൧൮. കുമുദവഗ്ഗോ

൧. കുമുദമാലിയത്ഥേരഅപദാനം

൧. ‘‘പബ്ബതേ ഹിമവന്തമ്ഹി, മഹാജാതസ്സരോ അഹു;

തത്ഥജോ രക്ഖസോ ആസിം, ഘോരരൂപോ മഹബ്ബലോ.

൨. ‘‘കുമുദം പുപ്ഫതേ തത്ഥ, ചക്കമത്താനി ജായരേ;

ഓചിനാമി ച തം പുപ്ഫം, ബലിനോ സമിതിം തദാ.

൩. ‘‘അത്ഥദസ്സീ തു ഭഗവാ, ദ്വിപദിന്ദോ നരാസഭോ;

പുപ്ഫസങ്കോചിതം [പുപ്ഫം സങ്കോചിതം (സീ. സ്യാ.), പുപ്ഫം സമോചിതം (?)] ദിസ്വാ, ആഗച്ഛി മമ സന്തികം.

൪. ‘‘ഉപാഗതഞ്ച സമ്ബുദ്ധം, ദേവദേവം നരാസഭം;

സബ്ബഞ്ച പുപ്ഫം പഗ്ഗയ്ഹ, ബുദ്ധസ്സ അഭിരോപയിം.

൫. ‘‘യാവതാ ഹിമവന്തന്താ, പരിസാ സാ [ഹിമവന്തസ്മിം, യാവ മാലാ (സ്യാ.)] തദാ അഹു;

താവച്ഛദനസമ്പന്നോ, അഗമാസി തഥാഗതോ.

൬. ‘‘അട്ഠാരസേ കപ്പസതേ, യം പുപ്ഫമഭിരോപയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

൭. ‘‘ഇതോ പന്നരസേ കപ്പേ, സത്താഹേസും ജനാധിപാ;

സഹസ്സരഥനാമാ തേ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

൮. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ, വിമോക്ഖാപി ച അട്ഠിമേ;

ഛളഭിഞ്ഞാ സച്ഛികതാ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ കുമുദമാലിയോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

കുമുദമാലിയത്ഥേരസ്സാപദാനം പഠമം.

൨. നിസ്സേണിദായകത്ഥേരഅപദാനം

൯. ‘‘കോണ്ഡഞ്ഞസ്സ ഭഗവതോ, ലോകജേട്ഠസ്സ താദിനോ;

ആരോഹത്ഥായ പാസാദം, നിസ്സേണീ കാരിതാ മയാ.

൧൦. ‘‘തേന ചിത്തപ്പസാദേന, അനുഭോത്വാന സമ്പദാ;

ധാരേമി അന്തിമം ദേഹം, സമ്മാസമ്ബുദ്ധസാസനേ.

൧൧. ‘‘ഏകത്തിംസമ്ഹി കപ്പാനം, സഹസ്സമ്ഹി തയോ അഹും [മഹാ (സീ. സ്യാ.)];

സമ്ബഹുലാ നാമ രാജാനോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

൧൨. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ നിസ്സേണിദായകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

നിസ്സേണിദായകത്ഥേരസ്സാപദാനം ദുതിയം.

൩. രത്തിപുപ്ഫിയത്ഥേരഅപദാനം

൧൩. ‘‘മിഗലുദ്ദോ പുരേ ആസിം, അരഞ്ഞേ കാനനേ അഹം;

വിപസ്സിം അദ്ദസം ബുദ്ധം, ദേവദേവം നരാസഭം.

൧൪. ‘‘രത്തികം പുപ്ഫിതം ദിസ്വാ, കുടജം ധരണീരുഹം;

സമൂലം പഗ്ഗഹേത്വാന, ഉപനേസിം മഹേസിനോ.

൧൫. ‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം പുപ്ഫമഭിരോപയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, പുപ്ഫദാനസ്സിദം ഫലം.

൧൬. ‘‘ഇതോ ച അട്ഠമേ കപ്പേ, സുപ്പസന്നസനാമകോ;

സത്തരതനസമ്പന്നോ, രാജാഹോസിം മഹബ്ബലോ.

൧൭. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ രത്തിപുപ്ഫിയോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

രത്തിപുപ്ഫിയത്ഥേരസ്സാപദാനം തതിയം.

൪. ഉദപാനദായകത്ഥേരഅപദാനം

൧൮. ‘‘വിപസ്സിനോ ഭഗവതോ, ഉദപാനോ കതോ മയാ;

പിണ്ഡപാതഞ്ച ദത്വാന [ഗഹേത്വാന (സ്യാ.)], നിയ്യാദേസിമഹം തദാ.

൧൯. ‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം കമ്മമകരിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഉദപാനസ്സിദം ഫലം.

൨൦. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ഉദപാനദായകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

ഉദപാനദായകത്ഥേരസ്സാപദാനം ചതുത്ഥം.

൫. സീഹാസനദായകത്ഥേരഅപദാനം

൨൧. ‘‘നിബ്ബുതേ ലോകനാഥമ്ഹി, പദുമുത്തരനായകേ;

പസന്നചിത്തോ സുമനോ, സീഹാസനമദാസഹം.

൨൨. ‘‘ബഹൂഹി ഗന്ധമാലേഹി, ദിട്ഠധമ്മസുഖാവഹേ;

തത്ഥ പൂജഞ്ച കത്വാന, നിബ്ബായതി ബഹുജ്ജനോ.

൨൩. ‘‘പസന്നചിത്തോ സുമനോ, വന്ദിത്വാ ബോധിമുത്തമം;

കപ്പാനം സതസഹസ്സം, ദുഗ്ഗതിം നുപപജ്ജഹം.

൨൪. ‘‘പന്നരസസഹസ്സമ്ഹി, കപ്പാനം അട്ഠ ആസു തേ [അട്ഠ ആസയും (ക.)];

സിലുച്ചയസനാമാ ച, രാജാനോ ചക്കവത്തിനോ.

൨൫. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ സീഹാസനദായകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി;

സീഹാസനദായകത്ഥേരസ്സാപദാനം പഞ്ചമം.

൬. മഗ്ഗദത്തികത്ഥേരഅപദാനം

൨൬. ‘‘അനോമദസ്സീ ഭഗവാ, ദ്വിപദിന്ദോ നരാസഭോ;

ദിട്ഠധമ്മസുഖത്ഥായ, അബ്ഭോകാസമ്ഹി ചങ്കമി.

൨൭. ‘‘ഉദ്ധതേ പാദേ പുപ്ഫാനി, സോഭം മുദ്ധനി തിട്ഠരേ;

പസന്നചിത്തോ സുമനോ, വന്ദിത്വാ പുപ്ഫമോകിരിം.

൨൮. ‘‘വീസകപ്പസഹസ്സമ്ഹി, ഇതോ പഞ്ച ജനാ അഹും;

പുപ്ഫച്ഛദനിയാ നാമ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

൨൯. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ മഗ്ഗദത്തികോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

മഗ്ഗദത്തികത്ഥേരസ്സാപദാനം ഛട്ഠം.

൭. ഏകദീപിയത്ഥേരഅപദാനം

൩൦. ‘‘പദുമുത്തരസ്സ മുനിനോ, സളലേ ബോധിമുത്തമേ;

പസന്നചിത്തോ സുമനോ, ഏകദീപം അദാസഹം.

൩൧. ‘‘ഭവേ നിബ്ബത്തമാനമ്ഹി, നിബ്ബത്തേ പുഞ്ഞസഞ്ചയേ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ദീപദാനസ്സിദം ഫലം.

൩൨. ‘‘സോളസേ കപ്പസഹസ്സേ, ഇതോ തേ ചതുരോ ജനാ;

ചന്ദാഭാ നാമ നാമേന, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

൩൩. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ഏകദീപിയോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

ഏകദീപിയത്ഥേരസ്സാപദാനം സത്തമം.

നവമം ഭാണവാരം.

൮. മണിപൂജകത്ഥേരഅപദാനം

൩൪. ‘‘ഓരേന ഹിമവന്തസ്സ, നദികാ സമ്പവത്തഥ;

തസ്സാ ചാനുപഖേത്തമ്ഹി, സയമ്ഭൂ വസതേ തദാ.

൩൫. ‘‘മണിം പഗ്ഗയ്ഹ പല്ലങ്കം, സാധുചിത്തം മനോരമം;

പസന്നചിത്തോ സുമനോ, ബുദ്ധസ്സ അഭിരോപയിം.

൩൬. ‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, യം മണിം അഭിരോപയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

൩൭. ‘‘ഇതോ ച ദ്വാദസേ കപ്പേ, സതരംസീസനാമകാ;

അട്ഠ തേ ആസും രാജാനോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

൩൮. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ മണിപൂജകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

മണിപൂജകത്ഥേരസ്സാപദാനം അട്ഠമം.

൯. തികിച്ഛകത്ഥേരഅപദാനം

൩൯. ‘‘നഗരേ ബന്ധുമതിയാ, വേജ്ജോ ആസിം സുസിക്ഖിതോ;

ആതുരാനം സദുക്ഖാനം, മഹാജനസുഖാവഹോ.

൪൦. ‘‘ബ്യാധിതം സമണം ദിസ്വാ, സീലവന്തം മഹാജുതിം;

പസന്നചിത്തോ സുമനോ, ഭേസജ്ജമദദിം തദാ.

൪൧. ‘‘അരോഗോ ആസി തേനേവ, സമണോ സംവുതിന്ദ്രിയോ;

അസോകോ നാമ നാമേന, ഉപട്ഠാകോ വിപസ്സിനോ.

൪൨. ‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം ഓസധമദാസഹം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഭേസജ്ജസ്സ ഇദം ഫലം.

൪൩. ‘‘ഇതോ ച അട്ഠമേ കപ്പേ, സബ്ബോസധസനാമകോ;

സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

൪൪. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ തികിച്ഛകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

തികിച്ഛകത്ഥേരസ്സാപദാനം നവമം.

൧൦. സങ്ഘുപട്ഠാകത്ഥേരഅപദാനം

൪൫. ‘‘വേസ്സഭുമ്ഹി ഭഗവതി, അഹോസാരാമികോ അഹം;

പസന്നചിത്തോ സുമനോ, ഉപട്ഠിം സങ്ഘമുത്തമം.

൪൬. ‘‘ഏകത്തിംസേ ഇതോ കപ്പേ, യം കമ്മമകരിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഉപട്ഠാനസ്സിദം ഫലം.

൪൭. ‘‘ഇതോ തേ സത്തമേ കപ്പേ, സത്തേവാസും സമോദകാ;

സത്തരതനസമ്പന്നാ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

൪൮. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ സങ്ഘുപട്ഠാകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

സങ്ഘുപട്ഠാകത്ഥേരസ്സാപദാനം ദസമം.

കുമുദവഗ്ഗോ അട്ഠാരസമോ.