൧൦. സുധാവഗ്ഗോ

൧. സുധാപിണ്ഡിയത്ഥേരഅപദാനം

൧. ‘‘പൂജാരഹേ പൂജയതോ, ബുദ്ധേ യദി വ സാവകേ;

പപഞ്ചസമതിക്കന്തേ, തിണ്ണസോകപരിദ്ദവേ.

൨. ‘‘തേ താദിസേ പൂജയതോ, നിബ്ബുതേ അകുതോഭയേ;

ന സക്കാ പുഞ്ഞം സങ്ഖാതും, ഇമേത്തമപി [ഇദമ്മത്തന്തി (സീ.), ഇമേത്ഥമപി (ക.)] കേനചി.

൩. ‘‘ചതുന്നമപി ദീപാനം, ഇസ്സരം യോധ കാരയേ;

ഏകിസ്സാ പൂജനായേതം, കലം നാഗ്ഘതി സോളസിം.

൪. ‘‘സിദ്ധത്ഥസ്സ നരഗ്ഗസ്സ, ചേതിയേ ഫലിതന്തരേ;

സുധാപിണ്ഡോ മയാ ദിന്നോ, വിപ്പസന്നേന ചേതസാ.

൫. ‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, യം കമ്മമകരിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, പടിസങ്ഖാരസ്സിദം ഫലം.

൬. ‘‘ഇതോ തിംസതികപ്പമ്ഹി, പടിസങ്ഖാരസവ്ഹയാ;

സത്തരതനസമ്പന്നാ, തേരസ ചക്കവത്തിനോ.

൭. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ, വിമോക്ഖാപി ച അട്ഠിമേ;

ഛളഭിഞ്ഞാ സച്ഛികതാ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ സുധാപിണ്ഡിയോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

സുധാപിണ്ഡിയത്ഥേരസ്സാപദാനം പഠമം.

൨. സുചിന്തികത്ഥേരഅപദാനം

൮. ‘‘തിസ്സസ്സ ലോകനാഥസ്സ, സുദ്ധപീഠമദാസഹം;

ഹട്ഠോ ഹട്ഠേന ചിത്തേന, ബുദ്ധസ്സാദിച്ചബന്ധുനോ.

൯. ‘‘അട്ഠാരസേ [അട്ഠതിംസേ (സീ. സ്യാ.)] ഇതോ കപ്പേ, രാജാ ആസിം മഹാരുചി;

ഭോഗോ ച വിപുലോ ആസി, സയനഞ്ച അനപ്പകം.

൧൦. ‘‘പീഠം ബുദ്ധസ്സ ദത്വാന, വിപ്പസന്നേന ചേതസാ;

അനുഭോമി സകം കമ്മം, പുബ്ബേ സുകതമത്തനോ.

൧൧. ‘‘ദ്വേനവുതേ ഇതോ കപ്പേ, യം പീഠമദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, പീഠദാനസ്സിദം ഫലം.

൧൨. ‘‘അട്ഠതിംസേ ഇതോ കപ്പേ, തയോ തേ ചക്കവത്തിനോ;

രുചി ഉപരുചി ചേവ, മഹാരുചി തതിയകോ.

൧൩. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ സുചിന്തികോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

സുചിന്തികത്ഥേരസ്സാപദാനം ദുതിയം.

൩. അഡ്ഢചേളകത്ഥേരഅപദാനം

൧൪. ‘‘തിസ്സസ്സാഹം ഭഗവതോ, ഉപഡ്ഢദുസ്സമദാസഹം;

പരമകാപഞ്ഞപത്തോമ്ഹി [പരമകാരുഞ്ഞപത്തോമ്ഹി (സ്യാ. ക.)], ദുഗ്ഗതേന [ദുഗ്ഗന്ധേന (സീ.)] സമപ്പിതോ.

൧൫. ‘‘ഉപഡ്ഢദുസ്സം ദത്വാന, കപ്പം സഗ്ഗമ്ഹി മോദഹം;

അവസേസേസു കപ്പേസു, കുസലം കാരിതം മയാ.

൧൬. ‘‘ദ്വേനവുതേ ഇതോ കപ്പേ, യം ദുസ്സമദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ദുസ്സദാനസ്സിദം ഫലം.

൧൭. ‘‘ഏകൂനപഞ്ഞാസകപ്പമ്ഹി [ഏകപഞ്ഞാസകപ്പമ്ഹി (സ്യാ.)], രാജാനോ ചക്കവത്തിനോ;

സമന്തച്ഛദനാ നാമ, ബാത്തിംസാസും [ഖത്തിയാസും (സ്യാ. ക.)] ജനാധിപാ.

൧൮. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ അഡ്ഢചേളകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

അഡ്ഢചേളകത്ഥേരസ്സാപദാനം തതിയം.

൪. സൂചിദായകത്ഥേരഅപദാനം

൧൯. ‘‘കമ്മാരോഹം പുരേ ആസിം, ബന്ധുമായം പുരുത്തമേ;

സൂചിദാനം മയാ ദിന്നം, വിപസ്സിസ്സ മഹേസിനോ.

൨൦. ‘‘വജിരഗ്ഗസമം ഞാണം, ഹോതി കമ്മേന താദിസം;

വിരാഗോമ്ഹി വിമുത്തോമ്ഹി [വിഭവോമ്ഹി വിഭത്തോമ്ഹി (ക.)], പത്തോമ്ഹി ആസവക്ഖയം.

൨൧. ‘‘അതീതേ ച ഭവേ സബ്ബേ, വത്തമാനേ ചനാഗതേ [അതീതാ ച ഭവാ സബ്ബേ, വത്തമാനാ ച’നാഗതാ (സ്യാ. ക.)];

ഞാണേന വിചിനിം സബ്ബം, സൂചിദാനസ്സിദം ഫലം.

൨൨. ‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, സത്താസും വജിരവ്ഹയാ;

സത്തരതനസമ്പന്നാ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

൨൩. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ സൂചിദായകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

സൂചിദായകത്ഥേരസ്സാപദാനം ചതുത്ഥം.

൫. ഗന്ധമാലിയത്ഥേരഅപദാനം

൨൪. ‘‘സിദ്ധത്ഥസ്സ ഭഗവതോ, ഗന്ധഥൂപം അകാസഹം;

സുമനേഹി പടിച്ഛന്നം, ബുദ്ധാനുച്ഛവികം കതം.

൨൫. ‘‘കഞ്ചനഗ്ഘിയസങ്കാസം, ബുദ്ധം ലോകഗ്ഗനായകം;

ഇന്ദീവരംവ ജലിതം, ആദിത്തംവ ഹുതാസനം.

൨൬. ‘‘ബ്യഗ്ഘൂസഭംവ പവരം, അഭിജാതംവ കേസരിം;

നിസിന്നം സമണാനഗ്ഗം, ഭിക്ഖുസങ്ഘപുരക്ഖതം.

൨൭. ‘‘വന്ദിത്വാ സത്ഥുനോ പാദേ, പക്കാമിം ഉത്തരാമുഖോ;

ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, ഗന്ധമാലം യതോ അദം.

൨൮. ‘‘ബുദ്ധേ കതസ്സ കാരസ്സ, ഫലേനാഹം വിസേസതോ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

൨൯. ‘‘ചത്താരീസമ്ഹി ഏകൂനേ, കപ്പേ ആസിംസു സോളസ;

ദേവഗന്ധസനാമാ തേ, രാജാനോ ചക്കവത്തിനോ.

൩൦. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ഗന്ധമാലിയോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

ഗന്ധമാലിയത്ഥേരസ്സാപദാനം പഞ്ചമം.

൬. തിപുപ്ഫിയത്ഥേരഅപദാനം

൩൧. ‘‘മിഗലുദ്ദോ പുരേ ആസിം, അരഞ്ഞേ കാനനേ അഹം [ബ്രഹാ (സ്യാ.)];

പാടലിം ഹരിതം ദിസ്വാ, തീണി പുപ്ഫാനി ഓകിരിം.

൩൨. ‘‘പതിതപത്താനി [സത്തപത്താനി (സീ.), സതപത്താനി (ക.), സുക്ഖപണ്ണാനി (സ്യാ.)] ഗണ്ഹിത്വാ, ബഹി ഛഡ്ഡേസഹം തദാ;

അന്തോസുദ്ധം ബഹിസുദ്ധം, സുവിമുത്തം അനാസവം.

൩൩. ‘‘സമ്മുഖാ വിയ സമ്ബുദ്ധം, വിപസ്സിം ലോകനായകം;

പാടലിം അഭിവാദേത്വാ, തത്ഥ കാലങ്കതോ അഹം.

൩൪. ‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം ബോധിമഭിപൂജയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബോധിപൂജായിദം ഫലം.

൩൫. ‘‘സമന്തപാസാദികാ നാമ, തേരസാസിംസു രാജിനോ;

ഇതോ തേത്തിംസകപ്പമ്ഹി [തിംസതികപ്പമ്ഹി (സ്യാ.)], ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

൩൬. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ തിപുപ്ഫിയോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

തിപുപ്ഫിയത്ഥേരസ്സാപദാനം ഛട്ഠം.

൭. മധുപിണ്ഡികത്ഥേരഅപദാനം

൩൭. ‘‘വിപിനേ [വിവനേ (സ്യാ. അട്ഠ.)] കാനനേ ദിസ്വാ, അപ്പസദ്ദേ നിരാകുലേ;

സിദ്ധത്ഥം ഇസിനം സേട്ഠം, ആഹുതീനം പടിഗ്ഗഹം.

൩൮. ‘‘നിബ്ബുതത്തം [നിബ്ബുതഗ്ഗം (ക.), നിബ്ബൂതികം (സ്യാ.)] മഹാനാഗം, നിസഭാജാനിയം യഥാ;

ഓസധിംവ വിരോചന്തം, ദേവസങ്ഘനമസ്സിതം.

൩൯. ‘‘വിത്തി മമാഹു താവദേ [വിത്തി മേ പാഹുനാ താവ (സീ. സ്യാ.)], ഞാണം ഉപ്പജ്ജി താവദേ;

വുട്ഠിതസ്സ സമാധിമ്ഹാ, മധും ദത്വാന സത്ഥുനോ.

൪൦. ‘‘വന്ദിത്വാ സത്ഥുനോ പാദേ, പക്കാമിം പാചിനാമുഖോ;

ചതുത്തിംസമ്ഹി കപ്പമ്ഹി, രാജാ ആസിം സുദസ്സനോ.

൪൧. ‘‘മധു ഭിസേഹി സവതി, ഭോജനമ്ഹി ച താവദേ;

മധുവസ്സം പവസ്സിത്ഥ, പുബ്ബകമ്മസ്സിദം ഫലം.

൪൨. ‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, യം മധും അദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, മധുദാനസ്സിദം ഫലം.

൪൩. ‘‘ചതുത്തിംസേ ഇതോ കപ്പേ, ചത്താരോ തേ സുദസ്സനാ;

സത്തരതനസമ്പന്നാ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

൪൪. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ മധുപിണ്ഡികോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

മധുപിണ്ഡികത്ഥേരസ്സാപദാനം സത്തമം.

൮. സേനാസനദായകത്ഥേരഅപദാനം

൪൫. ‘‘സിദ്ധത്ഥസ്സ ഭഗവതോ, അദാസിം പണ്ണസന്ഥരം;

സമന്താ ഉപഹാരഞ്ച, കുസുമം ഓകിരിം അഹം.

൪൬. ‘‘പാസാദേവം ഗുണം രമ്മം [പാസാദേ ച ഗുഹം രമ്മം (സ്യാ.)], അനുഭോമി മഹാരഹം;

മഹഗ്ഘാനി ച പുപ്ഫാനി, സയനേഭിസവന്തി മേ.

൪൭. ‘‘സയനേഹം തുവട്ടാമി, വിചിത്തേ പുപ്ഫസന്ഥതേ;

പുപ്ഫവുട്ഠി ച സയനേ, അഭിവസ്സതി താവദേ.

൪൮. ‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, അദാസിം പണ്ണസന്ഥരം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, സന്ഥരസ്സ ഇദം ഫലം.

൪൯. ‘‘തിണസന്ഥരകാ നാമ, സത്തേതേ ചക്കവത്തിനോ;

ഇതോ തേ പഞ്ചമേ കപ്പേ, ഉപ്പജ്ജിംസു ജനാധിപാ.

൫൦. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ സേനാസനദായകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

സേനാസനദായകത്ഥേരസ്സാപദാനം അട്ഠമം.

൯. വേയ്യാവച്ചകത്ഥേരഅപദാനം

൫൧. ‘‘വിപസ്സിസ്സ ഭഗവതോ, മഹാപൂഗഗണോ അഹു;

വേയ്യാവച്ചകരോ ആസിം, സബ്ബകിച്ചേസു വാവടോ [ബ്യാവടോ (സീ. സ്യാ.)].

൫൨. ‘‘ദേയ്യധമ്മോ ച മേ നത്ഥി, സുഗതസ്സ മഹേസിനോ;

അവന്ദിം സത്ഥുനോ പാദേ, വിപ്പസന്നേന ചേതസാ.

൫൩. ‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, വേയ്യാവച്ചം അകാസഹം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, വേയ്യാവച്ചസ്സിദം ഫലം.

൫൪. ‘‘ഇതോ ച അട്ഠമേ കപ്പേ, രാജാ ആസിം സുചിന്തിതോ;

സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

൫൫. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ വേയ്യാവച്ചകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

വേയ്യാവച്ചകത്ഥേരസ്സാപദാനം നവമം.

൧൦. ബുദ്ധുപട്ഠാകത്ഥേരഅപദാനം

൫൬. ‘‘വിപസ്സിസ്സ ഭഗവതോ, അഹോസിം സങ്ഖധമ്മകോ;

നിച്ചുപട്ഠാനയുത്തോമ്ഹി, സുഗതസ്സ മഹേസിനോ.

൫൭. ‘‘ഉപട്ഠാനഫലം പസ്സ, ലോകനാഥസ്സ താദിനോ;

സട്ഠിതൂരിയസഹസ്സാനി, പരിവാരേന്തി മം സദാ.

൫൮. ‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, ഉപട്ഠഹിം മഹാഇസിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഉപട്ഠാനസ്സിദം ഫലം.

൫൯. ‘‘ചതുവീസേ [ചതുനവുതേ (സ്യാ.)] ഇതോ കപ്പേ, മഹാനിഗ്ഘോസനാമകാ;

സോളസാസിംസു രാജാനോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

൬൦. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ബുദ്ധുപട്ഠാകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

ബുദ്ധുപട്ഠാകത്ഥേരസ്സാപദാനം ദസമം.

സുധാവഗ്ഗോ ദസമോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

സുധാ സുചിന്തി ചേളഞ്ച, സൂചീ ച ഗന്ധമാലിയോ;

തിപുപ്ഫിയോ മധുസേനാ, വേയ്യാവച്ചോ ചുപട്ഠകോ;

സമസട്ഠി ച ഗാഥായോ, അസ്മിം വഗ്ഗേ പകിത്തിതാ.

അഥ വഗ്ഗുദ്ദാനം –

ബുദ്ധവഗ്ഗോ ഹി പഠമോ, സീഹാസനി സുഭൂതി ച;

കുണ്ഡധാനോ ഉപാലി ച, ബീജനിസകചിന്തി ച.