൮. നാഗസമാലവഗ്ഗോ

൧. നാഗസമാലത്ഥേരഅപദാനം

൧. ‘‘അപാടലിം അഹം പുപ്ഫം, ഉജ്ഝിതം സുമഹാപഥേ;

ഥൂപമ്ഹി അഭിരോപേസിം, സിഖിനോ ലോകബന്ധുനോ.

൨. ‘‘ഏകത്തിംസേ ഇതോ കപ്പേ, യം കമ്മമകരിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഥൂപപൂജായിദം ഫലം.

൩. ‘‘ഇതോ പന്നരസേ കപ്പേ, ഭൂമിയോ [പുപ്ഫിയോ (സ്യാ.)] നാമ ഖത്തിയോ;

സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

൪. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ, വിമോക്ഖാപി ച അട്ഠിമേ;

ഛളഭിഞ്ഞാ സച്ഛികതാ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ നാഗസമാലോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

നാഗസമാലത്ഥേരസ്സാപദാനം പഠമം.

൨. പദസഞ്ഞകത്ഥേരഅപദാനം

൫. ‘‘അക്കന്തഞ്ച പദം ദിസ്വാ, തിസ്സസ്സാദിച്ചബന്ധുനോ;

ഹട്ഠോ ഹട്ഠേന ചിത്തേന, പദേ ചിത്തം പസാദയിം.

൬. ‘‘ദ്വേനവുതേ ഇതോ കപ്പേ, യം സഞ്ഞമലഭിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, പദസഞ്ഞായിദം ഫലം.

൭. ‘‘ഇതോ സത്തമകേ കപ്പേ, സുമേധോ നാമ ഖത്തിയോ;

സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവതീ മഹബ്ബലോ.

൮. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ പദസഞ്ഞകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

പദസഞ്ഞകത്ഥേരസ്സാപദാനം ദുതിയം.

൩. ബുദ്ധസഞ്ഞകത്ഥേരഅപദാനം

൯. ‘‘ദുമഗ്ഗേ പംസുകൂലികം, ലഗ്ഗം ദിസ്വാന സത്ഥുനോ;

തതോ തമഞ്ജലിം കത്വാ, പംസുകൂലം അവന്ദഹം.

൧൦. ‘‘ദ്വേനവുതേ ഇതോ കപ്പേ, യം കമ്മമകരിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധസഞ്ഞായിദം ഫലം.

൧൧. ‘‘ഇതോ ചതുത്ഥകേ കപ്പേ, ദുമസാരോസി ഖത്തിയോ;

ചാതുരന്തോ വിജിതാവീ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

൧൨. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ബുദ്ധസഞ്ഞകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

ബുദ്ധസഞ്ഞകത്ഥേരസ്സാപദാനം തതിയം.

൪. ഭിസാലുവദായകത്ഥേരഅപദാനം

൧൩. ‘‘കാനനം വനമോഗയ്ഹ, വസാമി വിപിനേ അഹം;

വിപസ്സിം അദ്ദസം ബുദ്ധം, ആഹുതീനം പടിഗ്ഗഹം.

൧൪. ‘‘ഭിസാലുവഞ്ച പാദാസിം, ഉദകം ഹത്ഥധോവനം;

വന്ദിത്വാ സിരസാ പാദേ, പക്കാമി ഉത്തരാമുഖോ.

൧൫. ‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, ഭിസാലുവമദം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, പുഞ്ഞകമ്മസ്സിദം ഫലം.

൧൬. ‘‘ഇതോ തതിയകേ കപ്പേ, ഭിസസമ്മതഖത്തിയോ;

സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

൧൭. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ഭിസാലുവദായകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

ഭിസാലുവദായകത്ഥേരസ്സാപദാനം ചതുത്ഥം.

ഛട്ഠഭാണവാരം.

൫. ഏകസഞ്ഞകത്ഥേരഅപദാനം

൧൮. ‘‘ഖണ്ഡോ നാമാസി നാമേന, വിപസ്സിസ്സഗ്ഗസാവകോ;

ഏകാ ഭിക്ഖാ മയാ ദിന്നാ, ലോകാഹുതിപടിഗ്ഗഹേ.

൧൯. ‘‘തേന ചിത്തപ്പസാദേന, ദ്വിപദിന്ദ നരാസഭ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഏകഭിക്ഖായിദം ഫലം.

൨൦. ‘‘ചത്താലീസമ്ഹിതോ കപ്പേ, വരുണോ നാമ ഖത്തിയോ;

സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

൨൧. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ഏകസഞ്ഞകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

ഏകസഞ്ഞകത്ഥേരസ്സാപദാനം പഞ്ചമം.

൬. തിണസന്ഥരദായകത്ഥേരഅപദാനം

൨൨. ‘‘ഹിമവന്തസ്സാവിദൂരേ, മഹാജാതസ്സരോ അഹു;

സതപത്തേഹി സഞ്ഛന്നോ, നാനാസകുണമാലയോ.

൨൩. ‘‘തമ്ഹി ന്ഹത്വാ ച പിത്വാ [പീത്വാ (സീ. സ്യാ.)] ച, അവിദൂരേ വസാമഹം;

അദ്ദസം സമണാനഗ്ഗം, ഗച്ഛന്തം അനിലഞ്ജസേ.

൨൪. ‘‘മമ സങ്കപ്പമഞ്ഞായ, സത്ഥാ ലോകേ അനുത്തരോ;

അബ്ഭതോ ഓരുഹിത്വാന, ഭൂമിയംഠാസി താവദേ.

൨൫. ‘‘വിസാണേന [ലായനേന (സ്യാ.)] തിണം ഗയ്ഹ, നിസീദനമദാസഹം;

നിസീദി ഭഗവാ തത്ഥ, തിസ്സോ ലോകഗ്ഗനായകോ.

൨൬. ‘‘സകം ചിത്തം പസാദേത്വാ, അവന്ദി ലോകനായകം;

പടികുടികോ [ഉക്കുടികോ (സ്യാ. ക.)] അപസക്കിം, നിജ്ഝായന്തോ മഹാമുനിം.

൨൭. ‘‘തേന ചിത്തപ്പസാദേന, നിമ്മാനം ഉപപജ്ജഹം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, സന്ഥരസ്സ ഇദം ഫലം.

൨൮. ‘‘ഇതോ ദുതിയകേ കപ്പേ, മിഗ [മിത്ത (സ്യാ.)] സമ്മതഖത്തിയോ;

സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

൨൯. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ തിണസന്ഥരദായകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

തിണസന്ഥരദായകത്ഥേരസ്സാപദാനം ഛട്ഠം.

൭. സൂചിദായകത്ഥേരഅപദാനം

൩൦. ‘‘തിംസകപ്പസഹസ്സമ്ഹി, സമ്ബുദ്ധോ ലോകനായകോ;

സുമേധോ നാമ നാമേന, ബാത്തിംസവരലക്ഖണോ.

൩൧. ‘‘തസ്സ കഞ്ചനവണ്ണസ്സ, ദ്വിപദിന്ദസ്സ താദിനോ;

പഞ്ച സൂചീ മയാ ദിന്നാ, സിബ്ബനത്ഥായ ചീവരം.

൩൨. ‘‘തേനേവ സൂചിദാനേന, നിപുണത്ഥവിപസ്സകം;

തിക്ഖം ലഹുഞ്ച ഫാസുഞ്ച, ഞാണം മേ ഉദപജ്ജഥ.

൩൩. ‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം, ഭവാ സബ്ബേ സമൂഹതാ;

ധാരേമി അന്തിമം ദേഹം, സമ്മാസമ്ബുദ്ധസാസനേ.

൩൪. ‘‘ദ്വിപദാധിപതീ നാമ, രാജാനോ ചതുരോ അഹും;

സത്തരതനസമ്പന്നാ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

൩൫. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ സൂചിദായകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

സൂചിദായകത്ഥേരസ്സാപദാനം സത്തമം.

൮. പാടലിപുപ്ഫിയത്ഥേരഅപദാനം

൩൬. ‘‘സുവണ്ണവണ്ണം സമ്ബുദ്ധം, ഗച്ഛന്തം അന്തരാപണേ;

കഞ്ചനഗ്ഘിയസങ്കാസം, ബാത്തിംസവരലക്ഖണം.

൩൭. ‘‘സേട്ഠിപുത്തോ തദാ ആസിം, സുഖുമാലോ സുഖേധിതോ;

ഉച്ഛങ്ഗേ പാടലിപുപ്ഫം, കത്വാന [കത്വാ തം (സീ. സ്യാ.)] അഭിസംഹരിം.

൩൮. ‘‘ഹട്ഠോ ഹട്ഠേന ചിത്തേന, പുപ്ഫേഹി അഭിപൂജയിം;

തിസ്സം ലോകവിദും നാഥം, നരദേവം നമസ്സഹം.

൩൯. ‘‘ദ്വേനവുതേ ഇതോ കപ്പേ, യം കമ്മമകരിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, പുപ്ഫപൂജായിദം ഫലം.

൪൦. ‘‘ഇതോ തേസട്ഠികപ്പമ്ഹി, അഭിസമ്മതനാമകോ;

സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

൪൧. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ പാടലിപുപ്ഫിയോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

പാടലിപുപ്ഫിയത്ഥേരസ്സാപദാനം അട്ഠമം.

൯. ഠിതഞ്ജലിയത്ഥേരഅപദാനം

൪൨. ‘‘മിഗലുദ്ദോ പുരേ ആസിം, അരഞ്ഞേ കാനനേ അഹം;

തത്ഥ അദ്ദസം [തത്ഥദ്ദസാസിം (സീ. സ്യാ.)] സമ്ബുദ്ധം, ബാത്തിംസവരലക്ഖണം.

൪൩. ‘‘തത്ഥാഹം അഞ്ജലിം കത്വാ, പക്കാമിം പാചിനാമുഖോ;

അവിദൂരേ നിസിന്നസ്സ, നിയകേ പണ്ണസന്ഥരേ.

൪൪. ‘‘തതോ മേ അസനീപാതോ, മത്ഥകേ നിപതീ തദാ;

സോഹം മരണകാലമ്ഹി, അകാസിം പുനരഞ്ജലിം.

൪൫. ‘‘ദ്വേനവുതേ ഇതോ കപ്പേ, അഞ്ജലിം അകരിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, അഞ്ജലിസ്സ ഇദം ഫലം.

൪൬. ‘‘ചതുപണ്ണാസകപ്പമ്ഹി, മിഗകേതുസനാമകോ;

സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

൪൭. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ഠിതഞ്ജലിയോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

ഠിതഞ്ജലിയത്ഥേരസ്സാപദാനം നവമം.

൧൦. തിപദുമിയത്ഥേരഅപദാനം

൪൮. ‘‘പദുമുത്തരോ നാമ ജിനോ, സബ്ബധമ്മാന പാരഗൂ;

ദന്തോ ദന്തപരിവുതോ, നഗരാ നിക്ഖമീ തദാ.

൪൯. ‘‘നഗരേ ഹംസവതിയം, അഹോസിം മാലികോ തദാ;

യം തത്ഥ ഉത്തമം തോണി, പദ്മപുപ്ഫാനി [ഉത്തമം പുപ്ഫം, തീണി പുപ്ഫാനി (സീ.)] അഗ്ഗഹിം.

൫൦. ‘‘അദ്ദസം വിരജം ബുദ്ധം, പടിമഗ്ഗന്തരാപണേ;

സഹ [സോഹം (സീ.)] ദിസ്വാന സമ്ബുദ്ധം, ഏവം ചിന്തേസഹം തദാ.

൫൧. ‘‘കിം മേ ഇമേഹി പുപ്ഫേഹി, രഞ്ഞോ ഉപനിതേഹി മേ;

ഗാമം വാ ഗാമഖേത്തം വാ, സഹസ്സം വാ ലഭേയ്യഹം.

൫൨. ‘‘അദന്തദമനം വീരം, സബ്ബസത്തസുഖാവഹം;

ലോകനാഥം പൂജയിത്വാ, ലച്ഛാമി അമതം ധനം.

൫൩. ‘‘ഏവാഹം ചിന്തയിത്വാന, സകം ചിത്തം പസാദയിം;

തീണി ലോഹിതകേ ഗയ്ഹ, ആകാസേ ഉക്ഖിപിം തദാ.

൫൪. ‘‘മയാ ഉക്ഖിത്തമത്തമ്ഹി, ആകാസേ പത്ഥരിംസു തേ;

ധാരിംസു മത്ഥകേ തത്ഥ, ഉദ്ധംവണ്ടാ അധോമുഖാ.

൫൫. ‘‘യേ കേചി മനുജാ ദിസ്വാ, ഉക്കുട്ഠിം സമ്പവത്തയും;

ദേവതാ അന്തലിക്ഖമ്ഹി, സാധുകാരം പവത്തയും.

൫൬. ‘‘അച്ഛേരം ലോകേ ഉപ്പന്നം, ബുദ്ധസേട്ഠസ്സ വാഹസാ;

സബ്ബേ ധമ്മം സുണിസ്സാമ, പുപ്ഫാനം വാഹസാ മയം.

൫൭. ‘‘പദുമുത്തരോ ലോകവിദൂ, ആഹുതീനം പടിഗ്ഗഹോ;

വീഥിയഞ്ഹി ഠിതോ സന്തോ, ഇമാ ഗാഥാ അഭാസഥ.

൫൮. ‘‘‘യോ സോ ബുദ്ധം അപൂജേസി, രത്തപദ്മേഹി [രത്തപദുമേഹി (സീ. സ്യാ.)] മാണവോ;

തമഹം കിത്തയിസ്സാമി, സുണാഥ മമ ഭാസതോ.

൫൯. ‘‘‘തിംസകപ്പസഹസ്സാനി, ദേവലോകേ രമിസ്സതി;

തിംസകപ്പാനി [തിംസക്ഖത്തുഞ്ച (സ്യാ.)] ദേവിന്ദോ, ദേവരജ്ജം കരിസ്സതി.

൬൦. ‘‘‘മഹാവിത്ഥാരികം നാമ, ബ്യമ്ഹം ഹേസ്സതി താവദേ;

തിയോജനസതുബ്ബിദ്ധം, ദിയഡ്ഢസതവിത്ഥതം.

൬൧. ‘‘‘ചത്താരിസതസഹസ്സാനി, നിയ്യൂഹാ ച സുമാപിതാ;

കൂടാഗാരവരൂപേതാ, മഹാസയനമണ്ഡിതാ.

൬൨. ‘‘‘കോടിസതസഹസ്സിയോ, പരിവാരേസ്സന്തി അച്ഛരാ;

കുസലാ നച്ചഗീതസ്സ, വാദിതേപി പദക്ഖിണാ.

൬൩. ‘‘‘ഏതാദിസേ ബ്യമ്ഹവരേ, നാരീഗണസമാകുലേ;

വസ്സിസ്സതി പുപ്ഫവസ്സോ, ദിബ്ബോ [പദ (ക.)] ലോഹിതകോ സദാ.

൬൪. ‘‘‘ഭിത്തിഖീലേ നാഗദന്തേ, ദ്വാരബാഹായ തോരണേ;

ചക്കമത്താ ലോഹിതകാ, ഓലമ്ബിസ്സന്തി താവദേ.