൨. ഹത്ഥിനാഗവഗ്ഗോ

൧. മാതുപോസകചരിയാ

൧. ‘‘യദാ അഹോസിം പവനേ, കുഞ്ജരോ മാതുപോസകോ;

ന തദാ അത്ഥി മഹിയാ, ഗുണേന മമ സാദിസോ.

൨. ‘‘പവനേ ദിസ്വാ വനചരോ, രഞ്ഞോ മം പടിവേദയി;

‘തവാനുച്ഛവോ മഹാരാജ, ഗജോ വസതി കാനനേ.

൩. ‘‘‘ന തസ്സ പരിക്ഖായത്ഥോ, നപി ആളകകാസുയാ;

സഹ ഗഹിതേ [സമം ഗഹിതേ (സീ.)] സോണ്ഡായ, സയമേവ ഇധേഹി’തി.

൪. ‘‘തസ്സ തം വചനം സുത്വാ, രാജാപി തുട്ഠമാനസോ;

പേസേസി ഹത്ഥിദമകം, ഛേകാചരിയം സുസിക്ഖിതം.

൫. ‘‘ഗന്ത്വാ സോ ഹത്ഥിദമകോ, അദ്ദസ പദുമസ്സരേ;

ഭിസമുളാലം [ഭിസമൂലം (ക.)] ഉദ്ധരന്തം, യാപനത്ഥായ മാതുയാ.

൬. ‘‘വിഞ്ഞായ മേ സീലഗുണം, ലക്ഖണം ഉപധാരയി;

‘ഏഹി പുത്താ’തി പത്വാന, മമ സോണ്ഡായ അഗ്ഗഹി.

൭. ‘‘യം മേ തദാ പാകതികം, സരീരാനുഗതം ബലം;

അജ്ജ നാഗസഹസ്സാനം, ബലേന സമസാദിസം.

൮. ‘‘യദിഹം തേസം പകുപ്പേയ്യം, ഉപേതാനം ഗഹണായ മം;

പടിബലോ ഭവേ തേസം, യാവ രജ്ജമ്പി മാനുസം.

൯. ‘‘അപി ചാഹം സീലരക്ഖായ, സീലപാരമിപൂരിയാ;

ന കരോമി ചിത്തേ അഞ്ഞഥത്തം, പക്ഖിപന്തം മമാളകേ.

൧൦. ‘‘യദി തേ മം തത്ഥ കോട്ടേയ്യും, ഫരസൂഹി തോമരേഹി ച;

നേവ തേസം പകുപ്പേയ്യം, സീലഖണ്ഡഭയാ മമാ’’തി.

മാതുപോസകചരിയം പഠമം.

൨. ഭൂരിദത്തചരിയാ

൧൧. ‘‘പുനാപരം യദാ ഹോമി, ഭൂരിദത്തോ മഹിദ്ധികോ;

വിരൂപക്ഖേന മഹാരഞ്ഞാ, ദേവലോകമഗഞ്ഛഹം.

൧൨. ‘‘തത്ഥ പസ്സിത്വാഹം ദേവേ, ഏകന്തം സുഖസമപ്പിതേ;

തം സഗ്ഗഗമനത്ഥായ, സീലബ്ബതം സമാദിയിം.

൧൩. ‘‘സരീരകിച്ചം കത്വാന, ഭുത്വാ യാപനമത്തകം;

ചതുരോ അങ്ഗേ അധിട്ഠായ, സേമി വമ്മികമുദ്ധനി.

൧൪. ‘‘ഛവിയാ ചമ്മേന മംസേന, നഹാരുഅട്ഠികേഹി വാ;

യസ്സ ഏതേന കരണീയം, ദിന്നംയേവ ഹരാതു സോ.

൧൫. ‘‘സംസിതോ അകതഞ്ഞുനാ, ആലമ്പായനോ [ആലമ്ബണോ (സീ.)] മമഗ്ഗഹി;

പേളായ പക്ഖിപിത്വാന, കീളേതി മം തഹിം തഹിം.

൧൬. ‘‘പേളായ പക്ഖിപന്തേപി, സമ്മദ്ദന്തേപി പാണിനാ;

ആലമ്പായനേ [ആലമ്ബണേ (സീ.)] ന കുപ്പാമി, സീലഖണ്ഡഭയാ മമ.

൧൭. ‘‘സകജീവിതപരിച്ചാഗോ, തിണതോ ലഹുകോ മമ;

സീലവീതിക്കമോ മയ്ഹം, പഥവീഉപ്പതനം വിയ.

൧൮. ‘‘നിരന്തരം ജാതിസതം, ചജേയ്യം മമ ജീവിതം;

നേവ സീലം പഭിന്ദേയ്യം, ചതുദ്ദീപാന ഹേതുപി.

൧൯. ‘‘അപി ചാഹം സീലരക്ഖായ, സീലപാരമിപൂരിയാ;

ന കരോമി ചിത്തേ അഞ്ഞഥത്തം, പക്ഖിപന്തമ്പി പേളകേ’’തി.

ഭൂരിദത്തചരിയം ദുതിയം.

൩. ചമ്പേയ്യനാഗചരിയാ

൨൦. ‘‘പുനാപരം യദാ ഹോമി, ചമ്പേയ്യകോ മഹിദ്ധികോ;

തദാപി ധമ്മികോ ആസിം, സീലബ്ബതസമപ്പിതോ.

൨൧. ‘‘തദാപി മം ധമ്മചാരിം, ഉപവുത്ഥം ഉപോസഥം;

അഹിതുണ്ഡികോ ഗഹേത്വാന, രാജദ്വാരമ്ഹി കീളതി.

൨൨. ‘‘യം യം സോ വണ്ണം ചിന്തയി, നീലംവ പീതലോഹിതം;

തസ്സ ചിത്താനുവത്തന്തോ, ഹോമി ചിന്തിതസന്നിഭോ.

൨൩. ‘‘ഥലം കരേയ്യമുദകം, ഉദകമ്പി ഥലം കരേ;

യദിഹം തസ്സ പകുപ്പേയ്യം, ഖണേന ഛാരികം കരേ.

൨൪. ‘‘യദി ചിത്തവസീ ഹേസ്സം, പരിഹായിസ്സാമി സീലതോ;

സീലേന പരിഹീനസ്സ, ഉത്തമത്ഥോ ന സിജ്ഝതി.

൨൫. ‘‘കാമം ഭിജ്ജതുയം കായോ, ഇധേവ വികിരീയതു;

നേവ സീലം പഭിന്ദേയ്യം, വികിരന്തേ ഭുസം വിയാ’’തി.

ചമ്പേയ്യനാഗചരിയം തതിയം.

൪. ചൂളബോധിചരിയാ

൨൬. ‘‘പുനാപരം യദാ ഹോമി, ചൂളബോധി സുസീലവാ;

ഭവം ദിസ്വാന ഭയതോ, നേക്ഖമ്മം അഭിനിക്ഖമിം.

൨൭. ‘‘യാ മേ ദുതിയികാ ആസി, ബ്രാഹ്മണീ കനകസന്നിഭാ;

സാപി വട്ടേ അനപേക്ഖാ, നേക്ഖമ്മം അഭിനിക്ഖമി.

൨൮. ‘‘നിരാലയാ ഛിന്നബന്ധൂ, അനപേക്ഖാ കുലേ ഗണേ;

ചരന്താ ഗാമനിഗമം, ബാരാണസിമുപാഗമും.

൨൯. ‘‘തത്ഥ വസാമ നിപകാ, അസംസട്ഠാ കുലേ ഗണേ;

നിരാകുലേ അപ്പസദ്ദേ, രാജുയ്യാനേ വസാമുഭോ.

൩൦. ‘‘ഉയ്യാനദസ്സനം ഗന്ത്വാ, രാജാ അദ്ദസ ബ്രാഹ്മണിം;

ഉപഗമ്മ മമം പുച്ഛി, ‘തുയ്ഹേസാ കാ കസ്സ ഭരിയാ’.

൩൧. ‘‘ഏവം വുത്തേ അഹം തസ്സ, ഇദം വചനമബ്രവിം;

‘ന മയ്ഹം ഭരിയാ ഏസാ, സഹധമ്മാ ഏകസാസനീ’.

൩൨. ‘‘തിസ്സാ [തസ്സാ (സീ.)] സാരത്തഗധിതോ, ഗാഹാപേത്വാന ചേടകേ;

നിപ്പീളയന്തോ ബലസാ, അന്തേപുരം പവേസയി.

൩൩. ‘‘ഓദപത്തകിയാ മയ്ഹം, സഹജാ ഏകസാസനീ;

ആകഡ്ഢിത്വാ നയന്തിയാ, കോപോ മേ ഉപപജ്ജഥ.

൩൪. ‘‘സഹ കോപേ സമുപ്പന്നേ, സീലബ്ബതമനുസ്സരിം;

തത്ഥേവ കോപം നിഗ്ഗണ്ഹിം, നാദാസിം വഡ്ഢിതൂപരി.

൩൫. ‘‘യദി നം ബ്രാഹ്മണിം കോചി, കോട്ടേയ്യ തിണ്ഹസത്തിയാ;

നേവ സീലം പഭിന്ദേയ്യം, ബോധിയായേവ കാരണാ.

൩൬. ‘‘ന മേസാ ബ്രാഹ്മണീ ദേസ്സാ, നപി മേ ബലം ന വിജ്ജതി;

സബ്ബഞ്ഞുതം പിയം മയ്ഹം, തസ്മാ സീലാനുരക്ഖിസ’’ന്തി.

ചൂളബോധിചരിയം ചതുത്ഥം.

൫. മഹിംസരാജചരിയാ

൩൭. ‘‘പുനാപരം യദാ ഹോമി, മഹിംസോ പവനചാരകോ;

പവഡ്ഢകായോ ബലവാ, മഹന്തോ ഭീമദസ്സനോ.

൩൮. ‘‘പബ്ഭാരേ ഗിരിദുഗ്ഗേ [വനദുഗ്ഗേ (സീ.)] ച, രുക്ഖമൂലേ ദകാസയേ;

ഹോതേത്ഥ ഠാനം മഹിംസാനം, കോചി കോചി തഹിം തഹിം.

൩൯. ‘‘വിചരന്തോ ബ്രഹാരഞ്ഞേ, ഠാനം അദ്ദസ ഭദ്ദകം;

തം ഠാനം ഉപഗന്ത്വാന, തിട്ഠാമി ച സയാമി ച.

൪൦. ‘‘അഥേത്ഥ കപിമാഗന്ത്വാ, പാപോ അനരിയോ ലഹു;

ഖന്ധേ നലാടേ ഭമുകേ, മുത്തേതി ഓഹനേതിതം.

൪൧. ‘‘സകിമ്പി ദിവസം ദുതിയം, തതിയം ചതുത്ഥമ്പി ച;

ദൂസേതി മം സബ്ബകാലം, തേന ഹോമി ഉപദ്ദുതോ.

൪൨. ‘‘മമം ഉപദ്ദുതം ദിസ്വാ, യക്ഖോ മം ഇദമബ്രവി;

‘നാസേഹേതം ഛവം പാപം, സിങ്ഗേഹി ച ഖുരേഹി ച’.

൪൩. ‘‘ഏവം വുത്തേ തദാ യക്ഖേ, അഹം തം ഇദമബ്രവിം;

‘കിം ത്വം മക്ഖേസി കുണപേന, പാപേന അനരിയേന മം.

൪൪. ‘‘‘യദിഹം തസ്സ പകുപ്പേയ്യം, തതോ ഹീനതരോ ഭവേ;

സീലഞ്ച മേ പഭിജ്ജേയ്യ, വിഞ്ഞൂ ച ഗരഹേയ്യു മം.

൪൫. ‘‘‘ഹീളിതാ ജീവിതാ വാപി, പരിസുദ്ധേന മതം വരം;

ക്യാഹം ജീവിതഹേതൂപി, കാഹാമിം പരഹേഠനം’.

൪൬. ‘‘മമേവായം മഞ്ഞമാനോ, അഞ്ഞേപേവം കരിസ്സതി;

തേവ തസ്സ വധിസ്സന്തി, സാ മേ മുത്തി ഭവിസ്സതി.

൪൭. ‘‘ഹീനമജ്ഝിമഉക്കട്ഠേ, സഹന്തോ അവമാനിതം;

ഏവം ലഭതി സപ്പഞ്ഞോ, മനസാ യഥാ പത്ഥിത’’ന്തി.

മഹിംസരാജചരിയം പഞ്ചമം.

൬. രുരുരാജചരിയാ

൪൮. ‘‘പുനാപരം യദാ ഹോമി, സുതത്തകനകസന്നിഭോ;

മിഗരാജാ രുരുനാമ, പരമസീലസമാഹിതോ.

൪൯. ‘‘രമ്മേ പദേസേ രമണീയേ, വിവിത്തേ അമനുസ്സകേ;

തത്ഥ വാസം ഉപഗഞ്ഛിം, ഗങ്ഗാകൂലേ മനോരമേ.

൫൦. ‘‘അഥ ഉപരി ഗങ്ഗായ, ധനികേഹി പരിപീളിതോ;

പുരിസോ ഗങ്ഗായ പപതി, ‘ജീവാമി വാ മരാമി വാ’.

൫൧. ‘‘രത്തിന്ദിവം സോ ഗങ്ഗായ, വുയ്ഹമാനോ മഹോദകേ;

രവന്തോ കരുണം രവം, മജ്ഝേ ഗങ്ഗായ ഗച്ഛതി.

൫൨. ‘‘തസ്സാഹം സദ്ദം സുത്വാന, കരുണം പരിദേവതോ;

ഗങ്ഗായ തീരേ ഠത്വാന, അപുച്ഛിം ‘കോസി ത്വം നരോ’.

൫൩. ‘‘സോ മേ പുട്ഠോ ച ബ്യാകാസി, അത്തനോ കരണം തദാ;

‘ധനികേഹി ഭീതോ തസിതോ, പക്ഖന്ദോഹം മഹാനദിം’.

൫൪. ‘‘തസ്സ കത്വാന കാരുഞ്ഞം, ചജിത്വാ മമ ജീവിതം;

പവിസിത്വാ നീഹരിം തസ്സ, അന്ധകാരമ്ഹി രത്തിയാ.

൫൫. ‘‘അസ്സത്ഥകാലമഞ്ഞായ, തസ്സാഹം ഇദമബ്രവിം;

‘ഏകം തം വരം യാചാമി, മാ മം കസ്സചി പാവദ’.

൫൬. ‘‘നഗരം ഗന്ത്വാന ആചിക്ഖി, പുച്ഛിതോ ധനഹേതുകോ;

രാജാനം സോ ഗഹേത്വാന, ഉപഗഞ്ഛി മമന്തികം.

൫൭. ‘‘യാവതാ കരണം സബ്ബം, രഞ്ഞോ ആരോചിതം മയാ;

രാജാ സുത്വാന വചനം, ഉസും തസ്സ പകപ്പയി;

‘ഇധേവ ഘാതയിസ്സാമി, മിത്തദുബ്ഭിം [മിത്തദൂഭിം (സീ.)] അനാരിയം’.

൫൮. ‘‘തമഹം അനുരക്ഖന്തോ, നിമ്മിനിം മമ അത്തനാ;

‘തിട്ഠതേസോ മഹാരാജ, കാമകാരോ ഭവാമി തേ’.

൫൯. ‘‘അനുരക്ഖിം മമ സീലം, നാരക്ഖിം മമ ജീവിതം;

സീലവാ ഹി തദാ ആസിം, ബോധിയായേവ കാരണാ’’തി.

രുരുരാജചരിയം ഛട്ഠം.

൭. മാതങ്ഗചരിയാ

൬൦. ‘‘പുനാപരം യദാ ഹോമി, ജടിലോ ഉഗ്ഗതാപനോ;

മാതങ്ഗോ നാമ നാമേന, സീലവാ സുസമാഹിതോ.

൬൧. ‘‘അഹഞ്ച ബ്രാഹ്മണോ ഏകോ, ഗങ്ഗാകൂലേ വസാമുഭോ;

അഹം വസാമി ഉപരി, ഹേട്ഠാ വസതി ബ്രാഹ്മണോ.

൬൨. ‘‘വിചരന്തോ അനുകൂലമ്ഹി, ഉദ്ധം മേ അസ്സമദ്ദസ;

തത്ഥ മം പരിഭാസേത്വാ, അഭിസപി മുദ്ധഫാലനം.

൬൩. ‘‘യദിഹം തസ്സ പകുപ്പേയ്യം, യദി സീലം ന ഗോപയേ;

ഓലോകേത്വാനഹം തസ്സ, കരേയ്യം ഛാരികം വിയ.

൬൪. ‘‘യം സോ തദാ മം അഭിസപി, കുപിതോ ദുട്ഠമാനസോ;

തസ്സേവ മത്ഥകേ നിപതി, യോഗേന തം പമോചയിം.

൬൫. ‘‘അനുരക്ഖിം മമ സീലം, നാരക്ഖിം മമ ജീവിതം;

സീലവാ ഹി തദാ ആസിം, ബോധിയായേവ കാരണാ’’തി.

മാതങ്ഗചരിയം സത്തമം.

൮. ധമ്മദേവപുത്തചരിയാ

൬൬. ‘‘പുനാപരം യദാ ഹോമി, മഹാപക്ഖോ മഹിദ്ധികോ;

ധമ്മോ നാമ മഹായക്ഖോ, സബ്ബലോകാനുകമ്പകോ.

൬൭. ‘‘ദസകുസലകമ്മപഥേ, സമാദപേന്തോ മഹാജനം;