നമോ തസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ

ഖുദ്ദകനികായേ

ചരിയാപിടകപാളി

൧. അകിത്തിവഗ്ഗോ

൧. അകിത്തിചരിയാ

൧. ‘‘കപ്പേ ച സതസഹസ്സേ, ചതുരോ ച അസങ്ഖിയേ;

ഏത്ഥന്തരേ യം ചരിതം, സബ്ബം തം ബോധിപാചനം.

൨. ‘‘അതീതകപ്പേ ചരിതം, ഠപയിത്വാ ഭവാഭവേ;

ഇമമ്ഹി കപ്പേ ചരിതം, പവക്ഖിസ്സം സുണോഹി മേ.

൩. ‘‘യദാ അഹം ബ്രഹാരഞ്ഞേ, സുഞ്ഞേ വിപിനകാനനേ;

അജ്ഝോഗാഹേത്വാ [അജ്ഝോഗഹേത്വാ (സീ. സ്യാ.)] വിഹരാമി, അകിത്തി നാമ താപസോ.

൪. ‘‘തദാ മം തപതേജേന, സന്തത്തോ തിദിവാഭിഭൂ;

ധാരേന്തോ ബ്രാഹ്മണവണ്ണം, ഭിക്ഖായ മം ഉപാഗമി.

൫. ‘‘പവനാ ആഭതം പണ്ണം, അതേലഞ്ച അലോണികം;

മമ ദ്വാരേ ഠിതം ദിസ്വാ, സകടാഹേന ആകിരിം.

൬. ‘‘തസ്സ ദത്വാനഹം പണ്ണം, നിക്കുജ്ജിത്വാന ഭാജനം;

പുനേസനം ജഹിത്വാന, പാവിസിം പണ്ണസാലകം.

൭. ‘‘ദുതിയമ്പി തതിയമ്പി, ഉപഗഞ്ഛി മമന്തികം;

അകമ്പിതോ അനോലഗ്ഗോ, ഏവമേവമദാസഹം.

൮. ‘‘ന മേ തപ്പച്ചയാ അത്ഥി, സരീരസ്മിം വിവണ്ണിയം;

പീതിസുഖേന രതിയാ, വീതിനാമേമി തം ദിവം.

൯. ‘‘യദി മാസമ്പി ദ്വേമാസം, ദക്ഖിണേയ്യം വരം ലഭേ;

അകമ്പിതോ അനോലീനോ, ദദേയ്യം ദാനമുത്തമം.

൧൦. ‘‘ന തസ്സ ദാനം ദദമാനോ, യസം ലാഭഞ്ച പത്ഥയിം;

സബ്ബഞ്ഞുതം പത്ഥയാനോ, താനി കമ്മാനി ആചരി’’ന്തി.

അകിത്തിചരിയം പഠമം.

൨. സങ്ഖചരിയാ

൧൧. ‘‘പുനാപരം യദാ ഹോമി, ബ്രാഹ്മണോ സങ്ഖസവ്ഹയോ;

മഹാസമുദ്ദം തരിതുകാമോ, ഉപഗച്ഛാമി പട്ടനം.

൧൨. ‘‘തത്ഥദ്ദസം പടിപഥേ, സയമ്ഭും അപരാജിതം;

കന്താരദ്ധാനം പടിപന്നം [കന്താരദ്ധാനപടിപന്നം (സീ. സ്യാ.)], തത്തായ കഠിനഭൂമിയാ.

൧൩. ‘‘തമഹം പടിപഥേ ദിസ്വാ, ഇമമത്ഥം വിചിന്തയിം;

‘ഇദം ഖേത്തം അനുപ്പത്തം, പുഞ്ഞകാമസ്സ ജന്തുനോ.

൧൪. ‘‘‘യഥാ കസ്സകോ പുരിസോ, ഖേത്തം ദിസ്വാ മഹാഗമം;

തത്ഥ ബീജം ന രോപേതി, ന സോ ധഞ്ഞേന അത്ഥികോ.

൧൫. ‘‘‘ഏവമേവാഹം പുഞ്ഞകാമോ, ദിസ്വാ ഖേത്തവരുത്തമം;

യദി തത്ഥ കാരം ന കരോമി, നാഹം പുഞ്ഞേന അത്ഥികോ.

൧൬. ‘‘‘യഥാ അമച്ചോ മുദ്ദികാമോ, രഞ്ഞോ അന്തേപുരേ ജനേ;

ന ദേതി തേസം ധനധഞ്ഞം, മുദ്ദിതോ പരിഹായതി.

൧൭. ‘‘‘ഏവമേവാഹം പുഞ്ഞകാമോ, വിപുലം ദിസ്വാന ദക്ഖിണം;

യദി തസ്സ ദാനം ന ദദാമി, പരിഹായിസ്സാമി പുഞ്ഞതോ’.

൧൮. ‘‘ഏവാഹം ചിന്തയിത്വാന, ഓരോഹിത്വാ ഉപാഹനാ;

തസ്സ പാദാനി വന്ദിത്വാ, അദാസിം ഛത്തുപാഹനം.

൧൯. ‘‘തേനേവാഹം സതഗുണതോ, സുഖുമാലോ സുഖേധിതോ;

അപി ച ദാനം പരിപൂരേന്തോ, ഏവം തസ്സ അദാസഹ’’ന്തി.

സങ്ഖചരിയം ദുതിയം.

൩. കുരുരാജചരിയാ

൨൦. ‘‘പുനാപരം യദാ ഹോമി, ഇന്ദപത്ഥേ [ഇന്ദപത്തേ (സീ. ക.)] പുരുത്തമേ;

രാജാ ധനഞ്ചയോ നാമ, കുസലേ ദസഹുപാഗതോ.

൨൧. ‘‘കലിങ്ഗരട്ഠവിസയാ, ബ്രാഹ്മണാ ഉപഗഞ്ഛു മം;

ആയാചും മം ഹത്ഥിനാഗം, ധഞ്ഞം മങ്ഗലസമ്മതം.

൨൨. ‘‘‘അവുട്ഠികോ ജനപദോ, ദുബ്ഭിക്ഖോ ഛാതകോ മഹാ;

ദദാഹി പവരം നാഗം, നീലം അഞ്ജനസവ്ഹയം.

൨൩. ‘‘‘ന മേ യാചകമനുപ്പത്തേ, പടിക്ഖേപോ അനുച്ഛവോ;

മാ മേ ഭിജ്ജി സമാദാനം, ദസ്സാമി വിപുലം ഗജം’.

൨൪. ‘‘നാഗം ഗഹേത്വാ സോണ്ഡായ, ഭിങ്ഗാരേ [ഭിങ്കാരേ (സീ.)] രതനാമയേ;

ജലം ഹത്ഥേ ആകിരിത്വാ, ബ്രാഹ്മണാനം അദം ഗജം.

൨൫. ‘‘തസ്സ നാഗേ പദിന്നമ്ഹി, അമച്ചാ ഏതദബ്രവും;

‘കിം നു തുയ്ഹം വരം നാഗം, യാചകാനം പദസ്സസി.

൨൬. ‘‘‘ധഞ്ഞം മങ്ഗലസമ്പന്നം, സങ്ഗാമവിജയുത്തമം;

തസ്മിം നാഗേ പദിന്നമ്ഹി, കിം തേ രജ്ജം കരിസ്സതി.

൨൭. ‘‘‘രജ്ജമ്പി മേ ദദേ സബ്ബം, സരീരം ദജ്ജമത്തനോ;

സബ്ബഞ്ഞുതം പിയം മയ്ഹം, തസ്മാ നാഗം അദാസഹ’’’ന്തി.

കുരുരാജചരിയം തതിയം.

൪. മഹാസുദസ്സനചരിയാ

൨൮. ‘‘കുസാവതിമ്ഹി നഗരേ, യദാ ആസിം മഹീപതി;

മഹാസുദസ്സനോ നാമ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

൨൯. ‘‘തത്ഥാഹം ദിവസേ തിക്ഖത്തും, ഘോസാപേമി തഹിം തഹിം;

‘കോ കിം ഇച്ഛതി പത്ഥേതി, കസ്സ കിം ദീയതൂ ധനം.

൩൦. ‘‘‘കോ ഛാതകോ കോ തസിതോ, കോ മാലം കോ വിലേപനം;

നാനാരത്താനി വത്ഥാനി, കോ നഗ്ഗോ പരിദഹിസ്സതി.

൩൧. ‘‘‘കോ പഥേ ഛത്തമാദേതി, കോപാഹനാ മുദൂ സുഭാ’;

ഇതി സായഞ്ച പാതോ ച, ഘോസാപേമി തഹിം തഹിം.

൩൨. ‘‘ന തം ദസസു ഠാനേസു, നപി ഠാനസതേസു വാ;

അനേകസതഠാനേസു, പടിയത്തം യാചകേ ധനം.

൩൩. ‘‘ദിവാ വാ യദി വാ രത്തിം, യദി ഏതി വനിബ്ബകോ;

ലദ്ധാ യദിച്ഛകം ഭോഗം, പൂരഹത്ഥോവ ഗച്ഛതി.

൩൪. ‘‘ഏവരൂപം മഹാദാനം, അദാസിം യാവജീവികം;

നപാഹം ദേസ്സം ധനം ദമ്മി, നപി നത്ഥി നിചയോ മയി.

൩൫. ‘‘യഥാപി ആതുരോ നാമ, രോഗതോ പരിമുത്തിയാ;

ധനേന വേജ്ജം തപ്പേത്വാ, രോഗതോ പരിമുച്ചതി.

൩൬. ‘‘തഥേവാഹം ജാനമാനോ, പരിപൂരേതുമസേസതോ;

ഊനമനം പൂരയിതും, ദേമി ദാനം വനിബ്ബകേ;

നിരാലയോ അപച്ചാസോ, സമ്ബോധിമനുപത്തിയാ’’തി.

മഹാസുദസ്സനചരിയം ചതുത്ഥം.

൫. മഹാഗോവിന്ദചരിയാ

൩൭. ‘‘പുനാപരം യദാ ഹോമി, സത്തരാജപുരോഹിതോ;

പൂജിതോ നരദേവേഹി, മഹാഗോവിന്ദബ്രാഹ്മണോ.

൩൮. ‘‘തദാഹം സത്തരജ്ജേസു, യം മേ ആസി ഉപായനം;

തേന ദേമി മഹാദാനം, അക്ഖോബ്ഭം [അക്ഖോഭം (സ്യാ. കം.)] സാഗരൂപമം.

൩൯. ‘‘ന മേ ദേസ്സം ധനം ധഞ്ഞം, നപി നത്ഥി നിചയോ മയി;

സബ്ബഞ്ഞുതം പിയം മയ്ഹം, തസ്മാ ദേമി വരം ധന’’ന്തി.

മഹാഗോവിന്ദചരിയം പഞ്ചമം.

൬. നിമിരാജചരിയാ

൪൦. ‘‘പുനാപരം യദാ ഹോമി, മിഥിലായം പുരുത്തമേ;

നിമി നാമ മഹാരാജാ, പണ്ഡിതോ കുസലത്ഥികോ.

൪൧. ‘‘തദാഹം മാപയിത്വാന, ചതുസ്സാലം ചതുമ്മുഖം;

തത്ഥ ദാനം പവത്തേസിം, മിഗപക്ഖിനരാദിനം.

൪൨. ‘‘അച്ഛാദനഞ്ച സയനം, അന്നം പാനഞ്ച ഭോജനം;

അബ്ബോച്ഛിന്നം കരിത്വാന, മഹാദാനം പവത്തയിം.

൪൩. ‘‘യഥാപി സേവകോ സാമിം, ധനഹേതുമുപാഗതോ;

കായേന വാചാ മനസാ, ആരാധനീയമേസതി.

൪൪. ‘‘തഥേവാഹം സബ്ബഭവേ, പരിയേസിസ്സാമി ബോധിജം;

ദാനേന സത്തേ തപ്പേത്വാ, ഇച്ഛാമി ബോധിമുത്തമ’’ന്തി.

നിമിരാജചരിയം ഛട്ഠം.

൭. ചന്ദകുമാരചരിയാ

൪൫. ‘‘പുനാപരം യദാ ഹോമി, ഏകരാജസ്സ അത്രജോ;

നഗരേ പുപ്ഫവതിയാ, കുമാരോ ചന്ദസവ്ഹയോ.

൪൬. ‘‘തദാഹം യജനാ മുത്തോ, നിക്ഖന്തോ യഞ്ഞവാടതോ;

സംവേഗം ജനയിത്വാന, മഹാദാനം പവത്തയിം.

൪൭. ‘‘നാഹം പിവാമി ഖാദാമി, നപി ഭുഞ്ജാമി ഭോജനം;

ദക്ഖിണേയ്യേ അദത്വാന, അപി ഛപ്പഞ്ചരത്തിയോ.

൪൮. ‘‘യഥാപി വാണിജോ നാമ, കത്വാന ഭണ്ഡസഞ്ചയം;

യത്ഥ ലാഭോ മഹാ ഹോതി, തത്ഥ തം [തത്ഥ നം (സീ.), തത്ഥ (ക.)] ഹരതി ഭണ്ഡകം.

൪൯. ‘‘തഥേവ സകഭുത്താപി, പരേ ദിന്നം മഹപ്ഫലം;

തസ്മാ പരസ്സ ദാതബ്ബം, സതഭാഗോ ഭവിസ്സതി.

൫൦. ‘‘ഏതമത്ഥവസം ഞത്വാ, ദേമി ദാനം ഭവാഭവേ;

ന പടിക്കമാമി ദാനതോ, സമ്ബോധിമനുപത്തിയാ’’തി.

ചന്ദകുമാരചരിയം സത്തമം.

൮. സിവിരാജചരിയാ

൫൧. ‘‘അരിട്ഠസവ്ഹയേ നഗരേ, സിവിനാമാസി ഖത്തിയോ;

നിസജ്ജ പാസാദവരേ, ഏവം ചിന്തേസഹം തദാ.

൫൨. ‘‘‘യം കിഞ്ചി മാനുസം ദാനം, അദിന്നം മേ ന വിജ്ജതി;

യോപി യാചേയ്യ മം ചക്ഖും, ദദേയ്യം അവികമ്പിതോ’.

൫൩. ‘‘മമ സങ്കപ്പമഞ്ഞായ, സക്കോ ദേവാനമിസ്സരോ;

നിസിന്നോ ദേവപരിസായ, ഇദം വചനമബ്രവി.

൫൪. ‘‘‘നിസജ്ജ പാസാദവരേ, സിവിരാജാ മഹിദ്ധികോ;

ചിന്തേന്തോ വിവിധം ദാനം, അദേയ്യം സോ ന പസ്സതി.

൫൫. ‘‘‘തഥം നു വിതഥം നേതം, ഹന്ദ വീമംസയാമി തം;

മുഹുത്തം ആഗമേയ്യാഥ, യാവ ജാനാമി തം മനം’.

൫൬. ‘‘പവേധമാനോ പലിതസിരോ, വലിഗത്തോ [വലിതഗത്തോ (സീ.)] ജരാതുരോ;

അന്ധവണ്ണോവ ഹുത്വാന, രാജാനം ഉപസങ്കമി.

൫൭. ‘‘സോ തദാ പഗ്ഗഹേത്വാന, വാമം ദക്ഖിണബാഹു ച;

സിരസ്മിം അഞ്ജലിം കത്വാ, ഇദം വചനമബ്രവി.

൫൮. ‘‘‘യാചാമി തം മഹാരാജ, ധമ്മിക രട്ഠവഡ്ഢന;

തവ ദാനരതാ കിത്തി, ഉഗ്ഗതാ ദേവമാനുസേ.

൫൯. ‘‘‘ഉഭോപി നേത്താ നയനാ, അന്ധാ ഉപഹതാ മമ;

ഏകം മേ നയനം ദേഹി, ത്വമ്പി ഏകേന യാപയ’.

൬൦. ‘‘തസ്സാഹം വചനം സുത്വാ, ഹട്ഠോ സംവിഗ്ഗമാനസോ;

കതഞ്ജലീ വേദജാതോ, ഇദം വചനമബ്രവിം.

൬൧. ‘‘‘ഇദാനാഹം ചിന്തയിത്വാന, പാസാദതോ ഇധാഗതോ;

ത്വം മമ ചിത്തമഞ്ഞായ, നേത്തം യാചിതുമാഗതോ.

൬൨. ‘‘‘അഹോ മേ മാനസം സിദ്ധം, സങ്കപ്പോ പരിപൂരിതോ;

അദിന്നപുബ്ബം ദാനവരം, അജ്ജ ദസ്സാമി യാചകേ.

൬൩. ‘‘‘ഏഹി സിവക ഉട്ഠേഹി, മാ ദന്ധയി മാ പവേധയി;

ഉഭോപി നയനം ദേഹി, ഉപ്പാടേത്വാ വണിബ്ബകേ’.

൬൪. ‘‘തതോ സോ ചോദിതോ മയ്ഹം, സിവകോ വചനം കരോ;

ഉദ്ധരിത്വാന പാദാസി, താലമിഞ്ജംവ യാചകേ.

൬൫. ‘‘ദദമാനസ്സ ദേന്തസ്സ, ദിന്നദാനസ്സ മേ സതോ;

ചിത്തസ്സ അഞ്ഞഥാ നത്ഥി, ബോധിയായേവ കാരണാ.