൫൬. യസവഗ്ഗോ

൧. യസത്ഥേരഅപദാനം

൧. ‘‘മഹാസമുദ്ദം ഓഗ്ഗയ്ഹ, ഭവനം മേ സുനിമ്മിതം;

സുനിമ്മിതാ പോക്ഖരണീ, ചക്കവാകൂപകൂജിതാ.

൨. ‘‘മന്ദാരകേഹി സഞ്ഛന്നാ, പദുമുപ്പലകേഹി ച;

നദീ ച സന്ദതേ തത്ഥ, സുപതിത്ഥാ മനോരമാ.

൩. ‘‘മച്ഛകച്ഛപസഞ്ഛന്നാ, നാനാദിജസമോത്ഥടാ [നാനാമിഗസമോത്ഥടാ (സ്യാ.)];

മയൂരകോഞ്ചാഭിരുദാ, കോകിലാദീഹി വഗ്ഗുഹി.

൪. ‘‘പാരേവതാ രവിഹംസാ, ചക്കവാകാ നദീചരാ;

തിത്തിരാ സാളികാ ചേത്ഥ, പാവകാ [സമ്ബകാ (ക.)] ജീവംജീവകാ.

൫. ‘‘ഹംസാകോഞ്ചാഭിനദിതാ, കോസിയാ പിങ്ഗലാ [പിങ്ഗലീ (സീ.), സിങ്ഗലീ, സിങ്ഘലീ (ക.)] ബഹൂ;

സത്തരതനസമ്പന്നാ, മണിമുത്തപവാളികാ.

൬. ‘‘സബ്ബേ സോണ്ണമയാ രുക്ഖാ, നാനാഖന്ധസമേരിതാ;

ഉജ്ജോതേന്തി ദിവാരത്തിം, ഭവനം സബ്ബകാലികം.

൭. ‘‘സട്ഠിതുരിയസഹസ്സാനി, സായം പാതോ പവജ്ജരേ;

സോളസിത്ഥിസഹസ്സാനി, പരിവാരേന്തി മം സദാ.

൮. ‘‘അഭിനിക്ഖമ്മ ഭവനാ, സുമേധം ലോകനായകം;

പസന്നചിത്തോ സുമനോ, വന്ദയിം തം [സബ്ബദസ്സിം (ക.)] മഹായസം.

൯. ‘‘സമ്ബുദ്ധം അഭിവാദേത്വാ, സസങ്ഘം തം നിമന്തയിം;

അധിവാസേസി സോ ധീരോ, സുമേധോ ലോകനായകോ.

൧൦. ‘‘മമ ധമ്മകഥം കത്വാ, ഉയ്യോജേസി മഹാമുനി;

സമ്ബുദ്ധം അഭിവാദേത്വാ, ഭവനം മേ ഉപാഗമിം.

൧൧. ‘‘ആമന്തയിം പരിജനം, സബ്ബേ സന്നിപതും തദാ;

‘പുബ്ബണ്ഹസമയം ബുദ്ധോ, ഭവനം ആഗമിസ്സതി’.

൧൨. ‘‘‘ലാഭാ അമ്ഹം സുലദ്ധാ നോ, യേ വസാമ തവന്തികേ;

മയമ്പി ബുദ്ധസേട്ഠസ്സ, പൂജയിസ്സാമ സത്ഥുനോ’.

൧൩. ‘‘അന്നം പാനം പട്ഠപേത്വാ, കാലം ആരോചയിം അഹം;

വസീസതസഹസ്സേഹി, ഉപേസി ലോകനായകോ.

൧൪. ‘‘പഞ്ചങ്ഗികേഹി തുരിയേഹി, പച്ചുഗ്ഗമമകാസഹം;

സബ്ബസോണ്ണമയേ പീഠേ, നിസീദി പുരിസുത്തമോ.

൧൫. ‘‘ഉപരിച്ഛദനം ആസി, സബ്ബസോണ്ണമയം തദാ;

ബീജനീയോ പവായന്തി, ഭിക്ഖുസങ്ഘം അനുത്തരം.

൧൬. ‘‘പഹൂതേനന്നപാനേന, ഭിക്ഖുസങ്ഘം അതപ്പയിം;

പച്ചേകദുസ്സയുഗലേ, ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സദാസഹം.

൧൭. ‘‘യം വദേതി സുമേധോ സോ, ആഹുതീനം പടിഗ്ഗഹോ;

ഭിക്ഖുസങ്ഘേ നിസീദിത്വാ, ഇമാ ഗാഥാ അഭാസഥ.

൧൮. ‘‘‘യോ മം അന്നേന പാനേന, സബ്ബേ ഇമേ ച തപ്പയി;

തമഹം കിത്തയിസ്സാമി, സുണാഥ മമ ഭാസതോ.

൧൯. ‘‘‘അട്ഠാരസേ കപ്പസതേ, ദേവലോകേ രമിസ്സതി;

സഹസ്സക്ഖത്തും രാജായം, ചക്കവത്തീ ഭവിസ്സതി.

൨൦. ‘‘‘ഉപഗച്ഛതി യം യോനിം, ദേവത്തം അഥ മാനുസം;

സബ്ബസോണ്ണമയം തസ്സ, ഛദനം ധാരയിസ്സതി.

൨൧. ‘‘‘തിംസകപ്പസഹസ്സമ്ഹി, ഓക്കാകകുലസമ്ഭവോ;

ഗോതമോ നാമ ഗോത്തേന, സത്ഥാ ലോകേ ഭവിസ്സതി.

൨൨. ‘‘‘തസ്സ ധമ്മേസു ദായാദോ, ഓരസോ ധമ്മനിമ്മിതോ;

സബ്ബാസവേ പരിഞ്ഞായ, നിബ്ബായിസ്സതിനാസവോ.

൨൩. ‘‘‘ഭിക്ഖുസങ്ഘേ നിസീദിത്വാ, സീഹനാദം നദിസ്സതി’;

ചിതകേ ഛത്തം ധാരേന്തി, ഹേട്ഠാ ഛത്തമ്ഹി ഡയ്ഹഥ.

൨൪. ‘‘സാമഞ്ഞം മേ അനുപ്പത്തം, കിലേസാ ഝാപിതാ മയാ;

മണ്ഡപേ രുക്ഖമൂലേ വാ, സന്താസോ മേ ന വിജ്ജതി.

൨൫. ‘‘തിംസകപ്പസഹസ്സമ്ഹി, യം ദാനമദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, സബ്ബദാനസ്സിദം ഫലം.

൨൬. ‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം, ഭവാ സബ്ബേ സമൂഹതാ;

നാഗോവ ബന്ധനം ഛേത്വാ, വിഹരാമി അനാസവോ.

൨൭. ‘‘സ്വാഗതം വത മേ ആസി, മമ ബുദ്ധസ്സ സന്തികേ;

തിസ്സോ വിജ്ജാ അനുപ്പത്താ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.

൨൮. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ, വിമോക്ഖാപി ച അട്ഠിമേ;

ഛളഭിഞ്ഞാ സച്ഛികതാ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ യസോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

യസത്ഥേരസ്സാപദാനം പഠമം.

൨. നദീകസ്സപത്ഥേരഅപദാനം

൨൯. ‘‘പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ, ലോകജേട്ഠസ്സ താദിനോ;

പിണ്ഡചാരം ചരന്തസ്സ, വാരതോ ഉത്തമം യസം;

അഗ്ഗഫലം ഗഹേത്വാന, അദാസിം സത്ഥുനോ അഹം.

൩൦. ‘‘തേന കമ്മേന ദേവിന്ദോ, ലോകജേട്ഠോ നരാസഭോ;

സമ്പത്തോമ്ഹി അചലം ഠാനം, ഹിത്വാ ജയപരാജയം.

൩൧. ‘‘സതസഹസ്സിതോ കപ്പേ, യം ഫലം അദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, അഗ്ഗദാനസ്സിദം ഫലം.

൩൨. ‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… വിഹരാമി അനാസവോ.

൩൩. ‘‘സ്വാഗതം വത മേ ആസി…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.

൩൪. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ നദീകസ്സപോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ

അഭാസിത്ഥാതി.

നദീകസ്സപത്ഥേരസ്സാപദാനം ദുതിയം.

൩. ഗയാകസ്സപത്ഥേരഅപദാനം

൩൫. ‘‘അജിനചമ്മവത്ഥോഹം [അജിനവത്തം നിവത്തോഹം (സീ.)], ഖാരിഭാരധരോ തദാ;

ഖാരികം ഹാരയിത്വാന, കോലം അഹാസി അസ്സമം.

൩൬. ‘‘ഭഗവാ തമ്ഹി സമയേ, ഏകോ അദുതിയോ ജിനോ;

മമസ്സമം ഉപാഗച്ഛി, ജോതേന്തോ സബ്ബകാലികം.

൩൭. ‘‘സകം ചിത്തം പസാദേത്വാ, അഭിവാദേത്വാന സുബ്ബതം;

ഉഭോ ഹത്ഥേഹി പഗ്ഗയ്ഹ, കോലം ബുദ്ധസ്സദാസഹം.

൩൮. ‘‘ഏകതിംസേ ഇതോ കപ്പേ, യം ഫലം അദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, കോലദാനസ്സിദം ഫലം.

൩൯. ‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… വിഹരാമി അനാസവോ.

൪൦. ‘‘സ്വാഗതം വത മേ ആസി…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.

൪൧. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ഗയാകസ്സപോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ

അഭാസിത്ഥാതി.

ഗയാകസ്സപത്ഥേരസ്സാപദാനം തതിയം.

൪. കിമിലത്ഥേരഅപദാനം

൪൨. ‘‘നിബ്ബുതേ കകുസന്ധമ്ഹി, ബ്രാഹ്മണമ്ഹി വുസീമതി;

ഗഹേത്വാ സലലം മാലം, മണ്ഡപം കാരയിം അഹം.

൪൩. ‘‘താവതിംസം ഗതോ സന്തോ, ലഭിമ്ഹ [ലഭാമി (ക.)] ബ്യമ്ഹമുത്തമം;

അഞ്ഞേ ദേവേതിരോചാമി, പുഞ്ഞകമ്മസ്സിദം ഫലം.

൪൪. ‘‘ദിവാ വാ യദി വാ രത്തിം, ചങ്കമന്തോ ഠിതോ ചഹം;

ഛന്നോ സലലപുപ്ഫേഹി, പുഞ്ഞകമ്മസ്സിദം ഫലം.

൪൫. ‘‘ഇമസ്മിംയേവ കപ്പമ്ഹി, യം ബുദ്ധമഭിപൂജയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

൪൬. ‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… വിഹരാമി അനാസവോ.

൪൭. ‘‘സ്വാഗതം വത മേ ആസി…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.

൪൮. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ കിമിലോ [കിമ്ബിലോ (സീ.)] ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ

അഭാസിത്ഥാതി.

കിമിലത്ഥേരസ്സാപദാനം ചതുത്ഥം.

൫. വജ്ജീപുത്തത്ഥേരഅപദാനം

൪൯. ‘‘സഹസ്സരംസീ ഭഗവാ, സയമ്ഭൂ അപരാജിതോ;

വിവേകാ വുട്ഠഹിത്വാന, ഗോചരായാഭിനിക്ഖമി.

൫൦. ‘‘ഫലഹത്ഥോ അഹം ദിസ്വാ, ഉപഗച്ഛിം നരാസഭം;

പസന്നചിത്തോ സുമനോ, സവണ്ടം അദദിം ഫലം.

൫൧. ‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, യം ഫലം അദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഫലദാനസ്സിദം ഫലം.

൫൨. ‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… വിഹരാമി അനാസവോ.

൫൩. ‘‘സ്വാഗതം വത മേ ആസി…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.

൫൪. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ വജ്ജീപുത്തോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ

അഭാസിത്ഥാതി.

വജ്ജീപുത്തത്ഥേരസ്സാപദാനം പഞ്ചമം.

൬. ഉത്തരത്ഥേരഅപദാനം

൫൫. ‘‘സുമേധോ നാമ സമ്ബുദ്ധോ, ബാത്തിംസവരലക്ഖണോ;

വിവേകകാമോ ഭഗവാ, ഹിമവന്തമുപാഗമി.

൫൬. ‘‘അജ്ഝോഗാഹേത്വാ ഹിമവന്തം, അഗ്ഗോ കാരുണികോ മുനി;

പല്ലങ്കം ആഭുജിത്വാന, നിസീദി പുരിസുത്തമോ.

൫൭. ‘‘വിജ്ജധരോ തദാ ആസിം, അന്തലിക്ഖചരോ അഹം;

തിസൂലം സുഗതം ഗയ്ഹ, ഗച്ഛാമി അമ്ബരേ തദാ.

൫൮. ‘‘പബ്ബതഗ്ഗേ യഥാ അഗ്ഗി, പുണ്ണമായേവ ചന്ദിമാ;

വനം ഓഭാസതേ ബുദ്ധോ, സാലരാജാവ ഫുല്ലിതോ.

൫൯. ‘‘വനഗ്ഗാ നിക്ഖമിത്വാന, ബുദ്ധരംസീഭിധാവരേ [ബുദ്ധരംസീ വിധാവരേ (സീ. ക.)];

നളഗ്ഗിവണ്ണസങ്കാസാ [നളഗ്ഗിവ നസങ്കാസം (സീ.)], ദിസ്വാ ചിത്തം പസാദയിം.

൬൦. ‘‘വിചിനം അദ്ദസം പുപ്ഫം, കണികാരം ദേവഗന്ധികം;

തീണി പുപ്ഫാനി ആദായ, ബുദ്ധസേട്ഠമപൂജയിം.

൬൧. ‘‘ബുദ്ധസ്സ ആനുഭാവേന, തീണി പുപ്ഫാനി മേ തദാ;

ഉദ്ധം വണ്ടാ അധോപത്താ, ഛായം കുബ്ബന്തി സത്ഥുനോ.

൬൨. ‘‘തേന കമ്മേന സുകതേന, ചേതനാപണിധീഹി ച;

ജഹിത്വാ മാനുസം ദേഹം താവതിംസമഗച്ഛഹം.

൬൩. ‘‘തത്ഥ മേ സുകതം ബ്യമ്ഹം, കണികാരീതി [കണികാരോതി (സീ.)] ഞായതി;

സട്ഠിയോജനമുബ്ബേധം, തിംസയോജനവിത്ഥതം.

൬൪. ‘‘സഹസ്സകണ്ഡം സതഭേണ്ഡു, ധജാലു ഹരിതാമയം;

സതസഹസ്സനിയ്യൂഹാ [സതസഹസ്സാനി ബ്യൂഹാനി (സീ.)], ബ്യമ്ഹേ പാതുഭവിംസു [പാതുരഹംസു (സീ.), പാതുരഹിംസു (ക.)] മേ.

൬൫. ‘‘സോണ്ണമയാ മണിമയാ, ലോഹിതങ്കമയാപി ച;

ഫലികാപി ച പല്ലങ്കാ, യേനിച്ഛകാ യദിച്ഛകാ.

൬൬. ‘‘മഹാരഹഞ്ച സയനം, തൂലികാ വികതീയുതം;

ഉദ്ധലോമിഞ്ച ഏകന്തം, ബിമ്ബോഹനസമായുതം.

൬൭. ‘‘ഭവനാ നിക്ഖമിത്വാന, ചരന്തോ ദേവചാരികം;

യഥാ ഇച്ഛാമി [യഥാ ഗച്ഛാമി (സീ.)] ഗമനം, ദേവസങ്ഘപുരക്ഖതോ.

൬൮. ‘‘പുപ്ഫസ്സ ഹേട്ഠാ തിട്ഠാമി, ഉപരിച്ഛദനം മമ;

സമന്താ യോജനസതം, കണികാരേഹി ഛാദിതം.

൬൯. ‘‘സട്ഠിതുരിയസഹസ്സാനി, സായപാതം ഉപട്ഠഹും;

പരിവാരേന്തി മം നിച്ചം, രത്തിന്ദിവമതന്ദിതാ.

൭൦. ‘‘തത്ഥ നച്ചേഹി ഗീതേഹി, താലേഹി വാദിതേഹി ച;

രമാമി ഖിഡ്ഡാ രതിയാ, മോദാമി കാമകാമഹം.