൯. തിമിരവഗ്ഗോ

൧. തിമിരപുപ്ഫിയത്ഥേരഅപദാനം

൧. ‘‘ചന്ദഭാഗാനദീതീരേ, അനുസോതം വജാമഹം;

നിസിന്നം സമണം ദിസ്വാ, വിപ്പസന്നമനാവിലം.

൨. ‘‘തത്ഥ ചിത്തം പസാദേത്വാ [പസാദേസിം (സ്യാ.)], ഏവം ചിന്തേസഹം തദാ;

താരയിസ്സതി തിണ്ണോയം, ദന്തോയം ദമയിസ്സതി.

൩. ‘‘അസ്സാസിസ്സതി അസ്സത്ഥോ, സന്തോ ച സമയിസ്സതി;

മോചയിസ്സതി മുത്തോ ച, നിബ്ബാപേസ്സതി നിബ്ബുതോ.

൪. ‘‘ഏവാഹം ചിന്തയിത്വാന, സിദ്ധത്ഥസ്സ മഹേസിനോ;

ഗഹേത്വാ തിമിരപുപ്ഫം, മത്ഥകേ ഓകിരിം അഹം [തദാ (സ്യാ.)].

൫. ‘‘അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാന, കത്വാ ച നം പദക്ഖിണം;

വന്ദിത്വാ സത്ഥുനോ പാദേ, പക്കാമിം അപരം ദിസം.

൬. ‘‘അചിരം ഗതമത്തം മം, മിഗരാജാ വിഹേഠയി;

പപാതമനുഗച്ഛന്തോ, തത്ഥേവ പപതിം അഹം.

൭. ‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, യം പുപ്ഫമഭിരോപയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, പുപ്ഫപൂജായിദം [ബുദ്ധപൂജായിദം (സീ. സ്യാ.)] ഫലം.

൮. ‘‘ഛപ്പഞ്ഞാസമ്ഹി കപ്പമ്ഹി, സത്തേവാസും മഹായസാ [മഹാരഹാ (സ്യാ. ക.)];

സത്തരതനസമ്പന്നാ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

൯. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ, വിമോക്ഖാപി ച അട്ഠിമേ;

ഛളഭിഞ്ഞാ സച്ഛികതാ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ തിമിരപുപ്ഫിയോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

തിമിരപുപ്ഫിയത്ഥേരസ്സാപദാനം പഠമം.

൨. ഗതസഞ്ഞകത്ഥേരഅപദാനം

൧൦. ‘‘ജാതിയാ സത്തവസ്സോഹം, പബ്ബജിം അനഗാരിയം;

അവന്ദിം സത്ഥുനോ പാദേ, വിപ്പസന്നേന ചേതസാ.

൧൧. ‘‘സത്തനങ്ഗലകീപുപ്ഫേ, ആകാസേ ഉക്ഖിപിം അഹം;

തിസ്സം ബുദ്ധം സമുദ്ദിസ്സ, അനന്തഗുണസാഗരം.

൧൨. ‘‘സുഗതാനുഗതം മഗ്ഗം, പൂജേത്വാ ഹട്ഠമാനസോ;

അഞ്ജലിഞ്ച [അഞ്ജലിസ്സ (ക.)] തദാകാസിം, പസന്നോ സേഹി പാണിഭി.

൧൩. ‘‘ദ്വേനവുതേ ഇതോ കപ്പേ, യം കമ്മമകരിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

൧൪. ‘‘ഇതോ അട്ഠമകേ കപ്പേ, തയോ അഗ്ഗിസിഖാ അഹു;

സത്തരതനസമ്പന്നാ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

൧൫. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ഗതസഞ്ഞകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

ഗതസഞ്ഞകത്ഥേരസ്സാപദാനം ദുതിയം.

൩. നിപന്നഞ്ജലികത്ഥേരഅപദാനം

൧൬. ‘‘രുക്ഖമൂലേ നിസിന്നോഹം, ബ്യാധിതോ പരമേന ച;

പരമകാരുഞ്ഞപത്തോമ്ഹി, അരഞ്ഞേ കാനനേ അഹം.

൧൭. ‘‘അനുകമ്പം ഉപാദായ, തിസ്സോ സത്ഥാ ഉപേസി മം;

സോഹം നിപന്നകോ സന്തോ, സിരേ കത്വാന അഞ്ജലിം.

൧൮. ‘‘പസന്നചിത്തോ സുമനോ, സബ്ബസത്താനമുത്തമം;

സമ്ബുദ്ധം അഭിവാദേത്വാ, തത്ഥ കാലങ്കതോ അഹം.

൧൯. ‘‘ദ്വേനവുതേ ഇതോ കപ്പേ, യം വന്ദിം പുരിസുത്തമം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, വന്ദനായ ഇദം ഫലം.

൨൦. ‘‘ഇതോ പഞ്ചമകേ കപ്പേ, പഞ്ചേവാസും മഹാസിഖാ;

സത്തരതനസമ്പന്നാ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

൨൧. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ നിപന്നഞ്ജലികോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

നിപന്നഞ്ജലികത്ഥേരസ്സാപദാനം തതിയം.

൪. അധോപുപ്ഫിയത്ഥേരഅപദാനം

൨൨. ‘‘അഭിഭൂ നാമ സോ ഭിക്ഖു, സിഖിനോ അഗ്ഗസാവകോ;

മഹാനുഭാവോ തേവിജ്ജോ, ഹിമവന്തം ഉപാഗമി.

൨൩. ‘‘അഹമ്പി ഹിമവന്തമ്ഹി, രമണീയസ്സമേ ഇസി;

വസാമി അപ്പമഞ്ഞാസു, ഇദ്ധീസു ച തദാ വസീ.

൨൪. ‘‘പക്ഖിജാതോ വിയാകാസേ, പബ്ബതം അധിവത്തയിം [അഭിപത്ഥയിം (സ്യാ.), അഭിമത്ഥയിം (ക.), അധിവത്ഥയിന്തി പബ്ബതസ്സ ഉപരി ഗച്ഛിന്തിഅത്ഥോ];

അധോപുപ്ഫം ഗഹേത്വാന, ആഗച്ഛിം [അഗച്ഛിം (ക.)] പബ്ബതം അഹം.

൨൫. ‘‘സത്ത പുപ്ഫാനി ഗണ്ഹിത്വാ, മത്ഥകേ ഓകിരിം അഹം;

ആലോകിതേ [ആലോകിതോ (സ്യാ.)] ച വീരേന, പക്കാമിം പാചിനാമുഖോ.

൨൬. ‘‘ആവാസം അഭിസമ്ഭോസിം, പത്വാന അസ്സമം അഹം;

ഖാരിഭാരം ഗഹേത്വാന, പായാസിം [പാവിസിം (സീ.)] പബ്ബതന്തരം.

൨൭. ‘‘അജഗരോ മം പീളേസി, ഘോരരൂപോ മഹബ്ബലോ;

പുബ്ബകമ്മം സരിത്വാന, തത്ഥ കാലങ്കതോ അഹം.

൨൮. ‘‘ഏകത്തിംസേ ഇതോ കപ്പേ, യം പുപ്ഫമഭിരോപയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, പുപ്ഫപൂജായിദം ഫലം.

൨൯. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ അധോപുപ്ഫിയോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

അധോപുപ്ഫിയത്ഥേരസ്സാപദാനം ചതുത്ഥം.

൫. രംസിസഞ്ഞകത്ഥേരഅപദാനം

൩൦. ‘‘പബ്ബതേ ഹിമവന്തമ്ഹി, വാസം കപ്പേസഹം പുരേ;

അജിനുത്തരവാസോഹം, വസാമി പബ്ബതന്തരേ.

൩൧. ‘‘സുവണ്ണവണ്ണം സമ്ബുദ്ധം, സതരംസിംവ ഭാണുമം;

വനന്തരഗതം ദിസ്വാ, സാലരാജംവ പുപ്ഫിതം.

൩൨. ‘‘രംസ്യാ [രംസേ (സ്യാ. ക.)] ചിത്തം പസാദേത്വാ, വിപസ്സിസ്സ മഹേസിനോ;

പഗ്ഗയ്ഹ അഞ്ജലിം വന്ദിം, സിരസാ ഉക്കുടീ [സിരസാ ഉക്കുടികോ (സ്യാ.), സിരസുക്കുടികോ (ക.)] അഹം.

൩൩. ‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം കമ്മമകരിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, രംസിസഞ്ഞായിദം ഫലം.

൩൪. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ രംസിസഞ്ഞകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

രംസിസഞ്ഞകത്ഥേരസ്സാപദാനം പഞ്ചമം.

൬. ദുതിയരംസിസഞ്ഞകത്ഥേരഅപദാനം

൩൫. ‘‘പബ്ബതേ ഹിമവന്തമ്ഹി, വാകചീരധരോ അഹം;

ചങ്കമഞ്ച സമാരൂള്ഹോ, നിസീദിം പാചിനാമുഖോ.

൩൬. ‘‘പബ്ബതേ സുഗതം ദിസ്വാ, ഫുസ്സം ഝാനരതം തദാ;

അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാന, രംസ്യാ ചിത്തം പസാദയിം.

൩൭. ‘‘ദ്വേനവുതേ ഇതോ കപ്പേ, യം സഞ്ഞമലഭിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, രംസിസഞ്ഞായിദം ഫലം.

൩൮. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ രംസിസഞ്ഞകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

ദുതിയരംസിസഞ്ഞകത്ഥേരസ്സാപദാനം ഛട്ഠം.

൭. ഫലദായകത്ഥേരഅപദാനം

൩൯. ‘‘പബ്ബതേ ഹിമവന്തമ്ഹി, ഖരാജിനധരോ അഹം;

ഫുസ്സം ജിനവരം ദിസ്വാ, ഫലഹത്ഥോ ഫലം അദം.

൪൦. ‘‘യമഹം ഫലമദാസിം, വിപ്പസന്നേന ചേതസാ;

ഭവേ നിബ്ബത്തമാനമ്ഹി, ഫലം നിബ്ബത്തതേ മമ.

൪൧. ‘‘ദ്വേനവുതേ ഇതോ കപ്പേ, യം ഫലം അദദിം അഹം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഫലദാനസ്സിദം ഫലം.

൪൨. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ഫലദായകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

ഫലദായകത്ഥേരസ്സാപദാനം സത്തമം.

൮. സദ്ദസഞ്ഞകത്ഥേരഅപദാനം

൪൩. ‘‘പബ്ബതേ ഹിമവന്തമ്ഹി, വസാമി പണ്ണസന്ഥരേ;

ഫുസ്സസ്സ ധമ്മം ഭണതോ, സദ്ദേ ചിത്തം പസാദയിം.

൪൪. ‘‘ദ്വേനവുതേ ഇതോ കപ്പേ, യം കമ്മമകരിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, പുഞ്ഞകമ്മസ്സിദം ഫലം.

൪൫. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ സദ്ദസഞ്ഞകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

സദ്ദസഞ്ഞകത്ഥേരസ്സാപദാനം അട്ഠമം.

൯. ബോധിസിഞ്ചകത്ഥേരഅപദാനം

൪൬. ‘‘വിപസ്സിസ്സ ഭഗവതോ, മഹാബോധിമഹോ അഹു;

പബ്ബജ്ജുപഗതോ സന്തോ, ഉപഗച്ഛിം അഹം തദാ.

൪൭. ‘‘കുസുമോദകമാദായ, ബോധിയാ ഓകിരിം അഹം;

മോചയിസ്സതി നോ മുത്തോ, നിബ്ബാപേസ്സതി നിബ്ബുതോ.

൪൮. ‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം ബോധിമഭിസിഞ്ചയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബോധിസിഞ്ചായിദം ഫലം.

൪൯. ‘‘തേത്തിംസേ വത്തമാനമ്ഹി, കപ്പേ ആസും ജനാധിപാ;

ഉദകസേചനാ നാമ, അട്ഠേതേ ചക്കവത്തിനോ.

൫൦. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ബോധിസിഞ്ചകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

ബോധിസിഞ്ചകത്ഥേരസ്സാപദാനം നവമം.

൧൦. പദുമപുപ്ഫിയത്ഥേരഅപദാനം

൫൧. ‘‘പോക്ഖരവനം പവിട്ഠോ, ഭഞ്ജന്തോ പദുമാനിഹം;

തത്ഥദ്ദസം ഫുസ്സം ബുദ്ധം [അദ്ദസം ഫുസ്സസമ്ബുദ്ധം (സീ. സ്യാ.)], ബാത്തിംസവരലക്ഖണം.

൫൨. ‘‘പദുമപുപ്ഫം ഗഹേത്വാന, ആകാസേ ഉക്ഖിപിം അഹം;

പാപകമ്മം സരിത്വാന, പബ്ബജിം അനഗാരിയം.

൫൩. ‘‘പബ്ബജിത്വാന കായേന, മനസാ സംവുതേന ച;

വചീദുച്ചരിതം ഹിത്വാ, ആജീവം പരിസോധയിം.

൫൪. ‘‘ദ്വേനവുതേ ഇതോ കപ്പേ, യം പുപ്ഫമഭിരോപയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

൫൫. ‘‘പദുമാഭാസനാമാ ച, അട്ഠാരസ മഹീപതീ;

അട്ഠാരസേസു കപ്പേസു, അട്ഠതാലീസമാസിസും.

൫൬. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ പദുമപുപ്ഫിയോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി;

പദുമപുപ്ഫിയത്ഥേരസ്സാപദാനം ദസമം.

തിമിരവഗ്ഗോ നവമോ.