൩൩. ഉമാപുപ്ഫിയവഗ്ഗോ

൧. ഉമാപുപ്ഫിയത്ഥേരഅപദാനം

൧. ‘‘സമാഹിതം സമാപന്നം, സിദ്ധത്ഥമപരാജിതം;

സമാധിനാ ഉപവിട്ഠം, അദ്ദസാഹം നരുത്തമം.

൨. ‘‘ഉമാപുപ്ഫം ഗഹേത്വാന, ബുദ്ധസ്സ അഭിരോപയിം;

സബ്ബപുപ്ഫാ ഏകസീസാ, ഉദ്ധംവണ്ടാ അധോമുഖാ.

൩. ‘‘സുചിത്താ വിയ തിട്ഠന്തേ, ആകാസേ പുപ്ഫസന്ഥരാ;

തേന ചിത്തപ്പസാദേന, തുസിതം ഉപപജ്ജഹം.

൪. ‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, യം പുപ്ഫമഭിപൂജയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

൫. ‘‘പഞ്ചപഞ്ഞാസിതോ കപ്പേ, ഏകോ ആസിം മഹീപതി;

സമന്തഛദനോ നാമ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

൬. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ, വിമോക്ഖാപി ച അട്ഠിമേ;

ഛളഭിഞ്ഞാ സച്ഛികതാ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ഉമാപുപ്ഫിയോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

ഉമാപുപ്ഫിയത്ഥേരസ്സാപദാനം പഠമം.

൨. പുലിനപൂജകത്ഥേരഅപദാനം

൭. ‘‘കകുധം വിലസന്തംവ, നിസഭാജാനിയം യഥാ;

ഓസധിംവ വിരോചന്തം, ഓഭാസന്തം നരാസഭം.

൮. ‘‘അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാന, അവന്ദിം സത്ഥുനോ അഹം;

സത്ഥാരം പരിവണ്ണേസിം, സകകമ്മേന തോസയിം [തോസിതോ (സീ.)].

൯. ‘‘സുസുദ്ധം പുലിനം ഗയ്ഹ, ഗതമഗ്ഗേ സമോകിരിം;

ഉച്ഛങ്ഗേന ഗഹേത്വാന, വിപസ്സിസ്സ മഹേസിനോ.

൧൦. ‘‘തതോ ഉപഡ്ഢപുലിനം, വിപ്പസന്നേന ചേതസാ;

ദിവാവിഹാരേ ഓസിഞ്ചിം, ദ്വിപദിന്ദസ്സ താദിനോ.

൧൧. ‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, പുലിനം യമസിഞ്ചഹം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, പുലിനസ്സ ഇദം ഫലം.

൧൨. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ പുലിനപൂജകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

പുലിനപൂജകത്ഥേരസ്സാപദാനം ദുതിയം.

൩. ഹാസജനകത്ഥേരഅപദാനം

൧൩. ‘‘ദുമഗ്ഗേ പംസുകൂലകം [പംസുകൂലികം (സ്യാ. ക.)], ലഗ്ഗം ദിസ്വാന സത്ഥുനോ;

അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാന, ഭിയ്യോ ഉച്ചാരിതം മയാ.

൧൪. ‘‘ദൂരതോ പന ദിസ്വാന [പതിദിസ്വാന (സീ. സ്യാ.)], ഹാസോ മേ ഉദപജ്ജഥ;

അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാന, ഭിയ്യോ ചിത്തം പസാദയിം.

൧൫. ‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം സഞ്ഞമലഭിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധസഞ്ഞായിദം ഫലം.

൧൬. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ഹാസജനകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

ഹാസജനകത്ഥേരസ്സാപദാനം തതിയം.

൪. യഞ്ഞസാമികത്ഥേരഅപദാനം

൧൭. ‘‘ജാതിയാ സത്തവസ്സോഹം, അഹോസിം മന്തപാരഗൂ;

കുലവത്തം [കുലവംസം (സീ. സ്യാ.)] അധാരേസിം, യഞ്ഞോ ഉസ്സാഹിതോ മയാ.

൧൮. ‘‘ചുല്ലാസീതിസഹസ്സാനി, പസൂ ഹഞ്ഞന്തി മേ തദാ;

സാരഥമ്ഭുപനീതാനി [താരസ്മീഹി ഉപനീതാനി (ക.), സാരസ്മിംഹി ഉപനീതാനി (സ്യാ.)], യഞ്ഞത്ഥായ ഉപട്ഠിതാ.

൧൯. ‘‘ഉക്കാമുഖപഹട്ഠോവ, ഖദിരങ്ഗാരസന്നിഭോ;

ഉദയന്തോവ സൂരിയോ, പുണ്ണമായേവ [പുണ്ണമാസേവ (സീ.)] ചന്ദിമാ.

൨൦. ‘‘സിദ്ധത്ഥോ സബ്ബസിദ്ധത്ഥോ, തിലോകമഹിതോ ഹിതോ;

ഉപഗന്ത്വാന സമ്ബുദ്ധോ, ഇദം വചനമബ്രവി.

൨൧. ‘‘‘അഹിംസാ സബ്ബപാണീനം, കുമാര മമ രുച്ചതി;

ഥേയ്യാ ച അതിചാരാ ച, മജ്ജപാനാ ച ആരതി.

൨൨. ‘‘‘രതി ച സമചരിയായ, ബാഹുസച്ചം കതഞ്ഞുതാ;

ദിട്ഠേ ധമ്മേ പരത്ഥ ച, ധമ്മാ ഏതേ പസംസിയാ.

൨൩. ‘‘‘ഏതേ ധമ്മേ ഭാവയിത്വാ, സബ്ബസത്തഹിതേ രതോ [ഹിതേസിതോ (ക.)];

ബുദ്ധേ ചിത്തം പസാദേത്വാ, ഭാവേഹി മഗ്ഗമുത്തമം’.

൨൪. ‘‘ഇദം വത്വാന സബ്ബഞ്ഞൂ, ലോകജേട്ഠോ നരാസഭോ;

മമേവം അനുസാസിത്വാ, വേഹാസം ഉഗ്ഗതോ ഗതോ.

൨൫. ‘‘പുബ്ബേ ചിത്തം വിസോധേത്വാ, പച്ഛാ ചിത്തം പസാദയിം;

തേന ചിത്തപ്പസാദേന, തുസിതം ഉപപജ്ജഹം.

൨൬. ‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, യദാ ചിത്തം പസാദയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധസഞ്ഞായിദം ഫലം.

൨൭. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ യഞ്ഞസാമികോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

യഞ്ഞസാമികത്ഥേരസ്സാപദാനം ചതുത്ഥം.

൫. നിമിത്തസഞ്ഞകത്ഥേരഅപദാനം

൨൮. ‘‘ചന്ദഭാഗാനദീതീരേ, വസാമി അസ്സമേ അഹം;

സുവണ്ണമിഗമദ്ദക്ഖിം, ചരന്തം വിപിനേ അഹം.

൨൯. ‘‘മിഗേ ചിത്തം പസാദേത്വാ, ലോകജേട്ഠം അനുസ്സരിം;

തേന ചിത്തപ്പസാദേന, അഞ്ഞേ ബുദ്ധേ അനുസ്സരിം.

൩൦. ‘‘അബ്ഭതീതാ ച യേ ബുദ്ധാ, വത്തമാനാ അനാഗതാ;

ഏവമേവം വിരോചന്തി, മിഗരാജാവ തേ തയോ.

൩൧. ‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, യം സഞ്ഞമലഭിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധസഞ്ഞായിദം ഫലം.

൩൨. ‘‘സത്തവീസേ ഇതോ കപ്പേ, ഏകോ ആസിം മഹീപതി;

അരഞ്ഞസത്ഥോ നാമേന, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

൩൩. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ നിമിത്തസഞ്ഞകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

നിമിത്തസഞ്ഞകത്ഥേരസ്സാപദാനം പഞ്ചമം.

൬. അന്നസംസാവകത്ഥേരഅപദാനം

൩൪. ‘‘സുവണ്ണവണ്ണം സമ്ബുദ്ധം, ഗച്ഛന്തം അന്തരാപണേ;

കഞ്ചനഗ്ഘിയസങ്കാസം, ബാത്തിംസവരലക്ഖണം.

൩൫. ‘‘സിദ്ധത്ഥം സബ്ബസിദ്ധത്ഥം, അനേജം അപരാജിതം;

സമ്ബുദ്ധം അതിനാമേത്വാ, ഭോജയിം തം മഹാമുനിം.

൩൬. ‘‘മുനി കാരുണികോ ലോകേ, ഓഭാസയി മമം തദാ;

ബുദ്ധേ ചിത്തം പസാദേത്വാ, കപ്പം സഗ്ഗമ്ഹി മോദഹം.

൩൭. ‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, യം ദാനമദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഭിക്ഖാദാനസ്സിദം ഫലം.

൩൮. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ അന്നസംസാവകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി;

അന്നസംസാവകത്ഥേരസ്സാപദാനം ഛട്ഠം.

൭. നിഗ്ഗുണ്ഡിപുപ്ഫിയത്ഥേരഅപദാനം

൩൯. ‘‘യദാ ദേവോ ദേവകായാ, ചവതേ ആയുസങ്ഖയാ;

തയോ സദ്ദാ നിച്ഛരന്തി, ദേവാനം അനുമോദതം.

൪൦. ‘‘‘ഇതോ ഭോ സുഗതിം ഗച്ഛ, മനുസ്സാനം സഹബ്യതം;

മനുസ്സഭൂതോ സദ്ധമ്മേ, ലഭ സദ്ധം അനുത്തരം.

൪൧. ‘‘‘സാ തേ സദ്ധാ നിവിട്ഠാസ്സ, മൂലജാതാ പതിട്ഠിതാ;

യാവജീവം അസംഹീരാ, സദ്ധമ്മേ സുപ്പവേദിതേ.

൪൨. ‘‘‘കായേന കുസലം കത്വാ, വാചായ കുസലം ബഹും;

മനസാ കുസലം കത്വാ, അബ്യാപജ്ജം നിരൂപധിം.

൪൩. ‘‘‘തതോ ഓപധികം പുഞ്ഞം, കത്വാ ദാനേന തം ബഹും;

അഞ്ഞേപി മച്ചേ സദ്ധമ്മേ, ബ്രഹ്മചരിയേ നിവേസയ’.

൪൪. ‘‘ഇമായ അനുകമ്പായ, ദേവാദേവം യദാ വിദൂ;

ചവന്തം അനുമോദന്തി, ഏഹി ദേവ പുനപ്പുനം [ദേവപുരം പുന (സീ.)].

൪൫. ‘‘സംവേഗോ മേ [സംവിഗ്ഗോഹം (സ്യാ.)] തദാ ആസി, ദേവസങ്ഘേ സമാഗതേ;

കംസു നാമ അഹം യോനിം, ഗമിസ്സാമി ഇതോ ചുതോ.

൪൬. ‘‘മമ സംവേഗമഞ്ഞായ, സമണോ ഭാവിതിന്ദ്രിയോ;

മമുദ്ധരിതുകാമോ സോ, ആഗച്ഛി മമ സന്തികം.

൪൭. ‘‘സുമനോ നാമ നാമേന, പദുമുത്തരസാവകോ;

അത്ഥധമ്മാനുസാസിത്വാ, സംവേജേസി മമം തദാ.

ദ്വാദസമം ഭാണവാരം.

൪൮. ‘‘തസ്സാഹം വചനം സുത്വാ, ബുദ്ധേ ചിത്തം പസാദയിം;

തം ധീരം അഭിവാദേത്വാ, തത്ഥ കാലംകതോ അഹം.

൪൯. ‘‘ഉപപജ്ജിം സ [ഉപപജ്ജിസ്സം (സീ.)] തത്ഥേവ, സുക്കമൂലേന ചോദിതോ;

വസന്തോ മാതുകുച്ഛിമ്ഹി, പുന ധാരേതി മാതുയാ.

൫൦. ‘‘തമ്ഹാ കായാ ചവിത്വാന, തിദസേ ഉപപജ്ജഹം;

ഏത്ഥന്തരേ ന പസ്സാമി, ദോമനസ്സമഹം തദാ.

൫൧. ‘‘താവതിംസാ ചവിത്വാന, മാതുകുച്ഛിം സമോക്കമിം;

നിക്ഖമിത്വാന കുച്ഛിമ്ഹാ, കണ്ഹസുക്കം അജാനഹം.

൫൨. ‘‘ജാതിയാ സത്തവസ്സോവ [ജാതിയാ സത്തവസ്സേന (സ്യാ.)], ആരാമം പാവിസിം അഹം;

ഗോതമസ്സ ഭഗവതോ, സക്യപുത്തസ്സ താദിനോ.

൫൩. ‘‘വിത്ഥാരികേ [വിത്ഥാരിതേ (സീ. ക.)] പാവചനേ, ബാഹുജഞ്ഞമ്ഹി സാസനേ;

അദ്ദസം സാസനകരേ, ഭിക്ഖവോ തത്ഥ സത്ഥുനോ.

൫൪. ‘‘സാവത്ഥി നാമ നഗരം, രാജാ തത്ഥാസി കോസലോ;

രഥേന നാഗയുത്തേന, ഉപേസി ബോധിമുത്തമം.

൫൫. ‘‘തസ്സാഹം നാഗം ദിസ്വാന, പുബ്ബകമ്മം അനുസ്സരിം;

അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാന, സമയം അഗമാസഹം.

൫൬. ‘‘ജാതിയാ സത്തവസ്സോവ, പബ്ബജിം അനഗാരിയം;

യോ സോ ബുദ്ധം ഉപട്ഠാസി, ആനന്ദോ നാമ സാവകോ.

൫൭. ‘‘ഗതിമാ ധിതിമാ ചേവ, സതിമാ ച ബഹുസ്സുതോ;

രഞ്ഞോ ചിത്തം പസാദേന്തോ, നിയ്യാദേസി മഹാജുതി.

൫൮. ‘‘തസ്സാഹം ധമ്മം സുത്വാന, പുബ്ബകമ്മം അനുസ്സരിം;

തത്ഥേവ ഠിതകോ സന്തോ, അരഹത്തമപാപുണിം.

൫൯. ‘‘ഏകംസം ചീവരം കത്വാ, സിരേ കത്വാന അഞ്ജലിം;

സമ്ബുദ്ധം അഭിവാദേത്വാ, ഇമം വാചം ഉദീരയിം.

൬൦. ‘‘‘പദുമുത്തരബുദ്ധസ്സ, ദ്വിപദിന്ദസ്സ സത്ഥുനോ;

നിഗ്ഗുണ്ഡിപുപ്ഫം പഗ്ഗയ്ഹ, സീഹാസനേ ഠപേസഹം.

൬൧. ‘‘‘തേന കമ്മേന ദ്വിപദിന്ദ, ലോകജേട്ഠ നരാസഭ;

പത്തോമ്ഹി അചലം ഠാനം, ഹിത്വാ ജയപരാജയം’.

൬൨. ‘‘പഞ്ചവീസസഹസ്സമ്ഹി, കപ്പാനം മനുജാധിപാ;

അബ്ബുദനിരബ്ബുദാനി, അട്ഠട്ഠാസിംസു ഖത്തിയാ.

൬൩. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ നിഗ്ഗുണ്ഡിപുപ്ഫിയോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

നിഗ്ഗുണ്ഡിപുപ്ഫിയത്ഥേരസ്സാപദാനം സത്തമം.

൮. സുമനാവേളിയത്ഥേരഅപദാനം

൬൪. ‘‘വേസ്സഭുസ്സ ഭഗവതോ, ലോകജേട്ഠസ്സ താദിനോ;

സബ്ബേ ജനാ സമാഗമ്മ, മഹാപൂജം കരോന്തി തേ.

൬൫. ‘‘സുധായ പിണ്ഡം കത്വാന, ആവേളം സുമനായഹം;

സീഹാസനസ്സ പുരതോ, അഭിരോപേസഹം തദാ.

൬൬. ‘‘സബ്ബേ ജനാ സമാഗമ്മ, പേക്ഖന്തി പുപ്ഫമുത്തമം;

കേനിദം പൂജിതം പുപ്ഫം, ബുദ്ധസേട്ഠസ്സ താദിനോ.