൩. യുധഞ്ജയവഗ്ഗോ

൧. യുധഞ്ജയചരിയാ

൧. ‘‘യദാഹം അമിതയസോ, രാജപുത്തോ യുധഞ്ജയോ;

ഉസ്സാവബിന്ദും സൂരിയാതപേ, പതിതം ദിസ്വാന സംവിജിം.

൨. ‘‘തഞ്ഞേവാധിപതിം കത്വാ, സംവേഗമനുബ്രൂഹയിം;

മാതാപിതൂ ച വന്ദിത്വാ, പബ്ബജ്ജമനുയാചഹം.

൩. ‘‘യാചന്തി മം പഞ്ജലികാ, സനേഗമാ സരട്ഠകാ;

‘അജ്ജേവ പുത്ത പടിപജ്ജ, ഇദ്ധം ഫീതം മഹാമഹിം’.

൪. ‘‘സരാജകേ സഹോരോധേ, സനേഗമേ സരട്ഠകേ;

കരുണം പരിദേവന്തേ, അനപേക്ഖോവ പരിച്ചജിം.

൫. ‘‘കേവലം പഥവിം രജ്ജം, ഞാതിപരിജനം യസം;

ചജമാനോ ന ചിന്തേസിം, ബോധിയായേവ കാരണാ.

൬. ‘‘മാതാപിതാ ന മേ ദേസ്സാ, നപി മേ ദേസ്സം മഹായസം;

സബ്ബഞ്ഞുതം പിയം മയ്ഹം, തസ്മാ രജ്ജം പരിച്ചജി’’ന്തി.

യുധഞ്ജയചരിയം പഠമം.

൨. സോമനസ്സചരിയാ

൭. ‘‘പുനാപരം യദാ ഹോമി, ഇന്ദപത്ഥേ പുരുത്തമേ;

കാമിതോ ദയിതോ പുത്തോ, സോമനസ്സോതി വിസ്സുതോ.

൮. ‘‘സീലവാ ഗുണസമ്പന്നോ, കല്യാണപടിഭാനവാ;

വുഡ്ഢാപചായീ ഹിരീമാ, സങ്ഗഹേസു ച കോവിദോ.

൯. ‘‘തസ്സ രഞ്ഞോ പതികരോ, അഹോസി കുഹകതാപസോ;

ആരാമം മാലാവച്ഛഞ്ച, രോപയിത്വാന ജീവതി.

൧൦. ‘‘തമഹം ദിസ്വാന കുഹകം, ഥുസരാസിംവ അതണ്ഡുലം;

ദുമംവ അന്തോ സുസിരം, കദലിംവ അസാരകം.

൧൧. ‘‘നത്ഥിമസ്സ സതം ധമ്മോ, സാമഞ്ഞാപഗതോ അയം;

ഹിരീസുക്കധമ്മജഹിതോ, ജീവിതവുത്തികാരണാ.

൧൨. ‘‘കുപിതോ അഹു [അഹോസി (സീ.), ആസി (സ്യാ.)] പച്ചന്തോ, അടവീഹി പരന്തിഹി;

തം നിസേധേതും ഗച്ഛന്തോ, അനുസാസി പിതാ മമം.

൧൩. ‘‘‘മാ പമജ്ജി തുവം താത, ജടിലം ഉഗ്ഗതാപനം;

യദിച്ഛകം പവത്തേഹി, സബ്ബകാമദദോ ഹി സോ’.

൧൪. ‘‘തമഹം ഗന്ത്വാനുപട്ഠാനം, ഇദം വചനമബ്രവിം;

‘കച്ചി തേ ഗഹപതി കുസലം, കിം വാ തേ ആഹരീയതു’.

൧൫. ‘‘തേന സോ കുപിതോ ആസി, കുഹകോ മാനനിസ്സിതോ;

‘ഘാതാപേമി തുവം അജ്ജ, രട്ഠാ പബ്ബാജയാമി വാ’.

൧൬. ‘‘നിസേധയിത്വാ പച്ചന്തം, രാജാ കുഹകമബ്രവി;

‘കച്ചി തേ ഭന്തേ ഖമനീയം, സമ്മാനോ തേ പവത്തിതോ’.

൧൭. ‘‘തസ്സ ആചിക്ഖതീ പാപോ, കുമാരോ യഥാ നാസിയോ;

തസ്സ തം വചനം സുത്വാ, ആണാപേസി മഹീപതി.

൧൮. ‘‘‘സീസം തത്ഥേവ ഛിന്ദിത്വാ, കത്വാന ചതുഖണ്ഡികം;

രഥിയാ രഥിയം ദസ്സേഥ, സാ ഗതി ജടിലഹീളിതാ’.

൧൯. ‘‘തത്ഥ കാരണികാ ഗന്ത്വാ, ചണ്ഡാ ലുദ്ദാ അകാരുണാ;

മാതുഅങ്കേ നിസിന്നസ്സ, ആകഡ്ഢിത്വാ നയന്തി മം.

൨൦. ‘‘തേസാഹം ഏവമവചം, ബന്ധതം ഗാള്ഹബന്ധനം;

‘രഞ്ഞോ ദസ്സേഥ മം ഖിപ്പം, രാജകിരിയാനി അത്ഥി മേ’.

൨൧. ‘‘തേ മം രഞ്ഞോ ദസ്സയിംസു, പാപസ്സ പാപസേവിനോ;

ദിസ്വാന തം സഞ്ഞാപേസിം, മമഞ്ച വസമാനയിം.

൨൨. ‘‘സോ മം തത്ഥ ഖമാപേസി, മഹാരജ്ജമദാസി മേ;

സോഹം തമം ദാലയിത്വാ, പബ്ബജിം അനഗാരിയം.

൨൩. ‘‘ന മേ ദേസ്സം മഹാരജ്ജം, കാമഭോഗോ ന ദേസ്സിയോ;

സബ്ബഞ്ഞുതം പിയം മയ്ഹം, തസ്മാ രജ്ജം പരിച്ചജി’’ന്തി.

സോമനസ്സചരിയം ദുതിയം.

൩. അയോഘരചരിയാ

൨൪. ‘‘പുനാപരം യദാ ഹോമി, കാസിരാജസ്സ അത്രജോ;

അയോഘരമ്ഹി സംവഡ്ഢോ, നാമേനാസി അയോഘരോ.

൨൫. ‘‘ദുക്ഖേന ജീവിതോ ലദ്ധോ, സംപീളേ പതിപോസിതോ;

അജ്ജേവ പുത്ത പടിപജ്ജ, കേവലം വസുധം ഇമം.

൨൬. ‘‘സരട്ഠകം സനിഗമം, സജനം വന്ദിത്വ ഖത്തിയം;

അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാന, ഇദം വചനമബ്രവിം.

൨൭. ‘‘‘യേ കേചി മഹിയാ സത്താ, ഹീനമുക്കട്ഠമജ്ഝിമാ;

നിരാരക്ഖാ സകേ ഗേഹേ, വഡ്ഢന്തി സകഞാതിഭി.

൨൮. ‘‘‘ഇദം ലോകേ ഉത്തരിയം, സംപീളേ മമ പോസനം;

അയോഘരമ്ഹി സംവഡ്ഢോ, അപ്പഭേ ചന്ദസൂരിയേ.

൨൯. ‘‘‘പൂതികുണപസമ്പുണ്ണാ, മുച്ചിത്വാ മാതു കുച്ഛിതോ;

തതോ ഘോരതരേ ദുക്ഖേ, പുന പക്ഖിത്തയോഘരേ.

൩൦. ‘‘‘യദിഹം താദിസം പത്വാ, ദുക്ഖം പരമദാരുണം;

രജ്ജേസു യദി രജ്ജാമി [രഞ്ജാമി (സീ.)], പാപാനം ഉത്തമോ സിയം.

൩൧. ‘‘‘ഉക്കണ്ഠിതോമ്ഹി കായേന, രജ്ജേനമ്ഹി അനത്ഥികോ;

നിബ്ബുതിം പരിയേസിസ്സം, യത്ഥ മം മച്ചു ന മദ്ദിയേ’.

൩൨. ‘‘ഏവാഹം ചിന്തയിത്വാന, വിരവന്തേ മഹാജനേ;

നാഗോവ ബന്ധനം ഛേത്വാ, പാവിസിം കാനനം വനം.

൩൩. ‘‘മാതാപിതാ ന മേ ദേസ്സാ, നപി മേ ദേസ്സം മഹായസം;

സബ്ബഞ്ഞുതം പിയം മയ്ഹം, തസ്മാ രജ്ജം പരിച്ചജി’’ന്തി.

അയോഘരചരിയം തതിയം.

൪. ഭിസചരിയാ

൩൪. ‘‘പുനാപരം യദാ ഹോമി, കാസീനം പുരവരുത്തമേ;

ഭഗിനീ ച ഭാതരോ സത്ത, നിബ്ബത്താ സോത്ഥിയേ കുലേ.

൩൫. ‘‘ഏതേസം പുബ്ബജോ ആസിം, ഹിരീസുക്കമുപാഗതോ;

ഭവം ദിസ്വാന ഭയതോ, നേക്ഖമ്മാഭിരതോ അഹം.

൩൬. ‘‘മാതാപിതൂഹി പഹിതാ, സഹായാ ഏകമാനസാ;

കാമേഹി മം നിമന്തേന്തി, ‘കുലവംസം ധരേഹി’തി.

൩൭. ‘‘യം തേസം വചനം വുത്തം, ഗിഹീധമ്മേ സുഖാവഹം;

തം മേ അഹോസി കഠിനം, തത്ത [സന്തത്ത (ക.)] ഫാലസമം വിയ.

൩൮. ‘‘തേ മം തദാ ഉക്ഖിപന്തം, പുച്ഛിംസു പത്ഥിതം മമ;

‘കിം ത്വം പത്ഥയസേ സമ്മ, യദി കാമേ ന ഭുഞ്ജസി’.

൩൯. ‘‘തേസാഹം ഏവമവചം, അത്ഥകാമോ ഹിതേസിനം;

‘നാഹം പത്ഥേമി ഗിഹീഭാവം, നേക്ഖമ്മാഭിരതോ അഹം’.

൪൦. ‘‘തേ മയ്ഹം വചനം സുത്വാ, പിതുമാതു ച സാവയും;

മാതാപിതാ ഏവമാഹു, ‘സബ്ബേവ പബ്ബജാമ ഭോ’.

൪൧. ‘‘ഉഭോ മാതാപിതാ മയ്ഹം, ഭഗിനീ ച സത്ത ഭാതരോ;

അമിതധനം ഛഡ്ഡയിത്വാ, പാവിസിമ്ഹാ മഹാവന’’ന്തി.

ഭിസചരിയം ചതുത്ഥം.

൫. സോണപണ്ഡിതചരിയാ

൪൨. ‘‘പുനാപരം യദാ ഹോമി, നഗരേ ബ്രഹ്മവഡ്ഢനേ;

തത്ഥ കുലവരേ സേട്ഠേ, മഹാസാലേ അജായഹം.

൪൩. ‘‘തദാപി ലോകം ദിസ്വാന, അന്ധീഭൂതം തമോത്ഥടം;

ചിത്തം ഭവതോ പതികുടതി, തുത്തവേഗഹതം വിയ.

൪൪. ‘‘ദിസ്വാന വിവിധം പാപം, ഏവം ചിന്തേസഹം തദാ;

‘കദാഹം ഗേഹാ നിക്ഖമ്മ, പവിസിസ്സാമി കാനനം’.

൪൫. ‘‘തദാപി മം നിമന്തേസും, കാമഭോഗേഹി ഞാതയോ;

തേസമ്പി ഛന്ദമാചിക്ഖിം, ‘മാ നിമന്തേഥ തേഹി മം’.

൪൬. ‘‘യോ മേ കനിട്ഠകോ ഭാതാ, നന്ദോ നാമാസി പണ്ഡിതോ;

സോപി മം അനുസിക്ഖന്തോ, പബ്ബജ്ജം സമരോചയി.

൪൭. ‘‘അഹം സോണോ ച നന്ദോ ച, ഉഭോ മാതാപിതാ മമ;

തദാപി ഭോഗേ ഛഡ്ഡേത്വാ, പാവിസിമ്ഹാ മഹാവന’’ന്തി.

സോണപണ്ഡിതചരിയം പഞ്ചമം.

൬. തേമിയചരിയാ

൪൮. ‘‘പുനാപരം യദാ ഹോമി, കാസിരാജസ്സ അത്രജോ;

മൂഗപക്ഖോതി നാമേന, തേമിയോതി വദന്തി മം.

൪൯. ‘‘സോളസിത്ഥിസഹസ്സാനം, ന വിജ്ജതി പുമോ തദാ [സദാ (സീ.)];

അഹോരത്താനം അച്ചയേന, നിബ്ബത്തോ അഹമേകകോ.

൫൦. ‘‘കിച്ഛാ ലദ്ധം പിയം പുത്തം, അഭിജാതം ജുതിന്ധരം;

സേതച്ഛത്തം ധാരയിത്വാന, സയനേ പോസേതി മം പിതാ.

൫൧. ‘‘നിദ്ദായമാനോ സയനവരേ, പബുജ്ഝിത്വാനഹം തദാ;

അദ്ദസം പണ്ഡരം ഛത്തം, യേനാഹം നിരയം ഗതോ.

൫൨. ‘‘സഹ ദിട്ഠസ്സ മേ ഛത്തം, താസോ ഉപ്പജ്ജി ഭേരവോ;

വിനിച്ഛയം സമാപന്നോ, ‘കഥാഹം ഇമം മുഞ്ചിസ്സം’.

൫൩. ‘‘പുബ്ബസാലോഹിതാ മയ്ഹം, ദേവതാ അത്ഥകാമിനീ;

സാ മം ദിസ്വാന ദുക്ഖിതം, തീസു ഠാനേസു യോജയി.

൫൪. ‘‘‘മാ പണ്ഡിച്ചയം വിഭാവയ, ബാലമതോ ഭവ സബ്ബപാണിനം;

സബ്ബോ തം ജനോ ഓചിനായതു, ഏവം തവ അത്ഥോ ഭവിസ്സതി’.

൫൫. ‘‘ഏവം വുത്തായഹം തസ്സാ, ഇദം വചനമബ്രവിം;

‘കരോമി തേ തം വചനം, യം ത്വം ഭണസി ദേവതേ;

അത്ഥകാമാസി മേ അമ്മ, ഹിതകാമാസി ദേവതേ’.

൫൬. ‘‘തസ്സാഹം വചനം സുത്വാ, സാഗരേവ ഥലം ലഭിം;

ഹട്ഠോ സംവിഗ്ഗമാനസോ, തയോ അങ്ഗേ അധിട്ഠഹിം.

൫൭. ‘‘മൂഗോ അഹോസിം ബധിരോ, പക്ഖോ ഗതിവിവജ്ജിതോ;

ഏതേ അങ്ഗേ അധിട്ഠായ, വസ്സാനി സോളസം വസിം.

൫൮. ‘‘തതോ മേ ഹത്ഥപാദേ ച, ജിവ്ഹം സോതഞ്ച മദ്ദിയ;

അനൂനതം മേ പസ്സിത്വാ, ‘കാളകണ്ണീ’തി നിന്ദിസും.

൫൯. ‘‘തതോ ജാനപദാ സബ്ബേ, സേനാപതിപുരോഹിതാ;

സബ്ബേ ഏകമനാ ഹുത്വാ, ഛഡ്ഡനം അനുമോദിസും.

൬൦. ‘‘സോഹം തേസം മതിം സുത്വാ, ഹട്ഠോ സംവിഗ്ഗമാനസോ;

യസ്സത്ഥായ തപോചിണ്ണോ, സോ മേ അത്ഥോ സമിജ്ഝഥ.

൬൧. ‘‘ന്ഹാപേത്വാ അനുലിമ്പിത്വാ, വേഠേത്വാ രാജവേഠനം;

ഛത്തേന അഭിസിഞ്ചിത്വാ, കാരേസും പുരം പദക്ഖിണം.

൬൨. ‘‘സത്താഹം ധാരയിത്വാന, ഉഗ്ഗതേ രവിമണ്ഡലേ;

രഥേന മം നീഹരിത്വാ, സാരഥീ വനമുപാഗമി.

൬൩. ‘‘ഏകോകാസേ രഥം കത്വാ, സജ്ജസ്സം ഹത്ഥമുച്ചിതോ [ഹത്ഥമുഞ്ചിതോ (സീ. സ്യാ.)];

സാരഥീ ഖണതീ കാസും, നിഖാതും പഥവിയാ മമം.

൬൪. ‘‘അധിട്ഠിതമധിട്ഠാനം, തജ്ജേന്തോ വിവിധകാരണാ;

ന ഭിന്ദിം തമധിട്ഠാനം, ബോധിയായേവ കാരണാ.

൬൫. ‘‘മാതാപിതാ ന മേ ദേസ്സാ, അത്താ മേ ന ച ദേസ്സിയോ;

സബ്ബഞ്ഞുതം പിയം മയ്ഹം, തസ്മാ വതമധിട്ഠഹിം.

൬൬. ‘‘ഏതേ അങ്ഗേ അധിട്ഠായ, വസ്സാനി സോളസം വസിം;

അധിട്ഠാനേന മേ സമോ നത്ഥി, ഏസാ മേ അധിട്ഠാനപാരമീ’’തി.

തേമിയചരിയം ഛട്ഠം.

൭. കപിരാജചരിയാ

൬൭. ‘‘യദാ അഹം കപി ആസിം, നദീകൂലേ ദരീസയേ;

പീളിതോ സുസുമാരേന, ഗമനം ന ലഭാമഹം.

൬൮. ‘‘യമ്ഹോകാസേ അഹം ഠത്വാ, ഓരാ പാരം പതാമഹം;