൫൫. ഭദ്ദിയവഗ്ഗോ

൧. ലകുണ്ഡഭദ്ദിയത്ഥേരഅപദാനം

൧. ‘‘പദുമുത്തരോ നാമ ജിനോ, സബ്ബധമ്മേസു ചക്ഖുമാ;

ഇതോ സതസഹസ്സമ്ഹി, കപ്പേ ഉപ്പജ്ജി നായകോ.

൨. ‘‘തദാഹം ഹംസവതിയം, സേട്ഠിപുത്തോ മഹദ്ധനോ;

ജങ്ഘാവിഹാരം വിചരം, സങ്ഘാരാമം അഗച്ഛഹം.

൩. ‘‘തദാ സോ ലോകപജ്ജോതോ, ധമ്മം ദേസേസി നായകോ;

മഞ്ജുസ്സരാനം പവരം, സാവകം അഭികിത്തയി.

൪. ‘‘തം സുത്വാ മുദിതോ ഹുത്വാ, കാരം കത്വാ മഹേസിനോ;

വന്ദിത്വാ സത്ഥുനോ പാദേ, തം ഠാനമഭിപത്ഥയിം.

൫. ‘‘തദാ ബുദ്ധോ വിയാകാസി, സങ്ഘമജ്ഝേ വിനായകോ;

‘അനാഗതമ്ഹി അദ്ധാനേ, ലച്ഛസേ തം മനോരഥം.

൬. ‘‘‘സതസഹസ്സിതോ കപ്പേ, ഓക്കാകകുലസമ്ഭവോ;

ഗോതമോ നാമ ഗോത്തേന, സത്ഥാ ലോകേ ഭവിസ്സതി.

൭. ‘‘‘തസ്സ ധമ്മേസു ദായാദോ, ഓരസോ ധമ്മനിമ്മിതോ;

ഭദ്ദിയോ നാമ നാമേന, ഹേസ്സതി സത്ഥു സാവകോ’.

൮. ‘‘തേന കമ്മേന സുകതേന, ചേതനാപണിധീഹി ച;

ജഹിത്വാ മാനുസം ദേഹം, താവതിംസമഗച്ഛഹം.

൯. ‘‘ദ്വേനവുതേ ഇതോ കപ്പേ, ഫുസ്സോ ഉപ്പജ്ജി നായകോ;

ദുരാസദോ ദുപ്പസഹോ, സബ്ബലോകുത്തമോ ജിനോ.

൧൦. ‘‘ചരണേന ച സമ്പന്നോ, ബ്രഹാ ഉജു പതാപവാ;

ഹിതേസീ സബ്ബസത്താനം [സബ്ബപാണീനം (സീ.)], ബഹും മോചേസി ബന്ധനാ.

൧൧. ‘‘നന്ദാരാമവനേ തസ്സ, അഹോസിം ഫുസ്സകോകിലോ [പുസ്സകോകിലോ (സീ. സ്യാ.)];

ഗന്ധകുടിസമാസന്നേ, അമ്ബരുക്ഖേ വസാമഹം.

൧൨. ‘‘തദാ പിണ്ഡായ ഗച്ഛന്തം, ദക്ഖിണേയ്യം ജിനുത്തമം;

ദിസ്വാ ചിത്തം പസാദേത്വാ, മഞ്ജുനാഭിനികൂജഹം [മഞ്ജുനാദേന കൂജഹം (സീ. പീ.)].

൧൩. ‘‘രാജുയ്യാനം തദാ ഗന്ത്വാ, സുപക്കം കനകത്തചം;

അമ്ബപിണ്ഡം ഗഹേത്വാന, സമ്ബുദ്ധസ്സോപനാമയിം.

൧൪. ‘‘തദാ മേ ചിത്തമഞ്ഞായ, മഹാകാരുണികോ ജിനോ;

ഉപട്ഠാകസ്സ ഹത്ഥതോ, പത്തം പഗ്ഗണ്ഹി നായകോ.

൧൫. ‘‘അദാസിം ഹട്ഠചിത്തോഹം [തുട്ഠചിത്തോഹം (സീ.)], അമ്ബപിണ്ഡം മഹാമുനേ;

പത്തേ പക്ഖിപ്പ പക്ഖേഹി, പഞ്ജലിം [പക്ഖേഹഞ്ജലിം (സീ.)] കത്വാന മഞ്ജുനാ.

൧൬. ‘‘സരേന രജനീയേന, സവനീയേന വഗ്ഗുനാ;

വസ്സന്തോ ബുദ്ധപൂജത്ഥം, നീളം [നിദ്ദം (സ്യാ. പീ.)] ഗന്ത്വാ നിപജ്ജഹം.

൧൭. ‘‘തദാ മുദിതചിത്തം മം, ബുദ്ധപേമഗതാസയം;

സകുണഗ്ഘി ഉപാഗന്ത്വാ, ഘാതയീ ദുട്ഠമാനസോ.

൧൮. ‘‘തതോ ചുതോഹം തുസിതേ, അനുഭോത്വാ മഹാസുഖം;

മനുസ്സയോനിമാഗച്ഛിം, തസ്സ കമ്മസ്സ വാഹസാ.

൧൯. ‘‘ഇമമ്ഹി ഭദ്ദകേ കപ്പേ, ബ്രഹ്മബന്ധു മഹായസോ;

കസ്സപോ നാമ ഗോത്തേന, ഉപ്പജ്ജി വദതം വരോ.

൨൦. ‘‘സാസനം ജോതയിത്വാ സോ, അഭിഭുയ്യ കുതിത്ഥിയേ;

വിനയിത്വാന വേനേയ്യേ, നിബ്ബുതോ സോ സസാവകോ.

൨൧. ‘‘നിബ്ബുതേ തമ്ഹി ലോകഗ്ഗേ, പസന്നാ ജനതാ ബഹൂ;

പൂജനത്ഥായ ബുദ്ധസ്സ, ഥൂപം കുബ്ബന്തി സത്ഥുനോ.

൨൨. ‘‘‘സത്തയോജനികം ഥൂപം, സത്തരതനഭൂസിതം;

കരിസ്സാമ മഹേസിസ്സ’, ഇച്ചേവം മന്തയന്തി തേ.

൨൩. ‘‘കികിനോ കാസിരാജസ്സ, തദാ സേനായ നായകോ;

ഹുത്വാഹം അപ്പമാണസ്സ, പമാണം ചേതിയേ വദിം.

൨൪. ‘‘തദാ തേ മമ വാക്യേന, ചേതിയം യോജനുഗ്ഗതം;

അകംസു നരവീരസ്സ, നാനാരതനഭൂസിതം.

൨൫. ‘‘തേന കമ്മേന സുകതേന, ചേതനാപണിധീഹി ച;

ജഹിത്വാ മാനുസം ദേഹം, താവതിംസമഗച്ഛഹം.

൨൬. ‘‘പച്ഛിമേ ച ഭവേ ദാനി, ജാതോ സേട്ഠികുലേ അഹം;

സാവത്ഥിയം പുരവരേ, ഇദ്ധേ ഫീതേ മഹദ്ധനേ.

൨൭. ‘‘പുരപ്പവേസേ സുഗതം, ദിസ്വാ വിമ്ഹിതമാനസോ;

പബ്ബജിത്വാന ന ചിരം, അരഹത്തമപാപുണിം.

൨൮. ‘‘ചേതിയസ്സ പമാണം യം, അകരിം തേന കമ്മുനാ;

ലകുണ്ഡകസരീരോഹം, ജാതോ പരിഭവാരഹോ.

൨൯. ‘‘സരേന മധുരേനാഹം, പൂജിത്വാ ഇസിസത്തമം;

മഞ്ജുസ്സരാനം ഭിക്ഖൂനം, അഗ്ഗത്തമനുപാപുണിം.

൩൦. ‘‘ഫലദാനേന ബുദ്ധസ്സ, ഗുണാനുസ്സരണേന ച;

സാമഞ്ഞഫലസമ്പന്നോ, വിഹരാമി അനാസവോ.

൩൧. ‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം, ഭവാ സബ്ബേ സമൂഹതാ;

നാഗോവ ബന്ധനം ഛേത്വാ, വിഹരാമി അനാസവോ.

൩൨. ‘‘സ്വാഗതം വത മേ ആസി, ബുദ്ധസേട്ഠസ്സ സന്തികേ;

തിസ്സോ വിജ്ജാ അനുപ്പത്താ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.

൩൩. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ, വിമോക്ഖാപി ച അട്ഠിമേ;

ഛളഭിഞ്ഞാ സച്ഛികതാ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ലകുണ്ഡഭദ്ദിയോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ

അഭാസിത്ഥാതി.

ലകുണ്ഡഭദ്ദിയത്ഥേരസ്സാപദാനം പഠമം.

൨. കങ്ഖാരേവതത്ഥേരഅപദാനം

൩൪. ‘‘പദുമുത്തരോ നാമ ജിനോ, സബ്ബധമ്മേസു ചക്ഖുമാ;

ഇതോ സതസഹസ്സമ്ഹി, കപ്പേ ഉപ്പജ്ജി നായകോ.

൩൫. ‘‘സീഹഹനു ബ്രഹ്മഗിരോ, ഹംസദുന്ദുഭിനിസ്സനോ [ഹംസദുന്ദുഭിനിസ്സരോ (സീ.) … നിസ്സവനോ (പീ.) … സാവനോ (സ്യാ.)];

നാഗവിക്കന്തഗമനോ, ചന്ദസൂരാദികപ്പഭോ.

൩൬. ‘‘മഹാമതീ മഹാവീരോ, മഹാഝായീ മഹാബലോ [മഹാഗതി (സ്യാ.), മഹാഹിതോ (പീ.)];

മഹാകാരുണികോ നാഥോ, മഹാതമപനൂദനോ [മഹാതമവിധംസനോ (സ്യാ.), മഹാതമനിസൂദനോ (പീ.)].

൩൭. ‘‘സ കദാചി തിലോകഗ്ഗോ, വേനേയ്യം വിനയം ബഹും [വേനേയ്യേ വിനിയം ബഹൂ (സീ.)];

ധമ്മം ദേസേസി സമ്ബുദ്ധോ, സത്താസയവിദൂ മുനി.

൩൮. ‘‘ഝായിം ഝാനരതം വീരം, ഉപസന്തം അനാവിലം;

വണ്ണയന്തോ പരിസതിം, തോസേസി [തോസേതി (സ്യാ. പീ. ക.)] ജനതം ജിനോ.

൩൯. ‘‘തദാഹം ഹംസവതിയം, ബ്രാഹ്മണോ വേദപാരഗൂ;

ധമ്മം സുത്വാന മുദിതോ, തം ഠാനമഭിപത്ഥയിം.

൪൦. ‘‘തദാ ജിനോ വിയാകാസി, സങ്ഘമജ്ഝേ വിനായകോ;

‘മുദിതോ ഹോഹി ത്വം ബ്രഹ്മേ, ലച്ഛസേ തം മനോരഥം.

൪൧. ‘‘‘സതസഹസ്സിതോ കപ്പേ, ഓക്കാകകുലസമ്ഭവോ;

ഗോതമോ നാമ ഗോത്തേന, സത്ഥാ ലോകേ ഭവിസ്സതി.

൪൨. ‘‘‘തസ്സ ധമ്മേസു ദായാദോ, ഓരസോ ധമ്മനിമ്മിതോ;

രേവതോ നാമ നാമേന, ഹേസ്സതി സത്ഥു സാവകോ’.

൪൩. ‘‘തേന കമ്മേന സുകതേന, ചേതനാപണിധീഹി ച;

ജഹിത്വാ മാനുസം ദേഹം, താവതിംസമഗച്ഛഹം.

൪൪. ‘‘പച്ഛിമേ ച ഭവേ ദാനി, ജാതോഹം കോലിയേ പുരേ;

ഖത്തിയേ കുലസമ്പന്നേ, ഇദ്ധേ ഫീതേ മഹദ്ധനേ.

൪൫. ‘‘യദാ കപിലവത്ഥുസ്മിം, ബുദ്ധോ ധമ്മമദേസയി;

തദാ പസന്നോ സുഗതേ, പബ്ബജിം അനഗാരിയം.

൪൬. ‘‘കങ്ഖാ മേ ബഹുലാ ആസി, കപ്പാകപ്പേ തഹിം തഹിം;

സബ്ബം തം വിനയീ ബുദ്ധോ, ദേസേത്വാ ധമ്മമുത്തമം.

൪൭. ‘‘തതോഹം തിണ്ണസംസാരോ, സദാ ഝാനസുഖേ രതോ;

വിഹരാമി തദാ ബുദ്ധോ, മം ദിസ്വാ ഏതദബ്രവി.

൪൮. ‘‘‘യാ കാചി കങ്ഖാ ഇധ വാ ഹുരം വാ, സകവേദിയാ വാ പരവേദിയാ വാ;

യേ ഝായിനോ താ പജഹന്തി സബ്ബാ, ആതാപിനോ ബ്രഹ്മചരിയം ചരന്താ’.

൪൯. ‘‘സതസഹസ്സേ കതം കമ്മം, ഫലം ദസ്സേസി മേ ഇധ;

സുമുത്തോ സരവേഗോവ കിലേസേ ഝാപയിം മമ.

൫൦. ‘‘തതോ ഝാനരതം ദിസ്വാ, ബുദ്ധോ ലോകന്തഗൂ മുനി;

ഝായീനം ഭിക്ഖൂനം അഗ്ഗോ, പഞ്ഞാപേതി മഹാമതി.

൫൧. ‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… വിഹരാമി അനാസവോ.

൫൨. ‘‘സ്വാഗതം വത മേ ആസി…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.

൫൩. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ കങ്ഖാരേവതോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ

അഭാസിത്ഥാതി.

കങ്ഖാരേവതത്ഥേരസ്സാപദാനം ദുതിയം.

൩. സീവലിത്ഥേരഅപദാനം

൫൪. ‘‘പദുമുത്തരോ നാമ ജിനോ, സബ്ബധമ്മേസു ചക്ഖുമാ;

ഇതോ സതസഹസ്സമ്ഹി, കപ്പേ ഉപ്പജ്ജി നായകോ.

൫൫. ‘‘സീലം തസ്സ അസങ്ഖേയ്യം, സമാധി വജിരൂപമോ;

അസങ്ഖേയ്യം ഞാണവരം, വിമുത്തി ച അനോപമാ.

൫൬. ‘‘മനുജാമരനാഗാനം, ബ്രഹ്മാനഞ്ച സമാഗമേ;

സമണബ്രാഹ്മണാകിണ്ണേ, ധമ്മം ദേസേസി നായകോ.

൫൭. ‘‘സസാവകം മഹാലാഭിം, പുഞ്ഞവന്തം ജുതിന്ധരം;

ഠപേസി ഏതദഗ്ഗമ്ഹി, പരിസാസു വിസാരദോ.

൫൮. ‘‘തദാഹം ഖത്തിയോ ആസിം, നഗരേ ഹംസസവ്ഹയേ;

സുത്വാ ജിനസ്സ തം വാക്യം, സാവകസ്സ ഗുണം ബഹും.

൫൯. ‘‘നിമന്തയിത്വാ സത്താഹം, ഭോജയിത്വാ സസാവകം;

മഹാദാനം ദദിത്വാന, തം ഠാനമഭിപത്ഥയിം.

൬൦. ‘‘തദാ മം വിനതം പാദേ, ദിസ്വാന പുരിസാസഭോ;

സരേന മഹതാ വീരോ [സുസ്സരേന മഹാവീരോ (സീ. പീ.)], ഇദം വചനമബ്രവി.

൬൧. ‘‘‘തതോ ജിനസ്സ വചനം, സോതുകാമാ മഹാജനാ;

ദേവദാനവഗന്ധബ്ബാ, ബ്രഹ്മാനോ ച മഹിദ്ധികാ’.

൬൨. ‘‘സമണബ്രാഹ്മണാ ചേവ, നമസ്സിംസു കതഞ്ജലീ;

‘നമോ തേ പുരിസാജഞ്ഞ, നമോ തേ പുരിസുത്തമ.

൬൩. ‘‘‘ഖത്തിയേന മഹാദാനം, ദിന്നം സത്താഹികമ്പി വോ [സത്തഹികം മി വോ (സീ.), സത്തഹികാധികം (സ്യാ.), സത്തഹികം വിഭോ (പീ.)];

സോതുകാമാ ഫലം തസ്സ, ബ്യാകരോഹി മഹാമുനേ’.

൬൪. ‘‘തതോ അവോച ഭഗവാ, ‘സുണാഥ മമ ഭാസിതം;

അപ്പമേയ്യമ്ഹി ബുദ്ധമ്ഹി, സസങ്ഘമ്ഹി പതിട്ഠിതാ [സംഘമ്ഹി സുപ്പതിട്ഠിതാ (സീ. പീ.)].

൬൫. ‘‘‘ദക്ഖിണാ തായ [ദക്ഖിണാദായ (സ്യാ. പീ.)] കോ വത്താ, അപ്പമേയ്യഫലാ ഹി സാ;

അപി ചേ സ മഹാഭോഗോ, ഠാനം പത്ഥേതി ഉത്തമം.

൬൬. ‘‘‘ലാഭീ വിപുലലാഭാനം, യഥാ ഭിക്ഖു സുദസ്സനോ;

തഥാഹമ്പി ഭവേയ്യന്തി, ലച്ഛസേ തം അനാഗതേ.

൬൭. ‘‘‘സതസഹസ്സിതോ കപ്പേ, ഓക്കാകകുലസമ്ഭവോ;

ഗോതമോ നാമ ഗോത്തേന, സത്ഥാ ലോകേ ഭവിസ്സതി.

൬൮. ‘‘‘തസ്സ ധമ്മേസു ദായാദോ, ഓരസോ ധമ്മനിമ്മിതോ;

സീവലി നാമ നാമേന, ഹേസ്സതി സത്ഥു സാവകോ’.

൬൯. ‘‘തേന കമ്മേന സുകതേന, ചേതനാപണിധീഹി ച;

ജഹിത്വാ മാനുസം ദേഹം, താവതിംസൂപഗോ അഹം.

൭൦. ‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, വിപസ്സീ ലോകനായകോ;

ഉപ്പജ്ജി ചാരുദസ്സനോ, സബ്ബധമ്മവിപസ്സകോ.

൭൧. ‘‘തദാഹം ബന്ധുമതിയം, കുലസ്സഞ്ഞതരസ്സ ച;

ദയിതോ പസ്സിതോ ചേവ, ആസിം കമ്മന്തവാവടോ [കമ്മന്തബ്യാവടോ (സീ. സ്യാ. ക.)].

൭൨. ‘‘തദാ അഞ്ഞതരോ പൂഗോ, വിപസ്സിസ്സ മഹേസിനോ;