൪൪. ഏകവിഹാരിവഗ്ഗോ

൧. ഏകവിഹാരികത്ഥേരഅപദാനം

൧. ‘‘ഇമമ്ഹി ഭദ്ദകേ കപ്പേ, ബ്രഹ്മബന്ധു മഹായസോ;

കസ്സപോ നാമ ഗോത്തേന, ഉപ്പജ്ജി വദതം വരോ.

൨. ‘‘നിപ്പപഞ്ചോ നിരാലമ്ബോ, ആകാസസമമാനസോ;

സുഞ്ഞതാബഹുലോ താദീ, അനിമിത്തരതോ വസീ.

൩. ‘‘അസങ്ഗചിത്തോ നിക്ലേസോ [നില്ലേപോ (സ്യാ. ക.)], അസംസട്ഠോ കുലേ ഗണേ;

മഹാകാരുണികോ വീരോ, വിനയോപായകോവിദോ.

൪. ‘‘ഉയ്യുത്തോ പരകിച്ചേസു, വിനയന്തോ സദേവകേ;

നിബ്ബാനഗമനം മഗ്ഗം, ഗതിം പങ്കവിസോസനം.

൫. ‘‘അമതം പരമസ്സാദം, ജരാമച്ചുനിവാരണം;

മഹാപരിസമജ്ഝേ സോ, നിസിന്നോ ലോകതാരകോ.

൬. ‘‘കരവീകരുതോ [കരവീകരുദോ (സ്യാ. പീ. ക.)] നാഥോ, ബ്രഹ്മഘോസോ തഥാഗതോ;

ഉദ്ധരന്തോ മഹാദുഗ്ഗാ, വിപ്പനട്ഠേ അനായകേ.

൭. ‘‘ദേസേന്തോ വിരജം ധമ്മം, ദിട്ഠോ മേ ലോകനായകോ;

തസ്സ ധമ്മം സുണിത്വാന, പബ്ബജിം അനഗാരിയം.

൮. ‘‘പബ്ബജിത്വാ തദാപാഹം, ചിന്തേന്തോ ജിനസാസനം;

ഏകകോവ വനേ രമ്മേ, വസിം സംസഗ്ഗപീളിതോ.

൯. ‘‘സക്കായവൂപകാസോ മേ, ഹേതുഭൂതോ മമാഭവീ [മമാഗമീ (സ്യാ. പീ.)];

മനസോ വൂപകാസസ്സ, സംസഗ്ഗഭയദസ്സിനോ.

൧൦. ‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം, ഭവാ സബ്ബേ സമൂഹതാ;

നാഗോവ ബന്ധനം ഛേത്വാ, വിഹരാമി അനാസവോ.

൧൧. ‘‘സ്വാഗതം വത മേ ആസി, മമ ബുദ്ധസ്സ സന്തികേ;

തിസ്സോ വിജ്ജാ അനുപ്പത്താ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.

൧൨. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ, വിമോക്ഖാപി ച അട്ഠിമേ;

ഛളഭിഞ്ഞാ സച്ഛികതാ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ഏകവിഹാരികോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ

അഭാസിത്ഥാതി.

ഏകവിഹാരികത്ഥേരസ്സാപദാനം പഠമം.

൨. ഏകസങ്ഖിയത്ഥേരഅപദാനം

൧൩. ‘‘വിപസ്സിനോ ഭഗവതോ, മഹാബോധിമഹോ അഹു;

മഹാജനാ സമാഗമ്മ, പൂജേന്തി ബോധിമുത്തമം.

൧൪. ‘‘ന ഹി തം ഓരകം മഞ്ഞേ, ബുദ്ധസേട്ഠോ ഭവിസ്സതി;

യസ്സായം ഈദിസാ ബോധി, പൂജനീയാ [ഈദിസോ ബോധി, പൂജനീയോ (സ്യാ.)] ച സത്ഥുനോ.

൧൫. ‘‘തതോ സങ്ഖം ഗഹേത്വാന, ബോധിരുക്ഖമുപട്ഠഹിം;

ധമന്തോ സബ്ബദിവസം, അവന്ദിം ബോധിമുത്തമം.

൧൬. ‘‘ആസന്നകേ കതം കമ്മം, ദേവലോകം അപാപയീ;

കളേവരം മേ പതിതം, ദേവലോകേ രമാമഹം.

൧൭. ‘‘സട്ഠിതുരിയസഹസ്സാനി, തുട്ഠഹട്ഠാ പമോദിതാ;

സദാ മയ്ഹം ഉപട്ഠന്തി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

൧൮. ‘‘ഏകസത്തതിമേ കപ്പേ, രാജാ ആസിം സുദസ്സനോ;

ചാതുരന്തോ വിജിതാവീ, ജമ്ബുമണ്ഡസ്സ ഇസ്സരോ.

൧൯. ‘‘തതോ അങ്ഗസതാ തുരിയാ [തൂരാ (സീ. ക.)], പരിവാരേന്തി മം സദാ;

അനുഭോമി സകം കമ്മം, ഉപട്ഠാനസ്സിദം ഫലം.

൨൦. ‘‘യം യം യോനുപപജ്ജാമി, ദേവത്തം അഥ മാനുസം;

മാതുകുച്ഛിഗതസ്സാപി, വജ്ജരേ ഭേരിയോ സദാ.

൨൧. ‘‘ഉപട്ഠിത്വാന സമ്ബുദ്ധം, അനുഭുത്വാന സമ്പദാ;

സിവം സുഖേമം അമതം, പത്തോമ്ഹി അചലം പദം.

൨൨. ‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം കമ്മമകരിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

൨൩. ‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… വിഹരാമി അനാസവോ.

൨൪. ‘‘സ്വാഗതം വത മേ ആസി…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.

൨൫. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ഏകസങ്ഖിയോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ

അഭാസിത്ഥാതി.

ഏകസങ്ഖിയത്ഥേരസ്സാപദാനം ദുതിയം.

൩. പാടിഹീരസഞ്ഞകത്ഥേരഅപദാനം

൨൬. ‘‘പദുമുത്തരോ നാമ ജിനോ, ആഹുതീനം പടിഗ്ഗഹോ;

വസീസതസഹസ്സേഹി, നഗരം പാവിസീ തദാ.

൨൭. ‘‘നഗരം പവിസന്തസ്സ, ഉപസന്തസ്സ താദിനോ;

രതനാനി പജ്ജോതിംസു [പനാദിംസു (പീ.)], നിഗ്ഘോസോ ആസി താവദേ.

൨൮. ‘‘ബുദ്ധസ്സ ആനുഭാവേന, ഭേരീ വജ്ജുമഘട്ടിതാ;

സയം വീണാ പവജ്ജന്തി, ബുദ്ധസ്സ പവിസതോ പുരം.

൨൯. ‘‘ബുദ്ധസേട്ഠം നമസ്സാമി [ന പസ്സാമി (സീ.)], പദുമുത്തരമഹാമുനിം;

പാടിഹീരഞ്ച പസ്സിത്വാ, തത്ഥ ചിത്തം പസാദയിം.

൩൦. ‘‘അഹോ ബുദ്ധോ അഹോ ധമ്മോ, അഹോ നോ സത്ഥുസമ്പദാ;

അചേതനാപി തുരിയാ, സയമേവ പവജ്ജരേ.

൩൧. ‘‘സതസഹസ്സിതോ കപ്പേ, യം സഞ്ഞമലഭിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധസഞ്ഞായിദം ഫലം.

൩൨. ‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… വിഹരാമി അനാസവോ.

൩൩. ‘‘സ്വാഗതം വത മേ ആസി…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.

൩൪. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ പാടിഹീരസഞ്ഞകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ

അഭാസിത്ഥാതി.

പാടിഹീരസഞ്ഞകത്ഥേരസ്സാപദാനം തതിയം.

൪. ഞാണത്ഥവികത്ഥേരഅപദാനം

൩൫. ‘‘കണികാരംവ ജലിതം, ദീപരുക്ഖംവ ജോതിതം;

കഞ്ചനംവ വിരോചന്തം, അദ്ദസം ദ്വിപദുത്തമം.

൩൬. ‘‘കമണ്ഡലും ഠപേത്വാന, വാകചീരഞ്ച കുണ്ഡികം;

ഏകംസം അജിനം കത്വാ, ബുദ്ധസേട്ഠം ഥവിം അഹം.

൩൭. ‘‘‘തമന്ധകാരം വിധമം, മോഹജാലസമാകുലം;

ഞാണാലോകം ദസ്സേത്വാന, നിത്തിണ്ണോസി മഹാമുനി.

൩൮. ‘‘‘സമുദ്ധരസിമം ലോകം, സബ്ബാവന്തമനുത്തരം;

ഞാണേ തേ ഉപമാ നത്ഥി, യാവതാജഗതോഗതി [യാവതാ ച ഗതോഗതി (പീ. ക.)].

൩൯. ‘‘‘തേന ഞാണേന സബ്ബഞ്ഞൂ, ഇതി ബുദ്ധോ പവുച്ചതി;

വന്ദാമി തം മഹാവീരം, സബ്ബഞ്ഞുതമനാവരം’.

൪൦. ‘‘സതസഹസ്സിതോ കപ്പേ, ബുദ്ധസേട്ഠം ഥവിം അഹം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഞാണത്ഥവായിദം ഫലം;

൪൧. ‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… വിഹരാമി അനാസവോ;

൪൨. ‘‘സ്വാഗതം വത മേ ആസി…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.

൪൩. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ഞാണത്ഥവികോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ

അഭാസിത്ഥാതി.

ഞാണത്ഥവികത്ഥേരസ്സാപദാനം ചതുത്ഥം.

൫. ഉച്ഛുഖണ്ഡികത്ഥേരഅപദാനം

൪൪. ‘‘നഗരേ ബന്ധുമതിയാ, ദ്വാരപാലോ അഹോസഹം;

അദ്ദസം വിരജം ബുദ്ധം, സബ്ബധമ്മാന പാരഗും.

൪൫. ‘‘ഉച്ഛുഖണ്ഡികമാദായ, ബുദ്ധസേട്ഠസ്സദാസഹം;

പസന്നചിത്തോ സുമനോ, വിപസ്സിസ്സ മഹേസിനോ.

൪൬. ‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം ഉച്ഛുമദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഉച്ഛുഖണ്ഡസ്സിദം ഫലം.

൪൭. ‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… വിഹരാമി അനാസവോ.

൪൮. ‘‘സ്വാഗതം വത മേ ആസി…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.

൪൯. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ഉച്ഛുഖണ്ഡികോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ

അഭാസിത്ഥാതി.

ഉച്ഛുഖണ്ഡികത്ഥേരസ്സാപദാനം പഞ്ചമം.

൬. കളമ്ബദായകത്ഥേരഅപദാനം

൫൦. ‘‘രോമസോ നാമ സമ്ബുദ്ധോ, വസതേ പബ്ബതന്തരേ;

കളമ്ബം തസ്സ പാദാസിം, പസന്നോ സേഹി പാണിഭി.

൫൧. ‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, യം ദാനമദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, കളമ്ബസ്സ ഇദം ഫലം.

൫൨. ‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… വിഹരാമി അനാസവോ.

൫൩. ‘‘സ്വാഗതം വത മേ ആസി…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.

൫൪. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ കളമ്ബദായകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ

അഭാസിത്ഥാതി.

കളമ്ബദായകത്ഥേരസ്സാപദാനം ഛട്ഠം.

൭. അമ്ബാടകദായകത്ഥേരഅപദാനം

൫൫. ‘‘വിപിനേ ബുദ്ധം ദിസ്വാന, സയമ്ഭും അപരാജിതം;

അമ്ബാടകം ഗഹേത്വാന, സയമ്ഭുസ്സ അദാസഹം.

൫൬. ‘‘ഏകതിംസേ ഇതോ കപ്പേ, യം ഫലമദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഫലദാനസ്സിദം ഫലം.

൫൭. ‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… വിഹരാമി അനാസവോ.

൫൮. ‘‘സ്വാഗതം വത മേ ആസി…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.

൫൯. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ അമ്ബാടകദായകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ

അഭാസിത്ഥാതി.

അമ്ബാടകദായകത്ഥേരസ്സാപദാനം സത്തമം.

൮. ഹരീതകദായകത്ഥേരഅപദാനം

൬൦. ‘‘ഹരീതകം ആമലകം, അമ്ബജമ്ബുവിഭീതകം;

കോലം ഭല്ലാതകം ബില്ലം, സയമേവ ഹരാമഹം.

൬൧. ‘‘ദിസ്വാന പബ്ഭാരഗതം, ഝായിം ഝാനരതം മുനിം;

ആബാധേന ആപീളേന്തം, അദുതീയം മഹാമുനിം.

൬൨. ‘‘ഹരീതകം ഗഹേത്വാന, സയമ്ഭുസ്സ അദാസഹം;

ഖാദമത്തമ്ഹി ഭേസജ്ജേ, ബ്യാധി പസ്സമ്ഭി [പസ്സദ്ധി (ക.)] താവദേ.

൬൩. ‘‘പഹീനദരഥോ ബുദ്ധോ, അനുമോദമകാസി മേ;

‘ഭേസജ്ജദാനേനിമിനാ, ബ്യാധിവൂപസമേന ച.

൬൪. ‘‘‘ദേവഭൂതോ മനുസ്സോ വാ, ജാതോ വാ അഞ്ഞജാതിയാ;

സബ്ബത്ഥ സുഖിതോ ഹോതു, മാ ച തേ ബ്യാധിമാഗമാ’.

൬൫. ‘‘ഇദം വത്വാന സമ്ബുദ്ധോ, സയമ്ഭൂ അപരാജിതോ;

നഭം അബ്ഭുഗ്ഗമീ ധീരോ, ഹംസരാജാവ അമ്ബരേ.

൬൬. ‘‘യതോ ഹരീതകം ദിന്നം, സയമ്ഭുസ്സ മഹേസിനോ;

ഇമം ജാതിം ഉപാദായ, ബ്യാധി മേ നുപപജ്ജഥ.

൬൭. ‘‘അയം പച്ഛിമകോ മയ്ഹം, ചരിമോ വത്തതേ ഭവോ;

തിസ്സോ വിജ്ജാ സച്ഛികതാ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.

൬൮. ‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, ഭേസജ്ജമദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഭേസജ്ജസ്സ ഇദം ഫലം.

൬൯. ‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… വിഹരാമി അനാസവോ.

൭൦. ‘‘സ്വാഗതം വത മേ ആസി…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.