൪൭. സാലകുസുമിയവഗ്ഗോ
൧. സാലകുസുമിയത്ഥേരഅപദാനം
൧. ‘‘പരിനിബ്ബുതേ ഭഗവതി, ജലജുത്തമനാമകേ;
ആരോപിതമ്ഹി ചിതകേ, സാലപുപ്ഫമപൂജയിം.
൨. ‘‘സതസഹസ്സിതോ കപ്പേ, യം പുപ്ഫമഭിരോപയിം [പുപ്ഫമഭിപുജയിം (സ്യാ.)];
ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ചിതപൂജായിദം [ബുദ്ധപൂജായിദം (സ്യാ.)] ഫലം.
൩. ‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം, ഭവാ സബ്ബേ സമൂഹതാ;
നാഗോവ ബന്ധനം ഛേത്വാ, വിഹരാമി അനാസവോ.
൪. ‘‘സ്വാഗതം വത മേ ആസി, മമ ബുദ്ധസ്സ സന്തികേ;
തിസ്സോ വിജ്ജാ അനുപ്പത്താ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.
൫. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ, വിമോക്ഖാപി ച അട്ഠിമേ;
ഛളഭിഞ്ഞാ സച്ഛികതാ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.
ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ സാലകുസുമിയോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ
അഭാസിത്ഥാതി.
സാലകുസുമിയത്ഥേരസ്സാപദാനം പഠമം.
൨. ചിതകപൂജകത്ഥേരഅപദാനം
൬. ‘‘ഝായമാനസ്സ ഭഗവതോ, സിഖിനോ ലോകബന്ധുനോ;
അട്ഠ ചമ്പകപുപ്ഫാനി, ചിതകം അഭിരോപയിം.
൭. ‘‘ഏകതിംസേ ഇതോ കപ്പേ, യം പുപ്ഫമഭിരോപയിം;
ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ചിതപൂജായിദം ഫലം.
൮. ‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… വിഹരാമി അനാസവോ.
൯. ‘‘സ്വാഗതം വത മേ ആസി…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.
൧൦. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.
ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ചിതകപൂജകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ
അഭാസിത്ഥാതി.
ചിതകപൂജകത്ഥേരസ്സാപദാനം ദുതിയം.
൩. ചിതകനിബ്ബാപകത്ഥേരഅപദാനം
൧൧. ‘‘ദയ്ഹമാനേ സരീരമ്ഹി, വേസ്സഭുസ്സ മഹേസിനോ;
ഗന്ധോദകം ഗഹേത്വാന, ചിതം നിബ്ബാപയിം അഹം.
൧൨. ‘‘ഏകതിംസേ ഇതോ കപ്പേ, ചിതം നിബ്ബാപയിം അഹം;
ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഗന്ധോദകസ്സിദം ഫലം.
൧൩. ‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… വിഹരാമി അനാസവോ.
൧൪. ‘‘സ്വാഗതം വത മേ ആസി…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.
൧൫. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.
ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ചിതകനിബ്ബാപകോ ഥേരോ ഇമാ
ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.
ചിതകനിബ്ബാപകത്ഥേരസ്സാപദാനം തതിയം.
൪. സേതുദായകത്ഥേരഅപദാനം
൧൬. ‘‘വിപസ്സിനോ ഭഗവതോ, ചങ്കമന്തസ്സ സമ്മുഖാ;
പസന്നചിത്തോ സുമനോ, സേതും കാരാപയിം അഹം.
൧൭. ‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം സേതും കാരയിം അഹം;
ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, സേതുദാനസ്സിദം ഫലം.
൧൮. ‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… വിഹരാമി അനാസവോ.
൧൯. ‘‘സ്വാഗതം വത മേ ആസി…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.
൨൦. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.
ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ സേതുദായകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ
അഭാസിത്ഥാതി.
സേതുദായകത്ഥേരസ്സാപദാനം ചതുത്ഥം.
൫. സുമനതാലവണ്ടിയത്ഥേരഅപദാനം
൨൧. ‘‘സിദ്ധത്ഥസ്സ ഭഗവതോ, താലവണ്ടമദാസഹം;
സുമനേഹി പടിച്ഛന്നം, ധാരയാമി മഹായസം.
൨൨. ‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, താലവണ്ടമദാസഹം;
ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, താലവണ്ടസ്സിദം ഫലം.
൨൩. ‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… വിഹരാമി അനാസവോ.
൨൪. ‘‘സ്വാഗതം വത മേ ആസി…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.
൨൫. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.
ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ സുമനതാലവണ്ടിയോ ഥേരോ ഇമാ
ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.
സുമനതാലവണ്ടിയത്ഥേരസ്സാപദാനം പഞ്ചമം.
൬. അവടഫലിയത്ഥേരഅപദാനം
൨൬. ‘‘സതരംസീ നാമ ഭഗവാ, സയമ്ഭൂ അപരാജിതോ;
വിവേകകാമോ സമ്ബുദ്ധോ, ഗോചരായാഭിനിക്ഖമി.
൨൭. ‘‘ഫലഹത്ഥോ അഹം ദിസ്വാ, ഉപഗച്ഛിം നരാസഭം;
പസന്നചിത്തോ സുമനോ, അദാസിം അവടം ഫലം.
൨൮. ‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, യം ഫലം അദദിം തദാ;
ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഫലദാനസ്സിദം ഫലം.
൨൯. ‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… വിഹരാമി അനാസവോ.
൩൦. ‘‘സ്വാഗതം വത മേ ആസി…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.
൩൧. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.
ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ അവടഫലിയോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ
അഭാസിത്ഥാതി.
അവടഫലിയത്ഥേരസ്സാപദാനം ഛട്ഠം.
൭. ലബുജഫലദായകത്ഥേരഅപദാനം
൩൨. ‘‘നഗരേ ബന്ധുമതിയാ, ആരാമികോ അഹം തദാ;
അദ്ദസം വിരജം ബുദ്ധം, ഗച്ഛന്തം അനിലഞ്ജസേ.
൩൩. ‘‘ലബുജം ഫലമാദായ, ബുദ്ധസേട്ഠസ്സദാസഹം;
ആകാസേവ ഠിതോ സന്തോ, പടിഗ്ഗണ്ഹി മഹായസോ.
൩൪. ‘‘വിത്തിസഞ്ജനനോ മയ്ഹം, ദിട്ഠധമ്മസുഖാവഹോ;
ഫലം ബുദ്ധസ്സ ദത്വാന, വിപ്പസന്നേന ചേതസാ.
൩൫. ‘‘അധിഗഞ്ഛിം തദാ പീതിം, വിപുലം സുഖമുത്തമം;
ഉപ്പജ്ജതേവ [ഉപ്പജ്ജതേ മേ (സ്യാ.)] രതനം, നിബ്ബത്തസ്സ തഹിം തഹിം.
൩൬. ‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം ഫലം അദദിം തദാ;
ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഫലദാനസ്സിദം ഫലം.
൩൭. ‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… വിഹരാമി അനാസവോ.
൩൮. ‘‘സ്വാഗതം വത മേ ആസി…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.
൩൯. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.
ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ലബുജഫലദായകോ ഥേരോ ഇമാ
ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.
ലബുജഫലദായകത്ഥേരസ്സാപദാനം സത്തമം.
൮. പിലക്ഖഫലദായകത്ഥേരഅപദാനം
൪൦. ‘‘വനന്തരേ ബുദ്ധം ദിസ്വാ [വനന്തേ ബുദ്ധം ദിസ്വാന (സീ. പീ.)], അത്ഥദസ്സിം മഹായസം;
പസന്നചിത്തോ സുമനോ, പിലക്ഖസ്സ [പിലക്ഖുസ്സ (പീ.)] ഫലം അദാ.
൪൧. ‘‘അട്ഠാരസേ കപ്പസതേ, യം ഫലം അദദിം തദാ;
ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഫലദാനസ്സിദം ഫലം.
൪൨. ‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… വിഹരാമി അനാസവോ.
൪൩. ‘‘സ്വാഗതം വത മേ ആസി…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.
൪൪. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.
ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ പിലക്ഖഫലദായകോ ഥേരോ ഇമാ
ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.
പിലക്ഖഫലദായകത്ഥേരസ്സാപദാനം അട്ഠമം.
൯. സയംപടിഭാനിയത്ഥേരഅപദാനം
൪൫. ‘‘കകുധം വിലസന്തംവ, ദേവദേവം നരാസഭം;
രഥിയം പടിപജ്ജന്തം, കോ ദിസ്വാ ന പസീദതി.
൪൬. ‘‘തമന്ധകാരം നാസേത്വാ, സന്താരേത്വാ ബഹും ജനം;
ഞാണാലോകേന ജോതന്തം, കോ ദിസ്വാ ന പസീദതി.
൪൭. ‘‘വസീസതസഹസ്സേഹി, നീയന്തം ലോകനായകം;
ഉദ്ധരന്തം ബഹൂ സത്തേ, കോ ദിസ്വാ ന പസീദതി.
൪൮. ‘‘ആഹനന്തം [ആഹനിത്വാ (സ്യാ. ക.)] ധമ്മഭേരിം, മദ്ദന്തം തിത്ഥിയേ ഗണേ;
സീഹനാദം വിനദന്തം, കോ ദിസ്വാ ന പസീദതി.
൪൯. ‘‘യാവതാ ബ്രഹ്മലോകതോ, ആഗന്ത്വാന സബ്രഹ്മകാ;
പുച്ഛന്തി നിപുണേ പഞ്ഹേ, കോ ദിസ്വാ ന പസീദതി.
൫൦. ‘‘യസ്സഞ്ജലിം കരിത്വാന, ആയാചന്തി സദേവകാ;
തേന പുഞ്ഞം അനുഭോന്തി, കോ ദിസ്വാ ന പസീദതി.
൫൧. ‘‘സബ്ബേ ജനാ സമാഗന്ത്വാ, സമ്പവാരേന്തി ചക്ഖുമം;
ന വികമ്പതി അജ്ഝിട്ഠോ, കോ ദിസ്വാ ന പസീദതി.
൫൨. ‘‘നഗരം പവിസതോ യസ്സ, രവന്തി ഭേരിയോ ബഹൂ;
വിനദന്തി ഗജാ മത്താ, കോ ദിസ്വാ ന പസീദതി.
൫൩. ‘‘വീഥിയാ [രഥിയാ (സീ.)] ഗച്ഛതോ യസ്സ, സബ്ബാഭാ ജോതതേ സദാ;
അബ്ഭുന്നതാ സമാ ഹോന്തി, കോ ദിസ്വാ ന പസീദതി.
൫൪. ‘‘ബ്യാഹരന്തസ്സ ബുദ്ധസ്സ, ചക്കവാളമ്പി സുയ്യതി;
സബ്ബേ സത്തേ വിഞ്ഞാപേതി, കോ ദിസ്വാ ന പസീദതി.
൫൫. ‘‘സതസഹസ്സിതോ കപ്പേ, യം ബുദ്ധമഭികിത്തയിം;
ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, കിത്തനായ ഇദം ഫലം.
൫൬. ‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… വിഹരാമി അനാസവോ.
൫൭. ‘‘സ്വാഗതം വത മേ ആസി…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.
൫൮. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.
ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ സയംപടിഭാനിയോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ
അഭാസിത്ഥാതി.
സയംപടിഭാനിയത്ഥേരസ്സാപദാനം നവമം.
൧൦. നിമിത്തബ്യാകരണിയത്ഥേരഅപദാനം
൫൯. ‘‘അജ്ഝോഗാഹേത്വാ ഹിമവം, മന്തേ വാചേ മഹം തദാ;
ചതുപഞ്ഞാസസഹസ്സാനി, സിസ്സാ മയ്ഹം ഉപട്ഠഹും.
൬൦. ‘‘അധിതാ വേദഗൂ സബ്ബേ, ഛളങ്ഗേ പാരമിം ഗതാ;
സകവിജ്ജാഹുപത്ഥദ്ധാ, ഹിമവന്തേ വസന്തി തേ.
൬൧. ‘‘ചവിത്വാ തുസിതാ കായാ, ദേവപുത്തോ മഹായസോ;
ഉപ്പജ്ജി മാതുകുച്ഛിസ്മിം, സമ്പജാനോ പതിസ്സതോ.
൬൨. ‘‘സമ്ബുദ്ധേ ഉപപജ്ജന്തേ, ദസസഹസ്സി കമ്പഥ;
അന്ധാ ചക്ഖും അലഭിംസു, ഉപ്പജ്ജന്തമ്ഹി നായകേ.
൬൩. ‘‘സബ്ബാകാരം പകമ്പിത്ഥ, കേവലാ വസുധാ അയം;
നിഗ്ഘോസസദ്ദം സുത്വാന, ഉബ്ബിജ്ജിംസു [വിമ്ഹയിംസു (സ്യാ. ക.)] മഹാജനാ.
൬൪. ‘‘സബ്ബേ ജനാ സമാഗമ്മ, ആഗച്ഛും മമ സന്തികം;
വസുധായം പകമ്പിത്ഥ, കിം വിപാകോ ഭവിസ്സതി.
൬൫. ‘‘അവചാസിം [വിദസ്സാമി (സ്യാ.)] തദാ തേസം, മാ ഭേഥ [മാ രോദ (ക.), മാഭായിത്ഥ (സ്യാ.)] നത്ഥി വോ ഭയം;
വിസട്ഠാ ഹോഥ സബ്ബേപി, ഉപ്പാദോയം സുവത്ഥികോ [സുഖത്ഥികോ (സ്യാ.)].
൬൬. ‘‘അട്ഠഹേതൂഹി സമ്ഫുസ്സ [അട്ഠഹേതൂഹി സമ്ഫസ്സ (സ്യാ. പീ.), അത്ഥഹേതു നിസംസയം (ക.)], വസുധായം പകമ്പതി;
തഥാ നിമിത്താ ദിസ്സന്തി, ഓഭാസോ വിപുലോ മഹാ.
൬൭. ‘‘അസംസയം ബുദ്ധസേട്ഠോ, ഉപ്പജ്ജിസ്സതി ചക്ഖുമാ;
സഞ്ഞാപേത്വാന ജനതം, പഞ്ചസീലേ കഥേസഹം.
൬൮. ‘‘സുത്വാന പഞ്ച സീലാനി, ബുദ്ധുപ്പാദഞ്ച ദുല്ലഭം;
ഉബ്ബേഗജാതാ സുമനാ, തുട്ഠഹട്ഠാ അഹംസു തേ.