൩൨. ആരക്ഖദായകവഗ്ഗോ

൧. ആരക്ഖദായകത്ഥേരഅപദാനം

൧. ‘‘ധമ്മദസ്സിസ്സ മുനിനോ, വതി കാരാപിതാ മയാ;

ആരക്ഖോ ച മയാ ദിന്നോ, ദ്വിപദിന്ദസ്സ താദിനോ.

൨. ‘‘അട്ഠാരസേ കപ്പസതേ, യം കമ്മമകരിം തദാ;

തേന കമ്മവിസേസേന, പത്തോ മേ ആസവക്ഖയോ.

൩. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ, വിമോക്ഖാപി ച അട്ഠിമേ;

ഛളഭിഞ്ഞാ സച്ഛികതാ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ആരക്ഖദായകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

ആരക്ഖദായകത്ഥേരസ്സാപദാനം പഠമം.

൨. ഭോജനദായകത്ഥേരഅപദാനം

൪. ‘‘സുജാതോ സാലലട്ഠീവ, സോഭഞ്ജനമിവുഗ്ഗതോ;

ഇന്ദലട്ഠിരിവാകാസേ, വിരോചതി സദാ ജിനോ.

൫. ‘‘തസ്സ ദേവാതിദേവസ്സ, വേസ്സഭുസ്സ മഹേസിനോ;

അദാസി ഭോജനമഹം, വിപ്പസന്നേന ചേതസാ.

൬. ‘‘തം മേ ബുദ്ധോ അനുമോദി, സയമ്ഭൂ അപരാജിതോ;

ഭവേ നിബ്ബത്തമാനമ്ഹി, ഫലം നിബ്ബത്തതൂ തവ.

൭. ‘‘ഏകത്തിംസേ ഇതോ കപ്പേ, യം ദാനമദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഭോജനസ്സ ഇദം ഫലം.

൮. ‘‘പഞ്ചവീസേ ഇതോ കപ്പേ, ഏകോ ആസിം അമിത്തകോ;

സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

൯. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ഭോജനദായകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

ഭോജനദായകത്ഥേരസ്സാപദാനം ദുതിയം.

൩. ഗതസഞ്ഞകത്ഥേരഅപദാനം

൧൦. ‘‘ആകാസേവ പദം നത്ഥി, അമ്ബരേ അനിലഞ്ജസേ;

സിദ്ധത്ഥം ജിനമദ്ദക്ഖിം, ഗച്ഛന്തം തിദിവങ്ഗണേ [തിദിവങ്ഗണം (സ്യാ. ക.)].

൧൧. ‘‘അനിലേനേരിതം ദിസ്വാ, സമ്മാസമ്ബുദ്ധചീവരം;

വിത്തി മമാഹു താവദേ [വിത്തി മേ പാഹുണാ താവ (സ്യാ.), വിത്തി മേ താവദേ ജാതാ (സീ.)], ദിസ്വാന ഗമനം മുനിം [മുനേ (സീ.)].

൧൨. ‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, യം സഞ്ഞമലഭിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധസഞ്ഞായിദം ഫലം.

൧൩. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ഗതസഞ്ഞകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

ഗതസഞ്ഞകത്ഥേരസ്സാപദാനം തതിയം.

൪. സത്തപദുമിയത്ഥേരഅപദാനം

൧൪. ‘‘നദീകൂലേ വസാമഹം, നേസാദോ നാമ ബ്രാഹ്മണോ;

സതപത്തേഹി പുപ്ഫേഹി, സമ്മജ്ജിത്വാന അസ്സമം.

൧൫. ‘‘സുവണ്ണവണ്ണം സമ്ബുദ്ധം, സിദ്ധത്ഥം ലോകനായകം;

ദിസ്വാ നഭേന [വനേന (സ്യാ. ക.)] ഗച്ഛന്തം, ഹാസോ മേ ഉദപജ്ജഥ.

൧൬. ‘‘പച്ചുഗ്ഗന്ത്വാന സമ്ബുദ്ധം, ലോകജേട്ഠം നരാസഭം;

അസ്സമം അതിനാമേത്വാ, ജലജഗ്ഗേഹി ഓകിരിം.

൧൭. ‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, യം പുപ്ഫമഭിരോപയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

൧൮. ‘‘ഇതോ തേ സത്തമേ കപ്പേ, ചതുരോ പാദപാവരാ;

സത്തരതനസമ്പന്നാ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

൧൯. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ സത്തപദുമിയോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

സത്തപദുമിയത്ഥേരസ്സാപദാനം ചതുത്ഥം.

൫. പുപ്ഫാസനദായകത്ഥേരഅപദാനം

൨൦. ‘‘സുവണ്ണവണ്ണം സമ്ബുദ്ധം, പീതരംസിംവ [സതരംസിംവ (സീ. സ്യാ.)] ഭാണുമം;

അവിദൂരേന ഗച്ഛന്തം, സിദ്ധത്ഥം അപരാജിതം.

൨൧. ‘‘തസ്സ പച്ചുഗ്ഗമിത്വാന, പവേസേത്വാന അസ്സമം;

പുപ്ഫാസനം മയാ ദിന്നം, വിപ്പസന്നേന ചേതസാ.

൨൨. ‘‘അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാന, വേദജാതോ തദാ അഹം;

ബുദ്ധേ ചിത്തം പസാദേത്വാ, തം കമ്മം പരിണാമയിം.

൨൩. ‘‘യം മേ അത്ഥി കതം പുഞ്ഞം, സയമ്ഭുമ്ഹപരാജിതേ;

സബ്ബേന തേന കുസലേന, വിമലോ ഹോമി സാസനേ.

൨൪. ‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, പുപ്ഫാസനമദം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, പുപ്ഫാസനസ്സിദം ഫലം.

൨൫. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ പുപ്ഫാസനദായകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

പുപ്ഫാസനദായകത്ഥേരസ്സാപദാനം പഞ്ചമം.

൬. ആസനസന്ഥവികത്ഥേരഅപദാനം

൨൬. ‘‘ചേതിയം ഉത്തമം നാമ, സിഖിനോ ലോകബന്ധുനോ;

അരഞ്ഞേ ഇരീണേ വനേ, അന്ധാഹിണ്ഡാമഹം തദാ.

൨൭. ‘‘പവനാ നിക്ഖമന്തേന, ദിട്ഠം സീഹാസനം മയാ;

ഏകംസം അഞ്ജലിം കത്വാ, സന്ഥവിം [ഥവിസ്സം (സീ.)] ലോകനായകം.

൨൮. ‘‘ദിവസഭാഗം ഥവിത്വാന, ബുദ്ധം ലോകഗ്ഗനായകം;

ഹട്ഠോ ഹട്ഠേന ചിത്തേന, ഇമം വാചം ഉദീരയിം.

൨൯. ‘‘‘നമോ തേ പുരിസാജഞ്ഞ, നമോ തേ പുരിസുത്തമ;

സബ്ബഞ്ഞൂസി മഹാവീര, ലോകജേട്ഠ നരാസഭ’.

൩൦. ‘‘അഭിത്ഥവിത്വാ സിഖിനം, നിമിത്തകരണേനഹം;

ആസനം അഭിവാദേത്വാ, പക്കാമിം ഉത്തരാമുഖോ.

൩൧. ‘‘ഏകത്തിംസേ ഇതോ കപ്പേ, യം ഥവിം വദതം വരം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഥോമനായ ഇദം ഫലം.

൩൨. ‘‘സത്തവീസേ ഇതോ കപ്പേ, അതുലാ സത്ത ആസു തേ;

സത്തരതനസമ്പന്നാ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

൩൩. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ആസനസന്ഥവികോ [ആസനസന്ഥവകോ (?), ആസനഥവികോ (ക.), ആസനത്ഥവികോ (സീ. സ്യാ.)] ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

ആസനസന്ഥവികത്ഥേരസ്സാപദാനം ഛട്ഠം.

൭. സദ്ദസഞ്ഞകത്ഥേരഅപദാനം

൩൪. ‘‘സുദസ്സനോ മഹാവീരോ, ദേസേതി അമതം പദം;

പരിവുതോ സാവകേഹി, വസതി ഘരമുത്തമേ.

൩൫. ‘‘തായ വാചായ മധുരായ, സങ്ഗണ്ഹാതി [സങ്ഗണ്ഹന്തേ (സീ.)] മഹാജനം;

ഘോസോ ച വിപുലോ ആസി, ആസീസോ [ആസംസോ (സീ.)] ദേവമാനുസേ.

൩൬. ‘‘നിഗ്ഘോസസദ്ദം സുത്വാന, സിദ്ധത്ഥസ്സ മഹേസിനോ;

സദ്ദേ ചിത്തം പസാദേത്വാ, അവന്ദിം ലോകനായകം.

൩൭. ‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, യം സഞ്ഞമലഭിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധസഞ്ഞായിദം ഫലം.

൩൮. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ സദ്ദസഞ്ഞകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

സദ്ദസഞ്ഞകത്ഥേരസ്സാപദാനം സത്തമം.

൮. തിരംസിയത്ഥേരഅപദാനം

൩൯. ‘‘കേസരിം അഭിജാതംവ, അഗ്ഗിക്ഖന്ധംവ പബ്ബതേ;

ഓഭാസേന്തം ദിസാ സബ്ബാ [നിവാസേന്തം (ക.), ദിസാസിന്നം (സ്യാ.)], സിദ്ധത്ഥം പബ്ബതന്തരേ.

൪൦. ‘‘സൂരിയസ്സ ച ആലോകം, ചന്ദാലോകം തഥേവ ച;

ബുദ്ധാലോകഞ്ച ദിസ്വാന, വിത്തി മേ ഉദപജ്ജഥ.

൪൧. ‘‘തയോ ആലോകേ ദിസ്വാന, സമ്ബുദ്ധം [ബുദ്ധഞ്ച (സീ.)] സാവകുത്തമം;

ഏകംസം അജിനം കത്വാ, സന്ഥവിം ലോകനായകം.

൪൨. ‘‘തയോ ഹി ആലോകകരാ, ലോകേ ലോകതമോനുദാ;

ചന്ദോ ച സൂരിയോ ചാപി, ബുദ്ധോ ച ലോകനായകോ.

൪൩. ‘‘ഓപമ്മം ഉപദസ്സേത്വാ, കിത്തിതോ മേ മഹാമുനി;

ബുദ്ധസ്സ വണ്ണം കിത്തേത്വാ, കപ്പം സഗ്ഗമ്ഹി മോദഹം.

൪൪. ‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, യം ബുദ്ധമഭികിത്തയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, കിത്തനായ ഇദം ഫലം.

൪൫. ‘‘ഏകസട്ഠിമ്ഹിതോ കപ്പേ, ഏകോ ഞാണധരോ അഹു;

സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

൪൬. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ തിരംസിയോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

തിരംസിയത്ഥേരസ്സാപദാനം അട്ഠമം.

൯. കന്ദലിപുപ്ഫിയത്ഥേരഅപദാനം

൪൭. ‘‘സിന്ധുയാ നദിയാ തീരേ, അഹോസിം കസ്സകോ തദാ;

പരകമ്മായനേ യുത്തോ, പരഭത്തം അപസ്സിതോ.

൪൮. ‘‘സിന്ധും അനുചരന്തോഹം, സിദ്ധത്ഥം ജിനമദ്ദസം;

സമാധിനാ നിസിന്നംവ, സതപത്തംവ പുപ്ഫിതം.

൪൯. ‘‘സത്ത കന്ദലിപുപ്ഫാനി, വണ്ടേ ഛേത്വാനഹം തദാ;

മത്ഥകേ അഭിരോപേസിം, ബുദ്ധസ്സാദിച്ചബന്ധുനോ.

൫൦. ‘‘സുവണ്ണവണ്ണം സമ്ബുദ്ധം, അനുകൂലേ സമാഹിതം;

തിധാപഭിന്നമാതങ്ഗം, കുഞ്ജരംവ ദുരാസദം.

൫൧. ‘‘തമഹം ഉപഗന്ത്വാന, നിപകം ഭാവിതിന്ദ്രിയം;

അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാന, അവന്ദിം സത്ഥുനോ അഹം.

൫൨. ‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, യം പുപ്ഫമഭിരോപയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

൫൩. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ കന്ദലിപുപ്ഫിയോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

കന്ദലിപുപ്ഫിയത്ഥേരസ്സാപദാനം നവമം.

൧൦. കുമുദമാലിയത്ഥേരഅപദാനം

൫൪. ‘‘ഉസഭം പവരം വീരം, മഹേസിം വിജിതാവിനം;

വിപസ്സിനം മഹാവീരം, അഭിജാതംവ കേസരിം.

൫൫. ‘‘രഥിയം പടിപജ്ജന്തം, ആഹുതീനം പടിഗ്ഗഹം;

ഗഹേത്വാ കുമുദം മാലം, ബുദ്ധസേട്ഠം സമോകിരിം.

൫൬. ‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം പുപ്ഫമഭിപൂജയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

൫൭. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ കുമുദമാലിയോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

കുമുദമാലിയത്ഥേരസ്സാപദാനം ദസമം.

ആരക്ഖദായകവഗ്ഗോ ബാത്തിംസതിമോ [ബത്തിംസതിമോ (സീ. സ്യാ.)].