൪൨. ഭദ്ദാലിവഗ്ഗോ

൧. ഭദ്ദാലിത്ഥേരഅപദാനം

൧. ‘‘സുമേധോ നാമ സമ്ബുദ്ധോ, അഗ്ഗോ കാരുണികോ മുനി;

വിവേകകാമോ ലോകഗ്ഗോ, ഹിമവന്തമുപാഗമി.

൨. ‘‘അജ്ഝോഗാഹേത്വാ ഹിമവം, സുമേധോ ലോകനായകോ;

പല്ലങ്കം ആഭുജിത്വാന, നിസീദി പുരിസുത്തമോ.

൩. ‘‘സമാധിം സോ സമാപന്നോ, സുമേധോ ലോകനായകോ;

സത്തരത്തിന്ദിവം ബുദ്ധോ, നിസീദി പുരിസുത്തമോ.

൪. ‘‘ഖാരിഭാരം [ഖാരികാജം (സീ.)] ഗഹേത്വാന, വനമജ്ഝോഗഹിം അഹം;

തത്ഥദ്ദസാസിം സമ്ബുദ്ധം, ഓഘതിണ്ണമനാസവം.

൫. ‘‘സമ്മജ്ജനിം ഗഹേത്വാന, സമ്മജ്ജിത്വാന അസ്സമം;

ചതുദണ്ഡേ ഠപേത്വാന, അകാസിം മണ്ഡപം തദാ.

൬. ‘‘സാലപുപ്ഫം ആഹരിത്വാ, മണ്ഡപം ഛാദയിം അഹം;

പസന്നചിത്തോ സുമനോ, അഭിവന്ദിം തഥാഗതം.

൭. ‘‘യം വദന്തി സുമേധോതി, ഭൂരിപഞ്ഞം സുമേധസം;

ഭിക്ഖുസങ്ഘേ നിസീദിത്വാ, ഇമാ ഗാഥാ അഭാസഥ.

൮. ‘‘‘ബുദ്ധസ്സ ഗിരമഞ്ഞായ, സബ്ബേ ദേവാ സമാഗമും;

അസംസയം ബുദ്ധസേട്ഠോ, ധമ്മം ദേസേതി ചക്ഖുമാ.

൯. ‘‘‘സുമേധോ നാമ സമ്ബുദ്ധോ, ആഹുതീനം പടിഗ്ഗഹോ;

ദേവസങ്ഘേ നിസീദിത്വാ, ഇമാ ഗാഥാ അഭാസഥ.

൧൦. ‘‘‘യോ മേ സത്താഹം മണ്ഡപം, ധാരയീ സാലഛാദിതം;

തമഹം കിത്തയിസ്സാമി, സുണാഥ മമ ഭാസതോ.

൧൧. ‘‘‘ദേവഭൂതോ മനുസ്സോ വാ, ഹേമവണ്ണോ ഭവിസ്സതി;

പഹൂതഭോഗോ ഹുത്വാന, കാമഭോഗീ ഭവിസ്സതി.

൧൨. ‘‘‘സട്ഠി നാഗസഹസ്സാനി, സബ്ബാലങ്കാരഭൂസിതാ;

സുവണ്ണകച്ഛാ മാതങ്ഗാ, ഹേമകപ്പനവാസസാ.

൧൩. ‘‘‘ആരൂള്ഹാ ഗാമണീയേഹി, തോമരങ്കുസപാണിഭി;

സായം പാതോ [സായപാതോ (പീ.)] ഉപട്ഠാനം, ആഗമിസ്സന്തിമം നരം;

തേഹി നാഗേഹി പരിവുതോ, രമിസ്സതി അയം നരോ.

൧൪. ‘‘‘സട്ഠി അസ്സസഹസ്സാനി, സബ്ബാലങ്കാരഭൂസിതാ;

ആജാനീയാവ ജാതിയാ, സിന്ധവാ സീഘവാഹിനോ.

൧൫. ‘‘‘ആരൂള്ഹാ ഗാമണീയേഹി, ഇല്ലിയാചാപധാരിഭി;

പരിവാരേസ്സന്തിമം നിച്ചം, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

൧൬. ‘‘‘സട്ഠി രഥസഹസ്സാനി, സബ്ബാലങ്കാരഭൂസിതാ;

ദീപാ അഥോപി വേയഗ്ഘാ, സന്നദ്ധാ ഉസ്സിതദ്ധജാ.

൧൭. ‘‘‘ആരൂള്ഹാ ഗാമണീയേഹി, ചാപഹത്ഥേഹി വമ്മിഭി;

പരിവാരേസ്സന്തിമം നിച്ചം, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

൧൮. ‘‘‘സട്ഠി ഗാമസഹസ്സാനി, പരിപുണ്ണാനി സബ്ബസോ;

പഹൂതധനധഞ്ഞാനി, സുസമിദ്ധാനി സബ്ബസോ;

സദാ പാതുഭവിസ്സന്തി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

൧൯. ‘‘‘ഹത്ഥീ അസ്സാ രഥാ പത്തീ, സേനാ ച ചതുരങ്ഗിനീ;

പരിവാരേസ്സന്തിമം നിച്ചം, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

൨൦. ‘‘‘അട്ഠാരസേ കപ്പസതേ, ദേവലോകേ രമിസ്സതി;

സഹസ്സക്ഖത്തും രാജാ ച, ചക്കവത്തീ ഭവിസ്സതി.

൨൧. ‘‘‘സതാനം തീണിക്ഖത്തുഞ്ച, ദേവരജ്ജം കരിസ്സതി;

പദേസരജ്ജം വിപുലം, ഗണനാതോ അസങ്ഖിയം.

൨൨. ‘‘‘തിംസകപ്പസഹസ്സമ്ഹി, ഓക്കാകകുലസമ്ഭവോ;

ഗോതമോ നാമ ഗോത്തേന, സത്ഥാ ലോകേ ഭവിസ്സതി.

൨൩. ‘‘‘തസ്സ ധമ്മേസു ദായാദോ, ഓരസോ ധമ്മനിമ്മിതോ;

സബ്ബാസവേ പരിഞ്ഞായ, വിഹരിസ്സതിനാസവോ’.

൨൪. ‘‘തിംസകപ്പസഹസ്സമ്ഹി, അദ്ദസം ലോകനായകം;

ഏത്ഥന്തരമുപാദായ, ഗവേസിം അമതം പദം.

൨൫. ‘‘ലാഭാ മയ്ഹം സുലദ്ധം മേ, യമഹഞ്ഞാസി സാസനം;

തിസ്സോ വിജ്ജാ അനുപ്പത്താ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.

൨൬. ‘‘നമോ തേ പുരിസാജഞ്ഞ, നമോ തേ പുരിസുത്തമ;

തവ ഞാണം പകിത്തേത്വാ, പത്തോമ്ഹി അചലം പദം.

൨൭. ‘‘യം യം യോനുപപജ്ജാമി, ദേവത്തം അഥ മാനുസം;

സബ്ബത്ഥ സുഖിതോ ഹോമി, ഫലം മേ ഞാണകിത്തനേ.

൨൮. ‘‘ഇദം പച്ഛിമകം മയ്ഹം, ചരിമോ വത്തതേ ഭവോ;

നാഗോവ ബന്ധനം ഛേത്വാ, വിഹരാമി അനാസവോ.

൨൯. ‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം, ഭവാ സബ്ബേ സമൂഹതാ;

നാഗോവ ബന്ധനം ഛേത്വാ, വിഹരാമി അനാസവോ.

൩൦. ‘‘സ്വാഗതം വത മേ ആസി, മമ ബുദ്ധസ്സ സന്തികേ;

തിസ്സോ വിജ്ജാ അനുപ്പത്താ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.

൩൧. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ, വിമോക്ഖാപി ച അട്ഠിമേ;

ഛളഭിഞ്ഞാ സച്ഛികതാ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ഭദ്ദാലിത്ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

ഭദ്ദാലിത്ഥേരസ്സാപദാനം പഠമം.

൨. ഏകഛത്തിയത്ഥേരഅപദാനം

൩൨. ‘‘ചന്ദഭാഗാനദീതീരേ, അസ്സമോ സുകതോ മമ;

സുസുദ്ധപുലിനാകിണ്ണോ, പന്നസാലാ സുമാപിതാ.

൩൩. ‘‘ഉത്താനകൂലാ നദികാ, സുപതിത്ഥാ മനോരമാ;

മച്ഛകച്ഛപസമ്പന്നാ [… സഞ്ഛന്നാ (ക.)], സുസുമാരനിസേവിതാ.

൩൪. ‘‘അച്ഛാ ദീപീ ച മയൂരാ, കരവീകാ ച സാളികാ;

കൂജന്തി സബ്ബദാ ഏതേ, സോഭയന്താ മമസ്സമം.

൩൫. ‘‘കോകിലാ മഞ്ജുഭാണീ ച, ഹംസാ ച മധുരസ്സരാ;

അഭികൂജന്തി തേ തത്ഥ, സോഭയന്താ മമസ്സമം.

൩൬. ‘‘സീഹാ ബ്യഗ്ഘാ വരാഹാ ച, അച്ഛ [വക (സീ. പീ.), ബകാ (സ്യാ.), വകാ (ക.)] കോകതരച്ഛകാ;

ഗിരിദുഗ്ഗമ്ഹി നാദേന്തി, സോഭയന്താ മമസ്സമം.

൩൭. ‘‘ഏണീമിഗാ ച സരഭാ, ഭേരണ്ഡാ സൂകരാ ബഹൂ;

ഗിരിദുഗ്ഗമ്ഹി നാദേന്തി, സോഭയന്താ മമസ്സമം.

൩൮. ‘‘ഉദ്ദാലകാ ചമ്പകാ ച, പാടലീ സിന്ദുവാരകാ;

അതിമുത്താ അസോകാ ച, സോഭയന്തി മമസ്സമം [പുപ്ഫന്തി മമ അസ്സമേ (സീ. പീ.)].

൩൯. ‘‘അങ്കോലാ യൂഥികാ ചേവ, സത്തലീ ബിമ്ബിജാലികാ;

കണികാരാ ച പുപ്ഫന്തി, സോഭയന്താ മമസ്സമം [കണികാകണികാരാ ച, പുപ്ഫന്തി മമ അസ്സമേ (സീ. സ്യാ. പീ.)].

൪൦. ‘‘നാഗാ സാലാ ച സളലാ, പുണ്ഡരീകേത്ഥ പുപ്ഫിതാ;

ദിബ്ബഗന്ധം സമ്പവന്താ, സോഭയന്തി മമസ്സമം.

൪൧. ‘‘അജ്ജുനാ അസനാ ചേത്ഥ, മഹാനാമാ ച പുപ്ഫിതാ;

സാലാ ച കങ്ഗുപുപ്ഫാ ച, സോഭയന്തി മമസ്സമം.

൪൨. ‘‘അമ്ബാ ജമ്ബൂ ച തിലകാ, നിമ്ബാ ച സാലകല്യാണീ;

ദിബ്ബഗന്ധം സമ്പവന്താ, സോഭയന്തി മമസ്സമം.

൪൩. ‘‘അസോകാ ച കപിട്ഠാ ച, ഗിരിമാലേത്ഥ [ഭഗിനിമാലേത്ഥ (സീ. പീ.), ഭഗിനിമാലാ ച (സ്യാ.)] പുപ്ഫിതാ;

ദിബ്ബഗന്ധം സമ്പവന്താ, സോഭയന്തി മമസ്സമം.

൪൪. ‘‘കദമ്ബാ കദലീ ചേവ, ഇസിമുഗ്ഗാ ച രോപിതാ;

ധുവം ഫലാനി ധാരേന്തി, സോഭയന്താ മമസ്സമം.

൪൫. ‘‘ഹരീതകാ ആമലകാ, അമ്ബജമ്ബുവിഭീതകാ;

കോലാ ഭല്ലാതകാ ബില്ലാ, ഫലിനോ മമ അസ്സമേ.

൪൬. ‘‘അവിദൂരേ പോക്ഖരണീ, സുപതിത്ഥാ മനോരമാ;

മന്ദാലകേഹി സഞ്ഛന്നാ, പദുമുപ്പലകേഹി ച.

൪൭. ‘‘ഗബ്ഭം ഗണ്ഹന്തി പദുമാ, അഞ്ഞേ പുപ്ഫന്തി കേസരീ;

ഓപത്തകണ്ണികാ ചേവ, പുപ്ഫന്തി മമ അസ്സമേ.

൪൮. ‘‘പാഠീനാ പാവുസാ മച്ഛാ, ബലജാ മുഞ്ജരോഹിതാ;

അച്ഛോദകമ്ഹി വിചരം, സോഭയന്തി മമസ്സമം.

൪൯. ‘‘നയിതാ അമ്ബഗന്ധീ ച, അനുകൂലേ ച കേതകാ;

ദിബ്ബഗന്ധം സമ്പവന്താ, സോഭയന്തി മമസ്സമം.

൫൦. ‘‘മധു ഭിസമ്ഹാ സവതി, ഖീരസപ്പി മുളാലിഭി;

ദിബ്ബഗന്ധം സമ്പവന്താ, സോഭയന്തി മമസ്സമം.

൫൧. ‘‘പുലിനാ സോഭനാ തത്ഥ, ആകിണ്ണാ ജലസേവിതാ;

ഓപുപ്ഫാ പുപ്ഫിതാ സേന്തി, സോഭയന്താ മമസ്സമം.

൫൨. ‘‘ജടാഭാരേന ഭരിതാ, അജിനുത്തരവാസനാ;

വാകചീരധരാ സബ്ബേ, സോഭയന്തി മമസ്സമം.

൫൩. ‘‘യുഗമത്തമപേക്ഖന്താ, നിപകാ സന്തവുത്തിനോ;

കാമഭോഗേ അനപേക്ഖാ, വസന്തി മമ അസ്സമേ.

൫൪. ‘‘പരൂള്ഹകച്ഛനഖലോമാ, പങ്കദന്താ രജസ്സിരാ;

രജോജല്ലധരാ സബ്ബേ, വസന്തി മമ അസ്സമേ.

൫൫. ‘‘അഭിഞ്ഞാപാരമിപ്പത്താ, അന്തലിക്ഖചരാ ച തേ;

ഉഗ്ഗച്ഛന്താ നഭം ഏതേ, സോഭയന്തി മമസ്സമം.

൫൬. ‘‘തേഹി സിസ്സേഹി പരിവുതോ, വസാമി വിപിനേ തദാ;

രത്തിന്ദിവം ന ജാനാമി, സദാ ഝാനസമപ്പിതോ.

൫൭. ‘‘ഭഗവാ തമ്ഹി സമയേ, അത്ഥദസ്സീ മഹാമുനി;

തമന്ധകാരം നാസേന്തോ, ഉപ്പജ്ജി ലോകനായകോ.

൫൮. ‘‘അഥ അഞ്ഞതരോ സിസ്സോ, ആഗച്ഛി മമ സന്തികം;

മന്തേ അജ്ഝേതുകാമോ സോ, ഛളങ്ഗം നാമ ലക്ഖണം.

൫൯. ‘‘ബുദ്ധോ ലോകേ സമുപ്പന്നോ, അത്ഥദസ്സീ മഹാമുനി;

ചതുസച്ചം പകാസേന്തോ, ദേസേതി അമതം പദം.

൬൦. ‘‘തുട്ഠഹട്ഠോ പമുദിതോ, ധമ്മന്തരഗതാസയോ;

അസ്സമാ അഭിനിക്ഖമ്മ, ഇദം വചനമബ്രവിം.

൬൧. ‘‘‘ബുദ്ധോ ലോകേ സമുപ്പന്നോ, ദ്വത്തിംസവരലക്ഖണോ;

ഏഥ സബ്ബേ ഗമിസ്സാമ, സമ്മാസമ്ബുദ്ധസന്തികം’.

൬൨. ‘‘ഓവാദപടികരാ തേ, സധമ്മേ പാരമിം ഗതാ;

സാധൂതി സമ്പടിച്ഛിംസു, ഉത്തമത്ഥഗവേസകാ.

൬൩. ‘‘ജടാഭാരഭരിതാ തേ [ജടാഭാരേന ഭരിതാ (ക.)], അജിനുത്തരവാസനാ;

ഉത്തമത്ഥം ഗവേസന്താ, നിക്ഖമിംസു വനാ തദാ.

൬൪. ‘‘ഭഗവാ തമ്ഹി സമയേ, അത്ഥദസ്സീ മഹായസോ;

ചതുസച്ചം പകാസേന്തോ, ദേസേതി അമതം പദം.

൬൫. ‘‘സേതച്ഛത്തം ഗഹേത്വാന, ബുദ്ധസേട്ഠസ്സ ധാരയിം;

ഏകാഹം ധാരയിത്വാന, ബുദ്ധസേട്ഠം അവന്ദഹം.

൬൬. ‘‘അത്ഥദസ്സീ തു ഭഗവാ, ലോകജേട്ഠോ നരാസഭോ;

ഭിക്ഖുസങ്ഘേ നിസീദിത്വാ, ഇമാ ഗാഥാ അഭാസഥ.

൬൭. ‘‘‘യോ മേ ഛത്തം അധാരേസി, പസന്നോ സേഹി പാണിഭി;

തമഹം കിത്തയിസ്സാമി, സുണാഥ മമ ഭാസതോ.

൬൮. ‘‘‘ഇമസ്സ ജായമാനസ്സ, ദേവത്തേ അഥ മാനുസേ;

ധാരേസ്സതി സദാ ഛത്തം, ഛത്തദാനസ്സിദം ഫലം.

൬൯. ‘‘‘സത്തസത്തതികപ്പാനി, ദേവലോകേ രമിസ്സതി;

സഹസ്സക്ഖത്തും രാജാ ച, ചക്കവത്തീ ഭവിസ്സതി.

൭൦. ‘‘‘സത്തസത്തതിക്ഖത്തുഞ്ച, ദേവരജ്ജം കരിസ്സതി;

പദേസരജ്ജം വിപുലം, ഗണനാതോ അസങ്ഖിയം.

൭൧. ‘‘‘അട്ഠാരസേ കപ്പസതേ, ഗോതമോ സക്യപുങ്ഗവോ;

തമന്ധകാരം നാസേന്തോ, ഉപ്പജ്ജിസ്സതി ചക്ഖുമാ.

൭൨. ‘‘‘തസ്സ ധമ്മേസു ദായാദോ, ഓരസോ ധമ്മനിമ്മിതോ;