൪. കുണ്ഡധാനവഗ്ഗോ

൧. കുണ്ഡധാനത്ഥേരഅപദാനം

൧. ‘‘സത്താഹം പടിസല്ലീനം, സയമ്ഭും അഗ്ഗപുഗ്ഗലം;

പസന്നചിത്തോ സുമനോ, ബുദ്ധസേട്ഠം ഉപട്ഠഹിം.

൨. ‘‘വുട്ഠിതം കാലമഞ്ഞായ, പദുമുത്തരം മഹാമുനിം;

മഹന്തിം കദലീകണ്ണിം, ഗഹേത്വാ ഉപഗച്ഛഹം.

൩. ‘‘പടിഗ്ഗഹേത്വാ [പടിഗ്ഗഹേസി (സ്യാ. ക.)] ഭഗവാ, സബ്ബഞ്ഞൂ [തം ഫലം (സീ.)] ലോകനായകോ;

മമ ചിത്തം പസാദേന്തോ, പരിഭുഞ്ജി മഹാമുനി.

൪. ‘‘പരിഭുഞ്ജിത്വാ സമ്ബുദ്ധോ, സത്ഥവാഹോ അനുത്തരോ;

സകാസനേ നിസീദിത്വാ, ഇമാ ഗാഥാ അഭാസഥ.

൫. ‘‘‘യേ ച സന്തി സമിതാരോ [യേ വസന്തി സമേതാരോ (സീ.)], യക്ഖാ ഇമമ്ഹി പബ്ബതേ;

അരഞ്ഞേ ഭൂതഭബ്യാനി [ഭൂതഗണാ സബ്ബേ (സ്യാ.)], സുണന്തു വചനം മമ’.

൬. ‘‘യോ സോ ബുദ്ധം ഉപട്ഠാസി, മിഗരാജംവ കേസരിം [മിഗരാജാവ കേസരീ (സീ.)];

തമഹം കിത്തയിസ്സാമി, സുണാഥ മമ ഭാസതോ.

൭. ‘‘‘ഏകാദസഞ്ചക്ഖത്തും, സോ [സോയമേകാദസക്ഖത്തും (സീ.)] ദേവരാജാ ഭവിസ്സതി;

ചതുതിംസതിക്ഖത്തുഞ്ച, ചക്കവത്തീ ഭവിസ്സതി.

൮. ‘‘‘കപ്പസതസഹസ്സമ്ഹി, ഓക്കാകകുലസമ്ഭവോ;

ഗോതമോ നാമ ഗോത്തേന, സത്ഥാ ലോകേ ഭവിസ്സതി.

൯. ‘‘‘അക്കോസിത്വാന സമണേ, സീലവന്തേ അനാസവേ;

പാപകമ്മവിപാകേന, നാമധേയ്യം ലഭിസ്സതി [ഭവിസ്സതി (ക.)].

൧൦. ‘‘‘തസ്സ ധമ്മേസു ദായാദോ, ഓരസോ ധമ്മനിമ്മിതോ;

കുണ്ഡധാനോതി നാമേന, സാവകോ സോ ഭവിസ്സതി’.

൧൧. ‘‘പവിവേകമനുയുത്തോ, ഝായീ ഝാനരതോ അഹം;

തോസയിത്വാന സത്ഥാരം, വിഹരാമി അനാസവോ.

൧൨. ‘‘സാവകേഹി [സാവകഗ്ഗേഹി (സീ.)] പരിവുതോ, ഭിക്ഖുസങ്ഘപുരക്ഖതോ;

ഭിക്ഖുസങ്ഘേ നിസീദിത്വാ, സലാകം ഗാഹയീ ജിനോ.

൧൩. ‘‘ഏകംസം ചീവരം കത്വാ, വന്ദിത്വാ ലോകനായകം;

വദതം വരസ്സ പുരതോ, പഠമം അഗ്ഗഹേസഹം.

൧൪. ‘‘തേന കമ്മേന ഭഗവാ, ദസസഹസ്സീകമ്പകോ;

ഭിക്ഖുസങ്ഘേ നിസീദിത്വാ, അഗ്ഗട്ഠാനേ ഠപേസി മം.

൧൫. ‘‘വീരിയം മേ ധുരധോരയ്ഹം, യോഗക്ഖേമാധിവാഹനം;

ധാരേമി അന്തിമം ദേഹം, സമ്മാസമ്ബുദ്ധസാസനേ.

൧൬. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ, വിമോക്ഖാപി ച അട്ഠിമേ;

ഛളഭിഞ്ഞാ സച്ഛികതാ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ കുണ്ഡധാനോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

കുണ്ഡധാനത്ഥേരസ്സാപദാനം പഠമം.

൨. സാഗതത്ഥേരഅപദാനം

൧൭. ‘‘സോഭിതോ നാമ നാമേന, അഹോസിം ബ്രാഹ്മണോ തദാ;

പുരക്ഖതോ സസിസ്സേഹി, ആരാമം അഗമാസഹം.

൧൮. ‘‘ഭഗവാ തമ്ഹി സമയേ, ഭിക്ഖുസങ്ഘപുരക്ഖതോ;

ആരാമദ്വാരാ നിക്ഖമ്മ, അട്ഠാസി പുരിസുത്തമോ.

൧൯. ‘‘തമദ്ദസാസിം സമ്ബുദ്ധം, ദന്തം ദന്തപുരക്ഖതം;

സകം ചിത്തം പസാദേത്വാ, സന്ഥവിം ലോകനായകം.

൨൦. ‘‘യേ കേചി പാദപാ സബ്ബേ, മഹിയാ തേ വിരൂഹരേ;

ബുദ്ധിമന്തോ തഥാ സത്താ, രുഹന്തി ജിനസാസനേ.

൨൧. ‘‘സത്ഥവാഹോസി സപ്പഞ്ഞോ, മഹേസി ബഹുകേ ജനേ;

വിപഥാ ഉദ്ധരിത്വാന, പഥം ആചിക്ഖസേ തുവം.

൨൨. ‘‘ദന്തോ ദന്തപരികിണ്ണോ [പുരക്ഖതോ (സ്യാ.)], ഝായീ ഝാനരതേഹി ച;

ആതാപീ പഹിതത്തേഹി, ഉപസന്തേഹി താദിഭി.

൨൩. ‘‘അലങ്കതോ പരിസാഹി, പുഞ്ഞഞാണേഹി സോഭതി;

പഭാ നിദ്ധാവതേ തുയ്ഹം, സൂരിയോദയനേ യഥാ.

൨൪. ‘‘പസന്നചിത്തം ദിസ്വാന, മഹേസീ പദുമുത്തരോ;

ഭിക്ഖുസങ്ഘേ ഠിതോ സത്ഥാ, ഇമാ ഗാഥാ അഭാസഥ.

൨൫. ‘‘‘യോ സോ ഹാസം ജനേത്വാന, മമം കിത്തേസി ബ്രാഹ്മണോ;

കപ്പാനം സതസഹസ്സം, ദേവലോകേ രമിസ്സതി.

൨൬. ‘‘‘തുസിതാ ഹി ചവിത്വാന, സുക്കമൂലേന ചോദിതോ;

ഗോതമസ്സ ഭഗവതോ, സാസനേ പബ്ബജിസ്സതി.

൨൭. ‘‘‘തേന കമ്മേന സുകതേന, അരഹത്തം [തുട്ഠഹട്ഠം (സ്യാ. ക.)] ലഭിസ്സതി;

സാഗതോ നാമ നാമേന, ഹേസ്സതി സത്ഥു സാവകോ’.

൨൮. ‘‘പബ്ബജിത്വാന കായേന, പാപകമ്മം വിവജ്ജയിം;

വചീദുച്ചരിതം ഹിത്വാ, ആജീവം പരിസോധയിം.

൨൯. ‘‘ഏവം വിഹരമാനോഹം, തേജോധാതൂസു കോവിദോ;

സബ്ബാസവേ പരിഞ്ഞായ, വിഹരാമി അനാസവോ.

൩൦. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ സാഗതോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

സാഗതത്ഥേരസ്സാപദാനം ദുതിയം.

൩. മഹാകച്ചാനത്ഥേരഅപദാനം

൩൧. ‘‘പദുമുത്തരനാഥസ്സ, പദുമം നാമ ചേതിയം;

സിലാസനം [സീഹാസനം (ക.)] കാരയിത്വാ, സുവണ്ണേനാഭിലേപയിം.

൩൨. ‘‘രതനാമയഛത്തഞ്ച, പഗ്ഗയ്ഹ വാളബീജനിം [വാളബീജനീ (സീ. സ്യാ.)];

ബുദ്ധസ്സ അഭിരോപേസിം, ലോകബന്ധുസ്സ താദിനോ.

൩൩. ‘‘യാവതാ ദേവതാ ഭുമ്മാ [ഭൂമാ (ക.)], സബ്ബേ സന്നിപതും തദാ;

രതനാമയഛത്താനം, വിപാകം കഥയിസ്സതി.

൩൪. ‘‘തഞ്ച സബ്ബം സുണിസ്സാമ, കഥയന്തസ്സ സത്ഥുനോ;

ഭിയ്യോ ഹാസം ജനേയ്യാമ, സമ്മാസമ്ബുദ്ധസാസനേ.

൩൫. ‘‘ഹേമാസനേ നിസീദിത്വാ, സയമ്ഭൂ അഗ്ഗപുഗ്ഗലോ;

ഭിക്ഖുസങ്ഘപരിബ്യൂള്ഹോ [പരിബ്ബൂള്ഹോ (സീ.)], ഇമാ ഗാഥാ അഭാസഥ.

൩൬. ‘‘‘യേനിദം ആസനം ദിന്നം, സോവണ്ണം രതനാമയം;

തമഹം കിത്തയിസ്സാമി, സുണാഥ മമ ഭാസതോ.

൩൭. ‘‘‘തിംസകപ്പാനി ദേവിന്ദോ, ദേവരജ്ജം കരിസ്സതി;

സമന്താ യോജനസതം, ആഭായാഭിഭവിസ്സതി.

൩൮. ‘‘‘മനുസ്സലോകമാഗന്ത്വാ, ചക്കവത്തീ ഭവിസ്സതി;

പഭസ്സരോതി നാമേന, ഉഗ്ഗതേജോ ഭവിസ്സതി.

൩൯. ‘‘‘ദിവാ വാ യദി വാ രത്തിം, സതരംസീവ ഉഗ്ഗതോ;

സമന്താ അട്ഠരതനം, ഉജ്ജോതിസ്സതി ഖത്തിയോ.

൪൦. ‘‘‘കപ്പസതസഹസ്സമ്ഹി, ഓക്കാകകുലസമ്ഭവോ;

ഗോതമോ നാമ ഗോത്തേന, സത്ഥാ ലോകേ ഭവിസ്സതി.

൪൧. ‘‘‘തുസിതാ ഹി ചവിത്വാന, സുക്കമൂലേന ചോദിതോ;

കച്ചാനോ നാമ നാമേന, ബ്രഹ്മബന്ധു ഭവിസ്സതി.

൪൨. ‘‘‘സോ പച്ഛാ പബ്ബജിത്വാന, അരഹാ ഹേസ്സതിനാസവോ;

ഗോതമോ ലോകപജ്ജോതോ, അഗ്ഗട്ഠാനേ ഠപേസ്സതി.

൪൩. ‘‘‘സംഖിത്തപുച്ഛിതം [സംഖിത്തം പുച്ഛിതം (സ്യാ. ക.)] പഞ്ഹം, വിത്ഥാരേന കഥേസ്സതി;

കഥയന്തോ ച തം പഞ്ഹം, അജ്ഝാസയം [അജ്ഝാസം (സീ.), അബ്ഭാസം (ക.)] പൂരയിസ്സതി’.

൪൪. ‘‘അഡ്ഢേ കുലേ അഭിജാതോ, ബ്രാഹ്മണോ മന്തപാരഗൂ;

ഓഹായ ധനധഞ്ഞാനി, പബ്ബജിം അനഗാരിയം.

൪൫. ‘‘സംഖിത്തേനപി പുച്ഛന്തേ, വിത്ഥാരേന കഥേമഹം;

അജ്ഝാസയം തേസം പൂരേമി, തോസേമി ദ്വിപദുത്തമം.

൪൬. ‘‘തോസിതോ മേ മഹാവീരോ, സയമ്ഭൂ അഗ്ഗപുഗ്ഗലോ;

ഭിക്ഖുസങ്ഘേ നിസീദിത്വാ, ഏതദഗ്ഗേ ഠപേസി മം.

൪൭. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ മഹാകച്ചാനോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

മഹാകച്ചാനത്ഥേരസ്സാപദാനം തതിയം.

൪. കാളുദായിത്ഥേരഅപദാനം

൪൮. ‘‘പദുമുത്തരബുദ്ധസ്സ, ലോകജേട്ഠസ്സ താദിനോ;

അദ്ധാനം പടിപന്നസ്സ, ചരതോ ചാരികം തദാ.

൪൯. ‘‘സുഫുല്ലം പദുമം ഗയ്ഹ, ഉപ്പലം മല്ലികഞ്ചഹം;

പരമന്നം ഗഹേത്വാന, അദാസിം സത്ഥുനോ അഹം.

൫൦. ‘‘പരിഭുഞ്ജി മഹാവീരോ, പരമന്നം സുഭോജനം;

തഞ്ച പുപ്ഫം ഗഹേത്വാന, ജനസ്സ സമ്പദസ്സയി.

൫൧. ‘‘ഇട്ഠം കന്തം [കന്തയിദം (സ്യാ.)], പിയം ലോകേ, ജലജം പുപ്ഫമുത്തമം;

സുദുക്കരം കതം തേന, യോ മേ പുപ്ഫം അദാസിദം.

൫൨. ‘‘യോ പുപ്ഫമഭിരോപേസി, പരമന്നഞ്ചദാസി മേ;

തമഹം കിത്തയിസ്സാമി, സുണാഥ മമ ഭാസതോ.

൫൩. ‘‘‘ദസ അട്ഠ ചക്ഖത്തും [ദസ ചട്ഠക്ഖത്തും (സീ.), ദസമട്ഠക്ഖത്തും (സ്യാ.)] സോ, ദേവരജ്ജം കരിസ്സതി;

ഉപ്പലം പദുമഞ്ചാപി, മല്ലികഞ്ച തദുത്തരി.

൫൪. ‘‘‘അസ്സ പുഞ്ഞവിപാകേന, ദിബ്ബഗന്ധസമായുതം;

ആകാസേ ഛദനം കത്വാ, ധാരയിസ്സതി താവദേ.

൫൫. ‘‘‘പഞ്ചവീസതിക്ഖത്തുഞ്ച, ചക്കവത്തീ ഭവിസ്സതി;

പഥബ്യാ രജ്ജം പഞ്ചസതം, വസുധം ആവസിസ്സതി.

൫൬. ‘‘‘കപ്പസതസഹസ്സമ്ഹി, ഓക്കാകകുലസമ്ഭവോ;

ഗോതമോ നാമ ഗോത്തേന [നാമേന (സീ. സ്യാ. ക.)], സത്ഥാ ലോകേ ഭവിസ്സതി.

൫൭. ‘‘‘സകകമ്മാഭിരദ്ധോ സോ, സുക്കമൂലേന ചോദിതോ;

സക്യാനം നന്ദിജനനോ, ഞാതിബന്ധു ഭവിസ്സതി.

൫൮. ‘‘‘സോ പച്ഛാ പബ്ബജിത്വാന, സുക്കമൂലേന ചോദിതോ;

സബ്ബാസവേ പരിഞ്ഞായ, നിബ്ബായിസ്സതിനാസവോ.

൫൯. ‘‘‘പടിസമ്ഭിദമനുപ്പത്തം, കതകിച്ചമനാസവം;

ഗോതമോ ലോകബന്ധു തം [സോ (സീ.)], ഏതദഗ്ഗേ ഠപേസ്സതി.

൬൦. ‘‘‘പധാനപഹിതത്തോ സോ, ഉപസന്തോ നിരൂപധി;

ഉദായീ നാമ നാമേന, ഹേസ്സതി സത്ഥു സാവകോ’.

൬൧. ‘‘രാഗോ ദോസോ ച മോഹോ ച, മാനോ മക്ഖോ ച ധംസിതോ;

സബ്ബാസവേ പരിഞ്ഞായ, വിഹരാമി അനാസവോ.

൬൨. ‘‘തോസയിഞ്ചാപി സമ്ബുദ്ധം, ആതാപീ നിപകോ അഹം;

പസാദിതോ [പമോദിതോ (സീ.)] ച സമ്ബുദ്ധോ, ഏതദഗ്ഗേ ഠപേസി മം.

൬൩. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ കാളുദായീ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി;

കാളുദായീഥേരസ്സാപദാനം ചതുത്ഥം.

൫. മോഘരാജത്ഥേരഅപദാനം

൬൪. ‘‘അത്ഥദസ്സീ തു ഭഗവാ, സയമ്ഭൂ അപരാജിതോ;

ഭിക്ഖുസങ്ഘപരിബ്യൂള്ഹോ, രഥിയം പടിപജ്ജഥ.

൬൫. ‘‘സിസ്സേഹി സമ്പരിവുതോ, ഘരമ്ഹാ അഭിനിക്ഖമിം;

നിക്ഖമിത്വാനഹം തത്ഥ, അദ്ദസം ലോകനായകം.

൬൬. ‘‘അഭിവാദിയ സമ്ബുദ്ധം, സിരേ കത്വാന അഞ്ജലിം;

സകം ചിത്തം പസാദേത്വാ, സന്ഥവിം ലോകനായകം.

൬൭. ‘‘യാവതാ രൂപിനോ സത്താ, അരൂപീ വാ അസഞ്ഞിനോ;

സബ്ബേ തേ തവ ഞാണമ്ഹി, അന്തോ ഹോന്തി സമോഗധാ.

൬൮. ‘‘സുഖുമച്ഛികജാലേന, ഉദകം യോ പരിക്ഖിപേ;

യേ കേചി ഉദകേ പാണാ, അന്തോജാലേ ഭവന്തി തേ.

൬൯. ‘‘യേസഞ്ച ചേതനാ അത്ഥി, രൂപിനോ ച അരൂപിനോ;

സബ്ബേ തേ തവ ഞാണമ്ഹി, അന്തോ ഹോന്തി സമോഗധാ.

൭൦. ‘‘സമുദ്ധരസിമം ലോകം, അന്ധകാരസമാകുലം;