൧൫. ഛത്തവഗ്ഗോ

൧. അതിഛത്തിയത്ഥേരഅപദാനം

൧. ‘‘പരിനിബ്ബുതേ ഭഗവതി, അത്ഥദസ്സീനരുത്തമേ;

ഛത്താതിഛത്തം [ഛത്താധിഛത്തം (സീ.)] കാരേത്വാ, ഥൂപമ്ഹി അഭിരോപയിം.

൨. ‘‘കാലേന കാലമാഗന്ത്വാ, നമസ്സിം ലോകനായകം [സത്ഥു ചേതിയം (സീ.)];

പുപ്ഫച്ഛദനം കത്വാന, ഛത്തമ്ഹി അഭിരോപയിം.

൩. ‘‘സത്തരസേ കപ്പസതേ, ദേവരജ്ജമകാരയിം;

മനുസ്സത്തം ന ഗച്ഛാമി, ഥൂപപൂജായിദം ഫലം.

൪. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ, വിമോക്ഖാപി ച അട്ഠിമേ;

ഛളഭിഞ്ഞാ സച്ഛികതാ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ അതിഛത്തിയോ [അധിഛത്തിയോ (സീ. സ്യാ.)] ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

അതിഛത്തിയത്ഥേരസ്സാപദാനം പഠമം.

൨. ഥമ്ഭാരോപകത്ഥേരഅപദാനം

൫. ‘‘നിബ്ബുതേ ലോകനാഥമ്ഹി, ധമ്മദസ്സീനരാസഭേ;

ആരോപേസിം ധജത്ഥമ്ഭം, ബുദ്ധസേട്ഠസ്സ ചേതിയേ.

൬. ‘‘നിസ്സേണിം മാപയിത്വാന, ഥൂപസേട്ഠം സമാരുഹിം;

ജാതിപുപ്ഫം ഗഹേത്വാന, ഥൂപമ്ഹി അഭിരോപയിം.

൭. ‘‘അഹോ ബുദ്ധോ അഹോ ധമ്മോ, അഹോ നോ സത്ഥു സമ്പദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഥൂപപൂജായിദം ഫലം.

൮. ‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, ഥൂപസീഖസനാമകാ;

സോളസാസിംസു രാജാനോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

൯. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ഥമ്ഭാരോപകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

ഥമ്ഭാരോപകത്ഥേരസ്സാപദാനം ദുതിയം.

൩. വേദികാരകത്ഥേരഅപദാനം

൧൦. ‘‘നിബ്ബുതേ ലോകനാഥമ്ഹി, പിയദസ്സീനരുത്തമേ;

പസന്നചിത്തോ സുമനോ, മുത്താവേദിമകാസഹം.

൧൧. ‘‘മണീഹി പരിവാരേത്വാ, അകാസിം വേദിമുത്തമം;

വേദികായ മഹം കത്വാ, തത്ഥ കാലങ്കതോ അഹം.

൧൨. ‘‘യം യം യോനുപപജ്ജാമി, ദേവത്തം അഥ മാനുസം;

മണീ ധാരേന്തി ആകാസേ, പുഞ്ഞകമ്മസ്സിദം ഫലം.

൧൩. ‘‘സോളസിതോ കപ്പസതേ, മണിപ്പഭാസനാമകാ;

ഛത്തിംസാസിംസു [ബാത്തിംസാസിംസു (സീ. സ്യാ.)] രാജാനോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

൧൪. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ വേദികാരകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

വേദികാരകത്ഥേരസ്സാപദാനം തതിയം.

൪. സപരിവാരിയത്ഥേരഅപദാനം

൧൫. ‘‘പദുമുത്തരോ നാമ ജിനോ, ലോകജേട്ഠോ നരാസഭോ;

ജലിത്വാ അഗ്ഗിക്ഖന്ധോവ, സമ്ബുദ്ധോ പരിനിബ്ബുതോ.

൧൬. ‘‘നിബ്ബുതേ ച മഹാവീരേ, ഥൂപോ വിത്ഥാരികോ അഹു;

ദൂരതോവ [അഹോരത്തം (സീ.), ഥൂപദത്തം (സ്യാ.)] ഉപട്ഠേന്തി, ധാതുഗേഹവരുത്തമേ.

൧൭. ‘‘പസന്നചിത്തോ സുമനോ, അകം ചന്ദനവേദികം;

ദിസ്സതി ഥൂപഖന്ധോ ച [ദീയതി ധൂമക്ഖന്ധോ ച (സീ.), ദീയതി ധൂപഗന്ധോ ച (സ്യാ.)], ഥൂപാനുച്ഛവികോ തദാ.

൧൮. ‘‘ഭവേ നിബ്ബത്തമാനമ്ഹി, ദേവത്തേ അഥ മാനുസേ;

ഓമത്തം മേ ന പസ്സാമി, പുബ്ബകമ്മസ്സിദം ഫലം.

൧൯. ‘‘പഞ്ചദസകപ്പസതേ, ഇതോ അട്ഠ ജനാ അഹും;

സബ്ബേ സമത്തനാമാ തേ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

൨൦. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ സപരിവാരിയോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

സപരിവാരിയത്ഥേരസ്സാപദാനം ചതുത്ഥം.

൫. ഉമാപുപ്ഫിയത്ഥേരഅപദാനം

൨൧. ‘‘നിബ്ബുതേ ലോകമഹിതേ [ലോകനാഥമ്ഹി (സീ.)], ആഹുതീനം പടിഗ്ഗഹേ;

സിദ്ധത്ഥമ്ഹി ഭഗവതി, മഹാഥൂപമഹോ അഹു.

൨൨. ‘‘മഹേ പവത്തമാനമ്ഹി, സിദ്ധത്ഥസ്സ മഹേസിനോ;

ഉമാപുപ്ഫം [ഉമ്മാപുപ്ഫം (സബ്ബത്ഥ)] ഗഹേത്വാന, ഥൂപമ്ഹി അഭിരോപയിം.

൨൩. ‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, യം പുപ്ഫമഭിരോപയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഥൂപപൂജായിദം [പുപ്ഫപൂജായിദം (സ്യാ.), ബുദ്ധപൂജായിദം (ക.)] ഫലം.

൨൪. ‘‘ഇതോ ച നവമേ കപ്പേ, സോമദേവസനാമകാ;

പഞ്ചാസീതിസു രാജാനോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

൨൫. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ഉമാപുപ്ഫിയോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

ഉമാപുപ്ഫിയത്ഥേരസ്സാപദാനം പഞ്ചമം.

൬. അനുലേപദായകത്ഥേരഅപദാനം

൨൬. ‘‘അനോമദസ്സീമുനിനോ, ബോധിവേദിമകാസഹം;

സുധായ പിണ്ഡം ദത്വാന, പാണികമ്മം അകാസഹം.

൨൭. ‘‘ദിസ്വാ തം സുകതം കമ്മം, അനോമദസ്സീ നരുത്തമോ;

ഭിക്ഖുസങ്ഘേ ഠിതോ സത്ഥാ, ഇമം ഗാഥം അഭാസഥ.

൨൮. ‘‘‘ഇമിനാ സുധകമ്മേന, ചേതനാപണിധീഹി ച;

സമ്പത്തിം അനുഭോത്വാന, ദുക്ഖസ്സന്തം കരിസ്സതി’.

൨൯. ‘‘പസന്നമുഖവണ്ണോമ്ഹി, ഏകഗ്ഗോ സുസമാഹിതോ;

ധാരേമി അന്തിമം ദേഹം, സമ്മാസമ്ബുദ്ധസാസനേ.

൩൦. ‘‘ഇതോ കപ്പസതേ ആസിം, പരിപുണ്ണേ അനൂനകേ [പരിപുണ്ണോ അനൂനകോ (സ്യാ.)];

രാജാ സബ്ബഘനോ നാമ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

൩൧. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ അനുലേപദായകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

അനുലേപദായകത്ഥേരസ്സാപദാനം ഛട്ഠം.

൭. മഗ്ഗദായകത്ഥേരഅപദാനം

൩൨. ‘‘ഉത്തരിത്വാന നദികം, വനം ഗച്ഛതി ചക്ഖുമാ;

തമദ്ദസാസിം സമ്ബുദ്ധം, സിദ്ധത്ഥം വരലക്ഖണം.

൩൩. ‘‘കുദാല [കുദ്ദാല (സീ. സ്യാ.)] പിടകമാദായ, സമം കത്വാന തം പഥം;

സത്ഥാരം അഭിവാദേത്വാ, സകം ചിത്തം പസാദയിം.

൩൪. ‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, യം കമ്മമകരിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, മഗ്ഗദാനസ്സിദം ഫലം.

൩൫. ‘‘സത്തപഞ്ഞാസകപ്പമ്ഹി, ഏകോ ആസിം ജനാധിപോ;

നാമേന സുപ്പബുദ്ധോതി, നായകോ സോ നരിസ്സരോ.

൩൬. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ മഗ്ഗദായകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

മഗ്ഗദായകത്ഥേരസ്സാപദാനം സത്തമം.

൮. ഫലകദായകത്ഥേരഅപദാനം

൩൭. ‘‘യാനകാരോ പുരേ ആസിം, ദാരുകമ്മേ സുസിക്ഖിതോ;

ചന്ദനം ഫലകം കത്വാ, അദാസിം ലോകബന്ധുനോ.

൩൮. ‘‘പഭാസതി ഇദം ബ്യമ്ഹം, സുവണ്ണസ്സ സുനിമ്മിതം;

ഹത്ഥിയാനം അസ്സയാനം, ദിബ്ബയാനം ഉപട്ഠിതം.

൩൯. ‘‘പാസാദാ സിവികാ ചേവ, നിബ്ബത്തന്തി യദിച്ഛകം;

അക്ഖുബ്ഭം [അക്ഖോഭം (സീ.)] രതനം മയ്ഹം, ഫലകസ്സ ഇദം ഫലം.

൪൦. ‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, ഫലകം യമഹം ദദിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഫലകസ്സ ഇദം ഫലം.

൪൧. ‘‘സത്തപഞ്ഞാസകപ്പമ്ഹി, ചതുരോ നിമ്മിതാവ്ഹയാ;

സത്തരതനസമ്പന്നാ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

൪൨. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ഫലകദായകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

ഫലകദായകത്ഥേരസ്സാപദാനം അട്ഠമം.

൯. വടംസകിയത്ഥേരഅപദാനം

൪൩. ‘‘സുമേധോ നാമ നാമേന, സയമ്ഭൂ അപരാജിതോ;

വിവേകമനുബ്രൂഹന്തോ, അജ്ഝോഗഹി മഹാവനം.

൪൪. ‘‘സളലം പുപ്ഫിതം ദിസ്വാ, ഗന്ഥിത്വാന [ബന്ധിത്വാന (സീ.)] വടംസകം;

ബുദ്ധസ്സ അഭിരോപേസിം, സമ്മുഖാ ലോകനായകം.

൪൫. ‘‘തിംസകപ്പസഹസ്സമ്ഹി, യം പുപ്ഫമഭിരോപയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

൪൬. ‘‘ഊനവീസേ കപ്പസതേ, സോളസാസും സുനിമ്മിതാ;

സത്തരതനസമ്പന്നാ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

൪൭. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ വടംസകിയോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

വടംസകിയത്ഥേരസ്സാപദാനം നവമം.

൧൦. പല്ലങ്കദായകത്ഥേരഅപദാനം

൪൮. ‘‘സുമേധസ്സ ഭഗവതോ, ലോകജേട്ഠസ്സ താദിനോ;

പല്ലങ്കോ ഹി മയാ ദിന്നോ, സഉത്തരസപച്ഛദോ.

൪൯. ‘‘സത്തരതനസമ്പന്നോ, പല്ലങ്കോ ആസി സോ തദാ;

മമ സങ്കപ്പമഞ്ഞായ, നിബ്ബത്തതി സദാ മമ.

൫൦. ‘‘തിംസകപ്പസഹസ്സമ്ഹി, പല്ലങ്കമദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, പല്ലങ്കസ്സ ഇദം ഫലം.

൫൧. ‘‘വീസകപ്പസഹസ്സമ്ഹി, സുവണ്ണാഭാ തയോ ജനാ;

സത്തരതനസമ്പന്നാ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

൫൨. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ പല്ലങ്കദായകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

പല്ലങ്കദായകത്ഥേരസ്സാപദാനം ദസമം.

ഛത്തവഗ്ഗോ പന്നരസമോ.