൪൩. സകിംസമ്മജ്ജകവഗ്ഗോ
൧. സകിംസമ്മജ്ജകത്ഥേരഅപദാനം
൧. ‘‘വിപസ്സിനോ ഭഗവതോ, പാടലിം ബോധിമുത്തമം;
ദിസ്വാവ തം പാദപഗ്ഗം, തത്ഥ ചിത്തം പസാദയിം.
൨. ‘‘സമ്മജ്ജനിം ഗഹേത്വാന, ബോധിം സമ്മജ്ജി താവദേ;
സമ്മജ്ജിത്വാന തം ബോധിം, അവന്ദിം പാടലിം അഹം.
൩. ‘‘തത്ഥ ചിത്തം പസാദേത്വാ, സിരേ കത്വാന അഞ്ജലിം;
നമസ്സമാനോ തം ബോധിം, ഗഞ്ഛിം പടികുടിം അഹം.
൪. ‘‘താദിമഗ്ഗേന ഗച്ഛാമി, സരന്തോ ബോധിമുത്തമം;
അജഗരോ മം പീളേസി, ഘോരരൂപോ മഹബ്ബലോ.
൫. ‘‘ആസന്നേ മേ കതം കമ്മം, ഫലേന തോസയീ മമം;
കളേവരം മേ ഗിലതി, ദേവലോകേ രമാമഹം.
൬. ‘‘അനാവിലം മമ ചിത്തം, വിസുദ്ധം പണ്ഡരം സദാ;
സോകസല്ലം ന ജാനാമി, ചിത്തസന്താപനം മമ.
൭. ‘‘കുട്ഠം ഗണ്ഡോ കിലാസോ ച, അപമാരോ വിതച്ഛികാ;
ദദ്ദു കണ്ഡു ച മേ നത്ഥി, ഫലം സമ്മജ്ജനായിദം [സമ്മജ്ജനേ ഇദം (സീ.)].
൮. ‘‘സോകോ ച പരിദേവോ ച, ഹദയേ മേ ന വിജ്ജതി;
അഭന്തം ഉജുകം ചിത്തം, ഫലം സമ്മജ്ജനായിദം.
൯. ‘‘സമാധീസു ന മജ്ജാമി [സമാധീസു ന സജ്ജാമി (സീ.), സമാധിം പുന പജ്ജാമി (സ്യാ)], വിസദം ഹോതി മാനസം;
യം യം സമാധിമിച്ഛാമി, സോ സോ സമ്പജ്ജതേ മമം.
൧൦. ‘‘രജനീയേ ന രജ്ജാമി, അഥോ ദുസ്സനിയേസു [ദോസനിയേസു (സീ. സ്യാ. ക.)] ച;
മോഹനീയേ ന മുയ്ഹാമി, ഫലം സമ്മജ്ജനായിദം.
൧൧. ‘‘ഏകനവുതിതോ [ഏകനവുതേ ഇതോ (സീ. സ്യാ.)] കപ്പേ, യം കമ്മമകരിം തദാ;
ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഫലം സമ്മജ്ജനായിദം.
൧൨. ‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം, ഭവാ സബ്ബേ സമൂഹതാ;
നാഗോവ ബന്ധനം ഛേത്വാ, വിഹരാമി അനാസവോ.
൧൩. ‘‘സ്വാഗതം വത മേ ആസി, മമ ബുദ്ധസ്സ സന്തികേ;
തിസ്സോ വിജ്ജാ അനുപ്പത്താ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.
൧൪. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ, വിമോക്ഖാപി ച അട്ഠിമേ;
ഛളഭിഞ്ഞാ സച്ഛികതാ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.
ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ സകിംസമ്മജ്ജകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ
അഭാസിത്ഥാതി.
സകിംസമ്മജ്ജകത്ഥേരസ്സാപദാനം പഠമം.
൨. ഏകദുസ്സദായകത്ഥേരഅപദാനം
൧൫. ‘‘നഗരേ ഹംസവതിയാ, അഹോസിം തിണഹാരകോ;
തിണഹാരേന ജീവാമി, തേന പോസേമി ദാരകേ.
൧൬. ‘‘പദുമുത്തരോ നാമ ജിനോ, സബ്ബധമ്മാന പാരഗൂ;
തമന്ധകാരം നാസേത്വാ, ഉപ്പജ്ജി ലോകനായകോ.
൧൭. ‘‘സകേ ഘരേ നിസീദിത്വാ, ഏവം ചിന്തേസി താവദേ;
‘ബുദ്ധോ ലോകേ സമുപ്പന്നോ, ദേയ്യധമ്മോ ന വിജ്ജതി.
൧൮. ‘‘‘ഇദം മേ സാടകം ഏകം, നത്ഥി മേ കോചി ദായകോ;
ദുക്ഖോ നിരയസമ്ഫസ്സോ, രോപയിസ്സാമി ദക്ഖിണം’.
൧൯. ‘‘ഏവാഹം ചിന്തയിത്വാന, സകം ചിത്തം പസാദയിം;
ഏകം ദുസ്സം ഗഹേത്വാന, ബുദ്ധസേട്ഠസ്സദാസഹം.
൨൦. ‘‘ഏകം ദുസ്സം ദദിത്വാന, ഉക്കുട്ഠിം സമ്പവത്തയിം;
‘യദി ബുദ്ധോ തുവം വീര, താരേഹി മം മഹാമുനി’.
൨൧. ‘‘പദുമുത്തരോ ലോകവിദൂ, ആഹുതീനം പടിഗ്ഗഹോ;
മമ ദാനം പകിത്തേന്തോ, അകാ മേ അനുമോദനം.
൨൨. ‘‘‘ഇമിനാ ഏകദുസ്സേന, ചേതനാപണിധീഹി ച;
കപ്പസതസഹസ്സാനി, വിനിപാതം ന ഗച്ഛസി.
൨൩. ‘‘‘ഛത്തിംസക്ഖത്തും ദേവിന്ദോ, ദേവരജ്ജം കരിസ്സസി;
തേത്തിംസക്ഖത്തും രാജാ ച, ചക്കവത്തീ [ചക്കവത്തി (സ്യാ.)] ഭവിസ്സസി.
൨൪. ‘‘‘പദേസരജ്ജം വിപുലം, ഗണനാതോ അസങ്ഖിയം [അസങ്കയം (സ്യാ. ക.) ഏവമുപരിപി];
ദേവലോകേ മനുസ്സേ വാ, സംസരന്തോ തുവം ഭവേ.
൨൫. ‘‘‘രൂപവാ ഗുണസമ്പന്നോ, അനവക്കന്തദേഹവാ [അനുവത്തന്ത… (സ്യാ)];
അക്ഖോഭം അമിതം ദുസ്സം, ലഭിസ്സസി യദിച്ഛകം’.
൨൬. ‘‘ഇദം വത്വാന സമ്ബുദ്ധോ, ജലജുത്തമനാമകോ;
നഭം അബ്ഭുഗ്ഗമീ വീരോ [ധീരോ (സീ. സ്യാ.)], ഹംസരാജാവ അമ്ബരേ.
൨൭. ‘‘യം യം യോനുപപജ്ജാമി, ദേവത്തം അഥ മാനുസം;
ഭോഗേ മേ ഊനതാ നത്ഥി, ഏകദുസ്സസ്സിദം ഫലം.
൨൮. ‘‘പദുദ്ധാരേ പദുദ്ധാരേ, ദുസ്സം നിബ്ബത്തതേ മമം;
ഹേട്ഠാ ദുസ്സമ്ഹി തിട്ഠാമി, ഉപരിച്ഛദനം മമ.
൨൯. ‘‘ചക്കവാളം ഉപാദായ, സകാനനം സപബ്ബതം;
ഇച്ഛമാനോ ചഹം അജ്ജ, ദുസ്സേഹച്ഛാദയേയ്യ തം.
൩൦. ‘‘തേനേവ ഏകദുസ്സേന, സംസരന്തോ ഭവാഭവേ;
സുവണ്ണവണ്ണോ ഹുത്വാന, സംസരാമി ഭവാഭവേ.
൩൧. ‘‘വിപാകം വിഏകദുസ്സസ്സ, നാജ്ഝഗം കത്ഥചിക്ഖയം;
അയം മേ അന്തിമാ ജാതി, വിപച്ചതി ഇധാപി മേ.
൩൨. ‘‘സതസഹസ്സിതോ കപ്പേ, യം ദുസ്സമദദിം തദാ;
ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഏകദുസ്സസ്സിദം ഫലം.
൩൩. ‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… വിഹരാമി അനാസവോ.
൩൪. ‘‘സ്വാഗതം വത മേ ആസി…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.
൩൫. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.
ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ഏകദുസ്സദായകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി;
ഏകദുസ്സദായകത്ഥേരസ്സാപദാനം ദുതിയം.
൩. ഏകാസനദായകത്ഥേരഅപദാനം
൩൬. ‘‘ഹിമവന്തസ്സാവിദൂരേ, ഗോസിതോ നാമ പബ്ബതോ;
അസ്സമോ സുകതോ മയ്ഹം, പണ്ണസാലാ സുമാപിതാ.
൩൭. ‘‘നാരദോ നാമ നാമേന, കസ്സപോ ഇതി മം വിദൂ;
സുദ്ധിമഗ്ഗം ഗവേസന്തോ, വസാമി ഗോസിതേ തദാ.
൩൮. ‘‘പദുമുത്തരോ നാമ ജിനോ, സബ്ബധമ്മാന പാരഗൂ;
വിവേകകാമോ സമ്ബുദ്ധോ, അഗഞ്ഛി അനിലഞ്ജസാ.
൩൯. ‘‘വനഗ്ഗേ ഗച്ഛമാനസ്സ, ദിസ്വാ രംസിം മഹേസിനോ;
കട്ഠമഞ്ചം പഞ്ഞാപേത്വാ, അജിനഞ്ച അപത്ഥരിം.
൪൦. ‘‘ആസനം പഞ്ഞാപേത്വാന, സിരേ കത്വാന അഞ്ജലിം;
സോമനസ്സം പവേദിത്വാ, ഇദം വചനമബ്രവിം.
൪൧. ‘‘‘സല്ലകത്തോ മഹാവീര, ആതുരാനം തികിച്ഛകോ;
മമം രോഗപരേതസ്സ [രാഗ… (സ്യാ.)], തികിച്ഛം ദേഹി നായക.
൪൨. ‘‘‘കല്ലത്ഥികാ യേ പസ്സന്തി, ബുദ്ധസേട്ഠ തുവം മുനേ;
ധുവത്ഥസിദ്ധിം പപ്പോന്തി, ഏതേസം അജരോ [ജജ്ജരോ (സീ. പീ. ക.)] ഭവേ.
൪൩. ‘‘‘ന മേ ദേയ്യധമ്മോ അത്ഥി, പവത്തഫലഭോജിഹം;
ഇദം മേ ആസനം അത്ഥി [ന മേ ദേയ്യം തവ അത്ഥി (സീ. സ്യാ.)], നിസീദ കട്ഠമഞ്ചകേ’.
൪൪. ‘‘നിസീദി തത്ഥ ഭഗവാ, അസമ്ഭീതോവ [അച്ഛമ്ഭിതോവ (സ്യാ. ക.)] കേസരീ;
മുഹുത്തം വീതിനാമേത്വാ, ഇദം വചനമബ്രവി.
൪൫. ‘‘‘വിസട്ഠോ [വിസ്സത്ഥോ (സീ. പീ), വിസ്സട്ഠോ (സ്യാ. ക.)] ഹോഹി മാ ഭായി, ലദ്ധോ ജോതിരസോ തയാ;
യം തുയ്ഹം പത്ഥിതം സബ്ബം, പരിപൂരിസ്സതിനാഗതേ [പരിപൂരിസ്സതാസനം (സ്യാ. ക.)].
൪൬. ‘‘‘ന മോഘം തം കതം തുയ്ഹം, പുഞ്ഞക്ഖേത്തേ അനുത്തരേ;
സക്കാ ഉദ്ധരിതും അത്താ, യസ്സ ചിത്തം പണീഹിതം [സുനീഹിതം (സ്യാ.)].
൪൭. ‘‘‘ഇമിനാസനദാനേന, ചേതനാപണിധീഹി ച;
കപ്പസതസഹസ്സാനി, വിനിപാതം ന ഗച്ഛസി.
൪൮. ‘‘‘പഞ്ഞാസക്ഖത്തും ദേവിന്ദോ, ദേവരജ്ജം കരിസ്സസി;
അസീതിക്ഖത്തും രാജാ ച, ചക്കവത്തീ ഭവിസ്സസി.
൪൯. ‘‘‘പദേസരജ്ജം വിപുലം, ഗണനാതോ അസങ്ഖിയം;
സബ്ബത്ഥ സുഖിതോ ഹുത്വാ, സംസാരേ സംസരിസ്സസി’.
൫൦. ‘‘ഇദം വത്വാന സമ്ബുദ്ധോ, ജലജുത്തമനാമകോ;
നഭം അബ്ഭുഗ്ഗമീ വീരോ, ഹംസരാജാവ അമ്ബരേ.
൫൧. ‘‘ഹത്ഥിയാനം അസ്സയാനം, സരഥം സന്ദമാനികം;
ലഭാമി സബ്ബമേവേതം, ഏകാസനസ്സിദം ഫലം.
൫൨. ‘‘കാനനം പവിസിത്വാപി, യദാ ഇച്ഛാമി ആസനം;
മമ സങ്കപ്പമഞ്ഞായ, പല്ലങ്കോ ഉപതിട്ഠതി.
൫൩. ‘‘വാരിമജ്ഝഗതോ സന്തോ, യദാ ഇച്ഛാമി ആസനം;
മമ സങ്കപ്പമഞ്ഞായ, പല്ലങ്കോ ഉപതിട്ഠതി.
൫൪. ‘‘യം യം യോനുപപജ്ജാമി, ദേവത്തം അഥ മാനുസം;
പല്ലങ്കസതസഹസ്സാനി, പരിവാരേന്തി മം സദാ.
൫൫. ‘‘ദുവേ ഭവേ സംസരാമി, ദേവത്തേ അഥ മാനുസേ;
ദുവേ കുലേ പജായാമി, ഖത്തിയേ അഥ ബ്രാഹ്മണേ.
൫൬. ‘‘ഏകാസനം ദദിത്വാന, പുഞ്ഞക്ഖേത്തേ അനുത്തരേ;
ധമ്മപല്ലങ്കമാദായ [ധമ്മപല്ലങ്കമഞ്ഞായ (സ്യാ. ക.)], വിഹരാമി അനാസവോ.
൫൭. ‘‘സതസഹസ്സിതോ കപ്പേ, യം ദാനമദദിം തദാ;
ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഏകാസനസ്സിദം ഫലം.
൫൮. ‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… വിഹരാമി അനാസവോ.
൫൯. ‘‘സ്വാഗതം വത മേ ആസി…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.
൬൦. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.
ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ഏകാസനദായകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ
അഭാസിത്ഥാതി.
ഏകാസനദായകത്ഥേരസ്സാപദാനം തതിയം.
൪. സത്തകദമ്ബപുപ്ഫിയത്ഥേരഅപദാനം
൬൧. ‘‘ഹിമവന്തസ്സാവിദൂരേ, കുക്കുടോ [കദമ്ബോ (സീ. സ്യാ. പീ.)] നാമ പബ്ബതോ;
തമ്ഹി പബ്ബതപാദമ്ഹി, സത്ത ബുദ്ധാ വസിംസു തേ.
൬൨. ‘‘കദമ്ബം പുപ്ഫിതം ദിസ്വാ, പഗ്ഗഹേത്വാന അഞ്ജലിം;
സത്ത മാലാ ഗഹേത്വാന, പുഞ്ഞചിത്തേന [പുണ്ണചിത്തേന (ക.)] ഓകിരിം.
൬൩. ‘‘തേന കമ്മേന സുകതേന, ചേതനാപണിധീഹി ച;
ജഹിത്വാ മാനുസം ദേഹം, താവതിംസമഗച്ഛഹം.
൬൪. ‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, യം കമ്മമകരിം തദാ;
ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.
൬൫. ‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… വിഹരാമി അനാസവോ.
൬൬. ‘‘സ്വാഗതം വത മേ ആസി…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.
൬൭. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.
ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ സത്തകദമ്ബപുപ്ഫിയോ ഥേരോ ഇമാ
ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.
സത്തകദമ്ബപുപ്ഫിയത്ഥേരസ്സാപദാനം ചതുത്ഥം.
൫. കോരണ്ഡപുപ്ഫിയത്ഥേരഅപദാനം
൬൮. ‘‘വനകമ്മികോ പുരേ ആസിം, പിതുമാതുമതേനഹം [പിതുപിതാമഹേനഹം (സീ. സ്യാ. പീ.)];
പസുമാരേന ജീവാമി, കുസലം മേ ന വിജ്ജതി.
൬൯. ‘‘മമ ആസയസാമന്താ, തിസ്സോ ലോകഗ്ഗനായകോ;
പദാനി തീണി ദസ്സേസി, അനുകമ്പായ ചക്ഖുമാ.
൭൦. ‘‘അക്കന്തേ ച പദേ ദിസ്വാ, തിസ്സനാമസ്സ സത്ഥുനോ;
ഹട്ഠോ ഹട്ഠേന ചിത്തേന, പദേ ചിത്തം പസാദയിം.
൭൧. ‘‘കോരണ്ഡം പുപ്ഫിതം ദിസ്വാ, പാദപം ധരണീരുഹം;
സകോസകം ഗഹേത്വാന, പദസേട്ഠമപൂജയിം.