൫൪. കച്ചായനവഗ്ഗോ

൧. മഹാകച്ചായനത്ഥേരഅപദാനം

൧. ‘‘പദുമുത്തരോ നാമ ജിനോ, അനേജോ അജിതം ജയോ;

സതസഹസ്സേ കപ്പാനം, ഇതോ ഉപ്പജ്ജി നായകോ.

൨. ‘‘വീരോ കമലപത്തക്ഖോ, സസങ്കവിമലാനനോ;

കനകാചലസങ്കാസോ [കഞ്ചനതചസങ്കാസോ (സ്യാ.)], രവിദിത്തിസമപ്പഭോ.

൩. ‘‘സത്തനേത്തമനോഹാരീ, വരലക്ഖണഭൂസിതോ;

സബ്ബവാക്യപഥാതീതോ, മനുജാമരസക്കതോ.

൪. ‘‘സമ്ബുദ്ധോ ബോധയം സത്തേ, വാഗീസോ മധുരസ്സരോ;

കരുണാനിബന്ധസന്താനോ, പരിസാസു വിസാരദോ.

൫. ‘‘ദേസേതി മധുരം ധമ്മം, ചതുസച്ചൂപസംഹിതം;

നിമുഗ്ഗേ മോഹപങ്കമ്ഹി, സമുദ്ധരതി പാണിനേ.

൬. ‘‘തദാ ഏകചരോ ഹുത്വാ, താപസോ ഹിമവാലയോ;

നഭസാ മാനുസം ലോകം, ഗച്ഛന്തോ ജിനമദ്ദസം.

൭. ‘‘ഉപേച്ച സന്തികം തസ്സ, അസ്സോസിം ധമ്മദേസനം;

വണ്ണയന്തസ്സ വീരസ്സ, സാവകസ്സ മഹാഗുണം.

൮. ‘‘സങ്ഖിത്തേന മയാ വുത്തം, വിത്ഥാരേന പകാസയം;

പരിസം മഞ്ച തോസേതി, യഥാ കച്ചായനോ അയം.

൯. ‘‘‘നാഹം ഏവമിധേകച്ചം [ഏവംവിധം കഞ്ചി (സീ. പീ.)], അഞ്ഞം പസ്സാമി സാവകം;

തസ്മാതദഗ്ഗേ [തസ്മേതദഗ്ഗേ (സീ.)] ഏസഗ്ഗോ, ഏവം ധാരേഥ ഭിക്ഖവോ’.

൧൦. ‘‘തദാഹം വിമ്ഹിതോ ഹുത്വാ, സുത്വാ വാക്യം മനോരമം;

ഹിമവന്തം ഗമിത്വാന, ആഹിത്വാ [ആഹത്വാ (സീ. പീ.)] പുപ്ഫസഞ്ചയം.

൧൧. ‘‘പൂജേത്വാ ലോകസരണം, തം ഠാനമഭിപത്ഥയിം;

തദാ മമാസയം ഞത്വാ, ബ്യാകാസി സ രണഞ്ജഹോ.

൧൨. ‘‘‘പസ്സഥേതം ഇസിവരം, നിദ്ധന്തകനകത്തചം;

ഉദ്ധഗ്ഗലോമം പീണംസം, അചലം പഞ്ജലിം ഠിതം.

൧൩. ‘‘‘ഹാസം സുപുണ്ണനയനം, ബുദ്ധവണ്ണഗതാസയം;

ധമ്മജം ഉഗ്ഗഹദയം [ധമ്മംവ വിഗ്ഗഹവരം (സീ.), ധമ്മപടിഗ്ഗഹവരം (പീ.)], അമതാസിത്തസന്നിഭം’.

൧൪. ‘‘കച്ചാനസ്സ ഗുണം സുത്വാ, തം ഠാനം പത്ഥയം ഠിതോ;

അനാഗതമ്ഹി അദ്ധാനേ, ഗോതമസ്സ മഹാമുനേ.

൧൫. ‘‘തസ്സ ധമ്മേസു ദായാദോ, ഓരസോ ധമ്മനിമ്മിതോ;

കച്ചാനോ നാമ നാമേന, ഹേസ്സതി സത്ഥു സാവകോ.

൧൬. ‘‘ബഹുസ്സുതോ മഹാഞാണീ, അധിപ്പായവിദൂ മുനേ;

പാപുണിസ്സതി തം ഠാനം, യഥായം ബ്യാകതോ മയാ.

൧൭. ‘‘സതസഹസ്സിതോ കപ്പേ, യം കമ്മമകരിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

൧൮. ‘‘ദുവേ ഭവേ സംസരാമി, ദേവത്തേ അഥ മാനുസേ;

അഞ്ഞം ഗതിം ന ഗച്ഛാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

൧൯. ‘‘ദുവേ കുലേ പജായാമി, ഖത്തിയേ അഥ ബ്രാഹ്മണേ;

നീചേ കുലേ ന ജായാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

൨൦. ‘‘പച്ഛിമേ ച ഭവേ ദാനി, ജാതോ ഉജ്ജേനിയം പുരേ [ജാതോ, ഉജ്ജേനിയം പുരേ രമേ (സ്യാ.)];

പജ്ജോതസ്സ ച ചണ്ഡസ്സ, പുരോഹിതദിജാധിനോ [പുരോഹിതദിജാതിനോ (സീ. പീ.)].

൨൧. ‘‘പുത്തോ തിരിടിവച്ഛസ്സ [തിരിടവച്ഛസ്സ (സീ.), തിപിതിവച്ഛസ്സ (സ്യാ.)], നിപുണോ വേദപാരഗൂ;

മാതാ ച ചന്ദിമാ നാമ, കച്ചാനോഹം വരത്തചോ.

൨൨. ‘‘വീമംസനത്ഥം ബുദ്ധസ്സ, ഭൂമിപാലേന പേസിതോ;

ദിസ്വാ മോക്ഖപുരദ്വാരം, നായകം ഗുണസഞ്ചയം.

൨൩. ‘‘സുത്വാ ച വിമലം വാക്യം, ഗതിപങ്കവിസോസനം;

പാപുണിം അമതം സന്തം, സേസേഹി സഹ സത്തഹി.

൨൪. ‘‘അധിപ്പായവിദൂ ജാതോ, സുഗതസ്സ മഹാമതേ;

ഠപിതോ ഏതദഗ്ഗേ ച, സുസമിദ്ധമനോരഥോ.

൨൫. ‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം, ഭവാ സബ്ബേ സമൂഹതാ;

നാഗോവ ബന്ധനം ഛേത്വാ, വിഹരാമി അനാസവോ.

൨൬. ‘‘സ്വാഗതം വത മേ ആസി, മമ ബുദ്ധസ്സ സന്തികേ;

‘‘സ്വാഗതം വത മേ ആസി, മമ ബുദ്ധസ്സ സന്തികേ; തിസ്സോ വിജ്ജാ അനുപ്പത്താ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.

൨൭. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ, വിമോക്ഖാപി ച അട്ഠിമേ;

ഛളഭിഞ്ഞാ സച്ഛികതാ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ മഹാകച്ചായനോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ

അഭാസിത്ഥാതി.

മഹാകച്ചായനത്ഥേരസ്സാപദാനം പഠമം.

൨. വക്കലിത്ഥേരഅപദാനം

൨൮. ‘‘ഇതോ സതസഹസ്സമ്ഹി, കപ്പേ ഉപ്പജ്ജി നായകോ;

അനോമനാമോ അമിതോ, നാമേന പദുമുത്തരോ.

൨൯. ‘‘പദുമാകാരവദനോ, പദുമാമലസുച്ഛവീ;

ലോകേനാനുപലിത്തോവ തോയേന പദുമം യഥാ.

൩൦. ‘‘വീരോ പദുമപത്തക്ഖോ, കന്തോ ച പദുമം യഥാ;

പദുമുത്തരഗന്ധോവ, തസ്മാ സോ പദുമുത്തരോ.

൩൧. ‘‘ലോകജേട്ഠോ ച നിമ്മാനോ, അന്ധാനം നയനൂപമോ;

സന്തവേസോ ഗുണനിധി, കരുണാമതിസാഗരോ.

൩൨. ‘‘സ കദാചി മഹാവീരോ, ബ്രഹ്മാസുരസുരച്ചിതോ;

സദേവമനുജാകിണ്ണേ, ജനമജ്ഝേ ജിനുത്തമോ [ജനുത്തമോ (സ്യാ. പീ.), അനുത്തമോ (ക.) വങ്ഗീസത്ഥേരാപദാനേപി].

൩൩. ‘‘വദനേന സുഗന്ധേന, മധുരേന രുതേന ച;

രഞ്ജയം പരിസം സബ്ബം, സന്ഥവീ സാവകം സകം.

൩൪. ‘‘സദ്ധാധിമുത്തോ സുമതി, മമ ദസ്സനലാലസോ [ദസ്സനസാലയോ (സ്യാ.)];

നത്ഥി ഏതാദിസോ അഞ്ഞോ, യഥായം ഭിക്ഖു വക്കലി.

൩൫. ‘‘തദാഹം ഹംസവതിയം, നഗരേ ബ്രാഹ്മണത്രജോ;

ഹുത്വാ സുത്വാ ച തം വാക്യം, തം ഠാനമഭിരോചയിം.

൩൬. ‘‘സസാവകം തം വിമലം, നിമന്തേത്വാ തഥാഗതം;

സത്താഹം ഭോജയിത്വാന, ദുസ്സേഹച്ഛാദയിം തദാ.

൩൭. ‘‘നിപച്ച സിരസാ തസ്സ, അനന്തഗുണസാഗരേ;

നിമുഗ്ഗോ പീതിസമ്പുണ്ണോ, ഇദം വചനമബ്രവിം.

൩൮. ‘‘‘യോ സോ തയാ സന്ഥവിതോ, ഇതോ സത്തമകേ മുനി [ഇധ സദ്ധാധിമുത്തോ ഇസി (സ്യാ.), ഇതോ സത്തമകേഹനി (സീ. പീ.)];

ഭിക്ഖു സദ്ധാവതം അഗ്ഗോ, താദിസോ ഹോമഹം മുനേ’.

൩൯. ‘‘ഏവം വുത്തേ മഹാവീരോ, അനാവരണദസ്സനോ;

ഇമം വാക്യം ഉദീരേസി, പരിസായ മഹാമുനി.

൪൦. ‘‘‘പസ്സഥേതം മാണവകം, പീതമട്ഠനിവാസനം;

ഹേമയഞ്ഞോപചിതങ്ഗം [ഹേമയഞ്ഞോപവീതങ്ഗം (സീ.)], ജനനേത്തമനോഹരം.

൪൧. ‘‘‘ഏസോ അനാഗതദ്ധാനേ, ഗോതമസ്സ മഹേസിനോ;

അഗ്ഗോ സദ്ധാധിമുത്താനം, സാവകോയം ഭവിസ്സതി.

൪൨. ‘‘‘ദേവഭൂതോ മനുസ്സോ വാ, സബ്ബസന്താപവജ്ജിതോ;

സബ്ബഭോഗപരിബ്യൂള്ഹോ, സുഖിതോ സംസരിസ്സതി.

൪൩. ‘‘‘സതസഹസ്സിതോ കപ്പേ, ഓക്കാകകുലസമ്ഭവോ;

ഗോതമോ നാമ ഗോത്തേന, സത്ഥാ ലോകേ ഭവിസ്സതി.

൪൪. ‘‘‘തസ്സ ധമ്മേസു ദായാദോ, ഓരസോ ധമ്മനിമ്മിതോ;

വക്കലി നാമ നാമേന, ഹേസ്സതി സത്ഥു സാവകോ’.

൪൫. ‘‘തേന കമ്മവിസേസേന, ചേതനാപണിധീഹി ച;

ജഹിത്വാ മാനുസം ദേഹം, താവതിംസമഗച്ഛഹം.

൪൬. ‘‘സബ്ബത്ഥ സുഖിതോ ഹുത്വാ, സംസരന്തോ ഭവാഭവേ;

സാവത്ഥിയം പുരേ ജാതോ, കുലേ അഞ്ഞതരേ അഹം.

൪൭. ‘‘നോനീതസുഖുമാലം മം, ജാതപല്ലവകോമലം;

മന്ദം ഉത്താനസയനം, പിസാചഭയതജ്ജിതാ.

൪൮. ‘‘പാദമൂലേ മഹേസിസ്സ, സായേസും ദീനമാനസാ;

ഇമം ദദാമ തേ നാഥ, സരണം ഹോഹി നായക.

൪൯. ‘‘തദാ പടിഗ്ഗഹി സോ മം, ഭീതാനം സരണോ മുനി;

ജാലിനാ ചക്കങ്കിതേന [സങ്കലങ്കേന (സീ.)], മുദുകോമലപാണിനാ.

൫൦. ‘‘തദാ പഭുതി തേനാഹം, അരക്ഖേയ്യേന രക്ഖിതോ;

സബ്ബവേരവിനിമുത്തോ [സബ്ബബ്യാധിവിനിമുത്തോ (സ്യാ.), സബ്ബൂപധിവിനിമുത്തോ (പീ.)], സുഖേന പരിവുദ്ധിതോ.

൫൧. ‘‘സുഗതേന വിനാ ഭൂതോ, ഉക്കണ്ഠാമി മുഹുത്തകം;

ജാതിയാ സത്തവസ്സോഹം, പബ്ബജിം അനഗാരിയം.

൫൨. ‘‘സബ്ബപാരമിസമ്ഭൂതം, നീലക്ഖിനയനം [ലങ്കിനീലയനം (സീ.)] വരം;

രൂപം സബ്ബസുഭാകിണ്ണം, അതിത്തോ വിഹരാമഹം [വിഹയാമഹം (സീ. പീ.)].

൫൩. ‘‘ബുദ്ധരൂപരതിം [ബുദ്ധോ രൂപരതിം (സീ.)] ഞത്വാ, തദാ ഓവദി മം ജിനോ;

‘അലം വക്കലി കിം രൂപേ, രമസേ ബാലനന്ദിതേ.

൫൪. ‘‘‘യോ ഹി പസ്സതി സദ്ധമ്മം, സോ മം പസ്സതി പണ്ഡിതോ;

അപസ്സമാനോ സദ്ധമ്മം, മം പസ്സമ്പി ന പസ്സതി.

൫൫. ‘‘‘അനന്താദീനവോ കായോ, വിസരുക്ഖസമൂപമോ;

ആവാസോ സബ്ബരോഗാനം, പുഞ്ജോ ദുക്ഖസ്സ കേവലോ.

൫൬. ‘‘‘നിബ്ബിന്ദിയ തതോ രൂപേ, ഖന്ധാനം ഉദയബ്ബയം;

പസ്സ ഉപക്കിലേസാനം, സുഖേനന്തം ഗമിസ്സതി’.

൫൭. ‘‘ഏവം തേനാനുസിട്ഠോഹം, നായകേന ഹിതേസിനാ;

ഗിജ്ഝകൂടം സമാരുയ്ഹ, ഝായാമി ഗിരികന്ദരേ.

൫൮. ‘‘ഠിതോ പബ്ബതപാദമ്ഹി, അസ്സാസയി [മമാഹസോ (സീ.)] മഹാമുനി;

വക്കലീതി ജിനോ വാചം, തം സുത്വാ മുദിതോ അഹം.

൫൯. ‘‘പക്ഖന്ദിം സേലപബ്ഭാരേ, അനേകസതപോരിസേ;

തദാ ബുദ്ധാനുഭാവേന, സുഖേനേവ മഹിം ഗതോ.

൬൦. ‘‘പുനോപി [പുനാപി (സ്യാ.), മുനി മം (ക.)] ധമ്മം ദേസേതി, ഖന്ധാനം ഉദയബ്ബയം;

തമഹം ധമ്മമഞ്ഞായ, അരഹത്തമപാപുണിം.

൬൧. ‘‘സുമഹാപരിസമജ്ഝേ, തദാ മം ചരണന്തഗോ;

അഗ്ഗം സദ്ധാധിമുത്താനം, പഞ്ഞപേസി മഹാമതി.

൬൨. ‘‘സതസഹസ്സിതോ കപ്പേ, യം കമ്മമകരിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

൬൩. ‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… വിഹരാമി അനാസവോ.

൬൪. ‘‘സ്വാഗതം വത മേ ആസി…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.

൬൫. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ വക്കലിത്ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ

അഭാസിത്ഥാതി.

വക്കലിത്ഥേരസ്സാപദാനം ദുതിയം.

൩. മഹാകപ്പിനത്ഥേരഅപദാനം

൬൬. ‘‘പദുമുത്തരോ നാമ ജിനോ, സബ്ബധമ്മാന പാരഗൂ;

ഉദിതോ അജടാകാസേ [ജഗദാകാസേ (സീ.), ജലദാകാസേ (പീ.)], രവീവ സരദമ്ബരേ.

൬൭. ‘‘വചനാഭായ ബോധേതി, വേനേയ്യപദുമാനി സോ;

കിലേസപങ്കം സോസേതി, മതിരംസീഹി നായകോ.

൬൮. ‘‘തിത്ഥിയാനം യസേ [യസോ (സീ. പീ.)] ഹന്തി, ഖജ്ജോതാഭാ യഥാ രവി;

സച്ചത്ഥാഭം പകാസേതി, രതനംവ ദിവാകരോ.

൬൯. ‘‘ഗുണാനം ആയതിഭൂതോ, രതനാനംവ സാഗരോ;

പജ്ജുന്നോരിവ ഭൂതാനി, ധമ്മമേഘേന വസ്സതി.

൭൦. ‘‘അക്ഖദസ്സോ തദാ ആസിം, നഗരേ ഹംസസവ്ഹയേ;

ഉപേച്ച ധമ്മമസ്സോസിം, ജലജുത്തമനാമിനോ.

൭൧. ‘‘ഓവാദകസ്സ ഭിക്ഖൂനം, സാവകസ്സ കതാവിനോ;

ഗുണം പകാസയന്തസ്സ, തപ്പയന്തസ്സ [തോസയന്തസ്സ (സീ.), ഹാസയന്തസ്സ (സ്യാ.), വാസയന്തസ്സ (പീ.)] മേ മനം.

൭൨. ‘‘സുത്വാ പതീതോ സുമനോ, നിമന്തേത്വാ തഥാഗതം;