതി അസമ്പജാനോ അസമാഹിതോ വിബ്ഭന്തചിത്തോ പാകതിന്ദ്രിയോ. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ഛവാലാതം ഉഭതോപദിത്തം മജ്ഝേ ഗൂഥഗതം നേവ ഗാമേ കട്ഠത്ഥം ഫരതി ന അരഞ്ഞേः തഥൂപമാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമം പുഗ്ഗലം വദാമി ഗിഹിഭോഗാ പരിഹീനോ സാമഞ്ഞത്ഥഞ്ച ന പരിപൂരേതീ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘ഗിഹിഭോഗാ പരിഹീനോ, സാമഞ്ഞത്ഥഞ്ച ദുബ്ഭഗോ;

പരിധംസമാനോ പകിരേതി, ഛവാലാതംവ നസ്സതി.

‘‘കാസാവകണ്ഠാ ബഹവോ, പാപധമ്മാ അസഞ്ഞതാ;

പാപാ പാപേഹി കമ്മേഹി, നിരയം തേ ഉപപജ്ജരേ.

‘‘സേയ്യോ അയോഗുളോ ഭുത്തോ, തത്തോ അഗ്ഗിസിഖൂപമോ;

യഞ്ചേ ഭുഞ്ജേയ്യ ദുസ്സീലോ, രട്ഠപിണ്ഡമസഞ്ഞതോ’’തി.

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. ദുതിയം.

൩. സങ്ഘാടികണ്ണസുത്തം

൯൨. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘സങ്ഘാടികണ്ണേ ചേപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഗഹേത്വാ പിട്ഠിതോ പിട്ഠിതോ അനുബന്ധോ അസ്സ പാദേ പാദം നിക്ഖിപന്തോ, സോ ച ഹോതി അഭിജ്ഝാലു കാമേസു തിബ്ബസാരാഗോ ബ്യാപന്നചിത്തോ പദുട്ഠമനസങ്കപ്പോ മുട്ഠസ്സതി അസമ്പജാനോ അസമാഹിതോ വിബ്ഭന്തചിത്തോ പാകതിന്ദ്രിയോ; അഥ ഖോ സോ ആരകാവ മയ്ഹം, അഹഞ്ച തസ്സ. തം കിസ്സ ഹേതു? ധമ്മഞ്ഹി സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ന പസ്സതി. ധമ്മം അപസ്സന്തോ ന മം പസ്സതി [മം ന പസ്സതി (സ്യാ.)].

‘‘യോജനസതേ ചേപി സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു വിഹരേയ്യ. സോ ച ഹോതി അനഭിജ്ഝാലു കാമേസു ന തിബ്ബസാരാഗോ അബ്യാപന്നചിത്തോ അപദുട്ഠമനസങ്കപ്പോ ഉപട്ഠിതസ്സതി സമ്പജാനോ സമാഹിതോ ഏകഗ്ഗചിത്തോ സംവുതിന്ദ്രിയോ; അഥ ഖോ സോ സന്തികേവ മയ്ഹം, അഹഞ്ച തസ്സ. തം കിസ്സ ഹേതു? ധമ്മം ഹി സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു പസ്സതി; ധമ്മം പസ്സന്തോ മം പസ്സതീ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘അനുബന്ധോപി ചേ അസ്സ, മഹിച്ഛോ ച വിഘാതവാ;

ഏജാനുഗോ അനേജസ്സ, നിബ്ബുതസ്സ അനിബ്ബുതോ;

ഗിദ്ധോ സോ വീതഗേധസ്സ, പസ്സ യാവഞ്ച ആരകാ.

‘‘യോ ച ധമ്മമഭിഞ്ഞായ, ധമ്മമഞ്ഞായ പണ്ഡിതോ;

രഹദോവ നിവാതേ ച, അനേജോ വൂപസമ്മതി.

‘‘അനേജോ സോ അനേജസ്സ, നിബ്ബുതസ്സ ച നിബ്ബുതോ;

അഗിദ്ധോ വീതഗേധസ്സ, പസ്സ യാവഞ്ച സന്തികേ’’തി.

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. തതിയം.

൪. അഗ്ഗിസുത്തം

൯൩. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘തയോമേ, ഭിക്ഖവേ, അഗ്ഗീ. കതമേ തയോ? രാഗഗ്ഗി, ദോസഗ്ഗി, മോഹഗ്ഗി – ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തയോ അഗ്ഗീ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘രാഗഗ്ഗി ദഹതി മച്ചേ, രത്തേ കാമേസു മുച്ഛിതേ;

ദോസഗ്ഗി പന ബ്യാപന്നേ, നരേ പാണാതിപാതിനോ.

‘‘മോഹഗ്ഗി പന സമ്മൂള്ഹേ, അരിയധമ്മേ അകോവിദേ;

ഏതേ അഗ്ഗീ അജാനന്താ, സക്കായാഭിരതാ പജാ.

‘‘തേ വഡ്ഢയന്തി നിരയം, തിരച്ഛാനഞ്ച യോനിയോ;

അസുരം പേത്തിവിസയം, അമുത്താ മാരബന്ധനാ.

‘‘യേ ച രത്തിന്ദിവാ യുത്താ, സമ്മാസമ്ബുദ്ധസാസനേ;

തേ നിബ്ബാപേന്തി രാഗഗ്ഗിം, നിച്ചം അസുഭസഞ്ഞിനോ.

‘‘ദോസഗ്ഗിം പന മേത്തായ, നിബ്ബാപേന്തി നരുത്തമാ;

മോഹഗ്ഗിം പന പഞ്ഞായ, യായം നിബ്ബേധഗാമിനീ.

‘‘തേ നിബ്ബാപേത്വാ നിപകാ, രത്തിന്ദിവമതന്ദിതാ;

അസേസം പരിനിബ്ബന്തി, അസേസം ദുക്ഖമച്ചഗും.

‘‘അരിയദ്ദസാ വേദഗുനോ, സമ്മദഞ്ഞായ പണ്ഡിതാ;

ജാതിക്ഖയമഭിഞ്ഞായ, നാഗച്ഛന്തി പുനബ്ഭവ’’ന്തി.

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. ചതുത്ഥം.

൫. ഉപപരിക്ഖസുത്തം

൯൪. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘തഥാ തഥാ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഉപപരിക്ഖേയ്യ യഥാ യഥാസ്സ [യഥാ യഥാ (ബഹൂസു)] ഉപപരിക്ഖതോ ബഹിദ്ധാ ചസ്സ വിഞ്ഞാണം അവിക്ഖിത്തം അവിസടം അജ്ഝത്തം അസണ്ഠിതം അനുപാദായ ന പരിതസ്സേയ്യ. ബഹിദ്ധാ, ഭിക്ഖവേ, വിഞ്ഞാണേ അവിക്ഖിത്തേ അവിസടേ സതി അജ്ഝത്തം അസണ്ഠിതേ അനുപാദായ അപരിതസ്സതോ ആയതിം ജാതിജരാമരണദുക്ഖസമുദയസമ്ഭവോ ന ഹോതീ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘സത്തസങ്ഗപ്പഹീനസ്സ, നേത്തിച്ഛിന്നസ്സ ഭിക്ഖുനോ;

വിക്ഖീണോ ജാതിസംസാരോ, നത്ഥി തസ്സ പുനബ്ഭവോ’’തി.

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. പഞ്ചമം.

൬. കാമൂപപത്തിസുത്തം

൯൫. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘തിസ്സോ ഇമാ, ഭിക്ഖവേ, കാമൂപപത്തിയോ [കാമുപ്പത്തിയോ (സീ.)]. കതമാ തിസ്സോ? പച്ചുപട്ഠിതകാമാ, നിമ്മാനരതിനോ, പരനിമ്മിതവസവത്തിനോ – ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തിസ്സോ കാമൂപപത്തിയോ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘പച്ചുപട്ഠിതകാമാ ച, യേ ദേവാ വസവത്തിനോ;

നിമ്മാനരതിനോ ദേവാ, യേ ചഞ്ഞേ കാമഭോഗിനോ;

ഇത്ഥഭാവഞ്ഞഥാഭാവം, സംസാരം നാതിവത്തരേ.

‘‘ഏതമാദീനവം ഞത്വാ, കാമഭോഗേസു പണ്ഡിതോ;

സബ്ബേ പരിച്ചജേ കാമേ, യേ ദിബ്ബാ യേ ച മാനുസാ.

‘‘പിയരൂപസാതഗധിതം, ഛേത്വാ സോതം ദുരച്ചയം;

അസേസം പരിനിബ്ബന്തി, അസേസം ദുക്ഖമച്ചഗും.

‘‘അരിയദ്ദസാ വേദഗുനോ, സമ്മദഞ്ഞായ പണ്ഡിതാ;

ജാതിക്ഖയമഭിഞ്ഞായ, നാഗച്ഛന്തി പുനബ്ഭവ’’ന്തി.

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. ഛട്ഠം.

൭. കാമയോഗസുത്തം

൯൬. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘കാമയോഗയുത്തോ, ഭിക്ഖവേ, ഭവയോഗയുത്തോ ആഗാമീ ഹോതി ആഗന്താ [ആഗന്ത്വാ (സ്യാ. ക.)] ഇത്ഥത്തം. കാമയോഗവിസംയുത്തോ, ഭിക്ഖവേ, ഭവയോഗയുത്തോ അനാഗാമീ ഹോതി അനാഗന്താ ഇത്ഥത്തം. കാമയോഗവിസംയുത്തോ, ഭിക്ഖവേ, ഭവയോഗവിസംയുത്തോ അരഹാ ഹോതി, ഖീണാസവോ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘കാമയോഗേന സംയുത്താ, ഭവയോഗേന ചൂഭയം;

സത്താ ഗച്ഛന്തി സംസാരം, ജാതിമരണഗാമിനോ.

‘‘യേ ച കാമേ പഹന്ത്വാന, അപ്പത്താ ആസവക്ഖയം;

ഭവയോഗേന സംയുത്താ, അനാഗാമീതി വുച്ചരേ.

‘‘യേ ച ഖോ ഛിന്നസംസയാ, ഖീണമാനപുനബ്ഭവാ;

തേ വേ പാരങ്ഗതാ ലോകേ, യേ പത്താ ആസവക്ഖയ’’ന്തി.

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. സത്തമം.

കല്യാണസീലസുത്തം

൯൭. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘കല്യാണസീലോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കല്യാണധമ്മോ കല്യാണപഞ്ഞോ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ ‘കേവലീ വുസിതവാ ഉത്തമപുരിസോ’തി വുച്ചതി –

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കല്യാണസീലോ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലവാ ഹോതി, പാതിമോക്ഖസംവരസംവുതോ വിഹരതി, ആചാരഗോചരസമ്പന്നോ അണുമത്തേസു വജ്ജേസു ഭയദസ്സാവീ, സമാദായ സിക്ഖതി സിക്ഖാപദേസു. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കല്യാണസീലോ ഹോതി. ഇതി കല്യാണസീലോ.

‘‘കല്യാണധമ്മോ ച കഥം ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സത്തന്നം ബോധിപക്ഖിയാനം ധമ്മാനം ഭാവനാനുയോഗമനുയുത്തോ വിഹരതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കല്യാണധമ്മോ ഹോതി. ഇതി കല്യാണസീലോ, കല്യാണധമ്മോ.

‘‘കല്യാണപഞ്ഞോ ച കഥം ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കല്യാണപഞ്ഞോ ഹോതി.

‘‘ഇതി കല്യാണസീലോ കല്യാണധമ്മോ കല്യാണപഞ്ഞോ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ ‘കേവലീ വുസിതവാ ഉത്തമപുരിസോ’തി വുച്ചതീ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘യസ്സ കായേന വാചായ, മനസാ നത്ഥി ദുക്കടം;

തം വേ കല്യാണസീലോതി, ആഹു ഭിക്ഖും ഹിരീമനം [ഹിരീമതം (സ്യാ. ക.)].

‘‘യസ്സ ധമ്മാ സുഭാവിതാ, സത്ത [പത്ത (സബ്ബത്ഥ)] സമ്ബോധിഗാമിനോ;

തം വേ കല്യാണധമ്മോതി, ആഹു ഭിക്ഖും അനുസ്സദം.

‘‘യോ ദുക്ഖസ്സ പജാനാതി, ഇധേവ ഖയമത്തനോ;

തം വേ കല്യാണപഞ്ഞോതി, ആഹു ഭിക്ഖും അനാസവം.

‘‘തേഹി ധമ്മേഹി സമ്പന്നം, അനീഘം ഛിന്നസംസയം;

അസിതം സബ്ബലോകസ്സ, ആഹു സബ്ബപഹായിന’’ന്തി.

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. അട്ഠമം.

൯. ദാനസുത്തം

൯൮. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘ദ്വേമാനി, ഭിക്ഖവേ, ദാനാനി – ആമിസദാനഞ്ച ധമ്മദാനഞ്ച. ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, ഇമേസം ദ്വിന്നം ദാനാനം യദിദം – ധമ്മദാനം.

‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, സംവിഭാഗാ – ആമിസസംവിഭാഗോ ച ധമ്മസംവിഭാഗോ ച. ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, ഇമേസം ദ്വിന്നം സംവിഭാഗാനം യദിദം – ധമ്മസംവിഭാഗോ.

‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, അനുഗ്ഗഹാ – ആമിസാനുഗ്ഗഹോ ച ധമ്മാനുഗ്ഗഹോ ച. ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, ഇമേസം ദ്വിന്നം അനുഗ്ഗഹാനം യദിദം – ധമ്മാനുഗ്ഗഹോ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘യമാഹു ദാനം പരമം അനുത്തരം, യം സംവിഭാഗം ഭഗവാ അവണ്ണയി [അവണ്ണയീ (സീ.)];

അഗ്ഗമ്ഹി ഖേത്തമ്ഹി പസന്നചിത്തോ, വിഞ്ഞൂ പജാനം കോ ന യജേഥ കാലേ.

‘‘യേ ചേവ ഭാസന്തി സുണന്തി ചൂഭയം, പസന്നചിത്താ സുഗതസ്സ സാസനേ;

തേസം സോ അത്ഥോ പരമോ വിസുജ്ഝതി, യേ അപ്പമത്താ സുഗതസ്സ സാസനേ’’തി.

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. നവമം.

൧൦. തേവിജ്ജസുത്തം

൯൯. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘ധമ്മേനാഹം, ഭിക്ഖവേ, തേവിജ്ജം ബ്രാഹ്മണം പഞ്ഞാപേമി, നാഞ്ഞം ലപിതലാപനമത്തേന.

‘‘കഥഞ്ചാഹം, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേന തേവിജ്ജം ബ്രാഹ്മണം പഞ്ഞാപേമി, നാഞ്ഞം ലപിതലാപനമത്തേന? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരതി, സേയ്യഥിദം – ഏകമ്പി ജാതിം ദ്വേപി ജാതിയോ തിസ്സോപി ജാതിയോ ചതസ്സോപി ജാതിയോ പഞ്ചപി ജാതിയോ ദസപി ജാതിയോ വീസമ്പി ജാതിയോ തിംസമ്പി ജാതിയോ ചത്താലീസമ്പി ജാതിയോ പഞ്ഞാസമ്പി ജാതിയോ ജാതിസതമ്പി ജാതിസഹസ്സമ്പി ജാതിസതസഹസ്സമ്പി അനേകേപി സംവട്ടകപ്പേ അനേകേപി വിവട്ടകപ്പേ അനേകേപി സംവട്ടവിവട്ടകപ്പേ – ‘അമുത്രാസിം ഏവംനാമോ ഏവംഗോത്തോ ഏവംവണ്ണോ ഏവമാഹാരോ ഏവംസുഖദുക്ഖപ്പടിസംവേദീ ഏവമായുപരിയന്തോ. സോ തതോ ചുതോ അമുത്ര ഉദപാദിം. തത്രാപാസിം ഏവംനാമോ ഏവംഗോത്തോ ഏവംവണ്ണോ ഏവമാഹാരോ ഏവംസുഖദുക്ഖപ്പടിസംവേദീ ഏവമായുപരിയന്തോ. സോ തതോ ചുതോ ഇധൂപപന്നോ’തി. ഇതി സാകാരം സഉദ്ദേസം അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരതി. അയമസ്സ പഠമാ വിജ്ജാ അധിഗതാ ഹോതി, അവിജ്ജാ വിഹതാ, വിജ്ജാ ഉപ്പന്നാ, തമോ വിഹതോ, ആലോകോ ഉപ്പന്നോ, യഥാ തം അപ്പമത്തസ്സ ആതാപിനോ പഹിതത്തസ്സ വിഹരതോ.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന സത്തേ പസ്സതി ചവമാനേ ഉപപജ്ജമാനേ ഹീനേ പണീതേ സുവണ്ണേ ദുബ്ബണ്ണേ, സുഗതേ ദുഗ്ഗതേ യഥാകമ്മൂപഗേ സത്തേ പജാനാതി – ‘ഇമേ വത ഭോന്തോ സത്താ കായദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ വചീദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ മനോദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ അരിയാനം ഉപവാദകാ മിച്ഛാദിട്ഠികാ മിച്ഛാദിട്ഠികമ്മസമാദാനാ. തേ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപന്നാ. ഇമേ വാ പന ഭോന്തോ സത്താ കായസുചരിതേന സമന്നാഗതാ വചീസുചരിതേന സമന്നാഗതാ മനോസുചരിതേന സമന്നാഗതാ അരിയാനം അനുപവാദകാ സമ്മാദിട്ഠികാ സമ്മാദിട്ഠികമ്മസമാദാനാ. തേ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപന്നാ’തി. ഇതി ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന സത്തേ പസ്സതി ചവമാനേ ഉപപജ്ജമാനേ ഹീനേ പണീതേ സുവണ്ണേ ദുബ്ബണ്ണേ, സുഗതേ ദുഗ്ഗതേ യഥാകമ്മൂപഗേ സത്തേ പജാനാതി. അയമസ്സ ദുതിയാ വിജ്ജാ അധിഗതാ ഹോതി, അവിജ്ജാ വിഹതാ, വിജ്ജാ ഉപ്പന്നാ, തമോ വിഹതോ, ആലോകോ ഉപ്പന്നോ, യഥാ തം അപ്പമത്തസ്സ ആതാപിനോ പഹിതത്തസ്സ വിഹരതോ.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. അയമസ്സ തതിയാ വിജ്ജാ അധിഗതാ ഹോതി, അവിജ്ജാ വിഹതാ, വിജ്ജാ ഉപ്പന്നാ, തമോ വിഹതോ, ആലോകോ ഉപ്പന്നോ, യഥാ തം അപ്പമത്തസ്സ ആതാപിനോ പഹിതത്തസ്സ വിഹരതോ. ഏവം ഖോ അഹം, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേന തേവിജ്ജം ബ്രാഹ്മണം പഞ്ഞാപേമി, നാഞ്ഞം ലപിതലാപനമത്തേനാ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘പുബ്ബേനിവാസം യോവേദി [യോവേദി (സബ്ബത്ഥ)], സഗ്ഗാപായഞ്ച പസ്സതി;

അഥോ [അഥ (സ്യാ. ക.)] ജാതിക്ഖയം പത്തോ, അഭിഞ്ഞാവോസിതോ മുനി.

‘‘ഏതാഹി തീഹി വിജ്ജാഹി, തേവിജ്ജോ ഹോതി ബ്രാഹ്മണോ;

തമഹം വദാമി തേവിജ്ജം, നാഞ്ഞം ലപിതലാപന’’ന്തി.

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. ദസമം.

പഞ്ചമോ വഗ്ഗോ നിട്ഠിതോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

പസാദ ജീവിത സങ്ഘാടി, അഗ്ഗി ഉപപരിക്ഖയാ;

ഉപപത്തി [ഉപ്പത്തി (സീ.)] കാമ കല്യാണം, ദാനം ധമ്മേന തേ ദസാതി.

തികനിപാതോ നിട്ഠിതോ.